Çocuk ve Spor
Hafta 14
Herkes İçin Güvenli Bir Sezon
Her çocuğun korunduğu, her çocuğun yer bulduğu bir kulüp; ve on dört haftanın tek bir sezon programında birleşmesi.
Prof. Dr. İzzet İNCE Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Dönemin son dersi. Bugünkü soru: her çocuğun güvende olduğu ve yer bulduğu bir sezon nasıl kurulur?
Ders dört bölüm: koruma bir sistemdir; herkese bir kapı (yarışmanın çocuğa göre uyarlanması dahil); güvenli ortam (risk değerlendirmesi, acil eylem planı, hava ve tesis); sezonu kurmak ve dönemin sentezi. Akışta üç yoklama sorusu, sonda dokuz soruluk bir sınama var. Süre sıkışırsa iki bildirge, sekiz parça ve yarışma uyarlaması slaytlarını kısa geçin.
İki kapı
“Aramızda kalsın.”
Bir kulüpte “şampiyon” antrenör bazı çocuklara gece özel mesaj atıyor, hediye alıyor. Başka bir kulüp, tekerlekli sandalye kullanan 10 yaşındaki bir çocuğa “takımımıza uygun değil” diyor.Biri fazla açık, biri kapalı iki kapı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Önce alıntıyı okuyun, sorun: “Bir yetişkin bir çocuğa bunu neden söyler?”
Sonra iki vakayı okuyun. Sınıfa sorun: “Bu iki kulübün ortak eksiği ne?” Beklenen cevap: ikisinde de yazılı kural yok; koruma da kapsayıcılık da iyi niyete bırakılmış. Bugünün cümlesi: koruma ve kapsayıcılık iyi niyetle değil, kuralla kurulur. Vakalar öğretim amaçlıdır.
Bu derste
Ders sonunda şunları yapabileceksiniz
1 Sporda istismar türlerini ve uyarı işaretlerini tanımak.
2 Bir çocuk anlatırsa doğru adımları atmak.
3 Bir etkinliği dört değişkenle (STEP) ve kapsayıcılık yelpazesiyle uyarlamak.
4 Risk değerlendirmesi ve acil eylem planı hazırlamak.
5 Dönemin bilgisini bir sezon takviminde ve on dört soruluk denetimde birleştirmek.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Maddeler ileri tuşuyla tek tek açılır. Okuyup geçin; ders sonunda bu beş maddeye geri döneceğiz.
BÖLÜM 1
Koruma Bir Sistemdir
“Bizim kulüpte olmaz” bir önlem değil, kör noktadır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kavram
Çocuk koruma
safeguarding
Çocuğu her türlü zarardan korumak için kurulan kural, eğitim ve bildirim sistemi.
Örnek: Kulüpte koruma sorumlusunun adı ve telefonu soyunma odasında yazılı; takım mesajları yalnız veli grubundan gidiyor.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Dayanak: Birleşmiş Milletler (BM) Çocuk Hakları Sözleşmesi (Türkiye 1995'te onayladı). Madde 31 oyun ve dinlenme, Madde 19 şiddetten korunma, Madde 12 görüşünü söyleme hakkı. Antrenör bu hakların taşıyıcısıdır.
Benzetme: Okul servisinin şoförü yalnız araba sürmez, çocukları da korur.
Türkiye'de: 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu; ALO 183 Sosyal Destek Hattı; acil durumda 112.
Uluslararası Spor Çocuk Koruma Standartları (2016) sistemi sekiz parçada toplar: yazılı politika, bildirim yolu, danışma ve destek, risk azaltma, davranış kuralları, işe alım ve eğitim, paydaşlarla çalışma, izleme.
Önce temel · kavram
İstismar
abuse · sporda: non-accidental violence, kasıtlı şiddet
Gücü elinde tutan birinin çocuğa bilerek ya da ihmal ederek zarar vermesi . Vurmak gerekmez: söz, dokunuş, susuz bırakmak da istismar olabilir.
Örnek: Antrenör 11 yaş cimnastikçiye her antrenmanda “şişko” diyor. İz bırakmaz ama zarar verir: psikolojik istismar.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Güç farkı nereden gelir? Yaş, beden, bilgi ve kadro kararı. Kadroya kimin gireceğine antrenör karar verdiği için çocuk itiraz edemez; aile de “şampiyon antrenörü” kaybetmekten korkar. İstismarın kökü bu farktır (Mountjoy ve ark., 2016).
Şiddet, istismar, ihmal kelimeleri bu derste birbirine yakın anlamda kullanılır; hepsinde çocuğun zarar görmesi ortaktır.
Sonraki slayt dört türü sporda nasıl göründükleriyle, ondan sonraki tablo beşinci türle birlikte çocukta hangi işareti verdikleriyle gösterir.
İstismarın dört türü
Her tür sporda bir “normal” kılığına girer
Psikolojik Aşağılama, tehdit, beden üzerinden alay.
Kılığı: “sert antrenör”
Fiziksel Ceza koşusu, ağrıya rağmen antrenman.
Kılığı: “disiplin”
Cinsel Uygunsuz dokunma; mesajla fotoğraf istemek.
Kılığı: “özel ders”
İhmal Sıcakta susuz bırakmak, sarsıntılı çocuğu oynatmak.
Kılığı: “dayanıklılık”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sınıflama Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) uzlaşı bildirgesinden (Mountjoy, 2016). Psikolojik istismar diğer bütün türlerin çekirdeğidir. Kök: güç farkı.
Beşinci başlık akran şiddeti : zorbalık ve çaylak ritüeli (yeni gelene “kabul” için aşağılayıcı görevler). Seyirci kalan yetişkin ortak olur.
En çok risk altındakiler: elit, engelli, çocuk ve LGBT (lezbiyen, gey, biseksüel, trans) sporcular. Kurumların kör noktası: itibar kaybı korkusu, bilgisizlik, sessizlik, suç ortaklığı. 2024 bildirgesi (Tuakli-Wosornu) bütün sistemin birlikte çalışmasını istiyor.
Önce temel · istismar türleri tek tek
Beş tür: nedir, çocukta hangi işareti verir?
