Antrenman Monitörizasyonu

Hafta 13

Normal Sonuç Neyi Dışlar?

Vaka atölyesi: dört adımlı vaka çözme, spora dönüş, enerji yetersizliği, demir, sık hastalanma, sıcakta yarış ve çelişen veride karar

Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027

Açıklanamayan yorgunluk

“Kalbine baktık, her şey normal.”

21 yaşında bir cimnastikçi eforla yorgunluk, ayağa kalkınca baş dönmesi ve hızlı nabız şikâyetiyle geldi. Kalp testleri normal, hemoglobini normal. Zirve oksijen tüketimi beklenenin yalnız %67’si.
Normal sonuç neyi dışladı?

Bu derste

Ders sonunda şunları yapabileceksiniz

1Bir vakada veri, hipotez, ek veri ve kararı sırayla yazmak.
2Spora dönüşte yük basamaklarını planlamak.
3Enerji kullanılabilirliğini bulup doğru yönlendirmeyi yapmak.
4Demir eksikliği evrelerini ve ölçüm zamanını açıklamak.
5Sık hastalanma ve sıcakta yarış için izleme planı kurmak.

Önce temel · kanın demir göstergeleri

Hemoglobin, ferritin, doygunluk, hepsidin

Kelime	Anlamı	Benzetme
Hemoglobin (Hb)	Oksijen taşıyan protein; düşükse anemi	Kamyonların sayısı
Ferritin	Demir deposunun büyüklüğü (µg/L)	Kilerdeki stok
Transferrin doygunluğu	Demir taşıyıcının dolu yüzdesi	%13: 100 koltukta 13 yolcu
Hepsidin, CRP	Demir emilimini kısan hormon; iltihap proteini	Kapı bekçisi; alarm

Gerçek bir vaka · 2026

Anemisiz demir eksikliği

Soru: Hemoglobini normal sporcuda demir eksikliği performansı düşürür mü?
Ne yapıldı: 21 yaşında üniversiteli cimnastikçi; Hb 14,1 g/dL, ferritin 15, doygunluk %13. Demir yerine konduktan 5 ay sonra yeniden test.

+%22

zirve VO₂: 25,5 → 31,2 mL/kg/dk (beklenenin %67’sinden %81’ine).

Yazarlar sporcuda ferritin için < 50 µg/L sınırını önerdi.

McErlean SME, Alam L, Baggish AL, et al. Nonanemic iron deficiency: exercise performance recovery after iron repletion in collegiate athlete. JACC Case Rep. 2026;31:107376.

Görsel · tedaviden önce ve sonra

Zirve VO₂ %22 arttı

Tahmin yoklaması · 1 dakika

Cimnastikçinin hemoglobini normaldi. Bu sonuç neyi dışlar?

Doğru: B. Eksiklik önce depoyu boşaltır; anemi son evrede gelir.

BÖLÜM 1

Vaka Çözme Yöntemi

Dört adım, bir ekip.

Önce temel · vakanın dört kavramı

Vaka, hipotez, ek veri, ekip kararı

Vaka

Sporcu, bağlam ve veri.

Yük, belirti, test, geçmiş.

Hipotez

Verinin olası açıklaması.

En az üç; tek nedene kilitlenme.

Ek veri

Hipotezleri ayıran ölçüm.

Hangi test, ne zaman?

Ekip kararı

Kimin neye karar verdiği açık.

Antrenör, hekim, sporcu.

Görsel · dört adım ve yetki sınırı · şematik

Antrenör fark eder, hekim karar verir

Önce temel · önceki haftalardan köprü

AKYO, RCV, enerji kullanılabilirliği, SGEY

Kelime	Anlamı	Örnek
AKYO (Hafta 12)	Akut yük ÷ kronik yük	Kerem 400 ÷ 100 = 4,0
RCV (Hafta 8)	Farkın gerçek sayılması için en küçük değişim	%30: 20 → 24 gürültü
EA (Hafta 4)	(Alım − egzersiz) ÷ yağsız kütle	Selin (2.400 − 600) ÷ 50 = 36,0
SGEY (REDs)	Düşük enerji kullanılabilirliğinin sağlık ve performans bedeli	Tanıyı belirti koyar

Görsel · gürültü bandı · hesap örneği

20’den 24’e gürültü, 20’den 30’a değişim

BÖLÜM 2

Beş Vaka

Veri, hipotez, ek veri, karar.

