Çocuk ve Spor
Hafta 6
Seçme Günü
Göreli yaş, olgunlaşma yanlılığı ve bio-banding: bugün en iyi görünen çocuk yarının en iyisi olmayabilir
Prof. Dr. İzzet İNCE
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Bugünün sorusu: Seçme gününde gerçekten yeteneği mi ölçüyoruz?
Ders dört bölüm: göreli yaş ve mekanizmaları; beden saati (olgunlaşma); yetenek tahmini ve sınırı; daha adil seçim. Akışta dört soru, sonda dokuz soru var. Süre sıkışırsa erkek-kız meta-analizi, çok boyutlu model ve elenen çocuk slaytlarını kısa geçin.
Bir seçme günü
18 çocuktan 12'si turnuvaya gidecek. Seçilen 12 çocuğun 6'sı Ocak–Mart, yalnız 1'i Ekim–Aralık doğumlu.
Antrenörün ölçütü: 30 m sprint ve boy.Bu liste yeteneği mi seçti, yaşı mı?
Örnek öğretim amaçlıdır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Önce yalnız alıntıyı okuyun, sınıfa sorun: “Doğum ayıyla futbol yeteneği arasında bir bağ olabilir mi?”
Sonra ölçütü söyleyin: sprint ve boy. Sorun: “Bu iki ölçüm yaştan etkilenir mi?” Beklenen cevap: Evet; aynı yaş grubunda Ocak doğumlu çocuk neredeyse bir yıl daha büyük olabilir.
Bugünün dersi bu listenin ne ölçtüğünü çözmek.
Bu derste
Ders sonunda şunları yapabileceksiniz
1 Göreli yaş etkisini bir kadro listesinde fark etmek. 2 Göreli yaşı olgunlaşma yanlılığından ayırmak. 3 Yetenek testlerinin geleceği neden az bildiğini açıklamak. 4 Yetenek sisteminin dört halkasını ve yanlış seçim kararlarını açıklamak. 5 Yanlılığı azaltan seçim düzenlemeleri önermek.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
BÖLÜM 1
Göreli Yaş
Aynı yaş grubundaki çocuklar gerçekten aynı yaşta mı?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kavram
Göreli yaş
relative age
Aynı yaş grubundaki çocuklar arasında doğum tarihinden gelen yaş farkı. En fazla 12 ay olur.
Örnek: 12 yaş altı (U12) basketbol takımında 3 Ocak doğumlu ile 28 Aralık doğumlu oyuncu aynı kategoride oynar; aralarında neredeyse bir yıl vardır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Yaş kategorisinin başladığı güne kesim tarihi denir; çoğu sporda 1 Ocak. Göreli yaşı bu tarih belirler.
11 ay, 11 yaşındaki bir çocuğun yaşamının yaklaşık %9'u. Boy, kuvvet ve deneyimde gözle görülür bir fark.
Sorun: “Okulda aynı sınıfta en büyük ve en küçük öğrenci arasında bunu fark etmiş miydiniz?”
Kavram
Göreli yaş etkisi
relative age effect
Seçilen gruplarda yılın başında doğanların fazla , sonunda doğanların az olması.
Örnek: İl karması hentbol kadrosunda oyuncuların çoğu Ocak–Mart doğumlu. Antrenör yaşı değil “yeteneği” seçtiğini düşünür.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Etki ilk kez Kanada buz hokeyinde dikkat çekti (Barnsley, 1985). Bugün birçok sporda ve ülkede gösterildi.
Mekanizma: Seçim bugünkü performansa göre yapılır. Büyük çocuk daha uzun, güçlü ve deneyimlidir; bu fark yetenek gibi görünür.
Sorun: “Aralık doğumlu çocuk neden bırakmaya daha yatkın olabilir?”
Temel fikir
Eşit dağılsa her çeyrekte 3 çocuk olurdu
beklenen: 3
6
3
2
1
Ocak–Mart
Nisan–Haziran
Temmuz–Eylül
Ekim–Aralık
Yılın başı ile sonu arasında 6 kat fark. Ama 12 kişiyle bu fark şansla da çıkabilir .
Ki-kare testi: sayılan 6-3-2-1'i beklenen 3-3-3-3 ile karşılaştırır; eşiği geçen fark şansla açıklanamaz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Açılıştaki listeye dönün. Yılın dört çeyreğine eşit dağılsaydı her birinde 3 çocuk olurdu (kesikli çizgi).
Spor genelinde 1. çeyrek / 4. çeyrek oranı yaklaşık 1,6 kat (Cobley, 2009). Bu listede 6 kat.
Uyarı: 12 kişi az. Ki-kare testiyle bakınca bu fark şansla da çıkabilir (χ² ≈ 4,7; eşik 7,81). Sayılar dört katına çıkarsa (24–12–8–4) fark artık şansla açıklanamaz. Ders: Bir listeye bakıp hemen “yanlılık var” denmez; birkaç yılın listesi toplanır.
Önce temel · kavram
Uzama hamlesi
growth spurt · en hızlı anı: PHV (peak height velocity)
Ergenlikte boyun birkaç yıl hızla uzadığı dönem. En hızlı uzadığı ana PHV denir: kızlarda ortalama ≈ 12, erkeklerde ≈ 14 yaş.
Örnek: Fidan yıllarca az büyür, bir bahar birden boy atar. Hamledeki 13 yaş voleybolcu bir yılda 8–10 cm uzar; hamlesi gelmemiş yaşıtı ≈ 5 cm.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Kaynak: Malina, Bouchard ve Bar-Or, “Growth, Maturation, and Physical Activity”, 2004. PHV yaşı ortalamadır; tek tek çocuklarda iki yıl erken ya da geç olabilir. Hamle öncesi çocuk yılda ≈ 5–6 cm uzar; hamlenin zirvesinde kızlarda ≈ 8, erkeklerde ≈ 9–10 cm.
Kızlar hamleye yaklaşık iki yıl önce girer. Bu yüzden 11–12 yaşında sınıfın en uzunları çoğu zaman kızlardır; 14–15 yaşında erkekler öne geçer.
Bu kavram bütün dersin anahtarı: “ergenlikte beden farkı açılır” cümlesi bu hamlenin çocuktan çocuğa farklı zamanda gelmesi demek. Sınıfa: “Ortaokulda bir yaz tatilinde birden boy atan bir arkadaşınız oldu mu?”
Nerede güçlü?
Etki her yerde aynı büyüklükte değil
Ergenlikte Beden farkı en çok bu yaşlarda açılır.
