Antrenman Monitörizasyonu
Hafta 9
Ücretsiz Yüzüğün Bedeli
Teknoloji seçimi ve veri yönetimi: seçim süreci, doğrulama dili ve kanıt basamakları, karar matrisi ve toplam maliyet, veri temizleme, KVKK ve ölçümün sporcuya etkisi
Prof. Dr. İzzet İNCE
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Geçen haftanın kapanış sorusu: kulübe hangi cihazı alalım, veriyi nerede saklayalım? Bugün cevabı dört adımda kuruyoruz: doğru ölçüyor mu, neye mal oluyor, veri nasıl yönetilecek, sporcu nasıl korunacak.
Akışta beş yoklama, sonda yedi soru. KVKK kısmı hukuki danışmanlık değildir; kurumun veri sorumlusuyla birlikte uygulanır.
Sponsor hediyesi
“Her oyuncuya bir akıllı yüzük, hem de bedava.”
Yüzük her sabah bir “hazırlık puanı” veriyor; oyuncular puanlarını takım grubunda paylaşıyor. Veri sponsorun sunucusunda; sözleşmede reklam amaçlı kullanılabileceği yazıyor.Kabul eder misiniz?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Oylatın. Görünen: ücretsiz cihaz ve her sabah bir puan. Görünmeyen: algoritmanın doğrulanmamış olması, verinin kime ait olduğu, sağlık verisinin hukuki statüsü, puanın sporcuda yarattığı kaygı. Dersin sonunda aynı oylamayı tekrarlayın.
Bu derste
Ders sonunda şunları yapabileceksiniz
1 Bir teknoloji alımını ihtiyaçtan değerlendirmeye kadar sıralamak. 2 Doğrulama çalışmasını kanıt basamaklarına göre tartmak. 3 Adayları ağırlıklı puan ve sporcu-hafta maliyetiyle karşılaştırmak. 4 Veri temizleme kurallarını ve sorumluları yazmak. 5 KVKK ve ölçümün sporcuya etkisini tartışmak.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Geri çağırma: korelasyon ve sistematik sapma (Hafta 2), GNSS yerleşimi (Hafta 5), PPG ile EKG farkı (Hafta 7), RCV (Hafta 8).
Önce temel · puana giden yol
Sensör, ham veri, algoritma, skor
Sensör Işığı, ivmeyi, uydu sinyalini sayıya çeviren parça.
Yüzükteki yeşil ışık.
Ham veri Hiç işlenmemiş sayılar; saniyede yüzlerce satır.
Işık dalgası.
Algoritma Ham veriyi adım adım işleyen yazılım tarifi.
Çoğu zaman gizli.
Skor Tarifin sonunda çıkan tek sayı.
“Hazırlık 72”.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. GNSS uydulardan konum alır, mesafe ve hızı verir. PPG deriye ışık tutup dönen ışıktan nabzı bulur. KAD (HRV) ardışık atımlar arasındaki sürenin oynamasıdır; RMSSD bunu tek sayıya çevirir. Tarifin içini üretici açıklamazsa skorun ne ölçtüğü bilinmez.
Görsel · ölçülen ve yorumlanan · şematik
Saat nabzı okumaz, ışığı ölçer
Sensör yeşil ışık deriye Ham veri saniyede yüzlerce sayı Algoritma üreticinin gizli tarifi Skor “hazırlık 72” ölçülen yorumlanan PPG ile nabızdan hazırlık puanına · şematik
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. “Cihaz ne kadar doğru?” sorusu hangi aşamayı kastettiğini söylemeli. Nabız doğru olabilir, hazırlık puanı yine de doğrulanmamış olabilir. Uygulama güncellenince tarif değişir, eski puanla yenisi karşılaştırılmaz.
Önce temel · ilişki sayıları
r, β, R² ve teknostres
Kelime Anlamı Örnek r İki ölçüm ne kadar aynı yönde değişiyor (−1 … +1) Sensör hep +10 cm: r = 1,00 β Biri artınca öbürü ne kadar artıyor β = 0,22: 1 SS’ye 0,22 SS R² Sonuçtaki farkların açıklanan payı 0,56 → %56 açıklandı Teknostres Teknolojiyi kullanmanın kendisinden doğan stres Bildirim, puan kaygısı
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. İlişki bulmak başka, neden bulmak başka. SS: standart sapma. R² = 0,56 ise kalan %44 modelde olmayan nedenlerden gelir.
