Antrenman Monitörizasyonu

Hafta 1

Ölçmeden Önce Soru

Neden izliyoruz? İzlemenin amaçları, izleme döngüsü, dış yük, iç yük ve yanıt ayrımı, bir izleme sisteminin tasarım ilkeleri ve neden çöktüğü

Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027

Bir kulüp toplantısında

“Herkese saat, herkese uygulama. Artık izliyoruz.”

Kulüp oyuncu takip cihazları ve bir uygulama aldı. Panolarda renkli grafikler var. Antrenör yine her sabah aynı programı uyguluyor.
Bu kulüp izliyor mu, yoksa yalnız kayıt mı tutuyor?

Bu derste

Ders sonunda şunları yapabileceksiniz

1İzlemenin performans, sağlık ve iletişim amaçlarını açıklamak.
2Dış yük, iç yük, yanıt ve sonucu ayırmak.
3İzleme döngüsünü bir vaka üzerinde işletmek.
4Kulübün kaynağına uygun, en az ölçümlü bir sistem kurmak.
5Sistemlerin neden çöktüğünü sıralayıp önlem önermek.

Önce temel · izlemek kaydetmekten farklı

İzleme, kayıt, sAZ, iyi oluş

İzleme

Düzenli ölçüp antrenmanı ona göre ayarlamak.

Kararı değiştirmeyen sayı izleme değil.

Kayıt

Kim, ne zaman, neden kaldı: geçmişi yazar.

Sakatlık defteri.

Seans AZ (sAZ)

Algılanan zorluk (0–10) × dakika.

6 × 60 = 360 KB.

İyi oluş anketi

Uyku, yorgunluk, ağrı, stres, ruh hâli.

Sabah 1 dakika.

Tahmin yoklaması · 1 dakika

Almanya ve İsviçre'nin üst lig hentbol takımlarında kaçı sakatlık kaydının ötesinde izleme yapıyor?

Doğru: C. 36 takımın 19'u, %52,8 (Henze ve ark., 2025).

Gerçek bir araştırma · 2025

Hentbolda izleme pratiği

Soru: Profesyonel hentbol takımları sporcularını nasıl izliyor?
Ne yapıldı: 104 takıma anket; 36'sı yanıtladı (19 erkek, 17 kadın).

%75 / %53

sakatlık kaydı tutan / kaydın ötesinde izleyen.

Takımların %88,9'u bir izleme sistemi kurmak ya da geliştirmek istiyor.

Henze AS, Burger J, Matits L, et al. Athlete monitoring in handball (ATHMON HB): a survey of current practice in professional women's and men's handball. BMC Sports Sci Med Rehabil. 2025;17(1):126.

Görsel · cinsiyete göre

Erkek takımları izliyor, kadın takımları geride

Önce temel · sayıyı kim üretiyor?

Öznel ölçü, nesnel ölçü, KHS, medyan

Kelime	Anlamı	Örnek
Öznel ölçü	Sayıyı sporcu söyler; ucuz, her takımda yapılır	sAZ, iyi oluş
Nesnel ölçü	Sayıyı cihaz üretir	GNSS ile mesafe, ivmelenme
KHS	Karşı hareket sıçraması: çömel, hemen sıçra	Yükseklik, cm
Medyan	Sıralayınca ortadaki değer	1, 2, 5, 6, 7 → 5

Tahmin yoklaması · 1 dakika

Yük değişimine hangisi daha duyarlı ve tutarlı yanıt veriyor?

Doğru: A. 56 çalışmanın derlemesi: öznel ölçüler nesnel ölçülerden daha duyarlı ve tutarlıydı.

Saw AE, Main LC, Gastin PB. Monitoring the athlete training response: subjective self-reported measures trump commonly used objective measures: a systematic review. Br J Sports Med. 2016;50(5):281–291.

Gerçek bir araştırma · 2026

Norveç kadın futbolu

Soru: Üst lig kulüpleri nasıl izliyor, izlemenin önündeki engeller ne?
Ne yapıldı: 8 kulüpte 6 baş antrenör, 8 performans personeli, 113 oyuncuya role özgü anket.

5 / 8

kulüp sistematik izliyor; hepsi öznel ölçü kullanıyor.

En sık engeller: oyuncuların yanıt vermemesi, analiz için zaman, ekipman ve taktik öncelikler.

Byberg M, Sandgren SS, Tønnessen E, Myklebust H. Athlete monitoring in Norwegian elite women's football: an exploratory study of current practices and perceptions. Int J Sports Physiol Perform. 2026 (çevrim içi önce).

Görsel · kulüp kulüp

Beş kulüp izliyor, yalnız biri sıçrama ölçüyor

BÖLÜM 1

Neden İzliyoruz?

Amaçlar ve izleme döngüsü.

Önce temel · risk sakatlığın nedeni değil

Risk etkeni, gözlemsel kanıt, müsaitlik, adaptasyon

Kelime	Anlamı	Örnek
Risk etkeni	Olasılığı yükselten şey; garanti etmez	1800 → 3000 KB: +%67
Gözlemsel kanıt	İzleyip sayan çalışma; kura yok	Birlikte görünmek neden değil
Müsaitlik	Sahaya çıkabilen sporcu oranı	25'te 22 = %88
Adaptasyon	Yüke uyum; yorgunluk geçici, uyum kalıcı	Aynı 100 kg daha rahat

Görsel · yükte ani artış · öğretim örneği

Bir haftada %67: risk yükselir, sakatlık kesinleşmez

IOC yük bildirisi · 2016

İzlemenin dört gerekçesi

Performans

Planlanan uyaran verildi mi, uyum geldi mi?

Doz ve yanıt.

Sağlık

Sakatlık, hastalık, aşırı yüklenmenin erken işareti.

Müsaitliği korumak.

Bireyselleştirme

Aynı antrenmana farklı yanıt verenler.

Yükü kişiye göre ayar.

İletişim

Antrenör, sporcu ve sağlık ekibine ortak dil.

Kanıt zemini.

Soligard T, Schwellnus M, Alonso JM, et al. How much is too much? (Part 1) International Olympic Committee consensus statement on load in sport and risk of injury. Br J Sports Med. 2016;50(17):1030–1041.

Yöntem tartışması · 2020

Yük sayısı neyi söyler, neyi söyleyemez?

Soru	Cevap	Örnek
Ne söyler?	Plan yapıldı mı, sporcu nasıl taşıdı?	4 seansın 4'ü bitti, AZ yükseliyor
Ne söyleyemez?	Hangi artışın sakatlatacağını	“%X'i geçerse sakatlanır” kuralı yok
Ne gözden kaçar?	Sakatlık çok etkenli	Geçmiş sakatlık, uyku, zemin, teknik
Ne yapılır?	Kademeli ilerleme ve bireysel yanıta göre ayar	Ani artıştan kaçın

Impellizzeri FM, Menaspà P, Coutts AJ, Kalkhoven J, Menaspà MJ. Training load and its role in injury prevention, part I: back to the future. J Athl Train. 2020;55(9):885–892.

Önce temel · gürültü ve sinyal · öğretim örneği

Sayı her gün biraz oynar

Görsel · izleme döngüsü

Beşinci halka birinciyi besler

Bourdon PC, Cardinale M, Murray A, et al. Monitoring athlete training loads: consensus statement. Int J Sports Physiol Perform. 2017;12(Suppl 2):S2161–S2170.

Sahadan örnek · maç sonrası 48 saat

Döngüyü Ali ve Veli ile bir kez döndürelim

Adım	Ali	Veli
Soru	Pazar maçından sonra salı sabahı toparlanmış mı?
Ölçüm (KHS)	Ortalama 39 → salı 34 cm	Ortalama 45 → salı 44 cm
Analiz	−5 cm, bandın dışında	−1 cm, gürültü içinde
Karar (4 cm kuralı)	Sıçrama seti azalır	Plan aynen sürer
Geri bildirim	“Ali salı hafif, Veli tam.” Ali'ye nedeni söylenir.

Hızlı yoklama · 1 dakika

Futbolcunun antrenman sonrası kaydında hangisi iç yüktür?

Doğru: A. sAZ işin sporcuda yarattığı zorluğu ölçer; ötekiler yapılan işi (dış yük).

BÖLÜM 2

Yük–Yanıt Çerçevesi

Dış yük, iç yük, bireysel özellikler.

Önce temel · yükü anlatan beş sayı

Nabız, laktat, güç, tonaj, RIR

Kelime	Anlamı	Örnek
Nabız	Dakikadaki kalp atışı	Aynı tempoda 150 ile 170
Laktat	Zorlanınca kasta üretilip kana geçen madde	Parmak ucundan kan
Güç (W)	Saniyede yapılan iş	Bisiklette 200 W
Tonaj, RIR	Set × tekrar × kg; sette kalan tekrar	3 × 5 × 100 = 1500 kg

Kavramsal çerçeve · 2019

Dış yük sonuca nasıl dönüşür?

Impellizzeri FM, Marcora SM, Coutts AJ. Internal and external training load: 15 years on. Int J Sports Physiol Perform. 2019;14(2):270–273.

Branşa göre · hangi sporda hangi ölçü?

Dış ve iç yük birlikte

Spor	Dış yük	İç yük	Birlikte ne söyler?
Futbol	Mesafe, yüksek hız (GNSS)	sAZ, nabız	Aynı koşuya AZ artıyorsa yorgunluk
Koşu, bisiklet	Hız, güç (W)	Nabız, AZ	Aynı güçte nabız düşüyorsa gelişim
Halter, kuvvet	Tonaj, bar hızı	AZ, RIR	Aynı yükte hız düşüyorsa yorgunluk
Yüzme	Mesafe, tempo	sAZ, laktat	Aynı tempoda laktat düşüyorsa gelişim

Hızlı yoklama · 1 dakika

İki futbolcu aynı antrenmanda 6,2 km koştu. Ali AZ 4, Veli AZ 8 bildirdi. İlk yorumunuz?