Üst düzeyde İl ve milli takımda daha güçlü.
Beden sporlarında Boy ve kuvvetin önemli olduğu takım sporlarında.
Farkı büyütür: seçilene fazla süre (Matta etkisi ), antrenör beklentisi (Pygmalion ).
Matta etkisi: fırsat bulanın daha da öne geçmesi. Pygmalion etkisi: antrenörün beklentisinin çocuğa davranışını değiştirmesi.
Bozděch ve ark. (2023); Cobley ve ark. (2009).
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Kolonlar tek tek açılır.
Kızlarda etki daha erken yaşta en güçlü: 14 yaşa kadar (Smith, 2018). Kızlar uzama hamlesine erkeklerden yaklaşık iki yıl önce girer.
Türkiye örneği: 2025 Türkiye Güreş Şampiyonalarında 10–13 yaş erkeklerde katılımda doğum çeyreği farkı yoktu; sıklet beden farkını kısmen eşitliyor. Ama gençlerde madalya alanlar daha çok yılın başında doğanlardı (Yıldırım, 2026).
Mekanizma · Wattie, Schorer ve Baker, 2015
Birkaç aylık farkı dört mekanizma büyütür
Beden Büyük çocuk daha uzun ve güçlü; antrenör bunu yetenek sanar.
Hentbolda şutu o atar.
Matta etkisi Seçilene daha iyi antrenör, daha çok maç.
Zengin daha zenginleşir.
Pygmalion etkisi Antrenörün beklentisi kendi davranışını değiştirir.
“Yetenekliye” daha çok geri bildirim.
Kendi kendini eleme Hep kaybeden küçük çocuk sporu bırakır.
Kadroya giremeyen voleybolu bırakır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Wattie ve arkadaşları etkiyi kısıtlar modeliyle açıklar (Hafta 4): birey (doğum tarihi, olgunluk), görev (sporun beden talebi), çevre (seçim kuralı, rekabet, antrenör). İngilizce adları: Matthew effect, Pygmalion effect, self-selection.
Kendi kendini elemenin verisi: Kanada'da 9.908 kız futbolcunun yedi yıllık kaydında ilk çeyrekte doğanlar ortanca 4 yıl, öteki çeyreklerde doğanlar 3 yıl sporda kaldı (Smith ve Weir, 2022).
Akılda kalsın: göreli yaş tek başına küçük bir farktır; seçim kuralı, rekabet ve beklenti onu büyütür. Çözüm çocuğu değil, kuralı değiştirmek.
Sınıfa: “Bu dördünden hangilerini antrenör tek başına durdurabilir?” Matta ve Pygmalion.
Önce temel · göreli yaş etkisinin dört parçası
Dört mekanizma tek tek: ne, çocukta nasıl, sporda nerede?
Mekanizma Nedir? Çocukta nasıl görünür? Sporda örnek Beden avantajı Büyük çocuk daha uzun, güçlü, deneyimli İkili mücadeleyi o kazanır, top hep ona gelir Hentbolda şutu Ocak doğumlu atar Matta etkisiMatthew effect Fırsat bulan daha çok gelişir Daha çok maç süresi, daha iyi antrenör, kampa davet U12 futbol: Ocak doğumlu 60 dk, Kasım doğumlu 10 dk oynar Pygmalion etkisibeklenti etkisi Antrenörün beklentisi kendi davranışını değiştirir “Yetenekli”ye daha çok geri bildirim, sabır, övgü Tenis: yalnız “iş var” denen çocuğa ayrıca düzeltme Kendi kendini elemeself-selection Hep kaybeden küçük çocuk sporu bırakır Yedekte kalan çocuk antrenmana gelmez olur Kanada kız futbolu: ilk çeyrek 4 yıl, ötekiler 3 yıl sporda kaldı
İlk parça bedenden gelir; kalan üçü yetişkinlerin kararlarından . Çocuğun doğum tarihi değişmez, kararlar değişebilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Çerçeve Wattie, Schorer ve Baker (2015); kız futbolu satırı Smith ve Weir (2022), ortanca kalma süresi. Maç süresi satırı öğretim amaçlı örnektir, ölçülmüş değer değildir.
Satırları sırayla okuyun ve her satırda sorun: “Bunu kim durdurabilir?” Beden avantajını antrenör durduramaz ama ölçütü değiştirebilir (yaşa göre düzeltme, bio-banding). Matta: süreyi dönüşümlü vermek. Pygmalion: geri bildirimi plana göre dağıtmak. Kendi kendini eleme: B takımı, tekrar seçme tarihi.
Pygmalion adı, heykelini sevip canlanmasını dileyen mitoloji kahramanından gelir; sınıfta öğretmen beklentisi deneyleriyle bilinir.
Önce temel · kavram
Meta-analiz
meta-analysis
Aynı soruyu soran birçok çalışmanın sonucunu tek bir hesapta birleştirmek. Tek çalışmadan daha güvenilir bir ortalama verir.
Örnek: Oyuncuyu tek maçla değil, sezonun bütün maçlarıyla değerlendirmek gibi. Cobley 38, Smith 57 çalışmayı birleştirdi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Tek bir kulübün listesi şansla çok yanlı ya da hiç yanlı çıkmayabilir (12 kişilik listeyi hatırlayın). Yüzlerce kulübün, binlerce çocuğun verisi birleşince şans payı küçülür.
“1,25 kat” ne demek: seçilmiş kız gruplarında ilk çeyrekte doğanların temsil edilme olasılığı, son çeyrekte doğanlarınkinin ≈ 1,25 katı. 1 olsaydı fark yok demekti.
Sınır: birleştirilen çalışmalar kötüyse sonuç da kötüdür. Meta-analiz çöpü altına çevirmez.
İki meta-analiz · Cobley ve ark., 2009; Smith ve ark., 2018
Kızlarda da var; ama daha erken yaşta güçlü
Erkek ağırlıklı 38 çalışma, 14 spor, 16 ülke. Etki tutarlı ama küçük.
En güçlü: 15–18 yaş, il ve milli düzey, popüler sporlar.
Kız ve kadın 57 çalışma, 25 spor. İlk çeyrek son çeyreğe göre 1,25 kat fazla.
En güçlü: 14 yaş ve altı, üst düzey, fiziksel talebi yüksek sporlar.
Kızlar uzama hamlesine erkeklerden yaklaşık iki yıl önce girer; beden farkı daha erken açılır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. 1,25 bir olasılık oranıdır (İngilizce odds ratio): seçilmiş gruplarda ilk çeyrekte doğan kızlar, son çeyrekte doğanlara göre yaklaşık 1,25 kat fazla temsil ediliyor. Erkeklerde spor genelindeki oran 1,6 civarı (Cobley, 2009).
