Çocuk ve Spor

Hafta 9

Hızlı Koş, İyi Dön, Sağlam Kal

Sürat, çeviklik ve sakatlık önleyici ısınma: hızlı olmak, doğru anda hızlı olmak ve sağlam kalmak

Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027

Bir lig maçı

İki tur yavaş koşu, çemberde birkaç germe, hadi maça.

İlk yarıda bir oyuncu ani duruşta ayak bileğini burkuyor.
Bu 15 dakika başka nasıl doldurulabilirdi?

Örnek öğretim amaçlıdır.

Bu derste

Ders sonunda şunları yapabileceksiniz

1Çocukta sürat çalışmasını doğru kurmak.
2Süratin kaynaklarını ve olgunluğa göre değişen yanıtı açıklamak.
3Çevikliği yön değiştirme hızından ayırmak.
4Yön değiştirme açığını bulup yorumlamak.
5Sakatlık önleyici ısınmanın bölümlerini söylemek.
6İnişte dizin içe çökmesini tanımak.

BÖLÜM 1

Sürat

Çocuk büyürken hızlanır; antrenman buna ne ekler?

Kavram

Sürat

speed

Belli bir mesafeyi en kısa sürede koşmak. Çocukta az sayıda, kaliteli, tam dinlenmiş sprintle gelişir.

Örnek: 11 yaş basketbol grubunda 15 m sprint yarışları: 5 tekrar, her tekrardan önce tam dinlenme.

Sprintin bölümleri

Bir sprint üç bölümden geçer

Tepki ve çıkışişaretten ilk adımaDüdük, top ya da rakip görülür, ilk adım atılır. Tepki zamanı ergenliğe doğru kısalır.

İvmelenmeilk 10–20 mGövde öne eğik, adımlar kısa ve güçlü. Takım sporlarındaki sprintlerin çoğu burada biter.

Maksimal hızivmelenmeden sonraGövde dikleşir, adım uzar, yerle temas kısalır.

Hız kaybıyorgunlukUzun sprintte hız düşer; sürat çalışması kısa ve dinlenmiş yapılır.

Tepki zamanı: işareti görmekle harekete başlamak arasındaki süre. İvmelenme: hızın artması; duran çocuğun hızlandığı bölüm.

Önce temel · kavram

Uzama hamlesi

growth spurt · en hızlı anı: zirve boy hızı, PHV (peak height velocity)

Ergenlikte boyun birkaç yıl hızla uzadığı dönem. En hızlı uzadığı yıla zirve boy hızı denir: kızlarda ortalama ≈ 12, erkeklerde ≈ 14 yaş.

Örnek: Hamledeki 13 yaş futbolcu bir yılda 8–10 cm uzar; bacakları birden uzar, koşusu bir süre “dağınık” görünür. Hamlesi gelmemiş yaşıtı ≈ 5 cm uzar.

Hızın tarifi

Hız = adım uzunluğu × adım sıklığı

6,5

m/sn. 11 yaşında bir çocuk: 1,55 m adım × saniyede 4,2 adım. Adımı 10 cm uzarsa ≈ 6,9 m/sn.

İki sayıdan biri artarken öbürü düşerse hız değişmez.

Uzama hamlesinde adım uzarken sıklık geçici düşebilir; sürat bir süre yerinde sayar (Meyers, 2015).

Doğal gelişim ve antrenman

Hız nereden gelir? Dört kaynak

Sinir sistemisinirselKasların hızlı ve eşzamanlı devreye girmesi; adım sıklığını belirler. Çocuklukta hızla olgunlaşır.

Reaktif kuvvetesneme-kısalma döngüsüKısa yer temasında yere hızla kuvvet uygulamak; sıçrama oyunları geliştirir.

Kas kuvveti ve kütlesiyapısalYere uygulanan kuvveti, böylece adım uzunluğunu artırır; uzama hamlesinden sonra belirgin.

Beden ölçüleribüyümeBacak uzadıkça adım uzar; uzama hamlesinde eşgüdüm geçici bozulabilir.

Esneme-kısalma döngüsü: kasın hızla gerilip hemen kısalması, yay gibi. Reaktif kuvvet: yere çok kısa değip güçlü itebilmek. Eşgüdüm: kasların birlikte ve zamanında çalışması.

