Antrenman Monitörizasyonu
Hafta 2

Sporcu mu Değişti, Ölçüm mü?

Ölçümün bilimi: ölçüm hatası, standart sapma, tipik hata, ICC ve Bland–Altman, en küçük anlamlı değişim, saptanabilir değişim, kişisel norm ve standart protokol
Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Pazartesi sabahı
“Ali'nin sıçraması 2,3 cm düştü. Bugün hafif çalışsın.”

Dört haftalık ortalaması 38,7 cm, bugün 36,4 cm. Kondisyoner yorgun diyor; antrenör “bir ölçüm neyi kanıtlar?” diye soruyor.
Kim haklı?

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Bu derste

Ders sonunda şunları yapabileceksiniz

  1. 1Ölçüm hatasının biyolojik, teknik ve protokol kaynaklarını ayırmak.
  2. 2İki günlük veriden tipik hata ve CV hesaplamak; ICC ile farkını söylemek.
  3. 3SWC ve MDC ile bir değişimi sınıflamak.
  4. 4İki cihazın uyumunu sapma ve uyum sınırlarıyla okumak.
  5. 5Bir izleme testi için standart protokol yazmak.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · okçunun okları

Ölçüm hatası, kesinlik, doğruluk, kalibrasyon

Ölçüm hatası

Gerçek ile ölçülen arasındaki fark.

Gerçek 38, ölçüm 37 ya da 39.

Kesinlik

Tekrarlayınca aynı sayı (güvenirlik).

37,9 · 38,1 · 38,0.

Doğruluk

Gerçeğe yakın sayı.

Hep 2 cm eksik: sistematik sapma.

Kalibrasyon

Cihazı bilinen referansla ayarlamak.

Platforma bilinen ağırlık.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Görsel · üç okçu · şematik

Kümelenmek ile merkezi bulmak ayrı şeyler

kesin, doğru değilkesin ve doğrune kesin ne doğrumerkez = gerçek değer · kesinlik = kümelenme · doğruluk = merkeze yakınlık · şematik
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · aynı sıçrama, üç cihaz

Platform, uçuş süresi, sapma, ICC, MDC

KelimeAnlamıÖrnek
Kuvvet platformuZemine basan kuvvetten kalkış hızı; yükseklik = v² ÷ (2 × 9,81)2,4 m/s → 29,4 cm
Uçuş süresiHavada kalma süresinden yükseklik0,50² × 9,81 ÷ 8 = 30,7 cm
Sistematik sapmaHep aynı yöne kayan farkHer ölçümde +2–3 cm
ICC, MDC95Sıralama tutarlılığı (0–1); hatanın ötesindeki en küçük değişim0,929 · 2,79 cm
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Tahmin yoklaması · 1 dakika

Aynı sıçramalarda telefon uygulaması kuvvet platformuna göre ne gösterdi?

Doğru: B. Sistematik fazla ölçüm; uçuş süresiyle kıyaslanınca fark neredeyse kayboldu.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Gerçek bir araştırma · 2026

Üç cihaz, aynı sıçrama

Soru
Platform, telefon uygulaması ve giyilebilir sensör aynı sonucu veriyor mu?
Ne yapıldı
20 profesyonel voleybolcu; üç cihaz aynı anda; test 12 gün sonra tekrarlandı.
+1,9 – +4,2

cm; uygulamanın platforma göre sapması.

Platform: ICC 0,929, MDC95 2,79 cm. Fark formülden geliyor.