Görsel · korelasyon doğruluk değildir
r = 1,00, ama her ölçüm 10 cm yanlış
kusursuz uyum r = 1,00 · her nokta +10 cm 25 25 35 35 45 45 55 55 65 65 kuvvet platformu (cm) → · dikey: sensör (cm) · öğretim örneği
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Noktalar tek doğru üzerinde, bu yüzden r kusursuz. Ama doğru, olması gereken çizginin 10 cm üstünde. Satıcı r verdiğinde sapmayı da sorun (Hafta 2).
Tahmin yoklaması · 1 dakika
Satıcı yeni sıçrama sensörünün kuvvet platformuyla “r = 0,98” uyum gösterdiğini söylüyor. Bu kanıt yeterli mi?
A Yeterli; korelasyon çok yüksekB Sapma ve uyum sınırı gerekliC Fiyatı uygunsa yeterli sayılırD Sporcular beğenirse yeterli
Doğru: B. Yüksek r sistematik sapmayı gizleyebilir; bağımsız çalışmada sapma ve uyum sınırı istenir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Bir önceki grafiğe geri dönün: r = 1,00 olan sensör her seferinde 10 cm yanlıştı.
BÖLÜM 1
Seçim ve Doğrulama
Süreç, kanıt basamakları, maliyet.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Görsel · seçim süreci · şematik
Önce küçük dene, sonra büyüt
1 · İhtiyaç hangi karar? 2 · Araştırma kanıt, maliyet 3 · Pilot 4–8 hafta 4 · Uygulama eğitim, sorumlu 5 · Değerlendirme devam mı? 0 4 8 12 16 20 eski yöntem yeni cihaz pilot: ikisi yan yana hafta · şematik takvim, hafta sayıları örnek · Torres-Ronda ve Schelling (2017) sürecinden
Torres-Ronda L, Schelling X. Critical process for the implementation of technology in sport organizations. Strength Cond J. 2017;39(6):54–59.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Pilot atlanırsa cihaz sezon ortasında sorun çıkardığında geri dönüş yolu kalmaz, eski verilerle karşılaştırma da kaybolur. Windt ve ark. (2020) satın almadan önce dört soruluk bir süzgeç önerdi: sorular cihazın alınıp alınmayacağını, beş adım ise kuruma hangi sırayla yerleşeceğini gösterir.
Önce temel · doğrulama dili
Geçerlik, güvenirlik, uyum sınırı, SWC
Kelime Anlamı Örnek Geçerlik, altın standart Ölçmesi gerekeni ölçüyor mu; kabul edilen en iyi ölçüm Sıçramada kuvvet platformu Güvenirlik, TE Tekrarda aynı sonuç; tekrarların kendi oynaması 40,0 ve 41,0 cm Sapma, uyum sınırı Ortalama kayma; ölçümlerin %95’inin düştüğü aralık 3 ± 1,96 × 2 SWC, duyarlılık En küçük anlamlı değişim; onu yakalayabilmek TE < SWC olmalı
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sapma +3 cm, farkların SS’si 2 cm ise uyum sınırları −0,9 ile +6,9 cm. Sıçramada TE 1 cm, SWC 2 cm ise 2 cm’lik gelişme gürültüden ayrılır; TE 3 cm ise kaybolur. MDC ve RCV iki ölçümün farkı için (Hafta 2, 8).
Görsel · sapma ve uyum sınırı · öğretim simülasyonu
Ortalama +3,1 cm sapıyor, tek ölçüm +5,4’e kadar
üst sınır +5,4 sapma +3,1 alt sınır +0,8 fark = 0 -2 0 2 4 6 8 30 35 40 45 50 iki ölçümün ortalaması (cm) → · dikey: sensör − platform (cm) · öğretim simülasyonu, 30 ölçüm
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Sabit tohumlu simülasyon: 30 ölçüm; sapma 3,1, SS 1,2 cm; uyum sınırları sapma ± 1,96 × SS = 0,8 ile 5,4 cm. Sapma bilinirse düzeltilebilir; bant genişse tek ölçüm yine güvenilmez. Bu grafiğe Bland-Altman grafiği denir.