Önce temel · spora dönüş

YHK, eksantrik kuvvet, maksimal hız, üç basamak

Kelime	Anlamı	Örnek
YHK (HSR)	Hız eşiğinin üstünde koşulan metre	Haftada 1.800 m
Eksantrik kuvvet	Kasın uzarken fren gibi kuvvet üretmesi	Nordic hamstring
Maksimal hız	Seansta ulaşılan en yüksek hız (GNSS)	Sakatlık öncesine yakın mı?
Üç basamak	Katılım → spor → performans	Ardern ve ark. (2016)

Vaka 1 · arka uyluk sakatlığından dönen kanat

“Gelecek hafta maç.” Hazır mı?

Adım	Bu vakada
Veri	Üç hafta dışarıda; öncesi YHK 1.800 m; kuvvet testleri, ağrı, hazır oluş algısı
Hipotez	Doku iyileşti; hız kapasitesi ve kronik yük gelmedi
Ek veri	Maksimal hız, eksantrik kuvvet, maç talebine yakın seans
Karar	Kademeli plan; kriterler karşılanınca oyuna, sonra performansa

Görsel · dönüşün basamakları · hesap örneği

Aynı hedef, iki farklı merdiven

Hızlı yoklama · 1 dakika

Planda 1. hafta 540 m, 2. hafta 990 m. Bu basamakta haftalık artış kaç?

Doğru: A. (990 − 540) ÷ 540 ≈ 0,83.

Gerçek bir araştırma · 2026

Rehabilitasyonda hız ve ivme ne zaman?

Soru: Arka uyluk rehabilitasyonunda yüksek şiddetli koşunun zamanı ve dozu yeniden sakatlanmayla ilişkili mi?
Ne yapıldı: Beş kulüpten 95 elit futbolcu; GNSS verisi, 2 ve 6 ay yeniden sakatlanma takibi.

RR 0,86

günlük yüksek şiddetli ivmelenme maruziyeti için yeniden sakatlanma riski.

Geç dönemde (ilerlemenin %60’ından sonra) maruziyet de daha düşük riskle ilişkili.

Pecci J, Castilla-López C, di Michele R, Benedetti L, et al. Timing and dose matter: late high-speed exposure and higher high-intensity acceleration volumes reduce hamstring reinjury risk in elite male football (soccer). J Orthop Sports Phys Ther. 2026;56(9):611–621.

Vaka 2 · adet görmeyen orta mesafe koşucusu

Dört aydır adet yok, performans düşüyor

Adım	Bu vakada
Veri	Alım 2.100 kcal, egzersiz 850 kcal, yağsız kütle 46 kg; kemik stres yaralanması geçmişi
Hesap	EA = (2.100 − 850) ÷ 46 = 27,2 kcal/kg YKK/gün
Hipotez	Sorunlu düşük enerji kullanılabilirliği; öbür nedenler dışlanmalı
Karar	Hekim ve diyetisyene yönlendirme; yük ve beslenme planı birlikte

Mountjoy M, Ackerman KE, Bailey DM, et al. 2023 International Olympic Committee’s (IOC) consensus statement on Relative Energy Deficiency in Sport (REDs). Br J Sports Med. 2023;57(17):1073–1097.

Görsel · enerji kullanılabilirliği cetveli · hesap

Günde 400 kcal: 27,2’den 35,9’a

Vaka 3 · temposu zorlaşan triatlet

Demir eksikliğinin üç evresi

Evre	Ferritin	Hb	Doygunluk
1 · depolar azalmış	< 35	Normal	Normal
2 · anemisiz eksiklik	< 20	Normal (> 115)	< %16
3 · demir eksikliği anemisi	< 12	< 115	< %16
Bu sporcu	18	126	%14 → evre 2

Peeling P, Dawson B, Goodman C, Landers G, Trinder D. Athletic induced iron deficiency: new insights into the role of inflammation, cytokines and hormones. Eur J Appl Physiol. 2008;103(4):381–391.

Görsel · üç gösterge, üç cetvel

Hemoglobin normal, depo boş: evre 2

Gerçek bir araştırma · 2026

Kampta demir: döngü mü, antrenman mı?

Soru: Kadın sporcuda demir taramasında adet döngüsü evresi önemli mi?
Ne yapıldı: 24 kadın ragbi ligi oyuncusu (11 doğal döngü, 13 hormonal kontrasepsiyon); 5 haftalık kamp, 48 saatte bir kan.

−%16

kamp boyunca ferritin; hepsidin −%23.

Döngü evresi ferritin ve hemoglobinde anlamlı fark yaratmadı.

McKay AKA, McCormick R, Pearson M, et al. Optimizing iron-deficiency screening for female athletes: do we need to consider the menstrual cycle? Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2026.

Hızlı yoklama · 1 dakika

Triatletin ferritini 18 çıktı. Antrenör internetten bulduğu yüksek dozlu demiri önermek istiyor. Ne yapılır?

Doğru: C. Tanı ve takviye hekimindir; yanlış doz demir zararlı olabilir.

Önce temel · hastalık izleme

ÜSYE, OSTRC-H2, boyun kuralı, sıklık

Kelime	Anlamı	Örnek
ÜSYE	Üst solunum yolu enfeksiyonu	Nezle, boğaz
OSTRC-H2	Haftalık belirti ve etkisi anketi	Hafta 8 ve 12
Boyun kuralı	Boyun altı belirtide antrenman yok	Ateş, kas ağrısı
Sıklık	Sezonda kaç kez hastalandı	30 haftada 5: altı haftada bir

Vaka 4 · sezonda beşinci kez hastalanan yüzücü

Dört adımda sık hastalanma

1 · Veri

Belirti anketi, OSTRC-H2, yük, uyku, yolculuk.

2 · Hipotez

Ani yük artışı, toparlanma, enerji, uyku, bulaş.

3 · Ek veri

Hastalık öncesi 2 haftanın yükü, uykusu; enerji alımı.

4 · Karar

Boyun altında antrenman yok; kademeli dönüş; uyku ve hijyen.

Schwellnus M, Soligard T, Alonso JM, et al. How much is too much? (Part 2) International Olympic Committee consensus statement on load in sport and risk of illness. Br J Sports Med. 2016;50(17):1043–1052.

Önce temel · sıcakta yarış

WBGT, ter kaybı, kilo kaybı, ısıya alışma

Kelime	Anlamı	Örnek
WBGT	Sıcaklık, nem, güneş ve rüzgârı birleştiren ısı stresi	Nemli 31 °C kurudan zor
Ter kaybı	Kilo farkı + içilen − idrar	2,1 + 0,8 − 0,2 = 2,7 L
Kilo kaybı yüzdesi	Kilo farkı ÷ başlangıç	2,1 ÷ 75 = %2,8
Isıya alışma	Sıcakta antrenmanla birkaç günde uyum	Erken terleme, plazma artışı

Vaka 5 · 31 °C ve nemli havada turnuva · hesap örneği

90 dakikada 2,7 litre ter

Gerçek bir araştırma · 2026

Beş günlük ısıya alışma ne değiştirir?

Soru: Kısa bir ısıya alışma programı dayanıklılık sporcusunda yeterli mi?
Ne yapıldı: 14 erkek dayanıklılık sporcusu; 7’si 5 gün 32 °C, %70 nemde, 7’si serin ortamda.

−8 atım

dinlenik nabız; plazma hacmi +%7,3.

Ter miktarı da ≈ 500 mL arttı; böbrek stresi göstergeleri değişmedi.