Wilczyński B, Środa T, Sikorski M, Gepfert M, Jarosz J, Zorena K. Agreement and reliability of force-plate, smartphone-based, and wearable-sensor countermovement jump assessments for neuromuscular monitoring in male professional volleyball players. Front Physiol. 2026;17:1902583.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Görsel · cihaz karnesi

Ali'nin 2,3 cm'si platform eşiğinin altında

+0+1+2+3+4+5+1,88 ile +4,16 cmTelefon − platform01234MDC95 2,79 cmAli 2,3Platform eşiğicm · 20 profesyonel voleybolcu, 12 gün arayla · platform ICC 0,929 · Wilczyński ve ark. (2026)
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
BÖLÜM 1

Her Ölçümde Hata Var

Kaynaklar ve güvenirlik ölçüleri.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · titreşimi sayıya dökmek

Ortalama, standart sapma, sinyal, CV

KelimeAnlamıÖrnek
OrtalamaTopla, sayıya böl195 ÷ 5 = 39 cm
Standart sapma (SS)Ortalamadan tipik uzaklık√(10 ÷ 4) ≈ 1,6 cm
Gürültü / sinyalKendiliğinden oynama / gerçek değişim1 cm gürültü, 6 cm sinyal
Değişim katsayısı (CV)Oynama ÷ ortalama × 1003 ÷ 140 ≈ %2,1
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Görsel · beş sabah, bir sayı · hesap örneği

Ali'nin sıçraması tipik olarak 1,58 cm oynar

38 (−1)1. sabah40 (+1)2. sabah37 (−2)3. sabah39 (0)4. sabah41 (+2)5. sabah3436384042ortalama 39 · SS = 1,58 cmKHS (cm) · SS = √(10 ÷ 4) · hesap örneği
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Hatanın kaynakları

Gözlenen = gerçek + hata

KaynakÖrnekNasıl azaltılır?
BiyolojikUyku, saat, önceki günün yüküAynı saat; birkaç denemenin ortalaması
TeknikÖrnekleme hızı, algoritma, kalibrasyonAynı cihaz ve değişken
ProtokolIsınma, kol salınımı, deneme sayısıYazılı standart protokol
Gözlemci, kayıtFarklı kişi sayıyor, elle girişTek sorumlu, otomatik aktarım
Hopkins WG. Measures of reliability in sports medicine and science. Sports Med. 2000;30(1):1–15 · Atkinson G, Nevill AM. Sports Med. 1998;26(4):217–238.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Güvenirlik ölçüleri

Dört ölçü, dört ayrı soru

ÖlçüNe sorar?Birim
Tipik hata (TE)Bir sporcunun ölçümü günden güne ne kadar oynar?cm, s
CVBu oynama ortalamanın yüzde kaçı?%
ICCSporcuların sıralaması korunuyor mu?0–1
Bland–Altmanİki ölçümün farklarının %95'i nerede?cm, s
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Tarif · tipik hata dört adımda · öğretim verisi

Sekiz çizgi, bir tipik hata: 1,0 cm

1. gün2. gün32364044farkların SS'si = 1,41 cmTE = 1,41 ÷ √2 = 1,0 cmortalama fark = 0yeşil: yukarı · kırmızı: aşağı8 oyuncu, KHS (cm) · öğretim verisi
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Hızlı yoklama · 1 dakika

Bir testin ICC'si 0,95, tipik hatası 3,0 cm. Takım için en küçük anlamlı değişim 1,2 cm. Yorum?

Doğru: A. TE (3,0) SWC'nin (1,2) iki katından fazla; tek sporcunun değişimi görülemez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Görsel · ICC grubun yayılımına bağlı

Aynı hata, iki farklı ICC

0,50 zayıf / orta0,75 orta / iyi0,90 iyi / mükemmeldar kadro: 0,80geniş grup: 0,97TE 3, karışık grup: 0,9514710130,00,51,0ICCsporcular arası gerçek SS (cm) · ICC = SS² ÷ (SS² + TE²) · mavi TE 1, kırmızı TE 3
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
BÖLÜM 2

Anlamlı Değişim

SWC, MDC ve karar.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · önemli ile görülebilir

SWC, etki büyüklüğü, güven aralığı

KelimeAnlamıÖrnek
SWCEn küçük anlamlı değişim; sporun gereğinden gelir0,2 × 6 cm = 1,2 cm
Etki büyüklüğüFark ÷ SS; 0,2 küçük, 0,5 orta, 0,8 büyükCohen eşikleri
MDCHatanın ötesinde görülebilen en küçük değişim1,96 × √2 × TE
Güven aralığı (GA)Değişimin olası aralığı; %90 için 1,645−4,1 ile −0,5 cm
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Görsel · hata ve eşik