Doğru: B. Fitness, uyku, hastalık başlangıcı ya da stres; önce Veli ile kısa bir konuşma.

Görsel · aynı iş, iki sporcu · hesap örneği

Aynı 6,2 km, iki kat iç yük

Görsel · aynı sayı, farklı uyaran · öğretim örneği

500 KB iki şekilde toplanır

Kavram tuzakları

Yük hakkında üç yanlış

Yanlış	Doğrusu
“Yük tek bir sayıdır.”	Hacim, şiddet, sıklık ayrı boyutlar; toplayınca bilgi kaybolur
“İç yük, dış yükün hatalı ölçümüdür.”	İç yük ayrı bir yapı: aynı işe bireysel yanıt
“Yorgunluk ölçüyorsak yük ölçüyoruzdur.”	Yorgunluk yükün sonucu (yanıt), kendisi değil

BÖLÜM 3

Sistemi Kurmak

Tasarım ilkeleri ve engeller.

Uzlaşı bildirisi · 2017

İyi bir sistemin altı özelliği

İlke	Soru	Sahada
Amaca bağlılık	Hangi kararı değiştirecek?	Her ölçümün yanında karar kuralı
Geçerlik, güvenirlik	Doğru şeyi, tutarlı mı ölçüyor?	Test–tekrar hatası bilinir (H2)
Duyarlılık	Değişimi gürültüden ayırıyor mu?	En küçük anlamlı değişim (H2)
Uygulanabilirlik	Her gün yapılabilir mi?	1 dakikalık form
Bireysellik	Kendi normuna göre mi?	Kişisel referans
Ekip çalışması	Kim bakacak, kime söyleyecek?	Antrenör liderliğinde karar

Neden çöker?

Sık başarısızlık nedenleri

Engel	Belirti	Önlem
Sporcu yanıt vermiyor	Doldurma oranı düşüyor	1 dakikalık form; kullanıldığını göster
Personelin zamanı yok	Veri toplanıyor, bakılmıyor	Az ölçüm, otomatik rapor
Ekipman eksik	“Cihaz gelince başlarız”	Ücretsiz çekirdek: sAZ, iyi oluş
Antrenör güvenmiyor	Veri kararı değiştirmiyor	Kuralları antrenörle birlikte yaz
Taktik öncelik	Yük ayarı maç planıyla çakışıyor	Önceden tanımlı esneklik alanı

Görsel · engel nerede çıkıyor?

Her aşamanın kendi engeli var

Hızlı yoklama · 1 dakika

Byberg ve ark. (2026): veri toplama aşamasında en sık bildirilen engel neydi?

Doğru: D. Geri bildirim olmadan doldurma oranı düşer.

SON BÖLÜM

Kendinizi Sınayın

Yedi soru · her biri bir dakika

Soru 1 / 7

Sporcu 75 dakikalık seansa AZ 7 verdi. sAZ kaç KB?

Doğru: D. 75 × 7 = 525.

Soru 2 / 7

Haftalık yük 2000 KB'den 2600 KB'ye çıktı. Değişim yüzde kaç?

Doğru: C. (2600 − 2000) ÷ 2000 = 0,30.

Soru 3 / 7

24 kişilik kadroda 21 oyuncu antrenmana ve maça hazır. Müsaitlik yüzde kaç?

Doğru: B. 21 ÷ 24 = 0,875.

Soru 4 / 7

Beş oyuncunun iyi oluş puanları: 3, 8, 4, 9, 2. Medyan kaçtır?

Doğru: A. Sırala: 2, 3, 4, 8, 9 → ortadaki 4.

Soru 5 / 7

Bir halterci için hangisi dış yüktür?

Doğru: C. Bar hızı yapılan işi anlatır; AZ, nabız ve RIR sporcunun içini.

Soru 6 / 7

Ali'nin KHS ortalaması 39 cm, bugün 36 cm. Kural “4 cm altına inerse sıçrama setini azalt”. Karar?

Doğru: B. Düşüş 3 cm; önceden yazılan 4 cm eşiğinin altında kalmadı.

Soru 7 / 7

Impellizzeri ve ark. (2019) çerçevesinde adaptasyonu doğrudan belirleyen hangisidir?

Doğru: D. Dış yük bireysel özelliklerden geçerek iç yüke dönüşür; uyaran budur.

Özet

Bugün beş şey öğrendik

1İzleme kayıt değildir; kararı değiştiren ölçümdür.
2Döngü: soru, ölçüm, analiz, karar, geri bildirim.
3Dış yük, iç yük, yanıt ve sonuç ayrı şeylerdir.
4Sporcu kendi referansıyla kıyaslanır; kural önceden yazılır.
5Sistemler çoğunlukla insan ve süreçten çöker.

Derslikten çıkmadan

Ali'nin sıçraması 2 cm düştü. Bu gerçek bir düşüş mü, ölçümün oynaması mı?

Gelecek hafta · Hafta 2: Ölçümün Bilimi: Güvenirlik ve Anlamlı Değişim

Ayrıntılı okuma: Hafta 1 hoca sunumu · neden izliyoruz? Yük–yanıt çerçevesi.