Tür Nedir? Çocukta uyarı işareti Sporda örnek
Psikolojik Aşağılama, tehdit, yok sayma Hata korkusu, kaygı, kendini değersiz görme “Şişko”, “bir daha kaçırırsan kadro dışı”
Fiziksel Bedene zarar veren eylem Açıklanamayan morluk; sakatlığını saklama Ceza koşusu, ağrıya rağmen antrenman
Cinsel Cinsel içerikli dokunma, söz, mesaj Ani davranış değişikliği; bir kişiden kaçınma; “sır” Gece özel mesaj, fotoğraf istemek
İhmal Bakım ve güvenlik ihtiyacını karşılamamak Tedavisiz kalan yaralanma; aç, susuz gelme Sıcakta susuz bırakmak, sarsıntılı çocuğu oynatmak
Akran şiddeti Çocuktan çocuğa zorbalık Soyunma odasından kaçınma; yalnız kalma Çaylak ritüeli, alay, dışlama
Tek işaret kanıt değildir. Antrenör yorumlamaz, araştırmaz: fark eder ve bildirir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. İlk dört tür Uluslararası Olimpiyat Komitesi bildirgesinden (Mountjoy ve ark., 2016); akran şiddeti aynı bildirgede ayrı başlıktır. Uyarı işaretleri sütunu niteliksel bir listedir; her işaretin başka nedeni de olabilir (okul sorunu, aile sorunu, hastalık).
Çaylak ritüeli: takıma yeni gelene “kabul” için aşağılayıcı görevler verilmesi. “Bizde gelenek” diye sürer; seyirci kalan yetişkin ortak olur.
Sınıfa: “Hangi satırdaki örneği kendi spor geçmişinizde ‘normal’ diye gördünüz?” En sık cevap ilk iki satır olur; bir sonraki araştırma bunun sayısını verir.
Gerçek bir araştırma
Altı Avrupa ülkesinde çocuklukta sporda şiddet
Soru 18 yaşından önce organize spor yapan gençler sporda hangi şiddeti yaşamış?
Ne yapıldı 18–30 yaş 10.302 kişiye, geçerliği sınanmış bir anket uygulandı.
%65
Spor içinde psikolojik şiddet: yaklaşık üç kişiden ikisi. Fiziksel %44, ihmal %37.
En sık görülen şiddet, en az görülendir: bağırmak ve aşağılamak.
Hartill M, Rulofs B, Allroggen M, ve ark. Prevalence of interpersonal violence against children in sport in six European countries. Child Abuse Negl. 2023;146:106513.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Diğer sonuçlar: temassız cinsel şiddet %35, temaslı cinsel şiddet %20. En az bir türü yaşayanlar erkeklerde %79, kadınlarda %71: erkek çocuklar da risk altında.
Spor içi ve dışı şiddet güçlü biçimde ilişkiliydi: başka yerde şiddet gören çocuk sporda da daha kırılgan. Ülkeler arasındaki fark küçüktü.
Sınır: geriye dönük anket, hatırlama yanlılığı taşır. Hollanda-Belçika verisinde psikolojik şiddet %38'di (Vertommen, 2016); anketler ve tanımlar farklı olduğu için sayılar doğrudan karşılaştırılmaz. Türkiye'ye doğrudan aktarılamaz; mesaj açık.
Kavram
Hazırlama
grooming
Yetişkinin çocuğun ve ailenin güvenini adım adım kazanıp sınırları aşındırması .
Örnek: Bir çocuğa sık hediye, gece özel mesaj, “aramızda kalsın”. Her adım tek başına masum görünür; birlikte bir örüntü oluşturur.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. İstismar çoğu zaman ani değildir. Bu yüzden tek davranışa değil, örüntüye bakılır.
Çevrimiçi hazırlama süreci hızlandırır: takip, beğeni, özel mesaj, fotoğraf isteği. Kulüp kuralı: çocukla bire bir dijital iletişim yok.
Açılıştaki kulüpte yönetimin “kanıt yok” demesi, çemberin daralmasına izin vermektir. Kanıt toplamak bildirenin işi değildir.
Daralan çember
Hazırlama adım adım ilerler; her adımda durdurulur
1
Hedef
seçme
2
Güven
kazanma
3
Özel ilgi,
hediye
4
Yalnızlık,
özel mesaj
5
Sır:
“aramızda kalsın”
Her adımda dur: iki yetişkin · açık iletişim · hediye yasağı · bildirim
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Kutular daralıyor: çocuğun çevresindeki yetişkinler ve güvenli alan adım adım azalıyor.
Açılıştaki “şampiyon” antrenörde üç adım açıkça görülüyor: hediye (3), gece mesajı (4), “aramızda kalsın” (5).
Yeşil çizgi: kulübün kuralları her adımda devreye girer. Hediye yasağı ve bire bir mesaj yasağı 3. ve 4. adımı durdurur.
İki kural
Hem çocuğu hem yetişkini koruyan iki kural
İki yetişkin
Çocuk bir yetişkinle görünmeyen bir yerde yalnız kalmaz.
Veli 40 dakika gecikti: görünür alanda bekle, ikinci yetişkini çağır.
Açık iletişim
Mesajlar yalnız veli ya da takım grubundan gider.
Oyuncu özelden yazdı: “yarın antrenmanda konuşalım”, mesajı sakla.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Benzetme: Eve kilit takmak komşuya güvensizlik değil, düzendir.
Sahadan durumlar: deplasman otelinde gece odaya gelen ev özlemli oyuncu, kapı açık ve ortak alanda, ikinci yetişkinle konuşulur. Kasıktan sakatlanan cimnastikçiye bakarken ne yapacağınızı söyleyip izin alın, ikinci yetişkin yanında olsun. Soyunma odasında fotoğraf yasaktır.
Uyarı işaretleri çocukta: ani davranış değişikliği, bir kişiden ya da antrenmandan kaçınma, içe kapanma, “sır” sözü. Tek işaret kanıt değildir; yorumlamak değil, fark edip bildirmek gerekir.
Uluslararası Spor Çocuk Koruma Standartları · 2016
Kulüp koruma sistemi: sekiz parça
1 · Politika Yazılı mı; antrenör, veli ve çocuk biliyor mu?
2 · Bildirim yolu Şüphe kime, nasıl, ne kadar sürede iletilir?
3 · Danışma ve destek Çocuğa ve aileye kim destek olur?
4 · Risk azaltma Soyunma odası, deplasman, kamp, taşıma planı.
5 · Davranış kuralları Antrenör, gönüllü, veli, sporcu için yazılı.
6 · İşe alım ve eğitim Adli sicil ve referans; yıllık koruma eğitimi.
7 · Paydaşlarla çalışma Okul, belediye, federasyon, sosyal hizmet.
8 · İzleme Her yıl gözden geçirme; çocuğa “güvende misin?”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. İngilizce adı International Safeguards for Children in Sport. Koruma bir kişinin iyi niyetine değil, bu sekiz parçanın birlikte çalışmasına dayanır. Açılıştaki iki kulüpte de 1, 2 ve 5 numara eksik.
Türkiye'de dayanaklar: 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu; ALO 183 Sosyal Destek Hattı; acil durumda 112. Bildirmek suçlamak değildir; araştırma yetkili kurumların işidir.
Sınıfa: “Staj yaptığınız kulüpte bu sekizden kaçı var?”
Önce temel · sekiz parça kulüpte
Her parça kulüpte gözle görülür bir şeydir
Parça Kulüpte nasıl görünür?
1 · Politika Bir sayfalık yazılı belge; kayıtta veliye ve çocuğa verilir
2 · Bildirim yolu Soyunma odasında koruma sorumlusunun adı ve telefonu; ALO 183
3 · Danışma ve destek Bildiren çocuğa ve aileye destek: rehber öğretmen, psikolog
4 · Risk azaltma Deplasmanda oda planı; soyunma odasında iki yetişkin kuralı
5 · Davranış kuralları Bire bir mesaj yok, hediye yok, fotoğraf yalnız izinle
6 · İşe alım ve eğitim Adli sicil kaydı ve referans; her yıl koruma eğitimi
7 · Paydaşlarla çalışma Okul, belediye, federasyon, sosyal hizmet telefonları listede
8 · İzleme Yılda bir çocuk anketi: “Kulüpte kendini güvende hissediyor musun?”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Önceki slayt soruları sordu; bu tablo cevabın sahadaki görüntüsünü verir. Bir kulübü ziyaret eden kişi bu sekiz şeyin çoğunu gözüyle görebilmelidir: pano, belge, liste, imzalı form.
Adli sicil kaydı tek başına korumaz: istismarcıların çoğunun kaydı yoktur. Bu yüzden 4 ve 5 numaralı parçalar, yani günlük kurallar, en çok işi görür.
Sınıfa: “Bu sekizden hangisi bir haftada, bedavaya kurulur?” Cevap: 2 (pano), 5 (kural listesi), 8 (bir sayfalık anket).
Uluslararası Olimpiyat Komitesi · iki uzlaşı bildirgesi
Türleri tanımlamaktan bütün sistemin sorumluluğuna
2016 · Mountjoy ve ark. Türleri ve riskleri tanımladı. Kök: güç farkı.
Psikolojik istismar bütün türlerin çekirdeği.
2024 · Tuakli-Wosornu ve ark. 15 uzman, 48 önermeden 43'ünde uzlaşı (en az %80 onay).
Yönetici, antrenör, veli, sporcu: ortak sorumluluk.
Koruma, iyi niyetli bir kişiye değil, bütün kulübe bırakılır.
Uzlaşı bildirgesi: uzmanların ortak kararını yazan rapor. Önerme: oylanan tek öneri.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. 2016 bildirgesi sporda kasıtlı şiddeti (İngilizce non-accidental violence) psikolojik, fiziksel, cinsel ve ihmal olarak sınıfladı; güvenli sporu “saygılı, hakkaniyetli ve her tür kasıtlı şiddetten arınmış spor ortamı” diye tanımladı.
2024 bildirgesi kapsam derlemesi ve gizli oylama turlarıyla (Delphi yöntemi) hazırlandı. Önerdiği güvenli spor ortamı: karşılıklı özen, sporcu merkezlilik, sağlıklı ilişkiler, travmayı bilen yaklaşım ve önlemlerin etkisinin ölçülmesi.
Antrenörün payı: kuralları bilmek, uygulamak ve şüpheyi bildirmek.
Çocuk anlatırsa
Dinle, inan, kaydet, bildir
Dinle Sakin kal, sözünü kesme.
“Sonra ne oldu?” yeter.
İnan “Anlattığın için teşekkürler.”
“Senin suçun değil.”
Kaydet Çocuğun kendi sözleriyle, tarih ve saat.
Yorum ekleme.
Bildir Koruma sorumlusu.
Acil 112 · ALO 183.
Yapma: gizlilik sözü verme, şüpheliyle yüzleşme, kendin araştırma.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Benzetme: Yangını gören itfaiyeyi arar; yangının nedenini kendisi araştırmaz.
“Sana dokundu mu?” gibi yönlendirici soru sorulmaz; çocuğun anlatımını bozar. Kayıtta “uygunsuz mesaj” gibi yorum değil, “gece 23'te yazdı” gibi olgu yazılır.
Bildirmek suçlamak değildir; araştırma yetkili kurumların işidir.
Yoklama · 1 dakika
12 yaşındaki bir oyuncu, bir yetişkinin kendisine gece mesaj attığını anlatıyor ve “kimseye söyleme” diyor. Antrenör ne yapmalı?
A Söz verip sırrı tutmak; çocuğun güveni kaybolmasın
B O yetişkinle bugün yüz yüze konuşmak
C Dinleyip kaydetmek, koruma sorumlusuna bildirmek
D Önce kendisi araştırıp sağlam kanıt toplamak
Doğru: C. Gizlilik sözü verilmez; bildirmek gerekecek. A iyi niyetlidir ama çocuğu korumasız bırakır; B ve D süreci riske atar.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Çocuğa dürüst bir cümle: “Bunu seni koruyabilecek bir kişiyle paylaşmam gerekiyor; ne olacağını sana anlatacağım.”
BÖLÜM 2
Herkese Bir Kapı
“Uygun değil” değil, “nasıl uyarlarız?”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kavram
Kapsayıcılık
inclusive sport
Engel, cinsiyet, köken ya da gelir fark etmeksizin her çocuğa oyunun içinde yer açmak.
Örnek: Tekerlekli sandalye kullanan 10 yaşındaki çocuk 4'e 4 futbolda: ona top yerden pasla gelir, attığı gol iki sayıdır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) önerisi engelli çocukları da kapsar: günde ortalama 60 dakika, olanaklarına uyarlanarak (Bull, 2020).
Kapsamak izleyici yapmak değildir; çocuk oyunun içinde olmalı. Benzetme: Rampa yalnız tekerlekli sandalyeye değil, bebek arabasına da yarar. Örnekteki “herkes ona en az bir pas vermeden gol yok” kuralı bütün takımın pas oyununu iyileştirir.
Engellerin çoğu çocuğun dışında: aidat, ulaşım, dil, tutum (Abungin, 2026). Kulüp burs, okula yakın saat, görsel anlatım ve forma seçeneğiyle kapıyı açar.
Uyarlamanın dört değişkeni (STEP)
Dört değişken, bir oyun
Alan Daha küçük, düz alan; belirgin çizgiler.
Space
Görev Kural, süre, mesafe, puan çocuğa göre.
Task
Ekipman Sesli top, büyük ve hafif top, alçak hedef.
Equipment
Kişiler Eşleştirme, rol dağılımı, yardımcı arkadaş.
People
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Engel türüne göre ilk uyarlama: görme yetersizliğinde sesli top, dokunsal çizgi, rehber koşucu; işitmede düdük yerine bayrak ve el işareti, yüz yüze konuşma; zihinsel yetersizlikte kısa talimat, gösterip yaptırma; otizmde öngörülebilir rutin, görsel program, sessiz köşe; dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda (DEHB) kısa istasyonlar, az bekleme, görev vermek; serebral palside oturarak ya da destekli pozisyon, hafif ekipman.
Tanıdan önce çocuğun ne yapabildiğine bakılır.
Önce temel · engel türleri tek tek
Engel türü: nedir, sahada nasıl görünür, ilk uyarlama ne?
Engel Nedir? Sahada nasıl görünür? İlk uyarlama
Görme yetersizliği Hiç ya da az görmek Topu ve çizgiyi izleyemez Sesli top, dokunsal çizgi, rehber koşucu
İşitme yetersizliği Hiç ya da az duymak Düdüğü ve sözlü taktiği kaçırır Bayrak, el işareti, yüz yüze konuşma
Zihinsel yetersizlik Öğrenme ve anlamada yavaşlık Uzun kuralı aklında tutamaz Kısa talimat; gösterip yaptırma
Otizm İletişimde ve değişikliğe uyumda güçlük Ses ve kalabalıkta bunalır Aynı rutin, görsel program, sessiz köşe
DEHBdikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu Dikkati tutmakta ve beklemekte güçlük Sırada itişir, oyuna dönmekte zorlanır Kısa istasyon, az bekleme, görev
Serebral palsi Beyin hasarına bağlı hareket kontrolü sorunu Denge, yürüyüş ya da el kullanımı farklı Oturarak ya da destekli; hafif ekipman
Tanı etiketi değil, çocuğun ne yapabildiği belirler: aynı tanılı iki çocuk çok farklı olabilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Uyarlama sütunu önceki slaytın konuşmacı notundaki listenin görünür hâlidir. Tanımlar sade tutuldu; tanıyı uzman koyar. Serebral palside beyin hasarı doğumdan önce, doğumda ya da ilk yıllarda olur; rutin bozulunca zorlanmak otizmde sık görülür. Otizm bir yelpazedir (otizm spektrum bozukluğu): konuşmayan çocuktan çok iyi konuşan ama değişikliğe zor uyan çocuğa kadar geniştir.
Her satırı dört değişkene (STEP) bağlayın: sesli top ekipman, rehber koşucu kişiler, kısa talimat görev, sessiz köşe alan.
Sınıfa: “Bir sonraki çizimdeki beş biçimden hangisi görme yetersizliği olan çocukla bütün takıma uygulanabilir?” Örnek: ters kapsayıcı goalball.
Kapsayıcılık yelpazesi
Bir oyunun beş biçimi
Açık
herkes aynı
oyunu oynar
Uyarlanmış
aynı oyun,
STEP ile
değiştirilir
Paralel
aynı beceri,
düzeye göre
ayrı grup
Ayrı
kısa süre,
belirli amaçla
ayrı çalışma
Ters kapsayıcı
engelsiz çocuk
engelli sporunu
oynar
Seansın çoğu açık ve uyarlanmış geçer; “ayrı” kalıcı olursa dışlamadır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Örnekler: Açık, ısınmadaki top sürme oyununda sandalyeli çocuk aynı alanda. Uyarlanmış, “ona en az bir pas” kuralı. Paralel, üç ayrı mesafeden şut istasyonu, çocuk kendi istasyonunu seçer. Ayrı, sandalye kullanma becerisi için 15 dakika. Ters kapsayıcı, bütün takım gözleri kapalı goalball ya da oturarak voleybol oynar.
Kanıt: Türkiye'de 12–15 yaş zihinsel yetersizliği olan ve olmayan gençler 8 hafta, haftada 3 kez birlikte futbol oynadı; iki grup da karşılaştırma grubundan daha çok gelişti (Baran, 2013). “Engelli çocuk takımı yavaşlatır” kaygısına bir cevap.
Yarışma yolları: Paralimpik spor (sınıflandırmayla), Özel Olimpiyatlar, İşitme Engelliler Olimpiyatları. Türkiye'de ayrı federasyonlar ve Türkiye Paralimpik Komitesi var; antrenör aileyi doğru federasyona ve il spor müdürlüğüne yönlendirir.
Yarışmayı çocuğa göre kurmak
Çocuk küçültülmez; saha, top ve kural küçültülür
Futbolküçük kale, az oyuncu 5'e 5, 7'ye 7; daha küçük ve hafif top.
Basketbolmini basket Alçak pota (2,60 m), küçük top, kısa saha.
Voleybolmini voleybol Alçak file, dar saha, 2'ye 2 ya da 3'e 3.
Tenisrenkli top Kırmızı, turuncu, yeşil: yavaş top, küçük kort.
Amaç: daha çok dokunuş, daha çok başarı, herkese oyun süresi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Yetişkin sahasında 9 yaşındaki çocuk topa az dokunur, şutu potaya ulaşmaz, servisi fileyi geçmez: yeterlik hissi (Hafta 13) ve beceri öğrenimi zarar görür. Küçük alan oyunlarının etkisi Hafta 7'de görüldü: aynı sürede çok daha fazla dokunuş.
Bu, kapsayıcılık yelpazesindeki “uyarlanmış” biçimin bütün takıma uygulanmasıdır: aynı oyun, dört değişkenle (alan, görev, ekipman, kişiler) değiştirilir.
Yarışma yapısı da uyarlanır: küçük yaşta skor tablosu ve lig sıralaması yerine festival; turnuvada günde az maç (Hafta 11, maç saati riski); herkese benzer oyun süresi (Hafta 6).
Yoklama · 1 dakika
Görme yetersizliği olan 12 yaşındaki atlet 60 m koşusunda kulvarı izleyemiyor, yön kaybediyor. En uygun ilk uyarlama hangisi?
A Koşu yerine yalnız esneme ve kuvvet çalışması vermek
B Rehber koşucu ve sesli komutla koşmasını sağlamak
C Mesafeyi 20 m'ye indirip tek başına koşturmak
D Ayrı bir kulübe yönlendirip takımdan çıkarmak
Doğru: B. Sorun mesafe değil, yön: rehber koşucu (Kişiler) ve sesli komut çözer. C görevi değiştirir ama asıl engeli bırakır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. A ve D çocuğu koşudan çıkarır: kapı kapanır. Rehber koşucu ve bağlama ipi paralimpik atletizmde de kullanılır.
BÖLÜM 3
Güvenli Ortam
Risk değerlendirmesi, acil eylem planı, hava ve tesis
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kavram
Risk değerlendirmesi
risk assessment · risk management
Bir tehlikenin olasılığını ve şiddetini tartıp önlem almak; sonra önlemin işleyip işlemediğini izlemek.
Örnek: Sabitlenmemiş taşınabilir kaleye molada çocuklar tırmanıyor: olasılık orta, şiddet çok yüksek. Kale sabitlenir, kullanılmadığında yatırılır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Döngü dört adım: 1) tehlikeyi tanımla (saha, ekipman, hava, insanlar); 2) olasılık ve şiddeti değerlendir; 3) önlem al (kaldır, değiştir, kural koy, koruyucu ekipman); 4) izle ve gözden geçir, olayları ve “kıl payı kurtulduk” durumlarını kaydet.
Şiddeti yüksek riskte olasılık düşük olsa da önlem beklemez: devrilen kale, pota ya da jimnastik aleti çocuk için ölümcül olabilir.
Sınıfa: “Kendi salonunuzda şiddeti en yüksek tehlike ne?”
Branşa göre risk değerlendirmesi · niteliksel
Her branşın şiddeti en yüksek tehlikesi ve önlemi
Branş Şiddeti yüksek tehlike Önlem
Futbol Devrilen taşınabilir kale; kafa çarpışması Kale sabit ya da yatık; sarsıntı protokolü
Basketbol, voleybol Sabitlenmemiş pota, file direği; kaygan zemin Pota ve direk sabit, kaplı; zemin kontrolü
Cimnastik Aletten düşme Minder, yardımcı antrenör, alet bağlantısı kontrolü
Yüzme Boğulma; kaygan havuz kenarı Havuz başında cankurtaran; kenarda koşmak yasak
Atletizm · atmalar Gülle, disk, ciridin çarpması Atma alanı ayrı ve kapalı; tek yönlü sıra
Dövüş sporları Başa darbe; tartı öncesi kilo düşürme Boyuna uygun koruyucu; büyüdüğü sıklet
Bisiklet Trafik, yüksek hızda düşme Kask; trafiğe kapalı parkur
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Tablo, risk değerlendirmesinin ikinci adımını (şiddet) branşlara uygular. Sayı verilmedi: kaza sıklıkları ülkeye ve kayıt sistemine göre çok değişir. Taşınabilir kalelerin ve potaların devrilmesiyle çocuk ölümleri bildirilmiştir; olasılık düşük, şiddet en yüksektir.
Sarsıntı protokolü ve kilo düşürme Hafta 11 ve 12'de; sıcak Hafta 3'te; hava ve tesis sorusu iki slayt sonra.
Sınıfa: “Kendi branşınızın satırına bir tehlike daha ekleyin.” Örnekler: tenis kortunda başka kortun topu, kayakta çizgi dışına çıkmak, binicilikte düşme.
Tahmin · 1 dakika
Bir atletizm kulübünde 12 yaş grubunda gülle atma ve 60 m koşu aynı alanda, aynı saatte yapılıyor. İlk önlem hangisi?
A Çocuklara dikkatli olmalarını söylemek
B Atma alanını ayırıp girişi kapatmak
C Olay olursa kayda geçirip önlem almak
D Koşuculardan kask takmasını istemek
Doğru: B. Şiddeti yüksek tehlikede önce kaynak kaldırılır ya da ayrılır. Uyarı tek başına yetmez; kayıt önlemden sonra gelir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Önlem sırası: kaldır ya da ayır, değiştir, kural koy, koruyucu ekipman. D en sondaki basamaktır; burada asıl tehlikeyi bırakır. A çekicidir ama 12 yaştaki çocuğun dikkati koşu sırasında güllede değildir.
Acil eylem planı · Andersen ve ark., 2002
Yazılı, herkesin bildiği, yılda bir prova edilen plan
Kişilerkim ne yapar? Biri ilk yardım, biri 112, biri ambulansı kapıda karşılar.
İletişim112 ve adres Tesisin açık adresi ve giriş kapısı yazılı.
Ekipmanyerinde ve çalışır İlk yardım çantası, buz, defibrilatör (OED) nerede?
Ulaşım ve kayıtsonra Ambulans yolu açık; veli haberi; olay kaydı.
Defibrilatör (OED): durmuş ya da düzensiz atan kalbe elektrik şoku veren cihaz. Sesli komut verir; eğitimsiz kişi de kullanabilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Amerikan Ulusal Atletik Antrenörler Derneği tutum bildirgesi (Andersen ve ark., 2002): her kuruluş yerel acil sağlık hizmetiyle birlikte yazılı bir plan hazırlar; plan yılda bir gözden geçirilip prova edilir; görevliler temel yaşam desteği, ilk yardım ve otomatik eksternal defibrilatör (OED) kullanımı eğitimi alır.
Plan her tesis için ayrıdır: deplasman salonunda da defibrilatörün yeri ve kapı adresi maçtan önce öğrenilir.
Hafta 11'deki sarsıntı ve kırık kuralları bu planın içine yazılır. Sınıfa: “Antrenman yaptığınız salonda defibrilatör nerede?”
Hava, zemin ve ekipman
Antrenmandan önce beş soru
SıcakHafta 3 Yaş termometresi (WBGT) eşiği, su ve gölge, mola sıklığı.
Şimşekgök gürlüyorsa içeri Kapalı bina ya da araç; son gürültüden 30 dk sonra dön.
Soğuk ve hava kirliliğidışarıda Kat kat giysi; kirli havada süre ve şiddet azalır.
Zemin ve tesisyürüyerek kontrol Çukur, cam, kaygan zemin; kale ve pota sabit mi?
Koruyucu ekipmanboyuta uygun Kask, tekmelik, dişlik çocuğun ölçüsünde mi?
Yaş termometresi (WBGT): sıcaklığı nem, güneş ve rüzgârla birlikte ölçen ısı stresi göstergesi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sıcak gün kuralları Hafta 3'te: çocuk ısıyı yetişkinden farklı atar; eşikler yaş termometresiyle (İngilizce wet bulb globe temperature, kısaltması WBGT) belirlenir.
Şimşek: gök gürültüsü duyuluyorsa yıldırım menzilindesiniz. Ağaç altı, açık saha ve tribün güvenli değildir. Etkinlik son gök gürültüsü ya da şimşekten en az 30 dakika sonra sürer (Walsh ve ark., Ulusal Atletik Antrenörler Derneği, 2000; 2013). Kararı verecek kişi önceden bellidir.
Ekipman çocuğa göre küçültülmüş olmalı: büyük kask korumaz, ağır top bileği zorlar.
Yoklama · 1 dakika
12 yaş altı futbol maçının 20. dakikasında uzaktan gök gürültüsü duyuluyor; yağmur yok, şimşek görünmüyor. Ne yapılmalı?
A Yağmur başlayana kadar oyuna devam etmek ve beklemek
B Oyuncuları sahanın yanındaki ağaçların altına toplamak
C Durdurup herkesi kapalı binaya ya da araca almak
D Devre arasına kadar oynayıp sonra karar vermek
Doğru: C. Gök gürültüsü duyuluyorsa yıldırım menzilindesiniz; kapalı bina ya da kapalı araç güvenlidir, son gürültüden 30 dakika sonra dönülür. B çekici ama yanlış: tek başına ağaç yıldırımı çeker.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Oy, sonra cevap. A ve D yaygın sezgi: “yağmur yok, sorun yok”. Yıldırım yağmurdan kilometrelerce önce düşebilir. Karar veli ya da hakem ısrarına bırakılmaz; planda yazılıdır.
BÖLÜM 4
Sezonu Kurmak
On dört haftayı tek bir takvime yerleştirmek.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Sezon takvimi · 12 yaş altı (U12) örneği
Sezon bir takvimdir, fikstür değil
Hazırlık
Yarışma
Geçiş
Eyl Eki Kas Ara Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu
İlk ölçüm, veli toplantısı, koruma politikası. Yük yavaş artar.
Yük izleme, eşit oyun süresi, sıcak ve sarsıntı protokolü.
Lisanslı yarışma yok: çok spor, serbest oyun, tatil.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Her satırın arkasında dönemin bir haftası var. Hazırlık: ilk ölçüm (Hafta 2, 10), veli sözleşmesi (13), koruma politikası (14), önleyici ısınma alışkanlığı (9). Yarışma: seans algılanan zorluk puanı (RPE) ile yük (10), dönüşümlü kadro (6, 13), sıcak ve sarsıntı protokolü (3, 11); sınav haftalarında yük azalır. Geçiş: yaz okulunda çok spor (5); yaz kampı tek sporun saatini artırmak için değil, çeşitlilik içindir.
Sezon öncesi kontrol: on dört haftanın her biri bir soruya dönüşür; hepsine “evet” diyebiliyorsanız program çocuğa göredir. Örnek: “Ağrı ve sarsıntı protokolü yazılı mı?” “Koruma sorumlusu ve STEP planı var mı?”
Önce temel · dönemin anahtar terimleri · 1–7
Denetim sorularının dayandığı yedi kavram
Hafta · terim Bir cümlede
1 · Orta-şiddetli aktivite Konuşabildiğin ama şarkı söyleyemediğin hareket; günde ortalama 60 dakika
2 · Biyolojik yaş Beden saati: takvim yaşı aynı iki çocuğun olgunluğu yıllarca farklı olabilir
3 · Yaş hazne küre sıcaklığı Isıyı nem, güneş ve rüzgârla birlikte ölçer; sıcak gün kararını bu verir
4 · Temel hareket becerileri Koşma, sıçrama, atma, yakalama, tekme, denge: sporun alfabesi
5 · Erken uzmanlaşma Küçük yaşta yıl boyu tek spor; haftalık organize saat yaşı geçmemeli
6 · Göreli yaş etkisi Seçme yılının başında doğan çocuğun kadroya daha sık girmesi
7 · Küçük alan oyunu Az oyuncu, küçük saha: her çocuğa daha çok dokunuş, daha az bekleme
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sonraki slayttaki yedi soru bu yedi kavrama dayanır. Her satırı hızlıca okuyun; takılan olursa ilgili haftanın destesine dönülür.
Hafta 1'deki “konuşabilir ama şarkı söyleyemez” ölçüsü konuşma testidir; DSÖ önerisi günde ortalama 60 dakika orta-şiddetli aktivitedir (Bull, 2020). Hafta 3'teki sıcaklık göstergesinin İngilizce kısaltması WBGT; bu destede “yaş termometresi” diye geçti.
Sınıfa: “Bu yedi kavramdan hangisini staj yaptığınız kulüpte hiç duymadınız?”
Sezon öncesi denetim · 1–7
On dört hafta, on dört soru: beden ve hareket
Hafta 1 Antrenman orta-şiddetli hareket kazandırıyor mu?
Hafta 2 Her çocuğun boyu ve büyüme hızı biliniyor mu?
Hafta 3 Sıcak gün planı (eşik, su, mola) yazılı mı?
Hafta 4 Temel hareket becerileri her antrenmanda var mı?
Hafta 5 Haftalık organize saat yaşı geçmiyor; yılda ara var mı?
Hafta 6 Kadroda göreli yaş ve olgunlaşma hesaba katılıyor mu?
Hafta 7 Sıra yerine küçük oyunlar; bekleme az mı?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Dönemin her haftası bir soruya dönüştü. Sezon başında hepsine “evet” diyebiliyorsanız program çocuğa göredir. “Hayır” olan her soru sezon planına bir yapılacak iş olarak yazılır.
Sınıfa: Her soruyu okuyun ve sorun: “Bu soru hangi kavrama dayanıyor?” Örnek: Hafta 5 için saat ≤ yaş kuralı; Hafta 6 için göreli yaş etkisi.
Önce temel · dönemin anahtar terimleri · 8–14
Kalan yedi soru, kalan yedi kavram
Hafta · terim Bir cümlede
8 · Gözetimli kuvvet antrenmanı Yetişkin gözetiminde, önce teknikle; doğru yapılınca boyu kısaltmaz
9 · Önleyici ısınma İniş, denge ve kuvvet içeren ısınma; her antrenmanın başında
10 · Seans yükü Algılanan zorluk (0–10) × dakika; haftalık yükü izlemenin en basit yolu
11 · Sarsıntı protokolü Şüphede oyundan çık; dönüş basamaklı ve hekim onaylı
12 · Enerji bulunurluğu Antrenmandan sonra büyümeye ve vücut işlevlerine kalan enerji
13 · Motivasyonel iklim Antrenmanın neyi ödüllendirdiği: gelişimi mi, sıralamayı mı?
14 · Koruma ve uyarlama Yazılı kurallarla korumak; alan, görev, ekipman, kişilerle (STEP) uyarlamak
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sonraki slayttaki yedi soru bu kavramlara dayanır. Seans yükü örneği: 60 dakikalık antrenmanı 6 diye puanlayan çocuk: 6 × 60 = 360 birim (Hafta 10).
Hafta 11 ve 12 bu dönemin son haftalarıydı; tabloyu okurken bu derslerdeki dönüş basamakları tablosunu ve yaşa göre uyku tablosunu hatırlatın.
Sınıfa: “On dört satırdan hangisi sizin branşınızda en çok ihmal ediliyor?”
Sezon öncesi denetim · 8–14
On dört hafta, on dört soru: antrenman, sağlık, insanlar
Hafta 8 Kuvvet antrenmanı gözetimli, önce teknik mi?
Hafta 9 Önleyici ısınma her antrenmanın başında mı?
Hafta 10 Yük ölçülüyor; sıralama tablosu yok mu?
Hafta 11 Ağrı ve sarsıntı protokolü yazılı mı?
Hafta 12 Tabak, su ve uyku velilere anlatıldı mı?
Hafta 13 İklim gelişim odaklı; veli sözleşmesi imzalı mı?
Hafta 14 Koruma sorumlusu, acil plan, uyarlama planı var mı?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Hafta 14 sorusu bugünün dört bölümünü toplar: koruma sorumlusu ve bildirim yolu (Bölüm 1), dört değişkenle uyarlama planı (Bölüm 2), acil eylem planı ve risk değerlendirmesi (Bölüm 3).
Dönem projesinde her kararın yanına dayandığı hafta yazılır. Bu liste projenin denetim çizelgesidir.
Dönemin özü
On dört haftadan beş fikir
1 Çocuk küçük bir yetişkin değildir.
2 Takvim değil, beden saati.
3 Anlatma, oyunu kur.
4 Yükü ölç, dinlenmeyi koru.
5 Koru, kapsa, dinle.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Her maddeyi açmadan önce sınıfa sorun: “Bu cümle hangi haftalardan geliyor?” Örnek: 2 numara biyolojik yaş ve olgunlaşma haftaları; 4 numara yük ve yaralanma haftaları.
Antrenörün rolü dört fiilde: ölç, öğret, koru, dinle. Tanı koymak ve diyet yazmak değil; ölçmek, oyunu yeniden kurmak, yönlendirmek ve çocukları dinlemek.
KENDİNİZİ SINAYIN
Dokuz Vaka, Dokuz Karar
Önce kendi cevabınızı seçin, sonra oylayalım.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Geçiş slaytı. Her soruda önce 20–30 saniye sessiz düşünme, sonra el kaldırarak oylama, sonra doğru şık. Soru başına yaklaşık 1 dakika.
Kendinizi sınayın · Soru 4 / 12
35 °C'de öğle maçı oynayan 11 yaş altı (U11) takımına su molası verilmiyor; sarsıntı belirtisi gösteren bir çocuk da oyunda tutuluyor. Bu hangi türe girer?
A İhmal; bakım ve güvenlik ihtiyacı karşılanmıyor
B Psikolojik şiddet; çocuklar aşağılanıyor
C Fiziksel şiddet; çocuklara zarar veriliyor
D Akran şiddeti; takım arkadaşları ona baskı yapıyor
Doğru: A. Susuz bırakmak ve sarsıntılı çocuğu oynatmak ihmaldir. C çekicidir ama fiziksel şiddette zarar veren bir eylem vardır: vurma, ceza koşusu.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. İhmal sporda “dayanıklılık” kılığında görünür: “Biz de susuz oynardık.” Hafta 3 (sıcak) ve Hafta 11 (sarsıntı) ile bağlayın.
Kendinizi sınayın · Soru 5 / 12
Antrenman bitti; bir çocuğun velisi 40 dakikadır gelmedi. Salonda yalnız antrenör ve çocuk kaldı. Ne yapılmalı?
A Çocuğu kendi arabasıyla tek başına eve kadar bırakmak
B Çocuğu salonda bırakıp kapıyı açık bırakmak
C Soyunma odasında birlikte sessizce beklemek
D Görünür alanda bekleyip ikinci yetişkini çağırmak
Doğru: D. Çocuk bir yetişkinle görünmeyen yerde yalnız kalmaz; veli aranır, durum kaydedilir. A iyi niyetlidir ama kuralı çiğner.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kendinizi sınayın · Soru 6 / 12
Sezon başı risk değerlendirmesinde sahada sabitlenmemiş taşınabilir bir kale görülüyor; çocuklar molada ona tırmanıyor. En doğru karar hangisi?
A Düşük risk; çocukları dikkatli olmaları için uyarmak
B Kale sabitlenir, kullanılmadığında yatırılır
C Kaleyi tamamen kaldırıp bütün maçları ertelemek
D Bir olay olursa kayda geçirip sonra önlem almak
Doğru: B. Olasılık orta, şiddet çok yüksek: önlem beklemez ve kaynağı kaldırır. A çekici ama yanlış: uyarı tek başına tehlikeyi ortadan kaldırmaz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. D şıkkı döngüyü tersten işletir: kayıt önlemden sonra gelir, yerine geçmez. C gereksiz ölçüde katı; sabitlemek yeter.
Kendinizi sınayın · Soru 7 / 12
Bir antrenör tek bir oyuncuya sık hediye alıyor, gece özel mesaj atıyor ve “aramızda kalsın” diyor. Yönetim “kanıt yok” diyor. Doğru değerlendirme?
A Davranışlar tek tek masum; kanıt çıkana dek beklenir
B Hazırlama örüntüsü; koruma sorumlusuna bildirilir
C Yalnız hediye sorunlu; hediye yasağı yeter
D Antrenöre doğrudan sorup açıklamasını dinlemek
Doğru: B. Hediye, gece mesajı ve sır üç adım birden. Kanıt toplamak bildirenin işi değildir; A çemberin daralmasına izin verir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kendinizi sınayın · Soru 8 / 12
Bir yönetici “Bizde cinsel istismar riski yok, gerisi önemsiz” diyor. Altı Avrupa ülkesindeki araştırmanın verisi ona ne söyler?
A En sık tür psikolojik şiddet: üç kişiden ikisi
B Sporda şiddeti yalnızca kız çocukları yaşıyor
C En sık tür fiziksel; psikolojik olan nadirdir
D Spor içi şiddet, spor dışı şiddetten tamamen bağımsızdır
Doğru: A. Spor içinde psikolojik şiddet %65 ile en sıktı. B yanlış: en az bir türü yaşayanlar erkeklerde %79'du.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. D de yanlış: spor içi ve dışı şiddet güçlü biçimde ilişkiliydi. Bağırmak ve aşağılamak “gerisi” değil, en sık görülen şiddettir.
Kendinizi sınayın · Soru 9 / 12
Takım arkadaşları tekerlekli sandalye kullanan oyuncuyla nasıl oynayacaklarını bilmiyor, ona pas atmıyor. Hangi biçim bu sorunu en doğrudan hedefler?
A Ayrı; oyuncu sezon boyu ayrı bir grupta çalışır
B Paralel; herkes kendi düzeyinde istasyonda
C Açık; hiçbir şey değiştirmeden oynamak
D Ters kapsayıcı; bütün takım oturarak oynar
Doğru: D. Engelsiz çocuklar engelli sporunu oynayınca zorluğu ve beceriyi yaşayarak öğrenir. A kalıcı olduğu için dışlamaya döner.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Bir seans tekerlekli sandalye basketbolu ya da oturarak voleybol yeter. Ardından “ona en az bir pas” kuralı (uyarlanmış biçim) kalıcı hâle gelir.
Kendinizi sınayın · Soru 10 / 12
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanılı 8 yaşındaki öğrenci beden eğitimi dersinde sırada beklerken arkadaşlarını itiyor, oyuna dönmekte zorlanıyor. En uygun uyarlama?
A Sıranın en sonuna alıp beklemeyi öğretmek
B Dersin geri kalanında kenarda oturtmak
C Kısa istasyonlar, az bekleme ve bir görev
D Kuralı uzun ve ayrıntılı bir talimatla anlatmak
Doğru: C. Uzun bekleme sorunu büyütür; kısa istasyonlar ve rol vermek katılımı artırır. A, sorunun kaynağı olan beklemeyi uzatır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Dört değişkende (STEP) bu Görev ve Kişiler düğmeleri. Rol örnekleri: top dağıtıcı, sayı tutucu, istasyon başkanı.
Kendinizi sınayın · Soru 11 / 12
Türkçesi az, aidatı ödeyemeyen 13 yaşındaki mülteci bir kız voleybolcu, kurallar anlatılırken kenarda kalıyor. Kulübün ilk adımı?
A Burs ya da indirim, görsel anlatım, eş öğrenci
B Türkçesi gelişene kadar onu takıma almamak
C Kuralları daha hızlı ve yüksek sesle anlatmak
D Aidat ödenince ona tam katılım hakkı tanımak ve beklemek
Doğru: A. Engel çocuğun içinde değil dışında: maliyet ve dil. D adil görünür ama kapıyı parası olana açar.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Kapsayıcılık yalnız engelli çocuk için değildir: düşük gelir, göç, dil ve cinsiyet de kapıyı kapatır.
Kendinizi sınayın · Soru 12 / 12
12 yaş altı (U12) antrenörü haziran-ağustosta yaz kampında yalnız futbol saatini artırmak istiyor. Dönemin ilkelerine göre geçiş dönemi nasıl planlanır?
A Futbol saatini artırıp sonbahara önde başlamak
B Tam dinlenme; üç ay hiç fiziksel etkinlik yok
C Lisanslı turnuvalarla maç sayısını artırmak
D Çok spor, serbest oyun ve tatil; yarışma yok
Doğru: D. Yaz kampı tek sporun saatini artırmak için değil, çeşitlilik içindir. B de hatalı: hedef çocuğun hareketli kalmasıdır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. A şıkkı velilerden sık gelen istek. Erken uzmanlaşma ve dinlenmesizlik aşırı kullanım yaralanması ve tükenmişlik riskini artırır (Hafta 5, 11, 13).
Özet
Bugün beş şey öğrendik
1 En sık şiddet psikolojiktir ; hazırlama adım adım ilerler.
2 Çocuk anlatırsa: dinle, inan, kaydet, bildir .
3 “Uygun değil” değil, “nasıl uyarlarız?” : dört değişken ve yelpaze; saha ve top çocuğa göre.
4 Risk olasılık ve şiddetle tartılır; acil eylem planı yazılı ve prova edilmiş olur.
5 Koruma ve kapsayıcılık kuralla kurulur; sezon bir takvimdir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Açılıştaki iki kapıya dönün: “Birinci kulübe hangi iki kuralı, ikinci kulübe hangi soruyu verirsiniz?” Beklenen: iki yetişkin ve açık iletişim; “nasıl uyarlarız?”
Derslikten çıkmadan
Staj yaptığınız ya da tanıdığınız kulüpte koruma sorumlusu kim? Bilmiyorsanız, ilk soru bu.
Dönem projesi: seçtiğiniz bir çocuk grubunun sezon programı ; her kararın dayandığı hafta.
Ayrıntılı okuma: Hafta 14 ders notu (lisans destesi) · kulüp koruma sisteminin sekiz parçası, engel türüne göre uyarlama, yarışma yapıları.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Dönemi kapatın: “On dört hafta boyunca bir çocuğun gözünden antrenmana baktık.” Proje teslim tarihini ve biçimini hatırlatın.