Gerçek bir araştırma

336 erkek çocuk: adım uzarken sıklık düşer

Soru: Antrenmandan bağımsız olarak, olgunlaştıkça maksimal sprint hızı ve adım özellikleri nasıl değişir?
Ne yapıldı: 11–15 yaş 336 erkek çocuk, zirve boy hızına uzaklığa göre beş grup. 30 m sprintte hız, adım uzunluğu, sıklık, temas süresi.

3

grup: uzama hamlesinden önceki üç grup arasında maksimal hız farkı yoktu.

Hız, uzama hamlesi çevresinde ve sonrasında arttı: sıklık sabitlendi, uzayan adım hıza dönüştü.

Meyers RW, Oliver JL, Hughes MG, Cronin JB, Lloyd RS. Maximal sprint speed in boys of increasing maturity. Pediatr Exerc Sci. 2015;27(1):85–94.

Yöntemi olgunluk seçer

Aynı sürat programı her olgunlukta aynı sonucu vermez

Uzama hamlesinden önce

Sıçrama oyunları, koşu tekniği, kısa sprint.

9 yaş judo: sek sek, ip, kovalamaca.

Uzama hamlesinde

Sıçrama; koşu tekniği yeniden öğretilir.

13 yaş voleybolcu kız.

Uzama hamlesinden sonra

Kuvvet, sıçrama ve sprint birlikte.

16 yaş 100 m koşucusu.

Yaşa ve cinsiyete göre sürat · yaklaşık

Hangi yaşta süratin neresi çalışılır?

Dönem	Kızlarda	Erkeklerde	Ne çalışılır?
Erken çocukluk	≈ 5–8	≈ 5–9	Koşu oyunları, kovalamaca, tepki oyunları, sek sek
Hamle öncesi	≈ 8–11	≈ 9–13	Koşu tekniği, kısa sprint (10–20 m), sıçrama oyunları
Uzama hamlesi	≈ 11–13	≈ 13–15	Koşu tekniğini yeniden öğretmek, düşük hacimli sıçrama
Hamle sonrası	≈ 13 üstü	≈ 15 üstü	Kuvvet + sıçrama + sprint birlikte; daha uzun sprint

Bazı modellerde “sürat pencereleri”: kızlarda 6–8 ve 11–13, erkeklerde 7–9 ve 13–16 yaş. Kanıtı zayıftır: pencere bir fırsattır, son tarih değil.

Önce temel · araştırma okuma sözlüğü

Sonraki araştırmaları okumak için yedi terim

Terim	Ne demek?	Bu destede örnek
Meta-analiz	Aynı soruyu soran birçok çalışmayı tek hesapta birleştirmek	Moran: sprint çalışmaları birleştirildi
Etki büyüklüğü	Farkın ne kadar büyük olduğu: 0,2 küçük, 0,5 orta, 0,8 büyük	Hamle sonrası sprint etkisi 1,39: büyük
Güven aralığı	Gerçek değerin büyük olasılıkla bulunduğu aralık	−1,35 ile 0,99: sıfırı içeriyor, etki belirsiz
Randomize deney	Gruplar kurayla ayrılır; fark antrenmandan gelir	11+ Kids: kulüpler kurayla ikiye ayrıldı
Kontrol grubu	Programı yapmayan, karşılaştırma için izlenen grup	Olağan ısınmasını sürdüren takımlar
Oranrisk oranı	Deney grubunun riski ÷ kontrol grubunun riski	0,55: risk kontrolün yaklaşık yarısı
Birincil sonuç	Araştırmanın baştan seçtiği ana ölçüt	Kız futbolu: alt bacak yaralanmaları

Oran 1 ise fark yok; 1'in altındaysa program koruyor. Güven aralığı 1'i içeriyorsa sonuç kesin değil.

Gerçek bir araştırma · Moran ve ark., 2017 · meta-analiz

Sprint antrenmanına yanıt olgunlukla büyür

Uzama hamlesinden önceetki büyüklüğü −0,18Aralık sıfırı içeriyor: etki belirsiz. Çalışma az.

Uzama hamlesindeetki büyüklüğü 1,15Büyük etki; koşu tekniği yeniden çalışılır.

Uzama hamlesinden sonraetki büyüklüğü 1,39En büyük etki; kuvvet ve sıçramayla birlikte.

Öneri: haftada 2 seans; seansta en çok 16 sprint, yaklaşık 20 m; tekrarlar arası 90 sn'den uzun dinlenme.

Yoklama · 1 dakika

14 yaşındaki bir basketbolcu son bir yılda 10 cm uzadı; 20 m sprint süresi değişmedi. Antrenörü “Yavaşladın” diyor. En iyi açıklama hangisi?

Doğru: B. Kazanç ile kayıp birbirini götürüyor olabilir; yargı birkaç ay bekler. A yaygın bir inanç ama pencere son tarih değildir.

BÖLÜM 2

Çeviklik ve Dönüş

Koni etrafında dönmek çeviklik değildir; hızlı koşan iyi dönen değildir.

Kavram

Çeviklik

agility

Bir uyarana (rakip, top, işaret) yanıt olarak hızla yön değiştirmek. Algı ve karar da işin içindedir.

Örnek: Hentbolda kanat oyuncusu savunmacının ağırlık aktarımını okur ve ters yöne kırar.

Çevikliğin bileşenleri · Sheppard ve Young, 2006

İki ayak: gözden karar, bacaktan dönüş

Algı ve karar

Görsel tarama, öngörü, örüntü tanıma, durum bilgisi.

Libero, smaçörün omzuna bakarak yer alır.

Yön değiştirme hızı

Teknik, düz koşu hızı, bacak kuvveti, beden ölçüleri.

Basketbolcu kenar çizgisinde kesip çıkar.

Öngörü: rakibin gideceği yönü önceden tahmin etmek. Örüntü tanıma: oyunda tekrar eden durumu tanımak (“bu pas arkaya gelecek”).

Karar zayıfsa koni değil rakip gerekir; teknik zayıfsa önce planlı dönüş.

İki ayrı beceri

Maçta çocuk koniye değil, rakibe göre döner

Yön değiştirme hızı

Rota önceden bilinir.

Çalışma: Koni parkuru, 505 testi. Tekniği öğretir.

Çeviklik

Ne zaman, nereye döneceği rakibe bağlı.

Çalışma: 1'e 1, ayna oyunu, kuyruk kapmaca.

Fren tekniği: alçal, kısalt, it; diz ayak ucu yönünde. Dönüş seansın başında, yorgun değilken çalışılır.

505 testi: 15 m koşup çizgide 180° dönmek; süre dönüşten önceki ve sonraki 5 m için tutulur.

Gerçek bir araştırma

3 hafta tepkisel çalışma: karar hızlandı, bacak aynı

Soru: Çevikliğin algı ve karar bileşeni antrenmanla gelişir mi?
Ne yapıldı: 15 rugby ligi oyuncusu: 8'i 3 hafta tepkisel çeviklik antrenmanı yaptı, 7'si yapmadı. Tepkisel ve planlı test.

−0,26

sn: tepkisel test 1,92'den 1,66 sn'ye indi. Planlı dönüş 1,64 → 1,66 sn: değişmedi.

Kazanç gözden ve karardan geldi. Sınır: yetişkinler, küçük örneklem; çocukta sınanmalı.

Serpell BG, Young WB, Ford M. Are the perceptual and decision-making components of agility trainable? A preliminary investigation. J Strength Cond Res. 2011;25(5):1240–1248.

Fren ve dönüş tekniği

Dönüş açısı büyüdükçe fren işi büyür

45°kesişHızın çoğu korunur. Futbolda çapraz koşu, ragbide savunmacıyı geçme.

90°kesmeBasketbolda kenar çizgisinde kesme, hentbolda kanattan içeri giriş.

180°tam dönüşHız neredeyse sıfıra iner. 505 testi, mekik koşusu, tenis taban çizgisi.

Üç evreYavaşlama (fren), yön değişimi, yeniden ivmelenme.

Kavram

Yön değiştirme açığı

change of direction deficit

505 testi süresinden 10 m sprint süresini çıkarmak: dönüşün bedeli.

Örnek: 13 yaş altı (U13) futbolcu 10 m'yi 1,95 sn, 505'i 2,75 sn koşuyor. Açık 0,80 sn: dönüşte kayıp var.

Toplam süre gizler, açık gösterir

505 süreleri neredeyse aynı; ihtiyaçları farklı

Ders içi eşik (öğretim amaçlı): açık 0,70 sn'den büyükse dönüşte kayıp, 0,60 sn'den küçükse iyi dönüş.

Yoklama · 1 dakika

İki oyuncu: X'in 10 m süresi 1,90 sn, 505 süresi 2,70 sn. Y'nin 10 m süresi 2,05 sn, 505 süresi 2,65 sn. Kim daha iyi dönüyor?

Doğru: D. X'in açığı 0,80 sn, Y'ninki 0,60 sn. B toplam süreye bakar; toplam süre bu farkı gizler.

BÖLÜM 3

Isınma ve Önleme

Aynı 15 dakika, yaklaşık yarı yarıya az sakatlık.

Kavram

Önleyici ısınma

neuromuscular warm-up

Koşu, denge ve iniş, kuvvet ve güvenli düşmeden oluşan 15 dakikalık yapılandırılmış ısınma.

Örnek: Çocuk futbolu için “11+ Kids”. 11 yaş altı (U11) takımı iki tur koşu yerine her antrenmana bu programla başlar.

Dört bölüm

Önleyici ısınmanın içinde ne var?

Koşu

Farklı yönlerde koşu, ivmelenme, duruş.

Denge ve iniş

Tek ayak denge, yumuşak iniş, diz hizası.

Kuvvet

Vücut ağırlığıyla gövde ve bacak.

Düşme

Güvenli düşmeyi ve yuvarlanmayı öğrenmek.

Açılıştaki ısınmada yalnız ilki vardı, o da yarım.

Yaralanma önleme programları · yaşa ve branşa göre

Hazır programlar: kimin için, ne kadar, içinde ne var?

Program	Kimin için	Süre	İçinde ne var?
11+ KidsFIFA	7–13 yaş futbol	≈ 15–20 dk	7 alıştırma: koşu, tek ayak denge, sıçrama-iniş, gövde kuvveti, güvenli düşme
FIFA 11+	14 yaş ve üstü futbol	≈ 20 dk	3 bölüm: koşu → kuvvet, sıçrama, denge → hızlı koşu ve yön değiştirme
Knäkontroll“diz kontrolü”, İsveç	12–17 yaş kız futbolcu	≈ 15 dk	Tek bacak squat, iniş, kalça ve gövde kuvveti; dizin içe çökmesine karşı
Hentbol ısınmasıNorveç	15–17 yaş hentbolcu	≈ 15–20 dk	Isınma koşusu, denge tahtası, iniş ve fren tekniği, kuvvet

Ortak kural: haftada en az 2 kez, sezon boyunca, her antrenmanın başında. Yapılmayan program korumaz.

Branşa göre yaralanma · niteliksel

Hangi branşta neresi sakatlanır, ne eklenir?

Branş	Çocukta sık yaralanma	Isınmaya ekle
Futbol	Ayak bileği, uyluk arka kası, diz	Fren, yön değiştirme, arka bacak
Basketbol, voleybol	Ayak bileği burkulması, diz önü	Tek ayak iniş, ayak bileği dengesi
Hentbol	Diz (kızda ön çapraz bağ), bilek, omuz	İniş, fren, kalça, omuz
Cimnastik	El bileği, bel (aşırı kullanım)	Gövde kuvveti, kademeli el yükü
Koşu, atletizm	Kaval kemiği, topuk (aşırı kullanım)	Haftalık koşuyu yavaş artırmak
Yüzme	Omuz (aşırı kullanım)	Omuz kuvveti, kulaç sayısını izlemek
Judo, güreş	Omuz, dirsek, diz	Güvenli düşme, denge, omuz

Aşırı kullanım: tek darbe olmadan, tekrar eden yükle yavaş gelen yaralanma. Ön çapraz bağ: dizin ortasında uyluk ve kaval kemiğini bağlayan bant.

Tahmin · 1 dakika

Hangi branşta çocukta en sık yaralanma ani ayak bileği burkulmasıdır?

Doğru: B. Smaç ve bloktan inerken ayak rakibin ya da arkadaşın ayağına basar, bilek içe döner. Yüzme ve koşuda öne çıkan aşırı kullanım; cimnastikte el bileği ve bel.

Gerçek bir araştırma

15 dakikalık ısınma çocuk futbolunda yaralanmayı azaltır mı?