Tek ölçümde 1,2 cm'yi görmek için TE ≈ 0,4 cm gerek

SWC 1,2 cmMDC95 = 1,96 × √2 × TEMDC90platform: 2,79TE 0,430,00,51,01,52,02,53,00369saptanabilir değişim (cm)tipik hata TE (cm) · hesap
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Ali'nin güven aralığı · üç farklı test

Aynı −2,3 cm, üç farklı karar

±SWC 1,2 cm (önemsiz)−5−4−3−2−1012TE 0,5 cm[−3,2; −1,4] · büyük olasılıkla kötüleşmeTE 1,0 cm[−4,1; −0,5] · olası kötüleşmeTE 1,5 cm[−5,1; 0,5] · belirsizdeğişim −2,3 cm · %90 GA = −2,3 ± 1,645 × TE × √(1 + 1/4) · başlangıç 4 haftanın ortalaması
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Yöntem tartışması · etiketlerin tuzağı

“Olası kötüleşme” teşhis değil, uyarı

KaynakNe diyor?
Swinton ve ark. (2018)Tek sporcu için: hatadan GA kur, GA'yı SWC ile kıyasla
Sainani (2018)Grup araştırmasında “olası” etiketleri: yanlış alarm 2–6 kat
Lohse ve ark. (2020)232 makale; grup başına ortanca 10 kişi
Bizim içinAlarmı ikinci bir gösterge ve ertesi gün tekrar ölçümle sına
Sainani KL. Med Sci Sports Exerc. 2018;50(10):2166–2176 · Lohse KR, Sainani KL, Taylor JA, et al. PLoS One. 2020;15(6):e0235318.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Tahmin yoklaması · 1 dakika

Bu yöntemi kullanan 232 spor bilimi makalesinde grup başına ortanca kaç kişi vardı?

Doğru: D. Ortanca 10 (çeyrekler arası 8–15).
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Hızlı yoklama · 1 dakika

Ali'nin düşüşü “olası kötüleşme” çıktı. Antrenör ne yapmalı?

Doğru: D. Uyarı ikinci bir gösterge ve tekrar ölçümle sınanır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
BÖLÜM 3

Geçerlik ve Standart

Cihaz uyumu, kişisel norm, protokol.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Geçerlik

Ölçtüğümüzü sandığımız şeyi mi ölçüyoruz?

TürSoruÖrnek
ÖlçütAltın standartla aynı sonucu veriyor mu?Telefon ile platform
YapıKurama uygun davranıyor mu?Yoğun haftadan sonra KAD düşer
EkolojikSahadaki koşulu yansıtıyor mu?Koşu bandı ile maç içi koşu
DuyarlılıkBeklenen değişimi yakalıyor mu?Öznel ölçüler (Saw, 2016)
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Görsel · korelasyon tuzağı · öğretim simülasyonu

r = 0,99, yine de ≈ 2,7 cm fark

Korelasyon: r = 0,99platform (cm) · gri: tam uyum çizgisitelefon (cm)fark 0sapma 2,73,91,6Bland–Altman: uyumiki cihazın ortalaması (cm) · dikey: telefon − platformöğretim simülasyonu · 20 sporcu · telefon = platform + 3 cm + rastgele hata
Bland JM, Altman DG. Statistical methods for assessing agreement between two methods of clinical measurement. Lancet. 1986;1(8476):307–310.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Hızlı yoklama · 1 dakika

Ali eylülde platformda 38,7 cm, ekimde telefon uygulamasıyla 41,5 cm sıçradı. Yorum?

Doğru: C. Uygulama 1,9–4,2 cm fazla ölçüyor; cihaz değişince kıyas yapılmaz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Bireysel norm · öğretim verisi

Altıncı hafta: z = −2,6

kişisel ortalama 38,80 · SS 0,92sarı: z −1,5 ile −2kırmızı: z < −212345636,4 · z = −2,678353739KHS (cm)hafta · z = (bugün − kişisel ortalama) ÷ kişisel SS · öğretim verisi
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Branşa göre · hangi testin hatası?

