Çocuk ve Spor
Hafta 10
Yük, Veri ve Çocuk
Çocuk nasıl dayanıklı olur, gelişimi nasıl ölçeriz, yükü nasıl izleriz ve verisini nasıl koruruz?
Prof. Dr. İzzet İNCE Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Bugünün sorusu: Dayanıklılığı nasıl geliştirir, gelişimi nasıl ölçer, yükü nasıl izler, veriyi nasıl koruruz?
Ders dört bölüm: dayanıklılık; ölçmek ve yorumlamak; yük ve veri; büyüme, iyi oluş ve aşırı yüklenme. Akışta dört yoklama, sonda dokuz soru var. Süre sıkışırsa seans yükü araştırması, elit genç futbolcular araştırması ve 376 genç sporcu araştırması slaytlarını kısa geçin.
Bir veli grubu
Bir veli, çocukların akıllı saatlerindeki “yük puanlarını” sıralayıp veli grubunda paylaştı.
Fırsat: yükü görmek, aşırı yüklenmeyi erken fark etmek.Risk: sağlık verisi herkesin önünde; listenin sonundaki çocuk utanıyor.
Örnek öğretim amaçlıdır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sorun: “Bu tabloyu siz gönderseydiniz kimin izni gerekirdi?” ve “Listenin sonundaki çocuk ne hisseder?”
Bugünün ana cümlesi: Her veri bir çocuğa aittir.
Bu derste
Ders sonunda şunları yapabileceksiniz
1 Çocuğa uygun dayanıklılık yöntemini ve şiddetini seçmek.
2 Bir test sonucunu yaşıtlarına ve sağlık ölçütüne göre okumak.
3 Bir değişimin gerçek mi, ölçüm hatası mı olduğunu ayırmak.
4 Seans yükünü hesaplamak ve çocuğun verisini korumak.
5 Yükü büyüme, iyi oluş ve aşırı yüklenme belirtileriyle birlikte okumak.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
BÖLÜM 1
Dayanıklılık
Çocuk maraton değil, patlama koşar.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kavram
Aralıklı antrenman
interval training
Kısa, zorlu bölümlerle dinlenmenin art arda tekrarlandığı çalışma. Çocuğun doğal hareket biçimine uyar.
Örnek: 11 yaş hentbol grubu: 15 sn hızlı koşu, 15 sn yürüme, 12 tekrar; kovalamaca ya da bayrak yarışı olarak.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Oyun oynayan çocukların şiddetli hareketleri genellikle birkaç saniye sürer, araya kısa dinlenmeler girer (Bailey, 1995). Parkta kovalamaca: koşar, durur, güler, yine koşar.
Yüksek şiddetli aralıklı antrenman (HIIT) ergenlerde sağlıkla ilişkili uygunluğu geliştirdi (Costigan, 2015). Oturumun tamamı 30 dakikayı geçmez; hiç spor yapmayan çocukta 10 sn koşu, 20 sn yürüme ile başlanır.
Karıştırılmasın: Tur atmak dayanıklılığın tek yolu değil. Sıkılan çocuk bırakır.
Kavram
Konuşma testi
talk test
Şiddeti konuşabilme durumuna göre tahmin etmek. Cihaz gerekmez.
Örnek: Isınma koşusunda futbolcular sohbet ediyor: düşük. 3'e 3'te “pas!” diye bağırıyorlar, cümle kuramıyorlar: yüksek.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Üç düzey: Rahat konuşuyorsa düşük; konuşuyor ama şarkı söyleyemiyorsa orta; birkaç kelimeden fazlasını söyleyemiyorsa yüksek.
Çocuklar için resimli zorluk ölçeği var: OMNI, 0–10 (Robertson, 2000). Çocuklar uygun ölçekle zorluğu güvenilir biçimde bildirebilir.
Kalp hızı: “220 − yaş” formülü çocukta kullanılmaz. Çocukta maksimal nabız 195–210 arasındadır ve yaşla pek değişmez; bölge çocuğun kendi ölçülen maksimaline göre kurulur.
Önce temel · dayanıklılık sözlüğü
Sonraki araştırmayı okumak için yedi kelime
Terim Ne demek? Çocukta örnek
Aerobik Enerjinin oksijenle üretildiği, uzun süren iş 20 dakika bisiklet, uzun yüzme
Anaerobik Oksijen yetişmeden yapılan kısa, çok zorlu iş 10 saniyelik sprint, kovalamacada kaçış
Aerobik uygunluk Kalp, akciğer ve kasın oksijeni kullanma gücü 20 m mekik koşusunda tur sayısı
Zirve VO₂ En yorucu testte kullanılan en yüksek oksijen miktarı Laboratuvarda maskeyle ölçülür
Kalp hızınabız Kalbin dakikadaki atım sayısı Göğüs bandı ya da saatle ölçülür
Maksimal kalp hızı En yorucu işte ulaşılan en yüksek nabız Çocukta ≈ 195–210 atım/dk
Şiddet İşin ne kadar zorladığı Konuşma testi, maksimal nabzın yüzdesi
Benzetme: zirve VO₂ arabanın motor büyüklüğü, şiddet gaz pedalına ne kadar basıldığı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Çocuğun oyunu iki sistemi birlikte kullanır: kovalamacada kaçış anaerobik, oyunun 20 dakika sürmesi aerobik. Bu derste “aerobik uygunluk” ve “zirve VO₂” aynı şeyi anlatıyor: dayanıklılığın laboratuvar ölçüsü.
VO₂: V hacim, O₂ oksijen; dakikada kullanılan oksijen. Çocukta yetişkindeki gibi gerçek bir tavan (“maksimal”) her zaman görülmediği için “zirve” denir.
Maksimal nabız sayısı deste notlarındaki bilgiyle aynı (konuşma testi slaytı): çocukta “220 − yaş” kullanılmaz.
Gerçek bir araştırma
Çocukta aerobik antrenman ne kadar kazandırır?
Soru Dayanıklılık antrenmanı çocukta zirve oksijen kullanımını ne kadar artırır?
Ne yapıldı 51 çalışma incelendi; kontrol grubu olan 22 çalışma analizde kaldı.
%80
Anlamlı kazanç için şiddet maksimal kalp hızının %80'inin üstünde olmalı.
Ortalama artış %5–6. Hafif tempolu uzun tur, aerobik uygunluğu pek artırmaz.
Baquet G, van Praagh E, Berthoin S. Endurance training and aerobic fitness in young people. Sports Med. 2003;33(15):1127–1143.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Zirve VO₂: çocuğun en yorucu testte ulaştığı en yüksek oksijen kullanımı.
Yalnız anlamlı etki bildiren çalışmalar alınınca artış %8–10. Ergenlik dönemi ve özellikle kızlar üzerine çalışma çok az.
Hesap: Maksimal nabzı yaklaşık 200 olan 10 yaşındaki çocukta %80, dakikada yaklaşık 160 atımın üstü: “birkaç kelime söyleyebiliyor” düzeyi.
Dayanıklılığın üç yolu
Tek doğru yöntem yok; şiddet ve keyif belirler
Oyun Küçük alan oyunu, kovalamaca, bayrak yarışı.
Aralıklı Kısa, zorlu bölüm ve dinlenme.
Sürekli Konuşarak koşu, bisiklet, yüzme.
8–11 yaşta 7 haftada hem sürekli hem aralıklı koşu aerobik uygunluğu artırdı (Baquet, 2010).
Kalp hızı bölgesi “220 − yaş” ile değil, çocuğun ölçülen kendi maksimaline göre kurulur.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. 63 çocuk kurayla üç gruba: aralıklı, sürekli, kontrol. Sürekli grupta zirve VO₂ %7, aralıklıda %4,8 arttı; kontrol grubunda anlamlı değişim yok. Kontrol grubu sayesinde artışın büyümeden değil antrenmandan geldiği söylenebilir.
10–12 yaşta ağırlık ilk ikisinde. Sürekli çalışma ergenlikte ve dayanıklılık sporlarında önem kazanır.
Sorun: “Babası ‘her akşam 5 km yavaş koşsun’ diyen 9 yaşındaki futbolcuya ne önerirsiniz?” Oyun ve kısa aralıklı koşu; haftalık saat yaşı geçmesin.
Yoklama · 1 dakika
Bir antrenör 11 yaşındaki yüzücülerin aerobik uygunluğunu artırmak istiyor. Çocuklar setler boyunca rahatça sohbet edebiliyor. Antrenör ne çıkarmalı?
A Şiddet düşük; kazanç için zorlu bölümler eklenmeli
B Şiddet ideal; uzun süre böyle sürdürülmeli
C Çocuklar yorulmadığı için set sayısı azalmalı
D Konuşma testi çocuklarda geçerli bir yöntem değildir
Doğru: A. Rahat sohbet düşük şiddeti gösterir; anlamlı aerobik kazanç için yüksek şiddetli bölümler gerekir. B, hafif uzun çalışmanın yeterli olduğunu sanır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Önce sınıf el kaldırarak oy versin, sonra doğru şıkka tıklayın.
BÖLÜM 2
Ölçmek ve Yorumlamak
Sıralamak için değil, geliştirmek için ölç.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · kavram
Persentil
percentile · Türkçesi: yüzdelik dilim
100 yaşıt sıraya dizilse çocuğun kaçının önünde olduğu. 70. persentil: 100 yaşıttan 70'inden iyi.
Örnek: 20 m mekik koşusunda (sinyal sesine göre 20 m git-gel, giderek hızlanır) 30. persentildeki kız, 100 yaşıtının 30'undan çok tur koşmuş.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Benzetme: çocuk doktorunun boy-kilo çizelgesi. “Boyu 50. persentilde” = tam ortada; “3. persentilde” = 100 yaşıttan yalnız 3'ünden uzun.
Persentil yaşa ve cinsiyete göre ayrı tablolardan okunur; 13 yaş kızın sonucu 13 yaş kız tablosuna bakılarak yorumlanır.
30. persentil “başarısız” demek değildir; yalnız yaşıtlar arasındaki sırayı söyler. Sağlık için yeterli olup olmadığını sonraki slayttaki “ölçüt” söyler.
Kavram
Norm ve ölçüt
norm-referenced · criterion-referenced
Norm: yaşıtlarına göre nerede? Ölçüt: sağlık için yeterli mi?
Örnek: 13 yaşındaki kız 20 m mekik koşusunda yaşıtları arasında 30. persentilde, ama sağlık bölgesinde. Normda düşük, ölçütte yeterli.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. 20 m mekik koşusu: sinyal sesine göre 20 m git-gel, her dakika hızlanır (Léger, 1988). Persentil: 70. persentil, 100 yaşıttan 70'inden iyi demek.
Uluslararası normlar: 50 ülkeden 1,1 milyon çocuk. Sağlık ölçütünü karşılayan oran erkeklerde %67, kızlarda %54; yaş ilerledikçe azalıyor (Tomkinson, 2017). Kızlar için ayrı tablo şart.
İyi testin dört şartı: geçerlik, güvenirlik, nesnellik, uygunluk. 10–12 yaşta her testten önce 2–3 alıştırma seansı; ilk denemede test öğrenilir. Sonuçlar sınıfa yüksek sesle okunmaz.
Persentil seçme için değil, yönlendirme içindir.
Önce temel · iyi testin dört şartı
Bir test ne zaman güvenilir? Dört şart tek tek
Şart Ne demek? Bozulursa Çocuk sporunda örnek
Geçerlik Test ölçmek istediğini mi ölçüyor? Yanlış özelliği ölçeriz Yüzücünün dayanıklılığını koşu testiyle ölçmek
Güvenirlik Tekrarlanınca benzer sonuç veriyor mu? Gelişim mi hata mı, ayıramayız Aynı sıçrama salı 30, perşembe 36 cm
Nesnellik Ölçen kişi değişince sonuç aynı mı? Sonuç antrenöre göre değişir El kronometresinde biri erken, biri geç basar
Uygunluk Yaşa, alana, zamana uygun mu? Çocuk anlamaz, sıkılır, korkar 8 yaşa 12 dakikalık koşu testi
Güvenirlik 0–1 arası bir sayıyla verilir (ICC): 0,90 üstü mükemmel , 0,75–0,90 iyi. Sonraki slaytlar bu sayıyı kullanır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Bu dört şart önceki kavram slaytının notunda sayıldı; burada tek tek açıyoruz. ICC: sınıf içi korelasyon katsayısı (intraclass correlation coefficient); eşikler Koo ve Li (2016) önerisine yakındır, deste notundaki değerlerle aynı.
Benzetme: geçerlik doğru hedefe nişan almak, güvenirlik okların hep aynı yere gitmesi. Oklar hep aynı yere ama yanlış hedefe gidiyorsa test güvenilir ama geçersizdir.
Uygunluk satırı çocukta en sık unutulan: test yaşa göre seçilir, önce alıştırma yapılır, sonuç sınıfa okunmaz.
Sınıfa: “Okulunuzda yapılan bir testi düşünün; dört şarttan hangisi en zayıftı?”
Kavram
En küçük gerçek değişim
minimal detectable change
Ölçüm hatasından büyük olduğuna güvenilebilen en küçük fark. Fark bundan küçükse emin olamayız.
Örnek: 12 yaşındaki voleybolcunun dikey sıçraması 3 cm arttı. Testin hata payı 4,4 cm. Artış gelişim olabilir, ama emin değiliz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Hata payı testin güvenirliğinden (ICC: tekrarlanınca benzer sonuç verme derecesi, 0–1) ve grubun yayılımından hesaplanır (Weir, 2005). ICC 0,90 üstü mükemmel, 0,75–0,90 iyi.
Benzetme: Banyo tartısı aynı dakikada 0,3 kg farklı gösterebilir.
İkinci soru: Gerçekse önemli mi? Takım sporlarında önemli sayılan en küçük fark çoğu zaman grubun standart sapmasının 0,2 katı (Hopkins, 2000).
Akılda kalsın: Arttı, gelişti demek değil.
Aynı 3 cm, iki farklı test
Hata payı küçülünce aynı artış gerçek sayılır
Güvenirlik 0,90
hata payı 4,4 cm
3 cm · payın içinde
Güvenirlik 0,97
hata payı 2,4 cm
3 cm · gerçek gelişim
0
1
2
3
4
5 cm
İlk denemede test öğrenilir: 10–12 yaşta her testten önce 2–3 alıştırma seansı yapılır.
Tipik hata: aynı çocuk aynı testi kısa arayla tekrarlayınca sonucun kendi kendine oynaması.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Grubun standart sapması 5 cm. ICC 0,90'da hata payı 4,4 cm; 3 cm'lik artış payın içinde. Alıştırma seansı, aynı saat ve aynı ölçenle güvenirlik 0,97'ye çıkarsa hata payı yaklaşık 2,4 cm'ye iner; aynı 3 cm artık gerçek gelişim.
Ders: Önce ölçümü iyileştir, sonra gelişimi kutla.
Büyüme de unutulmasın: 14 yaşında uzama hamlesindeki futbolcunun mekik turu antrenman değişmeden artabilir.
Yoklama · 1 dakika
11 yaşındaki bir yüzücünün 50 m serbest derecesi 6 ayda 0,3 sn iyileşti. Aynı çocukta tekrarlı ölçümlerin tipik hatası 0,4 sn. Doğru yorum hangisi?
A Açık bir gelişim var; antrenman işe yaradı
B Ölçüm bozuk; sonuç tamamen atılmalı
C Fark hata içinde; birkaç ölçüme bakılmalı
D Gerileme var; çocuk yavaşlamaya başladı
Doğru: C. 0,3 sn, ölçümün kendi oynamasından küçük. A doğru da olabilir, ama bu veriyle emin olamayız.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
BÖLÜM 3
Yük ve Veri
Bir soru, bir çarpım; ve çocuğun verisi çocuğundur.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kavram
Dış yük ve iç yük
external load · internal load
Dış yük: ne yapıldı (mesafe, sprint sayısı, kaldırılan kilo). İç yük: bedenin buna yanıtı (kalp hızı, algılanan zorluk).
Örnek: İki 12 yaşındaki futbolcu aynı 5 km'yi koşuyor: dış yük aynı. Biri zorluğu 4, öteki 8 bildiriyor: iç yük farklı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Uyumu ve yorgunluğu belirleyen iç yüktür. Aynı antrenman; olgunluğu, uykusu, hastalığı ya da okul stresi farklı çocukta farklı yük demektir.
Dış yük ölçümü: sayma, kronometre, GPS yelek, ivmeölçer. İç yük ölçümü: kalp hızı, algılanan zorluk. Çocukta en ucuz iç yük ölçüsü bir sonraki slayttaki seans yükü.
Algılanan zorluğun İngilizce kısaltması RPE (rating of perceived exertion).
Sınıfa: “Akıllı saatin verdiği mesafe hangisi? Nabız hangisi?”
Yük göstergeleri · tek tek
Yük neyle ölçülür? Yedi gösterge
Gösterge Tür Nasıl ölçülür? Çocukta örnek
Süre, maç dakikası Dış Kronometre 50 dakika maç
Mesafe, sprint sayısı Dış GPS yelek, ivmeölçer 4,8 km, 14 sprint
Sıçrama, atış, kulaç sayısı Dış Sayarak Voleybolda 80 sıçrama
Kalp hızı İç Göğüs bandı, saat 3'e 3'te 185 atım/dk
RPEalgılanan zorluk İç “0–10 arası ne kadar zordu?” “7: zordu”
Seans yüküsRPE İç RPE × dakika 7 × 60 = 420 birim
İyi oluş anketi Yanıt Beş soru, 1–5 puan “Uykum 2, kas ağrım 4”
GPS: uydu ile konum bulan sistem; yelekteki cihaz koşulan mesafeyi hesaplar. Çocukta en ucuz ve yeterli ikili: süre + RPE .
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Dış yük “ne yapıldı”, iç yük “beden ne hissetti”, yanıt “sonra nasıl toparlandı” sorusunun cevabıdır. Akut:kronik yük oranı (ACWR) bu göstergelerden biriyle hesaplanan bir orandır; bu bölümün sonunda tartışılıyor.
RPE: rating of perceived exertion; çocukta resimli OMNI ölçeği (0–10). sRPE: session RPE; sonraki kavram slaytı.
Pahalı göstergeler (GPS, bant) çocuk sporunda çoğu zaman gerekmez. Antrenör defterine süre ve RPE yazmak, haftalık seyri görmek için yeter.
Sınıfa: “Kendi branşınızda en kolay sayılabilen dış yük nedir?” Yüzmede kulaç ya da metre, voleybolda sıçrama, teniste servis.
Kavram
Seans yükü
session RPE
Antrenmandan yaklaşık 30 dakika sonra sorulan zorluk (0–10) × süre (dk) .
Örnek: 11 yaşındaki futbolcu: salı 90 × 5, perşembe 90 × 6, cumartesi maç 50 × 7. Haftalık yük 1.340 birim.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Hesabı tahtada yapın: 450 + 540 + 350 = 1.340.
1.340 tek başına iyi ya da kötü değildir; çocuğun önceki haftalarıyla karşılaştırılan bir sayıdır.
Seans yükü ucuz, hızlı ve çocukta geçerli bir başlangıçtır. Akıllı saatin “yük puanı” algoritmaları çoğunlukla yetişkin verisiyle kurulmuştur ve gizlidir.
Hafta 5 kuralları geçerli: haftalık saat yaşı geçmesin, dinlenme günü olsun.