Kanıt basamakları
Web sitesi en altta, saha çalışması en üstte
Kanıt düzeyi Örnek Güven Üretici iddiası “Laboratuvar doğruluğunda” Çok düşük Üretici destekli çalışma Yayımlanmamış beyaz rapor Düşük Bağımsız laboratuvar Koşu bandında altın standartla Orta Bağımsız saha Kendi sporunuza benzer koşul Yüksek Duyarlılık, karar değeri TE < SWC, kararı değiştiriyor En yüksek
Düking P, Fuss FK, Holmberg HC, Sperlich B. Recommendations for assessment of the reliability, sensitivity, and validity of data provided by wearable sensors designed for monitoring physical activity. JMIR Mhealth Uhealth. 2018;6(4):e102.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sperlich ve Holmberg (2017) pazarlama iddialarının kanıta dayanmasını istedi. Doğruluk soruya, metriğe ve koşula özgüdür: toplam mesafede iyi olan cihaz ivmelenmede zayıf olabilir (Hafta 5). Yazılım güncellemesi doğrulamayı eskitebilir.
Sahadan örnek · saat yüzde kaç yanılıyor?
Ayşe’nin dört aralığı: MAPE
Aralık Göğüs bandı Saat Mutlak yüzde hata Isınma 100 96 4 ÷ 100 = %4,0 Tempo 125 130 5 ÷ 125 = %4,0 Eşik 150 141 9 ÷ 150 = %6,0 Sprint aralığı 175 168 7 ÷ 175 = %4,0
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. MAPE (ortalama mutlak yüzde hata) = 18 ÷ 4 = %4,5: saat her 100 atımda ortalama 4,5 atım yanılıyor. Neden mutlak? İşaretli ortalama −%2,5 çıkar, artı ve eksi birbirini siler. Yönü sapma söyler: −15 ÷ 4 = −3,75 atım/dk, saat çoğunlukla düşük gösteriyor. Neden yüzde? 5 atımlık hata dinlenik 50’de %10, sprintte 175’te %2,9.
Tahmin yoklaması · 1 dakika
158 yayını toplayan bir derlemeye göre tüketici saatleri hangi ölçümde hiçbir markada doğru değildi?
A Laboratuvarda adım sayısıB Laboratuvarda kalp atım hızıC Enerji harcaması (kalori)D Hepsinde doğru çıktılar
Doğru: C. Adım ve nabız çoğu markada tuttu; kaloride hiçbir marka doğru değildi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Önce oylatın, sonra araştırmayı açın.
Gerçek bir araştırma · 2020
Adım ve nabız tutuyor, kalori tutmuyor
Soru Ticari giyilebilir cihazlar adımı, nabzı ve harcanan enerjiyi ne kadar doğru ölçüyor?
Ne yapıldı Sistematik derleme: 9 markayı inceleyen 158 yayın.
0 / 9
marka enerji harcamasında doğru.
Nabızda Apple Watch ve Garmin en doğru, Fitbit düşük gösterdi.
Fuller D, Colwell E, Low J, et al. Reliability and validity of commercially available wearable devices for measuring steps, energy expenditure, and heart rate: systematic review. JMIR Mhealth Uhealth. 2020;8(9):e18694.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Laboratuvarda adım sayısı Fitbit, Apple Watch ve Samsung’da doğruydu. Saatin “maçta 800 kcal yaktın” demesi beslenme planına temel olmaz. Doğrulama metriğe özgüdür: aynı saat adımda iyi, kaloride kötü olabilir. INTERLIVE ağı (Mühlen ve ark., 2021; Johnston ve ark., 2021) nabız ve adım testleri için ortak şablon önerdi: sapma, uyum sınırı ve MAPE birlikte raporlanır.
Gerçek bir araştırma · 2021
Uykuyu buluyor, uyanıklığı kaçırıyor
Soru Tüketici uyku cihazları polisomnografiyle (PSG) karşılaştırıldığında ne kadar doğru?
Ne yapıldı 7 cihaz, 34 sağlıklı genç yetişkin, art arda 3 gece.
%18–54
uyanık dakikaların doğru yakalanan payı.
Uyku dakikalarının en az %93’ü doğru bulundu.
Chinoy ED, Cuellar JA, Huwa KE, et al. Performance of seven consumer sleep-tracking devices compared with polysomnography. Sleep. 2021;44(5):zsaa291.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. PSG: beyin dalgası, göz ve kas kaydıyla uykuyu ölçen altın standart. Dört cihaz giyilebilir, üçü yatağa konan türdü. Yüzüğün hazırlık puanı uyku verisinden beslenir: uyanıklık kaçarsa puan olduğundan iyi çıkar.
Görsel · doğru yakalanan dakika
Fatma 60 dakika uyanık yattı, cihaz 18’ini gördü
%0 %25 %50 %75 %100 uyku dakikası en az %93 uyanık dakika %18–54 cihazın doğru yakaladığı dakika oranı · 7 cihaz, 34 yetişkin, 3 gece, PSG ile karşılaştırma · Chinoy ve ark. (2021)
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Cihaz uyanıklığın %30’unu yakalıyorsa 60 dakikanın 18’i uyanık, 42’si uyku sayılır. Fatma’nın kötü gecesi raporda iyi gece gibi görünür.
Gerçek bir araştırma · 2022
VO₂maks tahmini: grupta iyi, bireyde geniş
Soru Saatlerin VO₂maks tahmini ölçülen değere ne kadar yakın?
Ne yapıldı 14 doğrulama çalışmasının meta-analizi (INTERLIVE ağı).
−0,09
egzersiz verisiyle sapma; uyum sınırı ≈ ±9,8 ml/kg/dk.
Dinlenik veriyle sapma +2,17; sınırlar −13,07 ile +17,41.
Molina-Garcia P, Notbohm HL, Schumann M, et al. Validity of estimating the maximal oxygen consumption by consumer wearables: a systematic review with meta-analysis and expert statement of the INTERLIVE Network. Sports Med. 2022;52(7):1577–1597.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Egzersiz verisinde sınırlar −9,92 ile +9,74. Yazarlara göre yöntem spor ve klinik karar için henüz geliştirilmeli. Saatin “kondisyon puanı” bu tahminden beslenir (Hafta 6).
Görsel · ortalama ve bant
Sapma sıfıra yakın, bant 20 birim geniş
−15 −10 −5 0 +5 +10 +15 +20 dinlenik veriyle −13,07 … +17,41 egzersiz verisiyle −9,92 … +9,74 sapma yok saatin VO₂maks tahmini − ölçülen (ml/kg/dk) · çizgi ortalama sapma, bant uyum sınırları · Molina-Garcia ve ark. (2022)
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. VO₂maks’ı 55 olan koşucuya iyi yöntem bile 45,1 ile 64,7 arası bir sayı verebilir. Ortalama sapma küçük olabilir; tek sporcuya karar verdiren bandın genişliğidir.
Branşa göre · ne alınır, neye dikkat edilir?
Aynı cihaz her branşta aynı işi görmez
Branş Sık kullanılan Dikkat Futbol, ragbi GNSS yeleği, sAZ formu Ünite yerleşimi, ivme tanımı Basketbol, voleybol İvmeölçer, sıçrama sayacı Kapalı salonda uydu sinyali yok Halter, kuvvet Hız sensörü, sıçrama platformu TE sporcunun SWC’sinden küçük mü? Koşu, bisiklet Saat, göğüs bandı, güç ölçer Bilekte PPG yüksek hızda kayar Yüzme Kronometre, kulaç sayımı Su altında bilek nabzı zayıf
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Her satırda soru aynı: cihazın kanıtı benim branşıma benzer koşulda mı toplandı? Kapalı salonda yerel konumlama sistemleri (LPS) gerekir; GNSS çalışmaz. Öğrencilere kendi branşlarını sorun.