Kızlarda etkinin daha küçük olmasının bir açıklaması katılım: aday az, rekabet düşükse seçim baskısı ve etki de küçülür.
Sınıfa: “Kız voleybolunda 13 yaş kadrosunu seçerken neye dikkat edersiniz?”
Yoklama · 1 dakika
Bir hentbol kulübünün 13 yaş altı (U13) kadrosundaki 16 oyuncunun 10'u Ocak–Mart, 1'i Ekim–Aralık doğumlu. Antrenör “Yılın başında doğanlar daha yetenekli çıkıyor” diyor. En olası açıklama ne?
A Kışın doğan çocukların kas lifi yapısı farklıdırB Antrenör seçimde kimlikteki doğum ayına bakmıştırC Ocak doğumlular kategoride aylarca daha büyüktürD Yılın başında doğanlar hentbola erken başlar
Doğru: C. Bir yıla yakın büyük çocuk daha uzun ve güçlüdür; bu yetenek gibi görünür. Yanlılık için doğum ayına bakmak (B) gerekmez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Önce sınıf el kaldırarak oy versin, sonra doğru şıkka tıklayın.
B şıkkını seçen olursa sorun: “Antrenör doğum tarihine hiç bakmasa sonuç değişir miydi?” Değişmezdi; yanlılık bugünkü performansa bakmaktan gelir.
BÖLÜM 2
Beden Saati
Aynı doğum ayındaki iki çocuk bile aynı noktada olmayabilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · kavram
Biyolojik olgunluk
biological maturity · gündelik adı: beden saati
Bedenin yetişkin hâline ne kadar yaklaştığı . Kimlik takvim yaşını gösterir, olgunluk beden saatini; ikisi aynı hızda ilerlemez.
Örnek: Aynı ay doğmuş iki 13 yaş güreşçi: birinin sesi kalınlaşmış, bıyığı çıkmış; öbürü hâlâ çocuk sesiyle konuşuyor. Takvim aynı, beden saati farklı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Erken olgunlaşan: uzama hamlesine ve ergenliğe yaşıtlarından önce giren çocuk. Geç olgunlaşan: sonra giren. Aynı takvim yaşında iki-üç yıllık beden saati farkı olağandır (Malina ve ark., 2004).
Benzetme: aynı anda yola çıkan iki otobüs; biri ekspres, biri her durakta duruyor. Saat aynı, varılan yer farklı. Sonunda ikisi de aynı terminale (yetişkin bedene) varır.
Olgunluk dışarıdan tam görülmez; ölçümlerle tahmin edilir (iki slayt sonra tablo).
Olgunluk evresine göre · yaklaşık
Uzama hamlesinin öncesi, sırası, sonrası: bedende ne değişir?
Evre Ortalama yaş Bedende ne olur? Antrenmanda odak PHV öncesihamleye 1 yıldan çok var kız ≈ 11 altıerkek ≈ 13 altı Boy yılda ≈ 5–6 cm; kas kütlesi az; sinir sistemi hareketi hızla öğrenir Temel hareket becerisi, koordinasyon, sürat, teknikle kuvvet PHV sırasıhamlenin ± 1 yılı kız ≈ 11–13erkek ≈ 13–15 Boy yılda ≈ 8–10 cm; kemik önden uzar, kas ve tendon arkadan yetişir; denge ve beceri geçici bozulabilir Tekniği korumak; sıçrama-koşu yükünü izlemek; diz ve topuk ağrısını sormak PHV sonrası kız ≈ 13 üstüerkek ≈ 15 üstü Kas kütlesi ve kuvvet hızla artar; erkekte daha belirgin Kuvvet ve kas kütlesi, dayanıklılık; yükü kademeli artırmak
Tendon: kası kemiğe bağlayan sağlam bant. Aynı yaştaki iki çocuk farklı satırlarda olabilir: seçme günü bu satırları karşılaştırır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Yaşlar ortalamadır: kızlarda PHV ≈ 12, erkeklerde ≈ 14 yaş (Malina, Bouchard ve Bar-Or, 2004). Odak sütunu Lloyd ve Oliver'ın genç sporcu gelişim modelinden (Youth Physical Development Model, 2012) sadeleştirildi; kesin yaş kuralı değil, eğilimdir.
Hamle sırasındaki geçici beceri bozulmasına “ergen sakarlığı” (adolescent awkwardness) denir: uzayan bacaklara sinir sistemi yeniden alışır. Diz altında (Osgood-Schlatter) ve topukta (Sever) ağrı bu dönemde sıktır; ayrıntısı sakatlık haftasında.
Seçimle bağı: 13 yaş erkek takımında bir çocuk birinci satırda, öbürü üçüncü satırda olabilir. Üçüncü satırdaki daha güçlüdür; bu “yetenek” değil, evre farkıdır.
Kavram
Olgunlaşma yanlılığı
maturity selection bias
Erken olgunlaşan çocukların beden avantajı yüzünden daha çok seçilmesi.
Örnek: İki 13 yaş voleybolcu. Biri uzama hamlesini geçmiş, 172 cm; diğerinin hamlesine iki yıl var, 150 cm. Seçmede ilki öne çıkar.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Hafta 2'yi hatırlatın: uzama hamlesinin zirvesi PHV (peak height velocity). Aynı takvim yaşında olgunluk farkı birkaç yıla varabilir.
Bu yanlılık ergenlikte seçimi en çok etkileyen yanlılıktır.
Sorun: “Bu iki çocuktan hangisi 18 yaşında daha iyi voleybolcu olur? Bugün bilebilir miyiz?”
Karşılaştırma
Takvim farkı ile beden saati farkı ayrı şeylerdir
Göreli yaş
Takvimden gelir. En fazla 12 ay . Kimlikte yazar.
Düzeltme: Ölçümü doğum tarihine göre düzeltmek.
Olgunlaşma
Beden saatinden gelir. Birkaç yıl olabilir. Görünmez, tahmin edilir.
Düzeltme: Olgunluğu ölçmek, bio-banding.
Bio-banding: bazı maç ve antrenmanlarda çocukları yaş yerine olgunluğa göre gruplamak (Bölüm 4).