Yaşa göre haftalık yük · iki kural
Haftada en çok kaç saat organize spor?
Yaş Organize spor, en çok Serbest oyun, en az Dinlenme
8 yaş 8 saat / hafta 4 saat Haftada 1–2 gün sporsuz
10 yaş 10 saat 5 saat Haftada 1–2 gün sporsuz
12 yaş 12 saat 6 saat Haftada 1–2 gün sporsuz
14 yaş 14 saat 7 saat Haftada 1–2 gün sporsuz
16 yaş 16 saat 8 saat Haftada 1–2 gün sporsuz
Kural 1: haftalık organize spor saati ≤ yaş. Kural 2: organize spor, serbest oyunun en çok 2 katı. Ayrıca yılda toplam 2–3 ay kendi branşına ara.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Kaynak: Jayanthi ve ark. (2015), 7–18 yaş 1.190 sporcu: haftalık organize spor saati yaşından fazla olanlarda ve organize sporun serbest oyuna oranı 2:1'i geçenlerde ciddi aşırı kullanım yaralanması daha sıktı; yılda 8 aydan fazla tek spor yapmak da riski artırdı. Dinlenme satırı ve yıllık ara: Amerikan Pediatri Akademisi (Brenner, 2007; 2016), haftada 1–2 gün dinlenme ve yılda toplam 2–3 ay (parça parça olabilir) ana branştan ara.
Bu sınırlar “güvenli üst sınır” değil, riskin arttığı eşiktir; her çocukta bu kadar antrenman gerekmez. Okul takımı, kulüp ve özel ders aynı haftada toplanır.
Sınıfa: “12 yaşındaki bir yüzücü haftada 6 gün, günde 2 saat yüzüyor. Kaç kural aşıldı?” Haftada 12 saat: kural 1 sınırda; dinlenme günü ve serbest oyun yoksa öteki kurallar aşılıyor.
Branşa göre yük · niteliksel
Hangi branşta yük nereden birikir, ne sayılır?
Branş Yükü ne biriktirir? Ne sayılır? Dikkat
Futbol, hentbol, basketbol Antrenman + hafta sonu maçı + okul takımı Maç dakikası, seans yükü Turnuva haftası, iki takımda oynamak
Voleybol Sıçrama, smaç, blok Sıçrama sayısı Diz önü ağrısı
Yüzme Yüksek hacim, sabah-akşam antrenman Haftalık metre Omuz ağrısı, uyku
Cimnastik Erken yaşta çok saat Haftalık saat, ağrı El bileği, bel
Koşu, atletizm Koşu mesafesi, sıçrama Haftalık km, temas sayısı Kaval, topuk; ani km artışı
Tenis Turnuvada art arda maçlar Maç ve servis sayısı Omuz, dirsek
Her branşta ortak ölçü seans yükü ; üstüne branşın kendi sayısı eklenir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Tablo niteliksel; çocuk branşları için güvenilir “tipik haftalık yük” sayıları ülkeden ülkeye ve kulüpten kulübe çok değiştiği için sayı vermedik. Yaralanma bölgeleri Hafta 9'daki branş tablosuyla aynı mantıkta; aşırı kullanım ayrıntısı Hafta 11.
Erken uzmanlaşan branşlarda (cimnastik, yüzme, artistik patinaj, tenis) çocuk çok küçük yaşta haftada çok saat çalışabilir; önceki slayttaki “saat ≤ yaş” kuralı en çok burada aşılır.
Sınıfa: “Kendi branşınızda haftalık yükü hangi sayıyla tutardınız?”
Tahmin · 1 dakika
11 yaşındaki bir basketbolcu haftada 9 saat kulüp antrenmanı yapıyor, serbest oyunu haftada 2 saat. Hangi kural aşılmış?
A Yalnız “haftalık saat ≤ yaş” kuralı
B Yalnız 2:1 oyun oranı kuralı
C İki kural birden
D Hiçbir kural aşılmamış
Doğru: B. 9 saat, 11 yaşın altında: saat kuralı tamam. Ama 9 saat, 2 saatlik serbest oyunun 2 katından (4 saat) fazla: oran 4,5:1.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Oy verdirin, sonra tıklayın. Çözüm saat azaltmak zorunda değil: haftaya 2–3 saat serbest oyun (parkta top, bisiklet, arkadaşlarla oyun) eklemek de oranı düzeltir.
Önce temel · yük araştırmalarını okumak
Sonraki üç slayt için altı terim
Terim Ne demek? Örnek
İlişki katsayısır, korelasyon İki ölçüm birlikte ne kadar artıp azalıyor: 0 ilişki yok, 1 tam ilişki 0,5 orta, 0,7 üstü güçlü
Akut yük Son bir haftanın yükü Turnuva haftası: 2.100
Kronik yük Son dört haftanın ortalaması: alışılmış yük ≈ 1.213
Göreli risk Bir grubun riski ÷ öteki grubun riski 2,55: yaklaşık 2,5 kat risk
Nedensellik Birinin ötekine yol açtığının gösterilmesi Yazın dondurma ve boğulma birlikte artar; biri ötekine yol açmaz
Temassız yaralanma Kimseyle çarpışmadan olan yaralanma Ani duruşta dizin burkulması
İlişki nedensellik değildir: iki şeyin birlikte artması, birinin ötekine yol açtığını göstermez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Dondurma örneği klasik bir istatistik örneğidir: ikisini de sıcak hava artırır (ortak neden). Akut:kronik yük oranı tartışmasının özü bu: oran yaralanmayla birlikte yükselebilir, ama oranı düşürmenin yaralanmayı azalttığı gösterilmedi (Impellizzeri, 2020).
Akut ve kronik tıptaki anlamına benzer: akut kısa ve yeni, kronik uzun süreli ve birikmiş.
Sınıfa: “Çok antrenman yapan çocuklar daha çok yaralanıyorsa, antrenman yaralanmaya mı yol açıyor?” Belki; ama çok antrenman yapanlar daha çok maç da oynuyor olabilir.
Gerçek bir araştırma
Bir soru, bir çarpım: kalp hızıyla uyumlu mu?
Soru Zorluk × süre, kalp hızına dayalı yük yöntemleriyle uyumlu mu?
Ne yapıldı Ortalama 17,6 yaşında 19 genç futbolcu, 7 hafta. Seans yükü üç kalp hızı yöntemiyle karşılaştırıldı.
479
antrenman: her oyuncuda ilişki 0,50–0,85; hepsi anlamlı.
Seans yükü, pahalı cihaz olmadan iç yükün iyi bir göstergesi.
Impellizzeri FM, Rampinini E, Coutts AJ, Sassi A, Marcora SM. Use of RPE-based training load in soccer. Med Sci Sports Exerc. 2004;36(6):1042–1047.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Yöntem Foster ve arkadaşlarının önerisi; zorluk 0–10 ölçeğiyle sorulur. İlişki katsayısı (r): 0,5 orta, 0,7 üstü güçlü.
Sınırlılık: ergen ve deneyimli futbolcular. 10–12 yaşta resimli ölçek (OMNI) kullanılır; çocuklar uygun ölçekle zorluğu güvenilir bildirir (Robertson, 2000).
Neden yaklaşık 30 dakika sonra? Son egzersizin, örneğin bitişteki sprintin, cevabı çarpıtmaması için.
Sınıfa: “Kalp hızı bandı olmayan bir kulüp yük izleyebilir mi?”
Toplam değil, değişim
Asıl uyarı, bir haftanın birden yükselmesidir
1100
1200
1250
1300
2100 · +%73
1. hafta
2. hafta
3. hafta
4. hafta
Turnuva
- - - önceki dört haftanın ortalaması ≈ 1213
Kademeli artan yük çocuğu hazırlar; düşük yükten ani sıçrama risklidir (Bowen, 2017).
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Değerler öğretim amaçlı. Hesap: (1100 + 1200 + 1250 + 1300) ÷ 4 ≈ 1213; 2100 ÷ 1213 ≈ 1,73. Bu oran tek başına risk kararı vermez (Impellizzeri, 2020), ama “konuşalım” uyarısıdır.
Elit genç futbolcularda: Yüksek akut yük, düşük kronik yükle birleşince temassız yaralanma riski arttı; yüksek kronik yükle birleşince artmadı (Bowen, 2017). Çözüm yükten kaçmak değil, kademeli artırmak.
Çocukta ani artış nereden gelir? Hafta sonu turnuvası, yaz kampının ilk haftası, tatil dönüşü, aynı hafta okul takımı ve kulüp maçı.
Akut:kronik yük oranı
Popüler bir oran ve eleştirisi
Öneri · Gabbett, 2016 Son hafta ÷ son 4 hafta ortalaması. 0,8–1,3 arası “güvenli”, 1,5 üstü “riskli”.
Turnuva haftası: 1,73.
Eleştiri · Impellizzeri, 2020 Nedensellik gösterilmedi; oranın istatistik sorunları var; yaralanmayla ilişkisi tutarlı değil.
Oran bir konuşma başlatır; tek başına “oynasın, oynamasın” kararı vermez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. İngilizcesi acute:chronic workload ratio (kısaltması ACWR). Akut: son bir hafta; kronik: son dört haftanın ortalaması.
Gabbett'in asıl fikri doğru ve önemli: yüksek kronik yüke alışmış sporcu daha az yaralanır; az antrenman da riski artırabilir. Sorun, bu fikrin tek bir orana ve keskin eşiklere indirgenmesi.
Impellizzeri ve ark. (2020): oranı değiştirerek yaralanmayı azaltmayı destekleyen kanıt yok; oran gürültü ekler.
Çocukta pratik: haftalık yükün seyrine bakın, ani sıçramada çocukla konuşun, ağrı ve yorgunluğu sorun.
Gerçek bir araştırma
Elit genç futbolcular: ani artış mı, birikim mi?
Soru Haftalık yük birikimi ve ani artış yaralanmayla ilişkili mi?
Ne yapıldı Bir profesyonel kulüp altyapısından 32 oyuncu iki sezon izlendi; günlük yük konum ve ivme sensörleriyle kaydedildi.
2,55
göreli risk: yüksek akut + düşük kronik yükte temassız yaralanma. Kronik yük yüksekken 0,47.
Kademeli artan kronik yük, yüksek akut yüke dayanıklılık kazandırır. Sınır: tek kulüp, 32 elit erkek ergen.
Bowen L, Gross AS, Gimpel M, Li FX. Accumulated workloads and the acute:chronic workload ratio relate to injury risk in elite youth football players. Br J Sports Med. 2017;51(5):452–459.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Yük, GPS (küresel konumlama sistemi) yeleği ve ivmeölçerle ölçüldü: toplam mesafe, yüksek hızda koşu, ivmelenme sayısı.
Göreli risk 1'in üstündeyse risk artıyor: 2,55, yaklaşık 2,5 kat. 3 haftada çok yüksek ivmelenme sayısı (9.254 ve üstü) genel yaralanma riskini 3,84 kat artırdı.
Okul ve rekreasyon çocuğuna doğrudan taşınmaz; ama mantık aynı: önce yavaş yavaş hazırla, sonra yükle.
Sınıfa: “Yaz tatilinden dönen çocuğu ilk hafta turnuvaya sokarsak hangi satıra düşer?”
Kavram
Özel nitelikli veri
special category personal data
Sağlık verisi gibi, daha sıkı kurallarla korunan kişisel veri (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, KVKK).
Örnek: Bir basketbol kulübünün topladığı kalp hızı, boy, kilo ve sakatlık bilgisi. Amaçla toplanır, onamla işlenir, sınırlı erişimle saklanır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Dayanak: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu.
Benzetme: Doktor tahlil sonucunuzu bekleme salonunda okumaz.
Karıştırılmasın: İsimsiz anonim demek değildir. 18 kişilik grupta “en yavaş 3 numara” kim olduğu bellidir.
Cihaz almadan önce sorun: Bu veriyi kim, ne için, ne kadar süre saklayacak?
Veri kuralları
Çocuğun verisi çocuğundur
Gerekeni topla Her ölçümün bir amacı olsun.
Anlat, onay al Veliye ve çocuğa: ne, neden, ne kadar süre.
Erişimi sınırla Yalnız işi olan görür.
Sıralama yok Çocuğa kendi gelişimi gösterilir.
Onam: verinin ne için kullanılacağını bilerek verilen izin. Anonim: kimin olduğu hiçbir yolla bulunamayan veri.
Sıralama tablosu çabayı değil, biraz da olgunlaşmayı ölçer. İsimsiz, anonim demek değildir: küçük grupta forma numarası da kişiyi gösterir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Kolonlar tek tek açılır.
Sıralama tablosunun dört zararı: Erken olgunlaşan doğal olarak üstte (tablo biyolojiyi ölçer, çabayı değil); başkasını geçmeye odaklı ego iklimi kurar; sondaki çocuk utanır ve bırakabilir; saat puanı için gereksiz koşu ani yük artışı getirir.
Yerine: kişisel en iyi, hata payıyla gelişim kartı, takım hedefi (“Bu ay hepimiz ısınmayı 8 kez tamamlayalım”), çaba ölçüsü.
Çocuğun hakları · Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme
Veli onay verir; çocuk da söz sahibidir
Görüş hakkı Çocuk, kendisini ilgilendiren kararda görüşünü söyler; yaşına göre dikkate alınır.
Bandı neden taktığını bilen 11 yaşındaki çocuk.
Özel hayat Çocuğun özel hayatına keyfî müdahale edilmez.
Kilosu takım panosuna yazılmaz.
Üstün yarar Kararda önce çocuğun yararı gözetilir; kulübün ya da sponsorun değil.
Veri sponsorla paylaşılmaz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Birleşmiş Milletler (BM) Çocuk Haklarına Dair Sözleşme: görüş hakkı Madde 12, özel hayatın korunması Madde 16, çocuğun üstün yararı Madde 3. Türkiye sözleşmeye taraftır.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu açısından küçük çocuk adına onayı veli verir; ama çocuğa da ne toplandığı, neden toplandığı anlayacağı dille anlatılır.
Çocuk verisi uzun yaşar: 12 yaşında alınan bir ölçüm, silinmezse 25 yaşında da bir veritabanında durabilir. Bu yüzden saklama süresi yazılır.
Sınıfa: “13 yaşındaki bir sporcu kalp hızı bandı takmak istemiyor. Ne yaparsınız?”
Yoklama · 1 dakika
Bir oyuncunun son dört haftalık yükü ortalama 1.200 birim. Bu hafta iki turnuvayla 2.000 birime çıkacak. Antrenör ne yapmalı?
A Sorun yok; yük yükseldikçe gelişim de artar
B Antrenmanı hafifletip ağrı ve yorgunluğu sormak
C Turnuvadan sonra çocuğa iki hafta tam dinlenme vermek
D Akıllı saatin yük puanına bakıp karar vermek
Doğru: B. Yaklaşık %67 ani artış: tek başına yaralanma kararı değil, ama uyarı. C aşırı tepki; kronik yük düşerse sonraki artış daha riskli olur.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Önce oylama. Hesap: 2000 ÷ 1200 ≈ 1,67.
BÖLÜM 4
Büyüme, İyi Oluş ve Aşırı Yüklenme
Aynı yük büyüyen bedende ağırlaşır; çocuk nasıl hissettiğini söyleyebilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · kavram
Zirve boy hızı
peak height velocity (PHV) · uzama hamlesinin en hızlı anı
Ergenlikte boyun en hızlı uzadığı yıl. Kızlarda ortalama ≈ 12, erkeklerde ≈ 14 yaş; bu yıl boy 8–10 cm uzayabilir.
Örnek: 13 yaşındaki futbolcu üç ayda 3 cm uzadı. Bacak birden uzar, kas ve tendon arkadan yetişir; aynı antrenman ona daha ağır gelir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Hafta 2 ve 6'nın hatırlatması (Malina ve ark., 2004). Tendon: kası kemiğe bağlayan bant. Yaşlar ortalamadır; çocuktan çocuğa iki yıl oynar.
Olgunluğun sahada tahmini: bugünkü boy ÷ tahmini yetişkin boy (anne-baba boyuyla hesaplanır). Çalışmaların çoğu yaklaşık %88–95 arasını hamlenin içi sayar (kesim noktası çalışmaya göre biraz değişir); sonraki araştırma bu yöntemi kullandı.
Sınıfa: “Bu çocuğun haftalık seans yükü değişmediyse yükü gerçekten aynı mı?”
Gerçek bir araştırma
Uzama hamlesinde yaralanma iki katına çıktı
Soru Akademi futbolcularında yaralanma riski olgunlaşmaya göre değişir mi?
Ne yapıldı 76 yetenekli genç futbolcu iki sezon izlendi. Olgunlaşma, bugünkü boyun tahmini yetişkin boyuna oranıyla belirlendi.
2,15
kat: zirve boy hızı çevresinde 1.000 maç saatinde 24,5 yaralanma; öncesinde 11,5.
Erken ya da geç olgunlaşmak değil, hamlenin içinde olmak riskli. Bu dönemde yük bireyselleşir.
Johnson DM, Williams S, Bradley B, Sayer S, Murray Fisher J, Cumming S. Growing pains: maturity associated variation in injury risk in academy football. Eur J Sport Sci. 2020;20(4):544–552.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Temassız ve aşırı kullanım yaralanmaları sayıldı. Zirve boy hızı: boyun en hızlı uzadığı yıl (Hafta 2).
Neden bu dönem? Kemik hızla uzar, kas ve kiriş geriden gelir; eşgüdüm geçici bozulur; büyüme plakları ve kirişlerin kemiğe yapıştığı noktalar çekişe duyarlıdır. Ayrıntı Hafta 11.
Pratik: 3 ayda bir boy ölçümü; Hafta 2'deki kural: yılda 7 cm'den hızlı uzayan çocuğun yükü haftalık izlenir. Sıçrama ve sprint hacmi düşürülür, kuvvet ve teknik korunur.
Sınıfa: “Seans yükü aynı kaldı; ama çocuk 3 ayda 3 cm uzadı. Yük gerçekte aynı mı?”
Olgunluk evresine göre yük · yaklaşık
Hamleden önce, hamlede, hamleden sonra yük nasıl ayarlanır?
Evre Yükte ne değişir? Koru, artır Azalt
Hamle öncesikız ≈ 11 altı · erkek ≈ 13 altı Yük iyi taşınır; kazanç çoğunlukla sinirsel Çok çeşitli hareket, teknik, oyun Tek spora erken yoğunlaşma
Hamle sırasıkız ≈ 11–13 · erkek ≈ 13–15 Yaralanma riski ≈ 2 kat; kemik önde, kas ve tendon geride 3 ayda bir boy ölçümü; kuvvet ve teknik Sıçrama ve sprint hacmi; ani yük artışı
Hamle sonrasıkız ≈ 13 üstü · erkek ≈ 15 üstü Kas kütlesi ve kuvvet artar; yük daha iyi taşınır Kuvvet, hacmi kademeli artırmak Toparlanmasız yüksek hacim
Aynı takvim yaşındaki iki çocuk farklı satırlarda olabilir: yük yaşa değil evreye göre ayarlanır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. “≈ 2 kat” satırı Johnson ve ark. (2020), önceki araştırma: 1.000 maç saatinde 24,5 ve 11,5 yaralanma. Evre yaşları ortalamadır (Malina ve ark., 2004). Koru-azalt sütunları Lloyd ve Oliver'ın genç sporcu gelişim modelinden (2012) ve bu destedeki önerilerden sadeleştirildi.
Hamle sırasında yükü düşürmek antrenmanı kesmek demek değildir: sıçrama ve sprint sayısı azalır, kuvvet, teknik ve oyun sürer. Çocuğa ve veliye bunun geçici olduğu söylenir.
Sınıfa: “Takımınızda hamlenin içindeki çocuğu nasıl fark edersiniz?” Üç ayda bir boy ölçümü, diz ve topuk ağrısı, koşuda geçici sakarlık.
Öznel iyi oluş anketi
Beş soru, bir dakika: çocuk nasıl hissediyor?
Yorgunluk Bugün ne kadar yorgunsun?
Uyku Dün gece nasıl uyudun?
Kas ağrısı Bacakların ağrıyor mu?
Stres Okulda ya da evde seni sıkan bir şey var mı?
Ruh hâli Bugün kendini nasıl hissediyorsun?
Her soru 1–5 puan ya da yüz ifadeleriyle. Öznel ölçümler yük değişimini nesnel ölçümlerden daha duyarlı yansıttı (Saw ve ark., 2016).
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. İngilizcesi wellness questionnaire. Saw ve ark. (2016), 56 çalışmayı inceledi: öznel ve nesnel ölçümler (kan değerleri, kalp hızı gibi) genelde birbiriyle ilişkili değildi. Yük birden artınca iyi oluş bozuldu, yük azalınca düzeldi.
Yorum: çocuğun kendi ortalamasından düşüş önemli; başka çocukla karşılaştırılmaz. İki gün üst üste düşük puan: konuşma zamanı.
Çocukta kurallar: kısa, resimli, gizli; takımın önünde sorulmaz. Cevap yaptırım getirirse çocuk hep “iyiyim” der. Sınav haftası da yüktür.
Sınıfa: “Bu beş sorudan hangisi bir 10 yaşındakine en zor gelir?”
Meeusen ve ark., 2013 · uzlaşı bildirgesi
Yorgunluktan aşırı antrenmana: üç basamak
İşlevsel aşırı erişimgünler – haftalar Performans kısa süre düşer; dinlenince öncekinden iyi olur. Planlı antrenmanın parçası.
İşlevsel olmayan aşırı erişimhaftalar – aylar Yorgunluk ve performans düşüşü sürer; ruh hâli bozulur.
Aşırı antrenman sendromuaylar Uzun süren uyumsuzluk; tanı öteki nedenler dışlanarak konur.
Sorun yalnız fazla yük değil: yüke yetmeyen toparlanma.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. İngilizceleri: functional overreaching, nonfunctional overreaching, overtraining syndrome. Bildirge Avrupa Spor Bilimleri Koleji ile Amerikan Spor Hekimliği Koleji'nin ortak uzlaşısı.
Tek bir kan testi ya da belirteç tanı koymaz. Önce hastalık, enfeksiyon, yetersiz enerji alımı, demir eksikliği gibi nedenler dışlanır (Hafta 12).
Çocukta uyarı işaretleri: süren yorgunluk, uyku bozukluğu, sık hastalanma, antrenmana isteksizlik, okul başarısında düşüş.
Sınıfa: “Kamp haftasında yorulan ve iki hafta sonra rekor kıran yüzücü hangi basamakta?” Cevap: işlevsel aşırı erişim.
Gerçek bir araştırma
376 genç sporcunun üçte biri: “Ben de yaşadım”
Soru Genç sporcularda işlevsel olmayan aşırı erişim ve aşırı antrenman ne sıklıkta?
Ne yapıldı İngiltere'de 19 spordan 376 sporcu (ortalama 15 yaş; 131 kız) 92 soruluk bir anket doldurdu.
%29
en az bir kez yaşadığını bildirdi: haftalar-aylar süren yorgunluk ve performans düşüşü.
Bireysel sporlarda, kızlarda ve elit düzeyde daha sık. Antrenman yükü tek başına açıklamadı.
Matos NF, Winsley RJ, Williams CA. Prevalence of nonfunctional overreaching/overtraining in young English athletes. Med Sci Sports Exerc. 2011;43(7):1287–1294.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sınırlılık: anket ve geriye dönük kendi bildirimi; tanı değil.
Şaşırtıcı bulgu: fiziksel talebi düşük sporlarda da sıktı. Yazarlara göre aşırı antrenman yalnız yük sorunu değil; okul, sınav, aile ve antrenör baskısı, uyku gibi psikososyal etkenler de katkı veriyor.
Antrenöre çeviri: yük sayısının yanında iyi oluş anketi ve kısa bir konuşma. “Yorgun musun?” sorusu, “Neden yavaşladın?” sorusundan önce gelir.
Yoklama · 1 dakika
15 yaşındaki bir yüzücünün iyi oluş puanları iki haftadır düşük; 200 m derecesi de geriliyor. Antrenörü “daha çok çalışmalı” diyor. En iyi adım hangisi?
A Yükü artırıp dereceyi zorla yükseltmek
B Anketi bırakıp yalnız dereceye bakmak
C Sezon sonuna dek tüm antrenmanı kesmek
D Yükü azaltıp uyku ve stresi konuşmak
Doğru: D. Süren yorgunluk ve performans düşüşü işlevsel olmayan aşırı erişimin işareti olabilir; önce yük azalır, nedenler sorulur. C aşırı tepki.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Önce oylama. A diyenlere: iki haftadır süren düşüş “daha çok” ile değil, toparlanmayla düzelir. Hastalık ve beslenme de sorulur (Hafta 12).
KENDİNİZİ SINAYIN
Dokuz Soru
Her soru bir durum anlatıyor. Kavramı uygulayın, sonra cevabı birlikte açalım.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Geçiş slaytı. Her soruya yaklaşık bir dakika: önce oylama, sonra doğru şık ve açıklama.
Soru 1 / 9
Bir kulüp çocukların kalp hızı ve yük verilerini veli grubunda paylaşıyor; isimler yerine forma numaraları yazılmış. Doğru değerlendirme hangisi?
A İsim yazılmadığı için bu paylaşım tamamen uygundur
B Veriler kulübündür, paylaşmak serbesttir
C Çocukları motive eder, her hafta yapılmalı
D Numaradan kim olduğu bellidir; paylaşılmaz
Doğru: D. Küçük grupta numara kişiyi gösterir; sağlık verisi özel niteliklidir. A en çekici yanlış: isimsiz, anonim demek değildir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 2 / 9
Bir veli: “9 yaşındaki kızımın dayanıklılığı yalnız uzun, sürekli koşuyla gelişir; aralıklı oyunlar boşuna.” Kanıt ne söylüyor?
A İkisi de geliştirir; ölçüt şiddet, keyif ve devam
B Aerobik kazancı yalnız uzun sürekli koşu sağlar
C Dayanıklılık ancak ergenlikte antrenmanla gelişir
D Yalnız aralıklı koşu işe yarar, sürekli koşu yaramaz
Doğru: A. 8–11 yaşta 7 haftada iki yöntem de aerobik uygunluğu artırdı. D veliyi ters yönde düzeltir; sürekli koşu da işe yaradı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 3 / 9
Bir akıllı saat 11 yaşındaki çocuğun maksimal nabzını “220 − yaş” ile 209 hesaplıyor ve antrenman bölgelerini buna göre kuruyor. Doğru değerlendirme hangisi?
A Doğru; çocukta en güvenilir yol budur
B Çocukta maksimal nabız yaşla birlikte hızla düşer
C Bölge, çocuğun ölçülen maksimaline göre kurulur
D Kalp hızı çocukta şiddet için kullanılamaz
Doğru: C. Çocukta maksimal nabız 195–210 arasında ve yaşla pek değişmez; formül çocuk için kurulmadı. D aşırı: kalp hızı kendi maksimaline göre kullanılır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 4 / 9
13 yaşındaki bir kız 20 m mekik koşusunda yaşıtları arasında 30. persentilde, ama sağlık ölçütünün bölgesinde. Doğru yorum hangisi?
A Yeteneksiz; dayanıklılık sporuna yönlendirilmemeli
B Normda düşük, ama sağlık ölçütünde yeterli
C Erkek normlarıyla bakmak daha doğru olur
D Persentili düşük olduğu için sağlık riski var
Doğru: B. Norm yaşıtlarına göre yeri, ölçüt sağlık yeterliğini söyler. D ikisini karıştırır; persentil seçme için değil, yönlendirme içindir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Önce olgunlaşması, sporu ve geçmişi sorulur (Hafta 6). C yanlış: kızlar için ayrı tablo şart.
Soru 5 / 9
Öğrenciler 20 m mekik koşusunu ilk kez yaptı. Bir hafta sonra, arada antrenman olmadan ikinci kez yapınca ortalama 5 tur arttı. En olası açıklama?
A Bir haftada aerobik uygunluk belirgin biçimde arttı
B İlk testte ses sistemi bozuk çalışıyordu
C Öğrenciler ikinci testte daha az motiveydi
D Test öğrenildi; ilk ölçüm alıştırma sayılmalı
Doğru: D. Tempo ve dönüş öğrenildi: test etkisi. Bir haftada antrenmansız gerçek uygunluk artışı (A) beklenmez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 6 / 9
12 yaşındaki bir güreşçi 60 dakikalık antrenmanı 0–10 ölçeğinde 6 olarak bildirdi. Bu antrenmanın seans yükü kaç birimdir?
A 66 birim
B 3600 birim
C 360 birim
D 10 birim
Doğru: C. Zorluk × süre: 6 × 60 = 360. A toplama yapar; yük çarpımdır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. D, süreyi zorluğa bölmüş. Hatırlatın: soru antrenmandan yaklaşık 30 dakika sonra sorulur.
Soru 7 / 9
İki 15 yaş futbolcu aynı yoğun turnuva haftasını oynayacak. Biri sezon boyunca yükünü kademeli artırdı, diğeri uzun tatilden yeni döndü. Hangisi daha riskli?
A Kademeli artıran; yükü zaten yüksekti
B Tatilden dönen; beden bu yüke alışmadı
C İkisi eşit; turnuvanın yükü aynı
D Riski yük değil, yalnızca takvim yaşı belirler
Doğru: B. Yüksek akut yük düşük kronik yükle birleşince risk arttı; yüksek kronik yükle birleşince artmadı. C yalnız bu haftaya bakar.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Bowen (2017). Sınır: tek kulüp, elit erkek ergenler.
Soru 8 / 9
Bir antrenör 20 m mekik sonuçlarını sıralayıp salona asıyor. Listenin üst sıralarındaki çocukların çoğu erken olgunlaşmış. Bu neyi gösterir?
A Tablo çabayı değil, biraz da biyolojiyi ölçüyor
B Erken olgunlaşanlar daha çok çalışıyor
C Geç olgunlaşanlar dayanıklılık sporuna uygun değil
D Tablo adil; herkes aynı testi yaptı
Doğru: A. Erken olgunlaşan doğal olarak üstte, geç olgunlaşan altta. D en çekici yanlış: aynı test, aynı olgunlukta olmayan çocuklara adil değildir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 9 / 9
Bir kulüp, akut:kronik yük oranı 1,5'i geçen her çocuğu o hafta maçtan çıkarmayı kural yapıyor. En doğru değerlendirme hangisi?
A Doğru kural; oran yaralanmayı kesin öngörür
B Oran uyarıdır; karar konuşarak verilir
C Oran 0,8'in altına inene dek dinlenmeli
D Oran çocukta geçersiz; yük hiç izlenmemeli
Doğru: B. Oranın yaralanmayı öngördüğüne ve değiştirilince yaralanmayı azalttığına dair kanıt yok. D de yanlış: yükün seyrini izlemek değerli.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Impellizzeri ve ark. (2020). Karar için: ağrı, iyi oluş anketi, büyüme hızı ve çocukla konuşma.
Özet
Bugün beş şey öğrendik
1 Çocuk patlamalarla koşar; kazanç için şiddet gerekir.
2 Norm yaşıtı, ölçüt sağlığı söyler.
3 Arttı , gelişti demek değil: önce hata payı.
4 Süre × zorluk = yük; veri çocuğundur, sıralama yok.
5 Uzama hamlesinde aynı yük ağırlaşır; çocuğa nasıl hissettiğini sor.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Derslikten çıkmadan
Kalp hızı bandı dağıtan bir kulüp için üç maddelik veri kuralı yazın.
Gelecek hafta · Hafta 11: Büyüyen Bedende Yaralanma
Ayrıntılı okuma: Hafta 10 ders notu (lisans destesi) · 20 m mekik normları, tipik hata ve önemli değişim, giyilebilir cihazlar.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Örnek iyi cevap: “Yalnız kalp hızı ve antrenman süresi toplanır, amacı yükü izlemektir. Veliye yazılı bilgi verilir, onay alınır. Veriyi yalnız antrenör görür; veliye yalnız kendi çocuğunun kartı gider. Veriler bir yıl sonra silinir.”