Önce temel · karar matrisi
Ağırlıklı puan: üç ölçüt, iki aday
Ölçüt Ağırlık Aday A Aday B Kanıt 3 5 → 15 3 → 9 Maliyet 2 4 → 8 4 → 8 Veri gizliliği 1 1 → 1 5 → 5 Toplam ÷ 6 24 ÷ 6 = 4,00 22 ÷ 6 = 3,67
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Tarif beş adım: ölçütleri yaz, her birine ağırlık ver, her adaya 1–5 puan ver, puan × ağırlığı topla, ağırlıkların toplamına böl. Matris sonucu verir; ağırlığı seçmek sizin kararınız ve gerekçesi yazılır.
Tahmin yoklaması · 1 dakika
Puanlar aynı kalıyor; yalnız veri gizliliğinin ağırlığı 1’den 5’e çıkıyor. Ne olur?
A A’nın farkı daha da açılırB Hiçbir şey değişmez, puanlar aynıC İkisi tam olarak eşitlenirD Sıralama döner, B öne geçer
Doğru: D. A = 28 ÷ 10 = 2,80; B = 42 ÷ 10 = 4,20.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Önce oylatın, sonra grafiği açın.
Görsel · ağırlığın gücü · hesap
Gizlilik ağırlığı 1,5’i geçince sıralama döner
Aday A 2,80 4,00 Aday B 4,20 3,67 1,5’te eşit (3,77) 1 2 3 4 5 2,5 3,0 4,5 veri gizliliği ağırlığı → · kanıt 3, maliyet 2 sabit · dikey: ağırlıklı puan · hesap
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Aynı adaylar, aynı puanlar; yalnız bir ağırlık kazananı değiştiriyor. Tartışılması gereken matrisin sonucu değil, ağırlıkların gerekçesi.
Görsel · puan ve bedel birlikte · hesap
En yüksek puan, sporcu-hafta başına 10 kat pahalı
ağırlıklı puan (5 üzerinden) sporcu-hafta başına TL GNSS sistemi 4,14 475 TL Dijital sAZ formu 4,00 46 TL Tüketici saati 2,36 148 TL 3 yıl. 24 sporcu. yılda 40 hafta = 2.880 sporcu-hafta · karar matrisi aracının varsayılanları · hesap
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. 3 yıllık toplam: 1.368.000 · 132.000 · 426.000 TL; 2.880 sporcu-haftaya bölündü. Formun 132.000 TL’sinin 96.000’i (%73) personel zamanı: haftada 2 saat × 400 TL × 40 hafta × 3 yıl. Ucuz sistemde en büyük kalem insan zamanı. Toplam sahip olma maliyeti = satın alma + abonelik + bakım + personel + eğitim. Puanlar ders sitesindeki karar matrisi aracının varsayılanları.
BÖLÜM 2
Veri Yönetimi
Temizleme ve yaşam döngüsü.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · panoya gelen sayı
Ham veri, pano, eksik veri, olanaksız değer
Kelime Anlamı Örnek Ham veri, pano Değiştirilmemiş kayıt; tek ekranlık özet Ham veri arşivde kalır Eksik veri Kaydedilmemiş ya da girilmemiş gözlem Şarj bitti, form boş Olanaksız değer İnsanın ulaşamayacağı sayı Nabız 250, AZ 14 sAZ yükü Seans zorluğu × süre (keyfi birim, KB) 6 × 90 = 540 KB
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. AZ: sporcunun seansın zorluğunu 0–10 arasında puanlaması. Olanaksız değer silinmez; işaretlenip nedeni aranır. Süre ya da puan yanlış girilirse yük de yanlış çıkar.
Görsel · boş gün sıfır değildir · öğretim örneği
Aynı veri: 5,6 mı, 7,0 mı?
7 Pzt 8 Sal boş Çar 6 Per 7 Cum boş = 0 → 5,6 boş dışarıda → 7,0 0 5 10 Ali’nin uyku puanı (0–10), beş gün · öğretim örneği
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. (7 + 8 + 0 + 6 + 7) ÷ 5 = 5,6; (7 + 8 + 6 + 7) ÷ 4 = 7,0. Ölçülmeyen günü 0 yazmak Ali’yi kötü uyuyan gösterir ve karar kuralını boşuna tetikler.
Hızlı yoklama · 1 dakika
Veli çarşamba formu doldurmadı; takım o 90 dk’lık seansa ortalama 6,5 verdi. Öbür seanslar 1.800 KB. Boşluk 0 sayılırsa hafta ne kadar hafif görünür?
A ≈ %24,5B ≈ %6,5C ≈ %32,5D Hiç değişmez
Doğru: A. 6,5 × 90 = 585; 585 ÷ 2.385 ≈ %24,5.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. C, 585’i 1.800’e bölmek: eksik payı tam haftaya göre hesaplanır.
Gerçek bir araştırma · 2021
Boşluğu sıfırla değil, tahminle doldurmak
Soru Yük takibinde eksik veriyi doldurmanın en iyi yolu hangisi?
Ne yapıldı 93 lise basketbolcusu, bir sezon; var olan veri bilerek boşaltılıp 10 yöntemle dolduruldu.
10
yöntem gerçek değerle karşılaştırıldı.
Seansın takım ortalaması basit ama güçlü bir yoldu.
Benson LC, Stilling C, Owoeye OBA, Emery CA. Evaluating methods for imputing missing data from longitudinal monitoring of athlete workload. J Sports Sci Med. 2021;20(2):188–196.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. 45 kadın, 48 erkek oyuncu; saatteki sıçrama sayısı ve AZ kaydedildi. Takım ortalamasını yalnız seans ve oyuncu bilgisini birlikte kullanan makine öğrenmesi modelleri geçti. Doldurulan değer ham verinin yerine yazılmaz; ayrı sütunda “tahmin” diye işaretlenir.
Veri yaşam döngüsü
Her aşamanın bir sorumlusu olmalı
Aşama Soru İyi uygulama Toplama Kim, ne zaman, nasıl? Yazılı protokol, cihaz ve sürüm kaydı Temizleme Hata nasıl ayıklanır? Kural önceden yazılır, ham veri korunur Saklama Nerede, kim erişir? Şifreli, yetkiye dayalı; sunucu yeri Analiz, paylaşım Hangi kural, kim görür? SWC, RCV; antrenöre özet, sporcuya kendi verisi Silme Sporcu ayrılınca? Süre dolunca silme ya da anonimleştirme
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Panoya gitmeden beş kontrol: eksik veri (neden eksik?), olanaksız değer, cihaz hatası (az uydu, pil biterken kayıt), yinelenen kayıt ve saat dilimi, bağlam notu (hastalık, deplasman, yeni ayakkabı). Sonradan yazılan kural, istenen sonuca göre veri seçme riskidir.
Görsel · verinin yolculuğu · şematik
Altı aşama, altı sorumlu
Toplama protokol, sürüm Temizleme kural önce Saklama şifre, yetki Analiz SWC, RCV Paylaşım kim neyi görür Silme ayrılınca her aşamaya bir sorumlu veri yaşam döngüsü · şematik
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Sorumlusu belli olmayan aşama, hatanın ve sızıntının başladığı yer. Anonimleştirme: verinin kime ait olduğunun geri çıkarılamayacak hâle getirilmesi.
BÖLÜM 3
Hukuk ve Etik
KVKK, amaç, sporcu üzerindeki etki.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
KVKK · 6698 sayılı kanun
Sağlık verisi özel nitelikli kişisel veridir
İlke Anlamı Sahada Aydınlatma Hangi veri, neden, kimce Sezon başı yazılı bilgilendirme Açık rıza Özgür, bilgilendirilmiş, geri alınabilir Sözleşme baskısıyla alınmaz Amaçla sınırlılık Yalnız belirtilen iş için Reklamda, pazarlıkta yok Az veri Gerekenden fazlası toplanmaz Soruya yetecek en az ölçüm Güvenlik, aktarım Teknik ve idari tedbir Sunucunun yeri, üçüncü taraf
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, md. 6. Resmî Gazete, 7 Nisan 2016, sayı 29677.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sağlık ve biyometrik veri (parmak izi, yüz görüntüsü) özel niteliklidir; AB’deki karşılığı GDPR md. 9. Sporcunun md. 11’deki hakları: bilgi isteme, düzeltme, silme. Hukuki danışmanlık değildir; veri sorumlusuyla birlikte uygulanır.
Hızlı yoklama · 1 dakika
Kulüp bir oyuncunun KAD ve uyku verisini sözleşme görüşmesinde “yorgunluğa yatkın” diye pazarlıkta kullanmak istiyor. Uygun mu?
A Uygun; veri kulübündürB Oyuncu itiraz etmezse uygunC Uygun değil; amaç dışıD Anonimleştirilirse uygun
Doğru: C. Veri performans ve sağlık yönetimi için toplandı; pazarlık amaç dışıdır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. D kendi içinde çelişkili: anonim veriyle belli bir oyuncu hakkında pazarlık yapılamaz. Karkazis ve Fishman (2017) bu riski “veri sporcunun aleyhine kullanılabilir” diye özetledi: gözetim, gizlilik, çıkar çatışması, zorlama.
Gerçek bir araştırma · 2022
Veri toplanıyor, sporcuya geri dönmüyor
Soru İngiltere’de elit sporda izleme verisi nasıl toplanıp paylaşılıyor?
Ne yapıldı 599 sporcuyla çalışan 30 uygulayıcıya anket.
%44
sporcunun yeterli geri bildirim almadığını söyledi (11 / 25).
%83’ü (25 / 30) bir izleme sistemi kullanıyordu.
Neupert E, Gupta L, Holder T, Jobson SA. Athlete monitoring practices in elite sport in the United Kingdom. J Sports Sci. 2022;40(13):1450–1457.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sistemi kullananların 21’i (%84) veri toplamanın bilimsel gerekçesi olduğunu söyledi. En sık araç sporcunun doldurduğu kısa formlardı; çoğu kulübün kendi yazdığı maddelerdi. Verisinin bir karara döndüğünü görmeyen sporcu formu bırakır (Hafta 1).
Gerçek bir araştırma · 2026
Teknostres ve tükenmişlik
Soru Spor teknolojisi kullanımından doğan stres tükenmişlikle ilişkili mi?
Ne yapıldı 1.612 öğrenci-sporcu; tek seferlik anket, yapısal eşitlik modeli.
R² = 0,56
tükenmişlik farklarının modelce açıklanan payı.
Teknostresin doğrudan katsayısı β = 0,22.
Xiugang P, Rehman E, Alotaibi KA. Psychological associations of sports technology use with technostress, self-efficacy, cognitive weariness, and athlete burnout. Sci Rep. 2026;16(1):24387.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Yapısal eşitlik modeli: birçok değişkenin bağlantısını tek modelde birlikte tahmin eden yöntem. Kesitsel (tek zamanda toplanmış) olduğu için yön ve neden söylenemez.
Görsel · dolaylı yol daha güçlü
Stres yorgunluk üzerinden tükenmişliğe uzanıyor
β = 0,42 β = 0,43 β = −0,34 β = −0,24 β = 0,22 Teknostres Bilişsel yorgunluk Öz-yeterlik Tükenmişlik R² = 0,56 1.612 öğrenci-sporcu · kesitsel yapısal eşitlik modeli · Xiugang ve ark. (2026)
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Miller, Lastella ve Miles (2026) buna “orthometria” dedi: ölçümü toplamanın ve incelemenin kaygı yaratması, iyi oluşu ya da performansı bozması. Klinik tanı değil, davranış tanımı. Kolb’un deneyimsel öğrenme kuramına dayalı beş aşamalı sorumlu kullanım çerçevesi önerdiler. Sahada: sporcuya puan değil, ne yapacağı söylenir; sporcu bazı ölçümleri görmemeyi seçebilir, personel izlemeye devam eder.
SON BÖLÜM
Kendinizi Sınayın
Yedi soru · her biri bir dakika
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 1 / 7
Göğüs bandı 120, saat 114 atım/dk gösterdi. Bu ölçümün mutlak yüzde hatası kaçtır?
A %6B −%5C %5,3D %5
Doğru: D. 6 ÷ 120 = 0,05; işaret atılır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 2 / 7
Sapma +2 cm, farkların standart sapması 1,5 cm. %95 uyum sınırları nedir?
A −0,9 ile +4,9 cmB +0,5 ile +3,5 cmC −1,5 ile +1,5 cmD −2,0 ile +2,0 cm
Doğru: A. 2 ± 1,96 × 1,5 = 2 ± 2,94.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. B 1,96’yı unutmak; C sapmayı unutmak.
Soru 3 / 7
3 yıllık toplam maliyet 180.000 TL; 15 sporcu, yılda 40 hafta. Sporcu-hafta başına kaç TL?
A 300 TLB 100 TLC 1.200 TLD 12.000 TL
Doğru: B. 15 × 40 × 3 = 1.800; 180.000 ÷ 1.800 = 100.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 4 / 7
Uyku puanları: 6, 8, boş, 7. Boş günü dışarıda bırakan ortalama kaçtır?
A 5,25B 6,0C 7,5D 7,0
Doğru: D. (6 + 8 + 7) ÷ 3 = 7,0.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 5 / 7
Aşağıdakilerden hangisi en güçlü doğrulama kanıtıdır?
A Kendi sporunuza benzer bağımsız saha çalışmasıB Üreticinin web sitesindeki “laboratuvar doğruluğu”C Üreticinin yayımlamadığı iç rapor ve sunumuD Sporcuların cihazı çok beğenmesi ve önermesi
Doğru: A. TE, sapma ve uyum sınırı sizin koşulunuza benzer ortamda.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 6 / 7
KVKK’ya göre sporcunun KAD ve kan verisi hangi sınıftadır?
A Genel kişisel veri, ek koşul yokB Özel nitelikli kişisel veriC Kamuya açık, serbest veriD Kulübün ticari sırrı sayılır
Doğru: B. Sağlık verisi; 6698 sayılı kanun md. 6.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 7 / 7
Kesitsel bir çalışmada teknostres ile tükenmişlik arasında β = 0,22 bulundu. Hangisi doğru?
A Teknostres tükenmişliğe kesin yol açarB Tükenmişliğin %22’si teknostrestendirC İlişki var; neden olduğu söylenemezD İkisi arasında hiçbir ilişki yoktur
Doğru: C. Tek zamanda toplanan veri yön ve neden göstermez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Özet
Bugün beş şey öğrendik
1 Seçim ihtiyaçla başlar , pilot ve değerlendirmeyle biter. 2 Yüksek r yetmez; sapma ve uyum sınırı istenir. 3 Puan ve sporcu-hafta maliyeti birlikte okunur; ağırlığın gerekçesi yazılır. 4 Boş gün sıfır değildir ; kural önce, ham veri silinmez.5 Sağlık verisi özel niteliklidir ; ölçüm sporcuda kaygı da yaratabilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Sponsor yüzüğüne dönüp yeniden oylatın: doğrulanmamış algoritma, reklam amaçlı veri kullanımı ve gruptaki puan paylaşımı. Koşullu kabul için en az üç şart yazdırın.
Derslikten çıkmadan
Panoda kırmızı yandı. Antrenör ne yapacak, sporcuya ne söyleyecek?
Gelecek hafta · Hafta 10: Veriden Karara: Otoregülasyon ve Geri Bildirim
Ayrıntılı okuma: Hafta 9 hoca sunumu · teknoloji seçimi ve veri yönetimi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Görev (dörtlü gruplar): kulübünüz için bir izleme teknolojisi önerin. En az iki aday için bağımsız doğrulama çalışmalarını basamaklara göre sınıflayın, karar matrisiyle puanlayıp 3 yıllık maliyeti bulun, pilot planı ve veri temizleme kurallarını yazın, KVKK aydınlatma metninin ana başlıklarını çıkarın.