Testi tanımadan karar verilmez

Branşİzleme testiBilinmesi gereken
Futbol, voleybolKHS yüksekliğiCihaz, formül, TE ≈ 1 cm
Sprint30 m süreFotosel mi el mi; SWC 0,05 s gibi
HalterBar hızıCihazlar arası sapma
YüzmeYarış süresiYarış CV'si; SWC = 0,3 × CV
DayanıklılıkSabah KADKişisel SS; SWC = 0,5 × SS
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Standart protokol

Bir izleme testi için kontrol listesi

MaddeKural
ZamanAynı gün sırası ve saat aralığı
IsınmaYazılı ve aynı: 3 dk hafif koşu + 3 alt maksimal sıçrama
TalimatKollar belde mi; tek cümlelik standart talimat
Deneme3 deneme, 30–60 s ara; ortalama
Cihaz, kayıtAynı cihaz ve sürüm; uygulayıcı ve olağan dışı durum not edilir
Claudino JG, Cronin J, Mezêncio B, et al. The countermovement jump to monitor neuromuscular status: a meta-analysis. J Sci Med Sport. 2017;20(4):397–402.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Görsel · ortalamanın gücü · hesap

Üç denemenin ortalaması: 2,8'den 1,6 cm'ye

SWC 1,2 cm2,812,021,631,441,251,160123MDC95 (cm)deneme sayısı k · MDC95 = 2,77 ÷ √k · rastgele hata bağımsız varsayımı · hesap
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
SON BÖLÜM

Kendinizi Sınayın

Yedi soru · her biri bir dakika

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 1 / 7

İki günlük test farklarının SS'si 1,4 cm. Tipik hata yaklaşık kaç cm?

Doğru: B. 1,4 ÷ √2 ≈ 1,0.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 2 / 7

Tipik hata 1,2 cm, ortalama 40 cm. CV yüzde kaç?

Doğru: A. 1,2 ÷ 40 × 100 = %3,0.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 3 / 7

Takımın KHS SS'si 5 cm. SWC (0,2 × SS) kaç cm?

Doğru: C. 0,2 × 5 = 1,0.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 4 / 7

Tipik hata 0,5 cm. MDC95 (1,96 × √2 × TE) yaklaşık kaç cm?

Doğru: D. 1,96 × 1,41 × 0,5 ≈ 1,4.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 5 / 7

Sporcular arası gerçek SS 3 cm, TE 1 cm. ICC (SS² ÷ (SS² + TE²)) kaçtır?

Doğru: A. 9 ÷ (9 + 1) = 0,90.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 6 / 7

Claudino ve ark. (2017): yorgunluğu izlemede hangisi daha duyarlıydı?

Doğru: B. Ortalama, en iyi denemeden daha duyarlı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 7 / 7

Tek denemede TE 1,0 cm. Dört denemenin ortalamasında TE kaç olur (bağımsız hata)?

Doğru: C. 1,0 ÷ √4 = 0,5.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Özet

Bugün beş şey öğrendik

  1. 1Her ölçümde hata var; TE onun sporcu düzeyindeki ölçüsü.
  2. 2Yüksek ICC sıralamayı söyler, bireysel kararı değil.
  3. 3Önce SWC (önemli mi), sonra MDC ve GA (hatayı aşıyor mu).
  4. 4Korelasyon uyum değildir; cihaz değişince kıyas bozulur.
  5. 5Standart protokol ve deneme ortalaması hatayı küçültür.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Derslikten çıkmadan
Aynı antrenman bir sporcuyu güçlendirirken ötekini neden yorar?

Gelecek hafta · Hafta 3: Stres, Adaptasyon ve Fitness–Yorgunluk

Ayrıntılı okuma: Hafta 2 hoca sunumu · ölçümün bilimi: güvenirlik ve anlamlı değişim.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr