ÇOCUK VE SPOR · LİSANS · HAFTA 2

Aynı Yaş, Farklı Beden

Büyüme, olgunlaşma ve biyolojik yaş: aynı sınıftaki iki çocuk neden birbirinden iki yaş büyük gibi görünür?
Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi
Antrenörlük Eğitimi Bölümü · 2026–2027
Geçen hafta · 3 dakika

Hatırlayalım

Önce cevabı aklınızdan söyleyin, sonra kartı tıklayın.

Soru 1

5–17 yaş için günlük hareket önerisi?
Cevabı göster

Günde ortalama 60 dakika orta-şiddetli hareket.

Soru 2

Ekranın en sağlam kanıtlı zararı?
Cevabı göster

Uykunun ve hareketin yerini alması.

Soru 3

Arda'nın antrenmanda hareket süresi nasıl arttı?
Cevabı göster

İstasyon, 4'e 4 maç, son 10 dakika serbest oyun: 38'den ~55 dakikaya.

Açılış · Aynı sınıf, iki çocuk

Mert Her Maçta Gol Atıyor, Arda Hep Yerde

Mert ile Arda aynı okulda, aynı sınıfta. Velisi Can'a soruyor: "Mert çok yetenekli, değil mi? Onu bir üst gruba alsanız?"

Mert

11,4 yaş · 158 cm · 50 kg

Sesi kalınlaşmaya başlamış

Takımın en hızlısı ve en güçlüsü

Arda

11,2 yaş · 138 cm · 32 kg

Henüz uzamaya başlamamış

İkili mücadelede itilip düşüyor; pas görüşü iyi

Bu haftanın sorusu

Mert'in üstünlüğü yetenek mi, erken olgunlaşma mı?
20 cm boy farkı, iki çocuğu aynı yaşta ama farklı biyolojik saatte gösteriyor.
Hafta 2 · Bugünün kelimeleri

Bugün Kullanacağımız Kavramlar

Büyüme

Boy, kilo gibi ölçülerin artışı; cm ve kg ile ölçülür.

Olgunlaşma

Bedenin yetişkin hâline doğru ilerlemesi; hızı kişiden kişiye değişir.

Kronolojik yaş

Doğum tarihinden hesaplanan takvim yaşı.

Biyolojik yaş

Bedenin olgunlaşma yolunda geldiği nokta.

Ergenlik (puberte)

Hormonların arttığı ve bedenin hızla değiştiği dönem.

PHV

Zirve boy hızı: boyun en hızlı uzadığı yıl.

Büyüme hızı

Bir yılda kaç cm uzandığı (cm/yıl).

Oturma boyu

Otururken baş tepesinden oturma yüzeyine kadar olan yükseklik.

  1. Bu hafta sonunda
  2. 1Büyüme ile olgunlaşmayı, takvim yaşı ile biyolojik yaşı ayırt etmek.
  3. 2İki boy ölçümünden yıllık büyüme hızını hesaplamak.
  4. 3PHV'nin kızlarda ve erkeklerde ortalama yaşını söylemek.
  5. 4Olgunlaşma tahminini hata payıyla yorumlayıp antrenmana yansıtmak.
Hafta 2 · Bugünün kelimeleri

Bugün Kullanacağımız Kavramlar (devam)

Gelişim

Büyüme ve olgunlaşmanın yanında beceri, düşünme, duygu ve sosyal ilişkide ilerleme (development).

Persentil

Aynı yaş ve cinsiyetten 100 çocuk sıralanınca çocuğun sırası. P50 tam ortadır.

Mesafe eğrisi

Boyun yaşa göre çizimi: "Çocuk şu an nerede?" sorusunu cevaplar.

Hız eğrisi

Yıllık boy artışının yaşa göre çizimi: "Ne hızla büyüyor?" sorusunu cevaplar.

Zirve ağırlık hızı

Kilonun en hızlı arttığı yıl (peak weight velocity, PWV).

İskelet yaşı

El-bilek röntgeninde kemiklerin olgunluğuna göre belirlenen biyolojik yaş.

Tanner evreleri

Ergenlik belirtilerinin 1'den 5'e evrelendirilmesi; yalnız sağlık profesyoneli yapar.

Menarş

Kız çocuğunda ilk adet kanaması; olgunlaşmanın geç bir göstergesi.

  1. Bu hafta sonunda (devam)
  2. 5Bir büyüme eğrisinde persentili okuyup kanal değişimini fark etmek.
  3. 6Mesafe eğrisi ile hız eğrisini ayırıp PHV'yi hız eğrisinde göstermek.
  4. 7İskelet, cinsel ve somatik olgunlaşma göstergelerini doğruluk ve uygulanabilirlik açısından karşılaştırmak.
  5. 8Erken ve geç olgunlaşan çocuğun risklerini ve PHV yılında yük ayarını açıklamak.
Önce Temel · Kavram 1 / 4

Büyüme ve olgunlaşma

İngilizcesi: growth / maturation

Ne demek?

Büyüme sayıyla ölçülür: boy 5 cm arttı. Olgunlaşma ise bedenin yetişkinliğe doğru ne kadar yol aldığıdır: ses kalınlaşır, kas kütlesi artar, kemikler kapanır. İkisi birlikte ilerler ama aynı şey değildir.
Akılda kalsın: Büyüme "ne kadar", olgunlaşma "ne kadar yol alındı".

Günlük hayattan

İki ağaç aynı boyda olabilir; biri meyve vermiş, diğeri henüz çiçek açmamış.

Bu dersteki örnekte

Mert ve Arda aynı sınıfta; Mert 158 cm ve sesi kalınlaşmış, Arda 138 cm.

Karıştırmayın

Uzun ≠ olgun. Ailesi uzun olan geç olgunlaşan bir çocuk da uzun olabilir.
Kısım 1 · İki farklı süreç

Büyüme Sayıdır, Olgunlaşma Yolculuktur

Karttaki ayrım Mert ve Arda'da: aradaki 20 cm büyüme farkı; Mert'in kalınlaşan sesi olgunlaşma. İki ayrı soru, iki ayrı ölçü (Malina, Bouchard ve Bar-Or, 2004).

Yan yana

Büyüme
Olgunlaşma
Soru
Ne kadar?
Ne kadar yol alındı?
Ölçü
cm, kg
PHV'ye uzaklık, kemik yaşı
Fark
Yetişkin boyun ~%80'i kalıtsal
Tempo: erken, ortalama, geç

Büyümenin ritmi

0–2 yaş: en hızlı; ilk yıl ~25 cm

Çocukluk: yavaş ve düzenli, yılda 5–6 cm

Ergenlik: ikinci atılım, zirvede yılda 8–10 cm

Yıldızlar grubu (10–12 yaş) tam bu geçişin içinde.
Önce Temel · Kavram 2 / 4

Kronolojik ve biyolojik yaş

İngilizcesi: chronological / biological age

Ne demek?

Nüfus cüzdanındaki yaş kronolojik yaştır. Bedenin olgunlaşma saati ise biyolojik yaştır. Aynı takvim yaşındaki çocuklar arasında biyolojik yaş farkı birkaç yıl olabilir.
Akılda kalsın: Takvim aynı, beden saati farklı.

Günlük hayattan

Aynı gün ekilen domateslerin biri kızarmış, diğeri hâlâ yeşil.

Bu dersteki örnekte

Mert 11,4 yaşında ama bedeni 13 yaşında gibi; Arda 11,2 yaşında, bedeni 10 yaşında gibi.

Karıştırmayın

Erken olgunlaşmak yetenek değildir. İri çocuğun üstünlüğü çoğu zaman geçicidir.
Kısım 1 · Takvim yaşı ve beden saati

Aynı Takvim, Üç Beden Saati

Kartta Mert'in bedeni 13, Arda'nınki 10 yaşında gibiydi: aynı sınıfta 3 yıllık beden saati farkı. Üç tempo ve her birinin antrenördeki riski:

Erken · Mert

Yaşıtlarından iri, hızlı, güçlü.
Risk: üstünlüğü beceri sanılır; yaşıtlar yetişince geride kalabilir.

Ortalama

Yaşıtlarıyla benzer.
Risk: grup ortalaması onun için yazılır; uçlar görünmez.

Geç · Arda

Küçük, ikili mücadelede zorlanır.
Risk: elenir ya da bırakır; oysa bekleyen bir atılımı vardır.
Örnek: Messi çocukken büyüme hormonu eksikliği tanısı almıştı. Yalnızca bugünkü bedene bakan bir seçim, onun gibi bir oyuncuyu kolayca eleyebilirdi.
Hızlı yoklama · 1 dakika

Mert Neden Her Maçta Gol Atıyor?

Mert 11,4 yaşında, 158 cm; Arda 11,2 yaşında, 138 cm.

DOĞRU CEVAP: D

Erken olgunlaşan çocuğun boyu, kası ve sürati yaşıtlarından öndedir. Bu üstünlük, diğerleri ergenliğe girince büyük ölçüde kapanır.

KISIM 02

Zirve
Boy Hızı

Boyun en hızlı uzadığı yıl ve onu sahada fark etmek.

Önce Temel · Kavram 3 / 4

PHV: zirve boy hızı

İngilizcesi: peak height velocity

Ne demek?

Ergenlikte boy bir süre çok hızlı uzar; en hızlı uzadığı yıl PHV'dir. Kızlarda ortalama 11,5–12, erkeklerde 13,5–14 yaş. Bu dönemde yılda 8–10 cm uzanabilir.
Akılda kalsın: Kızlar zirveye erkeklerden yaklaşık iki yıl önce varır.

Günlük hayattan

Okul dönüşü "bu çocuk bir yazda ne kadar uzamış" denen yıl.

Bu dersteki örnekte

Defne (11,8) üç ayda 2,3 cm uzadı: yılda 9 cm hızla PHV'de.

Karıştırmayın

PHV bir tarih değil, tahmindir. Bireysel aralık birkaç yıldır.
Kısım 2 · PHV

Kızlar Zirveye İki Yıl Önce Varır

Karttaki ortalamaların ayrıntısı. Yıldızlar'da Defne (11,8, kız) zirvede; Mert ve Arda (erkek) henüz öncesinde. Bireysel aralık geniştir: kızlarda 10–14, erkeklerde 12–16 yaş (Malina ve ark., 2004).

Kız ve erkek

Kız
Erkek
PHV yaşı
11,5–12
13,5–14
Zirve hızı
8–9 cm/yıl
9–10 cm/yıl
Atılımda toplam
~25 cm
~28 cm
Yetişkin boy
16–17 yaş
18–20 yaş
10–12 yaş karma grupta kızların bir kısmı PHV'de, erkeklerin çoğu henüz öncesinde.

PHV çevresinde sahada

Geçici sakarlık: kollar, bacaklar bedenden hızlı uzar

Diz ve topuk ağrısı: büyüme plakaları zorlanır (Hafta 11)

Esneklik düşebilir: kemik kastan hızlı uzar

Canlı · Büyüme hızı

İki Ölçüm, Bir Hız

Tek boy ölçümü çocuğun nerede olduğunu söyler; iki ölçüm arasındaki fark ne kadar hızlı ilerlediğini. Defne: martta 150,1, haziranda 152,4 cm.

Sen ölç

Boy farkı2,3 cm
İki ölçüm arası3 ay
Ölçüm hatası ±0,5 cm kabul edildi. Ölçümler aynı saatte, ayakkabısız, iki kez alınır.

Yıllık hız

9,2 cm/yıl
Hata payıyla: 7,2 – 11,2 cm/yıl
Hızlı büyüme: atılımda
Süreyi 12 aya çıkarın: aynı 0,5 cm hata yıllık hızı çok daha az bozar. Kısa aralık, büyük belirsizlik.
Hızlı yoklama · 1 dakika

Büyüme Hızı Kaç cm/yıl?

Bir çocuk üç ayda 2,2 cm uzadı. Yıllık hıza çevirin.

DOĞRU CEVAP: B

2,2 × (12 ÷ 3) = 8,8 cm/yıl. Çocuklukta tipik hız 5–6 cm; bu çocuk atılımda.

KISIM 03

Beden Saatini
Okumak

Röntgensiz tahmin, hata payı ve antrenmana yansıması.

Önce Temel · Kavram 4 / 4

Olgunlaşma tahmini

İngilizcesi: maturity offset / predicted adult height

Ne demek?

Sahada röntgen çekilmez. Boy, oturma boyu, kilo ve yaştan PHV'ye kaç yıl kaldığı (Mirwald) ya da yetişkin boyun yüzde kaçına ulaşıldığı (Khamis-Roche) tahmin edilir. Her ikisinin de hata payı var.
Akılda kalsın: Sonuç tek sayı değil, aralıktır; 3–6 ayda bir tekrar ölçülür.

Günlük hayattan

Navigasyonun "varışa 20 dakika" demesi gibi: tahmin, trafiğe göre değişir.

Bu dersteki örnekte

Mert'in PHV'ye uzaklığı −1,5 yıl, Arda'nınki −2,8 yıl çıktı.

Karıştırmayın

Tanner evrelemesini antrenör yapmaz. Mahremiyet gerektirir; sağlık profesyonelinin işidir.
Kısım 3 · Alet çantası

Biyolojik Yaşı Ölçmenin Dört Yolu

Karttaki iki saha yönteminin yanında iki klinik yöntem. Doğruluk arttıkça maliyet ve mahremiyet sorunu da artar; Yıldızlar'da kullanılan, en sağdaki.

Kemik yaşı

El-bilek röntgeni.
Referans yöntem; radyasyon ve uzman gerekir. Seçme için rutin değil.

Tanner

Ergenlik belirtileri, 1–5 evre.
Antrenör yapmaz; yalnızca sağlık profesyoneli.

Khamis-Roche

Boy, kilo, anne-baba boyu.
Yetişkin boyun yüzde kaçına ulaşıldı?

Mirwald

Yaş, boy, oturma boyu, kilo.
PHV'ye kaç yıl? Sahada en pratik.
Canlı · Mirwald denklemi, erkek

Mert'in PHV'ye Kaç Yılı Var?

Mert: 11,4 yaş, 158 cm, 50 kg, oturma boyu 82 cm. Oturma boyunu 2 cm değiştirin: tek bir ölçüm hatası sonucu ne kadar oynatıyor?

Ölçümler

Yaş11,4
Boy158 cm
Oturma boyu82 cm
Kilo50 kg

PHV'ye uzaklık

-1,5 yıl
Tahmini PHV yaşı: 12,9 · hata payı ±1 yıl
PHV öncesi
Arda'nın değerlerini girin: 11,2 yaş, 138 cm, oturma 72 cm, 32 kg. Sonuç: yaklaşık −2,8 yıl.
Kısım 3 · Sayıyla ne yapılır?

Tahmin Ortalamaya Çekilir; Karar Sahada Verilir

Mirwald ortalama çocukta iyi çalışır. Erken olgunlaşanı olduğundan geride, geç olgunlaşanı olduğundan ileride gösterir (Kozieł ve Malina, 2018).

PHV öncesi

Vurgu: temel beceri, koordinasyon, sürat. Teknik öğretilerek kuvvet çalışması güvenli.

PHV çevresi

Vurgu: yükü izle, sıçrama ve koşu hacmini dengele, beceriyi koru, ağrıyı sor.

PHV sonrası

Vurgu: kuvvet ve güç artırılabilir; beceri çalışması sürer.
Dikkat: her evrede her yeti çalışılır; değişen vurgu ve yüktür (Lloyd ve Oliver, 2012). "Bu yaşta açılan pencere kaçarsa kapanır" fikrinin kanıtı zayıftır (Ford ve ark., 2011).
KISIM 04

Büyümeyi
Okumak

Tek ölçüm bir fotoğraftır, ölçüm serisi bir film. Persentil, kanal ve hız eğrisi.

Kısım 4 · Üç kelime, üç süreç

Büyüme, Olgunlaşma, Gelişim

Malina, Bouchard ve Bar-Or (2004) üç süreci ayırır. Üçü aynı anda ilerler ama aynı hızda ilerlemez: iri beden olgun davranış demek değildir.

Büyüme · growth

Bedenin ve parçalarının boyutça artışı: boy, kilo, kas, kemik, organlar. Ölçüsü cm ve kg'dır.
Örnek: U13 basketbol takımında yaz tatilinden dönen bir oyuncu 6 cm uzamış; formalar küçük gelmiş.

Olgunlaşma · maturation

Biyolojik yetişkinliğe ilerleme. İki yanı vardır: zamanlama (ne zaman başladı) ve tempo (ne hızla ilerliyor).
Örnek: Aynı kulüpte iki 12 yaşındaki kız cimnastikçiden biri menarşa ulaşmış, diğeri ulaşmamış.

Gelişim · development

Biyolojik değişimle birlikte beceri, düşünme, duygu ve sosyal yeterlikte ilerleme.
Örnek: Bedeni yetişkine benzeyen 13 yaşındaki güreşçi duygusal olarak 13 yaşındadır; yenilgiyi yetişkin gibi karşılamaz.
Antrenöre çevirisi: yükü bedenin olgunluğuna, iletişimi ve beklentiyi çocuğun gelişim düzeyine göre ayarla. Kronik hastalık ve yetersiz beslenme büyümeyi de olgunlaşmayı da geciktirebilir; hiç spor yapmayan çocukta da büyüme izlenir.
Kısım 4 · Persentil ve kanal

Büyüme Eğrisinde Asıl Bilgi: Çocuk Kanalında mı?

Sağlıklı çocuk çoğunlukla bir persentil kanalını izler. Tek bir noktadan çok, noktaların hangi çizgiye paralel gittiğine bakılır.

Boy-yaş eğrisi, erkek · şematik

100 120 140 160 180 6 8 10 12 14 16 18 P97 P75 P50 P25 P3 A: kanalında B: P75 → P25 yaş (yıl) · dikey eksen: boy (cm) · şematik, yaklaşık değerler

Persentil nasıl okunur?

P25'te olan çocuk: aynı yaştaki 100 çocuğun 25'i ondan kısa, 75'i uzun. P3 ile P97 arası "olağan" kabul edilir; dışı tek başına hastalık değildir, anne-baba boyuyla birlikte okunur.

Uyarı işareti

B çocuğu 8–11 yaş arasında P75'ten P25'e indi: iki ana çizgiyi kesti. Antrenör tanı koymaz; aileye "aile hekimine gösterin" der ve antrenman yükü ile beslenmeyi sorar.

Hangi referans?

Türk çocukları için Neyzi ve ark. (2015) eğrileri; 5–19 yaş için DSÖ 2007 referansı (de Onis ve ark., 2007). Türk eğrileri İstanbul'da sağlıklı çocuklardan çıkarıldı; 5 yaş altında DSÖ değerlerinden biraz yüksektir.
Kısım 4 · Mesafe ve hız

Hız Eğrisi PHV'yi Gösterir

Mesafe eğrisinde atılım yalnız biraz daha dik bir çizgidir. Aynı veri yıllık hıza çevrilince ergenlik atılımı belirgin bir tepe olarak ortaya çıkar.

Boy hızı, kız ve erkek · şematik

0 2 4 6 8 10 4 6 8 10 12 14 16 18 Kız PHV ≈ 11,8 yaş Erkek PHV ≈ 13,9 yaş çocukluk: yılda 5–6 cm büyüme durur yaş (yıl) · dikey eksen: boy hızı (cm/yıl) · şematik ortalama eğriler

Eğri ne söylüyor?

Çocuklukta hız yavaşça düşer: yılda 5–6 cm. Ergenlik başlayınca hız artar, PHV'de tepe yapar, sonra hızla düşer. Kızların eğrisi yaklaşık iki yıl solda ve biraz daha alçaktır.

Zirve ağırlık hızı

Kilonun en hızlı arttığı yıl. Belçikalı genç futbolcularda PHV ile aynı yaşa denk geldi; zirvede yılda 8,4 kg (Philippaerts ve ark., 2006). Bu yıl iştahın artması, kilo almanın normal olduğu dönemdir.

Akılda kalsın

Erkeklerde kuvvetin en hızlı arttığı dönem çoğunlukla PHV'den sonraki yıldır (Malina ve ark., 2004). Kemik önce uzar, kas sonra yetişir.
Kısım 4 · Gerçek bir araştırma

Genç Futbolcularda Performans PHV Yılında Sıçrıyor

Philippaerts, Vaeyens, Janssens ve ark. (2006) · Journal of Sports Sciences · 5 yıllık boylamsal izlem

Soru

Genç futbolcularda fiziksel performansın en hızlı geliştiği yıl, zirve boy hızı yılıyla çakışıyor mu?

Desen ve katılımcılar

Gent Genç Futbol Projesi'nden (Belçika) 33 erkek futbolcu; başlangıç yaşı 10,4–13,7 (ortalama 12,2). Her oyuncu 5 yıl boyunca her yıl ölçüldü.

Ölçüm

Boy ve kilo; denge, uzuv hareket hızı, gövde kuvveti, üst gövde kas dayanıklılığı, patlayıcı kuvvet, sürat ve çeviklik, esneklik, kalp-solunum dayanıklılığı, anaerobik kapasite.

Ana bulgu ve anlamı

13,8 yaş

Ortalama PHV yaşı (± 0,8). Zirvede boy hızı yılda 9,7 cm, kilo hızı yılda 8,4 kg.

PHV yılında

Denge, sürat, çeviklik, patlayıcı kuvvet, dayanıklılık ve anaerobik kapasitede gelişim hızı zirve yaptı.

Sonra

Patlayıcı kuvvet ve sürat gelişimi düzleşti; esneklik ise PHV'den bir yıl sonra zirve yaptı.

Bu haftanın kavramı açısından

PHV'deki çocuk birkaç ayda belirgin hızlanıp güçlenebilir; bu "yetenek patlaması" değil, olgunlaşmadır. Seçme ve takım kararı bu yılın sayısına göre verilirse erken olgunlaşan kayırılır. Yazarların önerisi: atılım döneminde yük bireysel ayarlanmalı. Sınırlılık: 33 erkek, tek kulüp.
Philippaerts RM ve ark. J Sports Sci. 2006;24(3):221–230. doi:10.1080/02640410500189371
Kısım 4 · Alıştırma · 6 dakika

Eğriyi ve Hızı Okuyun

Her çocuk için iki soru: Nerede (persentil, kanal)? Ne hızla (cm/yıl)? Sonra antrenöre düşen tek adımı söyleyin.

1 · Kız yüzücü 10 yaşında P50'de, 12 yaşında P75'te.
Cevabı göster

Kanal yukarı kaydı: ergenlik atılımına yaşıtlarından erken girmiş olabilir. Hızı ölçün; omuz yükünü kademeli artırın.

2 · U11 futbolcu 9 yaşında P50'de, 11 yaşında P10'da.
Cevabı göster

İki ana çizgi aşağı: uyarı işareti. Tanı koymayın; aileyi aile hekimine yönlendirin, yeme düzenini ve antrenman yükünü sorun.

3 · 9 yaşındaki çocuğun boyu P3'ün altında; anne-babası kısa; yılda 5,5 cm uzuyor.
Cevabı göster

Hız çocukluk için olağan, aile kısa: ailesel kısa boy olabilir. İzleyin; değerlendirmeyi hekim yapar.

4 · 13 yaşındaki erkek judocu 6 ayda 5 cm uzadı.
Cevabı göster

5 × 2 = yılda ~10 cm: PHV civarında. Düşüş ve sıçrama tekrarını izleyin, diz ve topuk ağrısını her hafta sorun.

5 · 15 yaşındaki kız voleybolcu son bir yılda 1 cm uzadı.
Cevabı göster

Hız çok düşük: PHV geride, büyüme bitmeye yakın. Kuvvet ve güç yükü kademeli artırılabilir.

6 · Bir antrenör boyu yalnız sezon başında, ayakkabıyla ölçüyor.
Cevabı göster

Tek ölçüm hız vermez, ayakkabı hata katar. 3 ayda bir, ayakkabısız, aynı saatte, iki kez ölçün.

KISIM 05

Olgunlaşmanın
Göstergeleri

Kemik, ergenlik belirtileri ve beden ölçüleri: her biri biyolojik saati başka bir yerden okur.

Kısım 5 · İskelet yaşı (skeletal age)

Referans Yöntem: El-Bilek Grafisi

El ve bilekteki 20'den fazla kemiğin şekli ve büyüme plaklarının kapanma derecesi, standart bir atlasla karşılaştırılır. Sonuç bir "kemik yaşıdır".

Üç yaygın yöntem

Greulich-Pyle: röntgen bir atlastaki örnek filmlerle karşılaştırılır.

Tanner-Whitehouse (TW3): her kemik ayrı puanlanır, puanlar toplanır.

Fels: kemik özellikleri istatistik modelle birleştirilir.

Nasıl okunur?

Takvim yaşı 12,0, kemik yaşı 13,5 olan çocuk 1,5 yıl ileridedir: erken olgunlaşıyor. Farkın ±1 yıl içinde olması "zamanında" kabul edilir. Yöntemler arasında aynı film için birkaç ay fark çıkabilir.

Neden sahada rutin değil?

Radyasyon dozu düşük olsa da tıbbi gerekçe olmadan röntgen çekilmez. Uzman okuyucu ve cihaz gerekir. İskelet olgunlaşınca (geç ergenlik) yöntem artık yaş ayırt etmez.
Sporda bir uygulama: FIFA, 17 yaş altı turnuvalarda yaş sahteciliğini önlemek için bilek MR'ı kullanır; MR radyasyon içermez. Burada amaç olgunlaşmayı değil, takvim yaşının doğruluğunu sınamaktır.
Kısım 5 · Cinsel olgunlaşma (sexual maturation)

Tanner Evreleri ve Menarş

Ergenlik belirtileri (kızlarda meme, iki cinsiyette kıllanma, erkeklerde genital gelişim) 1'den 5'e evrelenir: 1 ergenlik öncesi, 5 yetişkin (Marshall ve Tanner, 1969; 1970).

Antrenör neden yapmaz?

Değerlendirme mahremiyete girer; çocuk koruma ilkeleri gereği antrenörün işi değildir. Yalnız sağlık profesyoneli, klinik ortamda ve aile onayıyla yapar. Araştırmada çocuğun çizimlere bakarak kendi evresini işaretlemesi kullanılır; hata payı vardır.

Menarş: Türkiye verisi

İzmir'de 121 257 kadında hatırlanan menarş yaşı ortalama 13,1 (± 1,2) bulundu; son 30 yılda çok az erkene kaydı (Tekgül ve ark., 2014). Geriye dönük bir sorudur; kişi yaşı yanlış hatırlayabilir.

Menarş ne söyler?

Menarş çoğunlukla PHV'den yaklaşık bir yıl sonra gelir (Malina ve ark., 2004). Menarşı olmuş bir kız sporcunun boy atılımı büyük olasılıkla geride kalmıştır; boyu bundan sonra az uzar.
Kız sporcular için dikkat: cimnastik, bale ve uzun mesafe koşusunda menarş daha geç görülebilir. Menarşın 15 yaşa kadar gelmemesi ya da gelen adetin kesilmesi, düşük enerji alımının işareti olabilir; aile sağlık profesyoneline yönlendirilir (Hafta 12).
Kısım 5 · Somatik yöntemler

Mezura ve Tartıyla Olgunlaşma Tahmini

Röntgensiz ve muayenesiz: yalnız beden ölçüleri ve yaş. Sahada en çok bunlar kullanılır; hepsinin hata payı vardır.

Yöntem
Girdiler
Çıktı
Hata ve sınırı
Mirwald (2002)
Yaş, boy, oturma boyu, bacak uzunluğu, kilo
PHV'ye uzaklık (yıl)
Standart hata ~0,5 yıl; uç olgunlaşanları ortalamaya çeker
Moore (2015)
Erkek: yaş × oturma boyu; kız: yaş × boy
PHV'ye uzaklık (yıl)
Daha az girdi, benzer hata (~0,5 yıl)
Khamis-Roche (1994)
Yaş, boy, kilo, anne ve baba boyu
Tahmini yetişkin boy ve ulaşılan yüzde
Beyan edilen anne-baba boyu hatayı büyütür; Amerikalı beyaz çocuklardan geliştirildi
Mirwald'ın kendi uyarısı: sonuç sürekli bir sayı gibi değil, kategori olarak kullanılmalı (PHV öncesi, çevresi, sonrası). Doğrulama örneğinde gerçek ve tahmin edilen değer arasındaki fark erkeklerde ortalama 0,24 yıl (SS 0,65) çıktı (Mirwald ve ark., 2002).
Kısım 5 · Hesap örneği

Yetişkin Boyun Yüzde Kaçına Ulaştı?

Khamis-Roche yöntemi çocuğun tahmini yetişkin boyunu verir. Bugünkü boy bu tahmine bölünür: ulaşılan yüzde (percentage of predicted adult height, %PAH).

Tarif

1

Yaş, boy, kilo, anne ve baba boyu ölçülür.

2

Denklem tahmini yetişkin boyu verir.

3

Bugünkü boy ÷ tahmini boy × 100.

4

Yüzde bir banda yerleştirilir.

İki 12 yaşındaki basketbolcu

Emre
Kaan
Boy
158 cm
150 cm
Tahmin
172 cm
183 cm
Ulaşılan
%91,9
%82,0
Öğretim amaçlı sayılar.

Nasıl okunur?

Sık kullanılan bir bantlama: %90'ın altı PHV öncesi, %90–96 PHV çevresi, %96 üstü PHV sonrası (ör. Robinson ve ark., 2026). Emre atılımın içinde; Kaan henüz başlamadı. Bugün 8 cm kısa olan Kaan büyük olasılıkla Emre'den uzun bir yetişkin olacak. Bant sınırları çalışmadan çalışmaya değişir.
KISIM 06

Erken, Geç ve
Kırılgan Dönem

Erken olgunlaşan bugün kazanır, geç olgunlaşan yarın. PHV yılı ise ikisi için de kırılgandır.

Kısım 6 · Erken ve geç olgunlaşan

Kız ve Erkekte Farklı Sonuçlar

Olgunlaşmanın zamanlaması bedeni, performansı ve çocuğun kendini nasıl gördüğünü etkiler; etkisi kız ve erkekte, branştan branşa farklıdır (Malina ve ark., 2004).

Erken olgunlaşan erkek

İri, hızlı, güçlü; futbol, basketbol, hentbolda seçilir, kaptan yapılır. Risk: üstünlüğü bedenden geldiği için beceri ihmal edilir; yaşıtları yetişince avantajı kapanır ve hayal kırıklığı yaşar.

Geç olgunlaşan erkek

Küçük ve hafif; ikili mücadelede kaybeder, seçmelerde elenir, bırakabilir. Kalırsa beceri ve oyun okumada gelişmek zorunda kalır; bu kazanç sonradan işe yarar (Hafta 6).

Erken olgunlaşan kız

Yağ kütlesi ve kalça genişliği erken artar. Cimnastik, bale ve artistik patende dezavantaj olabilir; beden imajı kaygısı ve bırakma riski artar. Beden eğitimi dersinde soyunma ve forma konusu önemlidir.

Geç olgunlaşan kız

İnce yapı ve görece uzun bacaklar; cimnastik ve orta mesafe koşusunda avantaj sağlayabilir. Bu branşlarda geç olgunlaşan kızların çok olması kısmen bu seçilimden gelir.
Kısım 6 · Gerçek bir araştırma

Performansı Ne Açıklıyor: Olgunlaşma mı, Antrenman mı?

Malina, Eisenmann, Cumming ve ark. (2004) · European Journal of Applied Physiology · kesitsel çalışma

Soru

13–15 yaş futbolcularda sürat, sıçrama ve dayanıklılık farklarını yaş, olgunlaşma, beden ölçüleri ve antrenman yılı ne kadar açıklıyor?

Desen ve katılımcılar

Portekiz'de en üst ligde oynayan 3 kulüpten 69 oyuncu, 13,2–15,1 yaş. Olgunlaşma klinik muayeneyle (kıllanma evresi) belirlendi; antrenman yılı görüşmeyle soruldu.

Ölçüm

30 m sürat, dikey sıçrama ve Yo-Yo aralıklı dayanıklılık testi. Çoklu doğrusal regresyonla her etkenin katkısı hesaplandı.

Ana bulgu ve anlamı

%21–50

Olgunlaşma, beden ölçüleri ve antrenman yılı birlikte üç testteki farkların bu kadarını açıkladı.

Yo-Yo

En büyük katkı olgunlaşma evresinden geldi; antrenman yılı da anlamlı katkı yaptı.

Sürat, sıçrama

Sürat farkında kilo, sıçrama farkında boy öne çıktı.

Bu haftanın kavramı açısından

Aynı yaş grubunda koşu testinde öndeki oyuncu, daha olgun olduğu için önde olabilir. Test sonucu takım kararına girmeden önce olgunlaşma hesaba katılmalıdır. Farkların yarısı ya da daha fazlası açıklanamadı: beceri, motivasyon ve ölçüm hatası da işin içinde. Sınırlılık: kesitsel, yalnız erkek.
Malina RM ve ark. Eur J Appl Physiol. 2004;91(5-6):555–562. doi:10.1007/s00421-003-0995-z
Kısım 6 · Ergenlik sakarlığı (adolescent awkwardness)

Uzayan Kollar, Bozulan Zamanlama

Atılımda beden uçtan merkeze doğru uzar: önce eller ve ayaklar, sonra bacaklar, en son gövde. Kaldıraç boyları ve ağırlık merkezi birkaç ayda değişir.

Sahada nasıl görünür?

Basketbolcu top sürerken topu kaçırır; cimnastikçi denge aletinde düşer; tenisçinin servis zamanlaması bozulur; voleybolcu sıçramada geç kalır. Çocuk "elim ayağıma dolaşıyor" der.

Herkeste olur mu?

Hayır. Bazı çocuklarda birkaç ay sürer, bazılarında hiç görülmez. Philippaerts ve ark. (2006) futbolcularda dengenin gelişim hızının PHV yılında zirve yaptığını buldu: sakarlık bir kural değil, bir olasılıktır.

Antrenör ne yapar?

Gerilemeyi tembellik ya da yeteneksizlik diye okumaz. Teknik tekrarı sürdürür, hızı ve yükü geçici azaltır, video ile çocuğa yeni bedenini gösterir. Kadro kararını bu dönemin performansına göre vermez.
Akılda kalsın: PHV yılında kemik kastan ve tendondan hızlı uzar. Esneklik geçici düşebilir, büyüme plakaları zorlanır. Hızlı büyüyen çocukta düşen performans çoğu zaman bedenin geçici durumudur.
Kısım 6 · Gerçek bir araştırma

PHV Yılında Sakatlık Artıyor mu?

van der Sluis, Elferink-Gemser, Coelho-e-Silva ve ark. (2014) · International Journal of Sports Medicine · 3 yıllık boylamsal izlem

Soru

Yetenekli genç futbolcularda akut ve aşırı kullanım sakatlıkları PHV öncesi, PHV yılı ve sonrasında farklı mı?

Desen ve katılımcılar

Hollanda'da bir altyapıdan 26 yetenekli erkek futbolcu, başlangıçta 11,9 yaş (± 0,84). Ergenlik atılımı boyunca 3 yıl izlendi. PHV yaşı Mirwald yöntemiyle hesaplandı.

Ölçüm

Oyuncu başına yılda akut (travmatik) ve aşırı kullanım sakatlığı sayısı; sakatlık nedeniyle kaçırılan gün sayısı.

Ana bulgu ve anlamı

0,81 → 1,41

Oyuncu başına yıllık akut sakatlık: PHV'den önceki yıl 0,81, PHV yılında 1,41. Anlamlı artış: neredeyse iki katı.

7,3 → 15,7 gün

Oyuncu başına yılda kaçırılan gün PHV yılında iki katına çıktı (orta etki büyüklüğü, 0,55).

PHV sonrası

Aşırı kullanım sakatlıkları öncesine göre arttı (0,81 → 1,41; orta etki, 0,42).

Bu haftanın kavramı açısından

PHV yılı akut sakatlık için, sonrası aşırı kullanım için kırılgan görünüyor. Boyu 3 ayda bir ölçüp hızı hesaplamak, yük ayarının ne zaman gerektiğini gösterir. Sınırlılık: 26 oyuncu, tek kulüp, PHV tahmini hata payı taşıyor; sonuç kesin değil, güçlü bir uyarıdır.
van der Sluis A ve ark. Int J Sports Med. 2014;35(4):351–355. doi:10.1055/s-0033-1349874
Kısım 6 · PHV yılında yük ayarı

Branşa Göre Zorlanan Bölge, Branşa Göre Ayar

Kural: boy hızı yılda 7 cm'yi geçtiyse çocuk "hızlı büyüyen" listesine alınır; yük ve ağrı haftalık izlenir. Büyüme plağı ve apofiz yaralanmalarının ayrıntısı Hafta 11'de.

Branş
Sık zorlanan bölge
Ayar
Futbol, basketbol
Diz önü, topuk
Sert zeminde sprint ve sıçrama sayısını azalt; yön değiştirmeyi sınırla
Voleybol, atletizm atlamaları
Diz kapağı altı, topuk
Haftalık sıçrama sayısını yaz; artışı kademeli yap
Cimnastik
Bilek büyüme plağı, bel
Destek ve çarpma tekrarını sınırla; bilek ağrısında hemen ara ver
Yüzme
Omuz
Haftalık mesafeyi aniden artırma; kürek ve el paleti kullanımını azalt
Tenis, hentbol
Omuz, dirsek
Servis ve atış sayısını say; seans içinde dinlenme ver
Hiç değişmeyen: beceri çalışması sürer, yük azalır. Ağrı yüzünden bırakılan çocuk, ağrısını saklayan çocuktan daha iyi durumdadır; ağrıyı sormak alışkanlık olmalı.
Dönem projesi · Hafta 2

Yıldızların Dosyası: Boy ve Olgunlaşma

Veli onamı ve çocukların kendi onayıyla 18 çocuk ölçüldü: boy, oturma boyu, kilo, ikişer kez. Üç ay sonra tekrar ölçülecek.

Dosya sayfası2 / 14olgunlaşma

Üç çocuk · öğretim amaçlı

Çocuk
Yaş
Boy
Durum
Mert
11,4
158
−1,5 yıl · erken
Arda
11,2
138
−2,8 yıl · geç
Defne
11,8
152
9,2 cm/yıl · PHV'de
Nasıl okunur? Mert'in tahmini PHV yaşı 11,4 + 1,5 = 12,9: erkek ortalamasından (13,5–14) bir yıl kadar önce. Arda'nınki 11,2 + 2,8 = 14,0: ortalamanın üst ucu. Mirwald ikisi arasındaki farkı küçültür; gerçek fark büyük olasılıkla daha büyük.

Veliye cevap

"Mert erken olgunlaşıyor; bugünkü üstünlüğünün bir kısmı bedeninden geliyor. Üst gruba değil, beceriyi zorlayan görevlere ihtiyacı var."
Gelecek hafta: Temmuz sıcağında bu çocukların bedeni ısıyı nasıl atıyor?
Performans Merkezi · Mert için gerçek araç

Mert'in −1,5 Yılı Gerçek Araçta

Canlı slayttaki denklemi Performans Merkezi'nin aracı hesaplar; üstüne bir olgunluk bandı ve antrenman önerisi ekler.
1

Araç Mert'in ölçümleriyle açıldı: erkek, 11,4 yaş, 158 cm, 50 kg, oturma boyu 82 cm.

2

Sonuç −1,52 yıl, tahmini PHV yaşı 12,9: canlı slaytla aynı. Anlamı: Mert'in en hızlı uzayacağı yıl bir buçuk yıl sonra; erkek ortalamasından (13,5–14) bir yıl kadar önce. Araç bunu "PHV'ye yaklaşıyor" bandına koyuyor, canlı slayt "PHV öncesi" demişti: bant sınırları araçtan araca değişir, sayı aynıdır.

3

Oturma boyunu 84 yapın (2 cm ölçüm hatası): sonuç −1,32'ye, PHV yaşı 12,7'ye kayar. Sonra Arda'yı girin (11,2 yaş, 138 cm, 32 kg, oturma 72): −2,83, PHV yaşı 14,0; araç "PHV'den 2+ yıl önce" der.

4

Akılda kalsın: "Mirwald 'Mert 12,9 yaşında zirve yapacak' demez; 'aşağı yukarı 12–14 arası' der. Üç ay sonra yeniden ölçün."

Mirwald Olgunlaşma HesaplayıcıPerformans Merkezi'nde aç ↗
Sınıfta · 12 dakika, ikişerli

Üç Çocuk, Üç Haftalık Öncelik

Mert, Arda ve Defne için bu haftanın antrenman önceliğini yazın.

3 dk

Evre
Her çocuk PHV öncesinde mi, çevresinde mi?

3 dk

Risk
Hızlı büyüyen çocukta neye dikkat?

4 dk

Öncelik
Her çocuğa tek bir odak.

2 dk

Veliye
"Oğlunuz/kızınız şu an…" ile başlayan tek cümle.
→
Kendi dosyanız: onamla en az 10 çocuğu ölçün, PHV'ye uzaklığı Performans Merkezi'ndeki Mirwald aracıyla hesaplayın; çocukları kodla gösterin, PHV öncesi, çevresi, sonrası diye gruplayın.
Mit mi, Gerçek mi?

Kulağınıza Gelecek Dört Cümle

Her birine bu haftanın kavramlarıyla cevap verin; sonra açıklamayı okuyun.
Mit

"Ağırlık çalışmak çocuğun boyunu kısaltır."

Denetimli, tekniği doğru kuvvet antrenmanının büyümeyi durdurduğuna dair kanıt yok (Lloyd, 2014).

Mit

"Takımın en iyisi en iri olanıdır."

İri çocuk çoğu zaman yalnızca erken olgunlaşmıştır; üstünlüğü geçicidir.

Kısmen

"Hızlı uzayan çocuk sakarlaşır."

Bazı çocuklarda geçici koordinasyon bozulması görülür; herkeste olmaz.

Gerçek

"Kızlar zirve boy hızına erkeklerden önce ulaşır."

Ortalama fark yaklaşık iki yıldır: kızlar 11,5–12, erkekler 13,5–14.

Haftanın özeti

Bu Haftadan Dört Fikir

Gelecek haftaya taşıyacağınız cümleler.

1

Takvim aynı, beden saati farklı

2

Bilgi boyda değil, hızda

3

Tahmin bir aralıktır

4

İri olan yetenekli olmayabilir
Biyolojik yaş: bedenin olgunlaşma yolunda geldiği nokta. PHV: boyun en hızlı uzadığı yıl. Büyüme hızı: iki ölçüm arasındaki farkın yıllığa çevrilmesi. Mirwald: PHV'ye kaç yıl kaldığını tahmin eden denklem.
Haftanın özeti · Hafta 2

Bu Haftadan Dört Fikir (devam)

Kısım 4, 5 ve 6'dan taşıyacağınız cümleler.

5

Tek ölçüm fotoğraf, ölçüm serisi film

6

Kanal değiştiren çocuk dikkat ister

7

En doğru gösterge sahada en uygulanabilir olan değil

8

PHV yılı kırılgan yıl: yükü azalt, beceriyi sürdür
Persentil: aynı yaş ve cinsiyetteki 100 çocuk içinde sıra. Hız eğrisi: yıllık boy artışının yaşa göre çizimi. PWV: zirve ağırlık hızı. İskelet yaşı: el-bilek röntgeniyle belirlenen biyolojik yaş. Tanner evreleri: ergenlik belirtilerinin 1–5 evrelendirilmesi. Menarş: ilk adet. %PAH: tahmini yetişkin boyun ulaşılan yüzdesi.
Çıkış kartı · 2 soru

Derslikten Çıkmadan

1. Erkeklerde PHV ortalama hangi yaşta?

DOĞRU: B

Erkeklerde 13,5–14, kızlarda 11,5–12; bireysel aralık birkaç yıl.

2. Mirwald sonucu −0,7 yıl. En doğru yorum?

DOĞRU: C

Denklemin hata payı yaklaşık ±1 yıl; sonuç aralık olarak söylenir ve 3–6 ayda bir yenilenir.

Hafta 2 · Evde

Kendi Sayılarınızla Deneyin, Sonra Kendinizi Sınayın

Performans Merkezi'nde bu haftanın araçları
Hesaplayıcı

Mirwald Olgunlaşma

Yaş, boy, oturma boyu ve kilodan PHV'ye uzaklık.

Aç → Test

Boy Ölçümü ve Büyüme İzleme

İki ölçüm arası hız: Defne'nin 9,2 cm/yılı nasıl ölçülür?

Aç → Test

Oturma Boyu

Mirwald'ın en hassas girdisi: 2 cm hata sonucu 0,2 yıl oynatır.

Aç → Test

Bel / Boy Oranı

Büyüyen çocukta kiloyu boyla birlikte okumak.

Aç →
Soru setleri ve ayrıntılı sunum
Temel

Kolaylaştırılmış Sorular

Dersin temel kavramları üzerine çözümlü sorular.

Aç → Zorlayıcı

Haftanın 10 Sorusu

Aynı konunun ileri düzey soru seti; anında geri bildirim.

Başla → Derinleşmek isteyene

Çocuk Küçük Bir Yetişkin Değildir: Büyüme, Olgunlaşma ve Biyolojik Yaş

Aynı haftanın ayrıntılı sunumu: daha çok kanıt, hesap ve vaka.

Aç →
Kaynaklar

Bu Haftanın Kaynakları

  1. Malina RM, Bouchard C, Bar-Or O. Growth, Maturation, and Physical Activity (2nd ed.). Human Kinetics; 2004.
  2. Mirwald RL, Baxter-Jones ADG, Bailey DA, Beunen GP. An assessment of maturity from anthropometric measurements. Med Sci Sports Exerc. 2002;34(4):689–694.
  3. Kozieł SM, Malina RM. Modified maturity offset prediction equations: validation in independent longitudinal samples of boys and girls. Sports Med. 2018;48(1):221–236.
  4. Khamis HJ, Roche AF. Predicting adult stature without using skeletal age: the Khamis-Roche method. Pediatrics. 1994;94(4):504–507.
  5. Philippaerts RM, Vaeyens R, Janssens M, et al. The relationship between peak height velocity and physical performance in youth soccer players. J Sports Sci. 2006;24(3):221–230.
  6. Lloyd RS, Oliver JL. The Youth Physical Development model: a new approach to long-term athletic development. Strength Cond J. 2012;34(3):61–72.
  7. Lloyd RS, Faigenbaum AD, Stone MH, et al. Position statement on youth resistance training: the 2014 International Consensus. Br J Sports Med. 2014;48(7):498–505.
  8. Ford P, De Ste Croix M, Lloyd R, et al. The Long-Term Athlete Development model: physiological evidence and application. J Sports Sci. 2011;29(4):389–402.
  9. Neyzi O, Bundak R, Gökçay G, et al. Reference values for weight, height, head circumference, and body mass index in Turkish children. J Clin Res Pediatr Endocrinol. 2015;7(4):280–293.
  10. de Onis M, Onyango AW, Borghi E, Siyam A, Nishida C, Siekmann J. Development of a WHO growth reference for school-aged children and adolescents. Bull World Health Organ. 2007;85(9):660–667.
  11. Marshall WA, Tanner JM. Variations in pattern of pubertal changes in girls. Arch Dis Child. 1969;44(235):291–303.
  12. Marshall WA, Tanner JM. Variations in the pattern of pubertal changes in boys. Arch Dis Child. 1970;45(239):13–23.
  13. Tekgül N, Saltık D, Vatansever K. Secular trend of menarche age in an immigrant urban city in Turkey: Izmir. Turk J Pediatr. 2014;56(2):138–143.
  14. Moore SA, McKay HA, Macdonald H, et al. Enhancing a somatic maturity prediction model. Med Sci Sports Exerc. 2015;47(8):1755–1764.
  15. Malina RM, Eisenmann JC, Cumming SP, Ribeiro B, Aroso J. Maturity-associated variation in the growth and functional capacities of youth football (soccer) players 13–15 years. Eur J Appl Physiol. 2004;91(5-6):555–562.
  16. van der Sluis A, Elferink-Gemser MT, Coelho-e-Silva MJ, Nijboer JA, Brink MS, Visscher C. Sport injuries aligned to peak height velocity in talented pubertal soccer players. Int J Sports Med. 2014;35(4):351–355.
  17. Robinson J, Forsdyke D, Arenas L, et al. Bio-banding influences talent experts' ratings of psycho-social behaviours during 11 v 11 soccer match-play. J Sports Sci. 2026;44(17-18):2429–2442.
Prof. Dr. İzzet İNCE · AYBÜ Spor Bilimleri Fakültesi · Hafta 2 — Aynı Yaş, Farklı Beden
1 / 27