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. En çok karıştırılan ikili. Bir örnekle ayırın: Ocak ve Mart doğumlu iki futbolcu arasında takvim farkı 2 ay. Ama biri uzama hamlesine 1,5 yıl, diğeri 2,8 yıl uzaksa beden saati farkı 1,3 yıl. Aralarındaki 20 cm boy farkını takvim açıklamaz.
Doğum tarihine göre düzeltme, Mart doğumlu ama geç olgunlaşan çocuğu listeye sokmaz. Onu eleyen takvim değil, beden saati.
Aralık doğumlu ama erken olgunlaşan çocuk da avantajlıdır.
Önce temel · olgunluk nasıl tahmin edilir?
Beden saati görünmez: beş yolla tahmin edilir
Yöntem Nasıl yapılır? Sahada? Sınırı Yetişkin boyuna yüzdeKhamis-Roche Boy, kilo, anne ve baba boyu → tahmini yetişkin boy; şimdiki boy bunun yüzde kaçı? Evet Anne-baba boyu doğru bilinmeli PHV'ye kalan yılMirwald denklemi Boy, oturma boyu, bacak boyu, kilo, yaş bir denkleme girer Evet Hamleden uzak çocukta hata büyür Uzama hızı 3 ayda bir boy ölçülür, yıllık hıza çevrilir Evet Düzenli ölçüm ister Kemik yaşı El-bilek röntgeni, hekim okur Hayır Röntgen ve maliyet Ergenlik evresiTanner evreleri Hekim muayenesi: ikincil cinsiyet özellikleri Hayır Mahremiyet; spor ortamına uygun değil
Örnek hesap: Tahmini yetişkin boyu 180 cm, şimdiki boyu 158 cm olan futbolcu: 158 ÷ 180 ≈ %88. %85–90 bandındaki çocuklar aynı grupta oynar.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Khamis ve Roche (1994): yaş, boy, kilo ve anne-baba boyu ortalamasından yetişkin boy tahmini. Hill ve ark. (2020) akademi çalışması bu yöntemi kullandı. Mirwald ve ark. (2002): “maturity offset”, yani PHV'den önce ya da sonra kaç yıl. Kemik yaşı en sağlam ölçüttür ama kulüp ortamında röntgen gerekçesiz çekilmez.
Uzama hızı en basit ve en ucuz yol: duvara cetvel, üç ayda bir ölçüm. Hızın yılda 7–8 cm'ye çıktığı çocuk büyük olasılıkla hamlenin içindedir.
Sınıfa: “Seçmeye anne-babanın boyunu sormak neden işe yarar?” Cevap: çocuğun bugünkü boyunu, ulaşacağı boyla karşılaştırmayı sağlar; 165 cm'lik 13 yaş çocuk 195 cm olacaksa yolun ≈ %85'inde (daha geç), 168 cm olacaksa ≈ %98'inde (çok erken) demektir.
Kısa vade, uzun vade
Avantaj bugün bir çocukta, yarın öbüründe olabilir
Erken olgunlaşan
Bugün seçilir, bedeniyle kazanır.
Risk: Tekniği geri kalır; yaşıtları yetişince üstünlüğü kapanır.
Geç olgunlaşan
Bugün elenme riski taşır.
Kazanç: Beceriye ve oyun zekâsına dayanmayı öğrenir. Şartı: sporda kalması.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Sistemde kalabilen geç doğan ve geç olgunlaşan sporcular bazı çalışmalarda ileride daha başarılı çıktı. Buna “underdog” (alttan gelen) hipotezi denir (Gibbs, 2012; McCarthy ve Collins, 2014).
Ama şart ağır: Çoğu geç olgunlaşan çocuk erkenden elenir ve bırakır. Kazanç yalnız sistemde kalanlar için geçerli.
Gerçek bir araştırma
Bir futbol akademisinin sekiz yılı
Soru Akademi seçiminde göreli yaş ve olgunlaşma birlikte mi işliyor?
Ne yapıldı İngiltere'de bir akademinin 9–16 yaş altı (U9–U16) kayıtları: 202 oyuncu, sekiz yılda 566 gözlem.
%54,8
Oyuncuların %54,8'i yılın ilk çeyreğinde doğmuştu. Eşit dağılımda beklenen %25.
15 ve 16 yaş altı gruplarda geç olgunlaşan tek oyuncu yoktu. İki yanlılık farklı yaşlarda devreye girer.
Hill M, Scott S, Malina RM, McGee D, Cumming SP. Relative age and maturation selection biases in academy football. J Sports Sci. 2020;38(11–12):1359–1367.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Olgunluk Khamis-Roche yöntemiyle (şimdiki boyun tahmini yetişkin boyuna yüzdesi) geç, zamanında, erken diye sınıflandı.
Göreli yaş yanlılığı bütün yaş gruplarında vardı. Olgunluk yanlılığı U12'de başladı ve yaşla arttı; U15 ve U16'da geç olgunlaşan oyuncu kalmamıştı.
Sorun: “Bu akademi doğum tarihine göre düzeltme yapsaydı U16'daki sorun çözülür müydü?” Hayır; o, beden saati sorunu.
Yoklama · 1 dakika
İki 13 yaş basketbolcu: Ekim doğumlu olan uzama hamlesini geçmiş, Şubat doğumlu olanın hamlesine iki yıl var. Seçmede Ekim doğumlu öne çıkıyor. Bu hangi yanlılık?
A Göreli yaş etkisiB Olgunlaşma yanlılığıC Antrenör beklentisi (Pygmalion)D Kendi kendini eleme
Doğru: B. Takvim Şubat doğumluyu kayırıyor; öne çıkan ise geç doğan ama erken olgunlaşan çocuk. Fark beden saatinden geliyor, göreli yaştan değil.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. A şıkkı en çekici yanılgı: “Yaş farkı var, göreli yaş etkisidir.” Sorun: “Takvim hangisini kayırıyor?” Şubat doğumluyu. Demek ki öne çıkanı takvim açıklamıyor.
BÖLÜM 3
Yetenek Tahmini
Testler yarını ne kadar bilir?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Yetenek sistemi · Williams ve Reilly, 2000
Dört ayrı iş; hepsine “yetenek seçimi” denmez
Tespit(detection) Sporu henüz yapmayan çocuklarda potansiyel aramak: ilkokul taraması.
Belirleme(identification) Sporu yapanlar arasında ileride üst düzeye çıkabilecekleri tanımak.
Seçim(selection) Belli bir anda, belli bir kadro için en uygunları seçmek: turnuva listesi.
Geliştirme(development) Seçilene de seçilmeyene de uygun öğrenme ortamı. Sistemin asıl işi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Lisans destesinde “belirleme” yerine “tanımlama” da kullanılıyor; aynı kavram. Tespit örneği: Gençlik ve Spor Bakanlığı'nın ilkokul 3. sınıflarda uyguladığı sportif yetenek taraması. Risk: tek gün, tek ölçüm.
Açılıştaki turnuva listesi bir seçim kararıdır. Ama kulüplerde çoğu zaman belirleme gibi kullanılır: listeye girmeyen çocuk geliştirme halkasından da düşer. Sorun ölçmekte değil, kısa vadeli kararın uzun vadeli sonuç doğurmasında.
Sınıfa: “Bir kulüpte bütün kaynak 12 kişilik seçilmiş gruba akarsa hangi halka boş kalır?” Geliştirme.
Kavram
Yetenek belirleme
talent identification
Bugünkü performansa bakıp gelecekteki başarıyı tahmin etmeye çalışmak. Kanıtı sınırlıdır.
Örnek: Almanya genç milli futbol takımlarında kadronun her yıl %41'i değişti; erken seçilenlerin çoğu birkaç yılda programdan çıktı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sistematik derleme: testlerin gelecekteki başarıyı öngördüğüne dair kanıt sınırlı; çalışmaların çoğu kısa süreli (Johnston, 2018).
Kadrolar sürekli değişir: Almanya'da genç milli futbol takımlarında kadronun her yıl %41'i, akademilerde %24,5'i değişti. Hangi yaşta seçilirse seçilsin, üç yıl sonra hâlâ programda olma olasılığı yarının altındaydı (Güllich, 2014).
Akılda kalsın: 12 yaşında “kim en iyi” değil, “18 yaşında kim en iyi olabilir” sorusu.
Kavram
Öngörü geçerliği
predictive validity
Bir testin bugünkü puanının yıllar sonraki başarıyı ne kadar doğru tahmin ettiği.
Örnek: 12 yaşta ölçülen 30 m sprint, 19 yaşta kimin profesyonel futbolcu olacağını söyler mi? Çok az.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Neden düşük? Üç neden: 1) hedef hareket eder: çocuk büyür, olgunlaşır, öğrenir; 2) test bugünün olgunluğunu ölçer; 3) sporda başarıyı yıllar içinde antrenör, fırsat ve istek de belirler.
20 çalışmalık sistematik derlemede (Johnston ve ark., 2018) çalışmaların %60'ı sporcuların fiziksel profiline bakıyordu; üst düzeyi ayıran değişkenler çalışmadan çalışmaya çok değişiyordu.
Benzetme: ilkokulun ilk dönem karnesinden üniversite başarısını tahmin etmek.
Seçim kararının dört sonucu
Her seçim iki yönde yanılabilir
Yetişkinlikte başarılı olur
Başarılı olmaz
Seçildi
Elendi
Doğru seçim
kaynak doğru yere gitti
Yanlış pozitif
erken olgunlaşan, Ocak doğumlu
Yanlış negatif
geç olgunlaşan, Aralık doğumlu
Doğru eleme
yine de sporda kalmalı
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. İngilizce false positive ve false negative. Yanlış pozitif: seçildi ama yetişkinlikte başarılı olmadı. Yanlış negatif: elendi ama başarılı olabilirdi.
Olgunluğa ve göreli yaşa bağlı ölçütler (boy, sprint) iki hatayı da büyütür: erken olgunlaşan Ocak doğumluyu fazla seçer, geç olgunlaşan Aralık doğumluyu eler.
İki hata eşit görünmez. Yanlış pozitif zamanla düzelir, çünkü kadrolar her yıl değişir. Yanlış negatif çoğu zaman hiç görünmez: elenen çocuk bırakır, kimse “kaçırdık” demez. Hafta 5'teki bulgu da aynı yönü gösterir: gençlik başarısına göre seçim, yetişkin zirvesine çıkacak profili kaçırabilir.
Sınıfa: “Bir kulüp için hangi hata daha pahalı?”
Çok boyutlu bakış · Williams ve Reilly, 2000
Yetenek tek bir sayı değil: dört alan
Fiziksel Boy, kilo, beden yapısı.
Olgunluğa en çok bağlı.
Fizyolojik Sprint, sıçrama, dayanıklılık.
Olgunluğa bağlı.
Psikolojik Motivasyon, karar verme, öğrenme hızı.
Seçmede az ölçülür.
Sosyolojik Aile desteği, antrenman fırsatı.
Seçmede çoğu zaman görülmez.
Açılıştaki iki ölçüt, sprint ve boy, yalnız ilk iki alandan; ikisi de olgunluğa bağlı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Williams ve Reilly (2000) futbolda yeteneği yordayabilecek ölçütleri dört alanda topladı. Teknik ve taktik beceri sporun içinde, maç gözlemiyle değerlendirilir.
Çok boyutlu seçme pratikte: birkaç antrenmana yayılmış maç gözlemi, aynı yeni hareketi kimin daha hızlı öğrendiği, antrenmandaki istek ve sebat.
Sınıfa: “Öğrenme hızını seçme gününde nasıl ölçersiniz?” Örnek: yeni bir çalım hareketini üç antrenmanda kimin daha hızlı kaptığını not etmek.
Yetenek seçimi ölçütleri · test bataryası
Hangi test neyi ölçer, olgunluğa ne kadar bağlı?
Test Ne ölçer? Olgunluk etkisi Sporda örnek Boy, kilo, kol açıklığı Beden ölçüsü Çok yüksek voleybol, basketbol, yüzme 30 m sprint Sürat Yüksek futbol, atletizm, hentbol Dikey sıçrama Bacak gücü Yüksek voleybol, basketbol 20 m mekik koşusubip sesine göre gidip gelme Dayanıklılık Orta futbol, orta mesafe koşu Çeviklik testiyön değiştirerek koşu Yön değiştirme hızı Orta tenis, hentbol, basketbol Teknik beceri testi Top sürme, pas, şut Düşük–orta futbol, basketbol Maç gözlemi, öğrenme hızı Karar verme, yeni hareketi kapma Düşük bütün takım sporları
Test bataryası: aynı gün art arda yapılan test dizisi. Testlerin çoğu olgunluğa bağlıysa, dizi de olgunluğu ölçer.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. “Olgunluğa bağlılık” sütunu genel eğilimdir, kesin bir puan değildir: beden ölçüleri, sürat ve sıçrama uzama hamlesi ve kas kütlesiyle birlikte en çok değişen ölçümlerdir (Malina ve ark., 2004). Teknik ve karar verme deneyim ve öğrenmeyle gelişir; olgunluk etkisi daha azdır.
Tabloyu açılış listesine bağlayın: antrenörün iki ölçütü (sprint ve boy) tablonun kırmızı satırlarından. Yeşil satırlar seçmede en az kullanılanlardır, çünkü zaman ister: birkaç antrenman boyunca gözlem.
Sınıfa: “Kendi branşınızın seçmesinde hangi satırlar kullanılıyor? Kırmızı mı, yeşil mi ağırlıkta?”
Branşa göre seçim · niteliksel
Hangi branşta neye bakılır, hangi çocuk kayırılır?
Branş Seçmede öne çıkan Kim kayırılır? Dikkat Futbol, hentbol Sürat, kuvvet, ikili mücadele Yılın başında doğan, erken olgunlaşan Göreli yaş etkisi en çok burada gösterildi Basketbol, voleybol Boy, sıçrama Erken olgunlaşan, uzun Bugünkü boy değil, tahmini yetişkin boy Yüzme Boy, kol açıklığı, derece Erken olgunlaşan Dereceyi yaşa göre düzeltmek Cimnastikkızlarda Küçük, hafif beden; esneklik Çoğu zaman geç olgunlaşan Yanlılık ters yöne çalışır Güreş, judo, boks Kuvvet, teknik Sıklet beden farkını kısmen eşitler Aynı sıklette olgunluk farkı yine var Okçuluk, atıcılık Odak, el-göz uyumu Beden avantajı az Etki fiziksel talep düştükçe küçülür
Kural: sporda beden ne kadar önemliyse , göreli yaş ve olgunluk yanlılığı o kadar güçlü.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Tablo niteliksel; sayı vermiyoruz çünkü büyüklük ülkeye, yaşa ve düzeye göre değişir. Dayanaklar: göreli yaş etkisinin fiziksel talebi yüksek ve popüler sporlarda güçlü olduğu (Cobley ve ark., 2009; Smith ve ark., 2018); kız cimnastikçilerde geç olgunlaşanların fazla temsil edildiği (Malina ve ark., 2004); güreşte sıkletin katılımdaki farkı eşitlediği (Bölüm 1'deki Türkiye güreş verisi, Yıldırım, 2026).
Cimnastik satırı “ters yanlılık” örneğidir: küçük ve hafif beden avantajlı olduğu için erken olgunlaşan kız elenebilir. Yanlılığın yönü sporun neyi ödüllendirdiğine bağlıdır.
Sınıfa: “Kendi branşınız hangi satıra yakın? O satırdaki ‘Dikkat’ sütununu seçmede nasıl uygularsınız?”
Tahmin · 1 dakika
Hangi branşın seçmesinde geç olgunlaşan kız çocuğu çoğu zaman avantajlıdır?
A Kız basketboluB Kız voleyboluC Kız cimnastiğiD Kız yüzmesi
Doğru: C. Cimnastikte küçük, hafif beden avantajdır; geç olgunlaşan kız bunu daha uzun korur. Basketbol, voleybol ve yüzmede boy öne çıkar; erken olgunlaşan kayırılır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Oy verdirin, sonra tıklayın. D'yi seçenlere: yüzmede uzun kol ve büyük el-ayak itiş sağlar; erken olgunlaşan öndedir.
Ders: “Yanlılık hep büyük çocuğu kayırır” doğru değil; sporun ödüllendirdiği beden kayırılır.
Yoklama · 1 dakika
Bir basketbol kulübü 12 yaşında yalnız boy ve sprintle 10 oyuncu seçti, kalanları gönderdi. Beş yıl sonra gönderilenlerden ikisi başka kulüpte milli takıma girdi. Bu iki oyuncu kulübün hangi kararıydı?
A Yanlış pozitif; seçilip sonra başarısız olanlarB Doğru eleme; 12 yaşta yeteneksiz oldukları belliydiC Yanlış negatif; elenip sonra başarılı olanlarD Göreli yaş etkisi; ikisi de Ocak doğumluydu
Doğru: C. Elenen ama başarılı olan, yanlış negatiftir; boy ve sprint gibi olgunluğa bağlı ölçütler bu hatayı artırır. A çekici ama yanlış: yanlış pozitif, seçilip başarılı olmayandır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Oy, sonra cevap. D diyenlere: soruda doğum tarihi yok; kulübün hatası ölçütte. Sorun: “Bu kulüp neyi değiştirmeli?” Seçimi her yıl yenilemek, ölçütleri çoğaltmak.
BÖLÜM 4
Daha Adil Seçim
Seçimi nasıl daha adil yaparız?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kavram
Olgunluğa göre gruplama
bio-banding
Bazı antrenman ve maçlarda çocukları yaş yerine olgunluğa göre gruplamak.
Örnek: Bir futbol akademisi ayda bir maçı, yetişkin boyunun %85–90'ına ulaşmış 11–14 yaş oyuncularla oynatır. Boksta sıklet gibi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Yaş gruplarının yerine değil, yanında kullanılır (Cumming, 2017).
Premier Lig akademilerinde bio-banding turnuvası: Erken olgunlaşanlar maçları fiziksel olarak daha zor buldu, tekniğe ve taktiğe yaslandı. Geç olgunlaşanlar becerisini gösterme fırsatı buldu (Cumming, 2018).
Temkin: Performansa etkisine dair kanıt umut verici ama henüz sınırlı (Jäger, 2026).
Gerçek bir araştırma
İsviçre'de 60 m: bir yıl kaç yüzde eder?
Soru Süreyle ölçülen bir sporda göreli yaş etkisi ne kadar; süreler yaşa göre düzeltilince kalkar mı?
Ne yapıldı İsviçre atletizminde 8–15 yaş 7.761 erkek sporcunun 60 m sonuçları incelendi.
%10,1
8 yaşta neredeyse bir yıllık farkın beklenen performanstaki karşılığı; 15 yaşta %5,3.
Süreler yaşa göre düzeltilince etki bütün düzeylerde kayboldu.
Romann M, Cobley S. Relative age effects in athletic sprinting and corrective adjustments as a solution for their removal. PLoS One. 2015;10(4):e0122988.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Hesap: 60 m'yi 11 sn koşan 8 yaşındaki çocuk için %10 yaklaşık 1,1 sn. Yaş büyüdükçe bir yılın payı küçülüyor.
Performans düzeyi yükseldikçe etki büyüdü: en iyi %10'luk listede yanlılık en güçlüydü. Kulüp seçmesi tam bu listeye bakar.
Düzeltme gün, ay, çeyrek ya da yıl üzerinden yapılabilir: yaşa göre beklenen farkı süreden çıkarmak. Sınırı: takvimi düzeltir, olgunluğu düzeltmez (Bölüm 2, Hill ve ark.).
Sınıfa: “Açılıştaki 30 m sprinte bu düzeltmeyi uygulasak liste değişir mi?”
Çözüm
Bilmek yetmez; seçim düzeni değişmeli
Bio-banding Bazı maçlar olgunluk bantlarıyla.
Erken olgunlaşan tekniğe döner.
Forma numarası Numaralar göreli yaş sırasıyla.
Gözlemci yaşı sahada görür.
Yaşa göre puan Süre, aylık yaş farkına göre düzeltilir.
8 yaşta bir yıl ≈ %10.
Geç ve sık seçim Kesin kararı geciktir, her yıl yenile.
Elenene kapı açık.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Kolonlar tek tek açılır; her birine yaklaşık 45 saniye.
Forma numarası: Gözlemcilere doğum tarihlerini vermek yanlılığı gidermedi; forma numaralarının göreli yaşa göre verildiği söylenince yanlılık kayboldu (Mann ve van Ginneken, 2017).
Yaşa göre puan: İsviçre'de 60 m sprintte 8 yaşta neredeyse bir yıllık fark beklenen performansta %10,1 fark demek; 15 yaşta %5,3. Süreler düzeltilince etki kayboldu (Romann ve Cobley, 2015). Bu hesap olgunluk farkını düzeltmez.
Okul beden eğitimi dersi: “Kaptanlar seçsin” yöntemi her derste aynı çocukları sona bırakır. Kura ya da beceri dengesiyle takım kurun.
Seçimin görünmeyen yüzü
Elenen çocuk: nasıl elediğiniz de önemli
Çocuk ne yaşar? Utanç, öfke, kimlik kaybı. Takımla birlikte arkadaş grubunu da kaybeder.
Bırakmanın en sık anlarından biri (Hafta 13).
İyi bir eleme görüşmesi Yüz yüze, veliyle birlikte. Somut gerekçe, somut yol, yeniden bakılacak tarih.
“Pas hızın şu an kadronun gerisinde; B takımında oyna, Ocak'ta yeniden bakalım.”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Seçimden çıkarma (İngilizce de-selection): çocuğun kadrodan ya da akademiden çıkarılması. Her seçim aynı anda birçok çocuk için bir elemedir; sorun eleme değil, nasıl yapıldığıdır.
Tek gün, kalabalık, kısa maçlarla yapılan seçme göreli yaşı ve olgunluğu en çok büyüten koşuldur; birkaç antrenmana yayılan değerlendirme daha adildir.
“13 yaşından sonra başvuru alınmaz” kuralı geç olgunlaşan ve geç başlayan çocuğu dışarıda bırakır. Almanya'da Bundesliga oyuncularının programa alınma yaşı her yaşa yayılmıştı (Güllich, 2014).
Sınıfa: “Siz hiç bir kadrodan elendiniz mi? Size nasıl söylendi?”
Yoklama · 1 dakika
Bir yüzme kulübü 10 yaş grubunda en hızlı 6 çocuğu akademiye alıyor, kalanların antrenmanını kesiyor. Bugünkü kanıta en uygun değişiklik hangisi?
A Akademiye öncelikle Ocak–Haziran doğumluları almakB Derecelerin yanında çocukların boyunu da ölçmekC Seçilmeyen çocukları başka bir spora yönlendirmekD Seçimi her yıl yenileyip kalanları da çalıştırmak
Doğru: D. 10 yaştaki derece geleceği az söyler ve kadrolar her yıl değişir. Boy ölçmek (B) olgunlaşma yanlılığını azaltmaz, artırır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. B şıkkını seçenlere sorun: “Boy en çok neyden etkilenir?” Olgunlaşmadan. Boyu ölçüt yapmak erken olgunlaşanı daha da kayırır.
KENDİNİZİ SINAYIN
Dokuz Soru
Her soru bir durum anlatıyor. Kavramı uygulayın, sonra cevabı birlikte açalım.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Geçiş slaytı. Her soruya yaklaşık bir dakika: önce oylama, sonra doğru şık ve açıklama.
Soru 1 / 9
Kız voleybol 13 yaş altı (U13) kadrosundaki 12 oyuncunun hepsi uzun ve erken olgunlaşmış. Antrenör “Ölçümleri doğum tarihine göre düzelttim, yanlılık yok” diyor. Eksik olan ne?
A Düzeltme takvimi giderir, beden saatini gidermezB Kızlarda göreli yaş etkisi görülmez, düzeltme boşunadırC Voleybolda boy önemli olduğu için yanlılık sorun değilD Düzeltme yalnız bireysel sporlarda işe yarar
Doğru: A. Doğum tarihine göre düzeltme göreli yaşı hedefler; olgunluk farkı kalır. Kızlarda etki 14 yaşa kadar güçlüdür, bu yüzden B yanlış.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Hill (2020) araştırmasına bağlayın: iki yanlılık ayrı işler, ayrı çözüm ister.
Soru 2 / 9
12 kişilik bir listede yılın ilk çeyreğinde doğanlar son çeyrektekilerin 6 katı. Ki-kare değeri 4,7, eşik 7,81. Antrenör “Göreli yaş etkisi kanıtlandı” diyor. Doğru yorum hangisi?
A Oran 6 kat olduğu için göreli yaş etkisi gösterilmiştirB Değer eşiğin altında, demek ki listede yanlılık yokturC Bu fark şansla da çıkabilir; daha çok veri gerekirD Ki-kare testi doğum ayı verisinde kullanılamaz
Doğru: C. 12 çocuk şüphe için yeter, karar için yetmez. B de yanlış: eşiğin altında kalmak yanlılığın olmadığını değil, bu veriyle gösterilemediğini söyler.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Aynı oran 24–12–8–4 olsaydı χ² eşiği geçerdi. Çözüm: birkaç yılın listesini birlikte toplamak.
Soru 3 / 9
12 yaş altı (U12) futbolda antrenör Ocak doğumlu güçlü oyuncuyu her maçta oynatıyor, Kasım doğumlu oyuncu kenarda kalıyor. Üç yıl sonra aralarındaki beceri farkı büyümüş. Bu süreç ne?
A Fazla fırsatın farkı büyütmesi (Matta etkisi)B Beden saati farkı (olgunlaşma yanlılığı)C Az oynayanın sporu bırakması (kendi kendini eleme)D Beklentinin çocuğu değiştirmesi (Pygmalion)
Doğru: A. Süre alan gelişir, kenarda kalan geri düşer; başta küçük olan fark fırsatla büyür. Kasım doğumlu oyuncu henüz bırakmadığı için C değil.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 4 / 9
Bir tenis antrenörü “bu çocukta iş var” dediği 10 yaşındaki oyuncuya her antrenmanda ayrıca geri bildirim veriyor, diğerlerine az. Bu yanlılığı en iyi ne azaltır?
A Yetenekli oyuncuyu ayrı bir gruba almakB Geri bildirimi kaldırıp yalnız maç oynatmakC Oyuncuları doğum ayına göre sıraya koymakD Geri bildirimi herkese plana göre dağıtmak
Doğru: D. Beklenti davranışı, davranış da gelişimi değiştirir (Pygmalion). Geri bildirimi kaldırmak (B) herkesin öğrenmesini keser.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 5 / 9
Futbol gözlemcileri oyuncuların doğum tarihlerini listede görüyor, ama sıralamalarında yine Ocak doğumlular önde. Bu yanlılığı en çok hangi değişiklik azaltır?
A Doğum tarihlerini listeye kalın harfle yazmakB Formaları göreli yaş sırasıyla numaralamakC Maçı izleyen gözlemci sayısını artırmakD Gözlemcilere göreli yaş üzerine sunum yapmak
Doğru: B. Yaş bilgisi, gözlemcinin oyunu izlerken kullanabileceği biçimde verilince yanlılık kayboldu. Bilgiyi listede vurgulamak (A) yetmedi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Mann ve van Ginneken (2017). Maliyeti sıfıra yakın bir araç; okul turnuvasında da uygulanabilir.
Soru 6 / 9
Erken olgunlaşmış bir oyuncu bio-banding maçından sonra “Bu maçlar zor, bedenimle kazanamıyorum” diyor. Bu söz en iyi neyi gösterir?
A Bio-banding erken olgunlaşanı cezalandırıyorB Oyuncu yanlış olgunluk bandına konmuşC Oyuncu tekniğe yaslanmak zorunda kalıyorD Bio-banding yalnız geç olgunlaşanlar içindir
Doğru: C. Amaç kazananı değiştirmek değil, iki gruba da uygun zorluk vermek. Erken olgunlaşan bedeni yerine tekniği ve taktiği kullanmayı öğrenir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Premier Lig akademi oyuncularının anlatımı (Cumming, 2018). A şıkkına karşı: oyuncuların hepsi deneyimi olumlu buldu.
Soru 7 / 9
8 yaş atletizm seçmesinde 60 m'de Ocak doğumlu çocuk 11,0 sn, Aralık doğumlu 11,4 sn koşuyor. Bu yaşta bir yıllık fark yaklaşık %10 performans eder. Doğru yorum hangisi?
A Aralık doğumlu yaşına göre daha iyi koşuyorB Ocak doğumlu, iki çocuğun daha yeteneklisiC Fark 0,4 sn olduğu için ikisi eşit sayılırD Süre farkı yalnız olgunlaşma farkından gelir
Doğru: A. Neredeyse bir yıl küçük çocuktan yaklaşık 1,1 sn yavaş koşması beklenirdi; yalnız 0,4 sn yavaş. Ham süreye bakan B'ye düşer.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Romann ve Cobley (2015). Hesap: 11,0 sn'nin %10'u ≈ 1,1 sn. Beklenen ≈ 12,1 sn; gerçek 11,4 sn.
Soru 8 / 9
Bir akademi 11 yaşında seçtiği oyuncuları velilere “geleceğin profesyonelleri” diye tanıtıyor. Almanya futbolundan gelen kanıt bu söz için ne söyler?
A 11 yaşta seçilenlerin çoğu profesyonel olurB Seçilenlerin çoğu birkaç yılda kadrodan çıkarC Erken seçim, tahmini daha doğru yaparD Profesyonellerin çoğu 11 yaşından önce seçilmiş
Doğru: B. Üç yıl sonra programda kalma olasılığı yarının altındaydı. Profesyoneller her yaşta programa girmişti; D yanlış.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Güllich (2014). Akılda kalsın: Profesyoneller tekrar tekrar seçilip elenen bir havuzdan çıkıyor.
Soru 9 / 9
İlçedeki okullarda 3. sınıf öğrencilerine bir gün sprint ve sıçrama testi yapılıyor; iyi çıkanlar kulüplere yönlendiriliyor. Bu hangi halka ve en büyük riski ne?
A Seçim; turnuva kadrosu çok erken kurulmuş olurB Geliştirme; kaynak bütün çocuklara fazla yayılırC Belirleme; çocuklar bu sporu zaten yıllardır yapıyorD Tespit; tek günlük test yaşı ve olgunluğu ölçer
Doğru: D. Sporu henüz yapmayan çocuklarda potansiyel aramak tespittir; tek günlük ölçüm göreli yaş ve olgunluktan etkilenir. C çekici ama yanlış: belirleme, sporu zaten yapan çocuklar arasında yapılır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Çözüm: yaşa göre düzeltilmiş puan ve birden fazla ölçüm günü. 3. sınıfta Ocak ve Aralık doğumlu arasında neredeyse bir yıl vardır.
Özet
Bugün beş şey öğrendik
1 Seçme günü yaşı da ölçer: yılın başında doğanlar fazla seçilir. 2 Takvim ve beden saati ayrı yanlılıklardır, ayrı çözüm ister.3 Bugünkü test yarını az bilir ; seçim her yıl yenilenmeli. 4 Seçim iki yönde yanılır: yanlış pozitif ve yanlış negatif ; yetenek çok boyutludur. 5 Yanlılığı bilgi değil, seçim düzeni azaltır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Derslikten çıkmadan
Bir kulübün seçmesini düzenliyorsunuz. Göreli yaşı ve olgunluğu hesaba katan iki kural yazın.
Gelecek hafta · Hafta 7: Oyunla Öğretmek
Ayrıntılı okuma: Hafta 6 ders notu (lisans destesi) · altı düzeltme yolunun kanıt düzeyi, kız sporlarında bırakma, Türkiye güreş verisi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Kâğıtlar çıkışta toplanabilir. Örnek iyi cevap: “Seçmeyi tek gün değil üç antrenmana yayarım; sprint sürelerini yaşa göre düzeltirim; formaları göreli yaş sırasıyla veririm. Alınmayanlara altı ay sonra yeniden bakarım.”