Soru: “11+ Kids”, olağan ısınmaya göre yaralanmayı azaltır mı?
Ne yapıldı: Dört ülkeden 9–13 yaş altı kulüp takımları kurayla ikiye ayrıldı; 3.895 oyuncu bir sezon izlendi.

−%48

Programı yapan takımlarda yaralanma riski yaklaşık yarıya indi.

Program ne kadar düzenli yapıldıysa yaralanma o kadar azaldı.

Rössler R, Junge A, Bizzini M, ve ark. A multinational cluster randomised controlled trial to assess the efficacy of '11+ Kids'. Sports Med. 2018;48(6):1493–1504.

Gerçek bir araştırma

Kız futbolcularda kapsamlı ısınma: ne azaldı?

Soru: Kuvvet, denge ve iniş kontrolü içeren ısınma (bugünkü adıyla 11+) 13–17 yaş kızlarda yaralanmayı azaltır mı?
Ne yapıldı: Norveç'ten 125 kulüp kurayla ayrıldı; 1.892 kız futbolcu, 8 aylık bir sezon.

0,55

ağır yaralanma oranı, kontrole göre. Aşırı kullanım 0,47; tüm yaralanmalar 0,68.

Birincil sonuç, alt bacak ve kalça yaralanmaları (0,71), anlamlı çıkmadı; yazarlar bunu açıkça yazdı.

Soligard T, Myklebust G, Steffen K, ve ark. Comprehensive warm-up programme to prevent injuries in young female footballers: cluster randomised controlled trial. BMJ. 2008;337:a2469.

Kavram

Dinamik diz valgusu

dynamic knee valgus

İniş, fren ya da kesişte dizin içe çökmesi: diz ayak ucunun içine kayar. Temassız ön çapraz bağ yaralanmasının tipik pozisyonu.

Örnek: 13 yaşındaki voleybolcu kız bloktan iniyor; dizleri birbirine yaklaşıyor ve az bükülüyor. Telefon videosunda görülür.

Gerçek bir araştırma · meta-analiz

13 çalışma: antrenman inişi değiştirir mi?

Soru: Nöromüsküler antrenman genç kızların sıçrama-iniş mekaniğini değiştirir mi?
Ne yapıldı: 18 yaş altı 648 kız; en az 4 hafta antrenman. İnişte diz açıları hareket analiziyle ölçüldü.

−0,86

etki büyüklüğü: dizin içe çökmesi azaldı (büyük). Diz bükülmesi arttı: 0,58 (orta).

Öteki iniş ölçümlerinde etki küçük ya da belirsiz. İniş öğretilebilir; ama bu tek başına yaralanma kanıtı değil.

Ramachandran AK, Pedley JS, Moeskops S, Oliver JL, Myer GD, Hsiao HI, Lloyd RS. Influence of neuromuscular training interventions on jump-landing biomechanics and implications for ACL injuries in youth females. Sports Med. 2025;55(5):1265–1292.

Yoklama · 1 dakika

Bir kulüp 12–15 yaş kız basketbol takımına 8 hafta nöromüsküler antrenman uyguladı. İniş videolarında en çok hangi değişiklik beklenir?

Doğru: A. 13 çalışmada dizin içe çökmesi azaldı, bükülmesi arttı. B tersidir: düz ve sert iniş riskli iniştir.

Germe

Sprintten hemen önce uzun statik germe gerekmez

Dinamik germe

Hareket ederek: bacak sallama, adımlı hamle.

Ne zaman: Isınmada, spora özgü hareketten önce.

Statik germe

Kası belli bir süre gergin tutmak.

Ne zaman: Kısa tutulur ya da antrenman sonuna kalır.

Yoklama · 1 dakika

12 yaş altı (U12) bir hentbol takımı maçtan hemen önce her kası 90 saniye statik olarak geriyor, sonra doğrudan sahaya çıkıyor. En iyi öneri hangisi?

Doğru: C. Uzun statik germe ardından gelen sprinti hafifçe düşürebilir. B de yetersiz: koşu tek başına önleyici ısınma değildir.

KENDİNİZİ SINAYIN

Dokuz Soru

Her soru bir durum anlatıyor. Kavramı uygulayın, sonra cevabı birlikte açalım.

Soru 1 / 9

Bir antrenör 11 yaşındaki çocuklara 30 m sprinti 10 kez, aralarda 20 saniye dinlenmeyle koşturuyor ve “Sürat çalıştık” diyor. Doğru değerlendirme hangisi?

Doğru: A. Sürat tam dinlenmiş, kaliteli tekrarla gelişir; yorgun sprint dayanıklılık çalışmasıdır. B aynı hatayı büyütür.

Soru 2 / 9

Bir antrenör “çevikliği geliştirmek” için her antrenmanda aynı koni slalomunu koşturuyor. Bu çalışmada çeviklik için eksik olan ne?

Doğru: C. Rota bilindiği için bu yön değiştirme hızı çalışmasıdır. A ve D parkuru değiştirir ama tepki ve kararı eklemez.

Soru 3 / 9

12 yaş altı (U12) bir futbolcu 10 m'yi 2,00 sn, 505 testini 2,85 sn'de koşuyor. Derste kullandığımız eşiklere göre önceliği ne olmalı?

Doğru: B. 2,85 − 2,00 = 0,85 sn; 0,70 sn eşiğinin üstünde. C iki süreyi topluyor; açık çıkarma ile bulunur.

Soru 4 / 9

11 yaş altı (U11) bir futbol takımı “11+ Kids” ısınmasını sezon başında iki hafta uyguladı, sonra bıraktı. Sezon sonunda ne beklenir?

Doğru: D. Programın etkisi sahadaki uyum kadardır. A, deneydeki sonucu düzenli uygulama olmadan bekler.

Soru 5 / 9

16 yaşında, uzama hamlesinden iki yıl sonraki bir 100 m koşucusu yalnız sprint çalışıyor ve bir yıldır gelişmiyor. En uygun değişiklik hangisi?

Doğru: A. Bu olgunlukta birleşik yöntem en çok yanıt verir. B'deki “kapanan pencere” iddiasının kanıtı zayıftır.

Soru 6 / 9

Antrenör 11 yaşındaki atlete “Adımını aç” diyor. Çocuk ayağını gövdesinin önüne koyup frenliyor; adımı uzadı ama hızı artmadı. En iyi açıklama hangisi?

Doğru: C. Hız, adım uzunluğu ile sıklığın çarpımıdır; biri artarken öbürü düşerse sonuç aynı kalır. A yanlış: adım uzunluğu hızın yarısıdır.

Soru 7 / 9

Ortaokulda 32 öğrencilik bir beden eğitimi dersi; top yok, 8 dakikalık ısınma var. Önleyici ısınmaya en uygun plan hangisi?

Doğru: B. Dört bölüm oyunla ve herkes aynı anda: trafik lambası, ayna, sek sek ve iniş, heykel. A, açılıştaki eksik ısınmadır.

Soru 8 / 9

Uzama hamlesindeki 13 yaşında bir voleybolcu kız, yön değiştirirken dengesini kaybediyor ve dizi içe kaçıyor. Antrenör ne yapmalı?

Doğru: D. “Alçal, kısalt, it”; diz ayak ucu yönünde. B gereksiz: bu dönemde teknik yeniden öğretilir, bırakılmaz.

Soru 9 / 9

Uzama hamlesindeki 13 yaşında bir futbolcu için haftada iki sprint seansı planlanıyor. Kanıta göre bir seansın düzeni hangisi?

Doğru: C. Seansta en çok 16 sprint, yaklaşık 20 m, 90 sn'den uzun dinlenme. A sürat değil, dayanıklılık çalışmasıdır.

Özet

Bugün altı şey öğrendik

1Sürat az, kaliteli, dinlenmiş sprintle gelişir; yöntemi olgunluk seçer.
2Sprint antrenmanına yanıt olgunlukla büyür; uzama hamlesinde hız geçici durabilir.
3Çocuk koniye değil rakibe göre döner.
4Toplam süre gizler, açık gösterir.
5Yapılan ısınma korur.
6Diz ayak ucu hizasında: iniş öğretilebilir.

Derslikten çıkmadan

11 yaş futbol takımı için 15 dakikalık maç öncesi ısınmanın dört bölümünü birer hareketle yazın.

Gelecek hafta · Hafta 10: Yük, Veri ve Çocuk

Ayrıntılı okuma: Hafta 9 ders notu (lisans destesi) · sprintin bölümleri, çevikliğin bileşenleri, programı branşa uyarlamak.