Snape D, Wainwright B, Parsons IT, et al. Five days of heat acclimation improves cardiovascular and thermoregulatory responses without altering renal stress biomarkers in endurance athletes. PLoS One. 2026;21:e0345346.

Hızlı yoklama · 1 dakika

Oyuncu antrenmanda 1,5 kg verdi, 1,0 L içti, 0,3 L idrara çıktı. Ter kaybı kaç litre?

Doğru: D. 1,5 + 1,0 − 0,3 = 2,2.

Branşa göre · hangi vaka nerede sık?

Branş, vaka, ilk bakılacak veri

Branş	Sık vaka	İlk bakılacak veri
Futbol, ragbi	Arka uyluk, dönüş	YHK, maksimal hız, eksantrik kuvvet
Orta mesafe, cimnastik	Düşük enerji, kemik stresi	EA, adet öyküsü, yaralanma geçmişi
Triatlon, koşu	Demir eksikliği	Ferritin, doygunluk, CRP, zamanlama
Yüzme	Sık ÜSYE	Yük artışı, uyku, yolculuk, OSTRC-H2
Tenis, yaz turnuvaları	Sıcak, sıvı kaybı	Tartı, ter oranı, WBGT

Sahadan örnek · veri çelişince · basketbolcu Kaan

sAZ yüksek, KHS normal, KAD düşük

Ölçüm	Bugün	Olağanı	Anlamı
Dünkü sAZ	720 KB	450 KB	+%60: planlı ağır seans
KHS yüksekliği	38,5 cm	39,0 cm	−%1,3: TE %3 içinde
KHS FT:CT	0,612	0,625	−%2,1: TE %5 içinde
Sabah lnRMSSD	3,90	4,30 (SS 0,15)	z = −2,67

Çelişkide karar · Kaan için dört adım

En kötü sayıya değil, en güvenilir sayıya göre

1 · Gürültü

KHS farkları TE içinde; KAD sinyal adayı.

2 · Koşul

Tek sabah mı? Uyku, alkol, belirti; 7 günlük ortalama.

3 · Kural

İki gösterge aynı yönde değil: “ölçülü uyarla”.

4 · Karar

Şut tam; sprint ve sıçrama −%30; yarın tekrar ölç.

Hızlı yoklama · 1 dakika

Kaan’ın KAD’ı z −2,67, KHS normal, dünkü seans planlı ağırdı. Bugün ne yapılır?

Doğru: A. Tek gösterge, tek sabah: sprint ve sıçrama −%30, yarın tekrar.

SON BÖLÜM

Kendinizi Sınayın

Yedi soru · her biri bir dakika

Soru 1 / 7

Alım 2.100 kcal, egzersiz 850 kcal, yağsız kütle 46 kg. EA kaçtır?

Doğru: D. (2.100 − 850) ÷ 46 = 27,2 kcal/kg YKK/gün.

Soru 2 / 7

Ferritin 18 µg/L, Hb 126 g/L, transferrin doygunluğu %14. Hangi evre?

Doğru: B. Ferritin < 20, doygunluk < %16, Hb > 115: anemisiz eksiklik.

Soru 3 / 7

Kerem üç hafta hiç çalışmadı; bu hafta olağan 400 KB. Bağlı hesapla AKYO kaçtır?

Doğru: C. Kronik (400 + 0 + 0 + 0) ÷ 4 = 100; 400 ÷ 100 = 4,0.

Soru 4 / 7

Ferritin 18; örnek RCV %30. Yeniden ölçümde en az kaçın üstü gerçek artış sayılır?

Doğru: A. 18 × 1,30 = 23,4.

Soru 5 / 7

60 dakikalık seansta ter kaybı 1,5 L. Ter oranı kaçtır?

Doğru: D. 1,5 L ÷ 1 saat.

Soru 6 / 7

Yüzücüde ateş ve yaygın kas ağrısı var. Boyun kuralına göre ne yapılır?

Doğru: C. Belirtiler boynun altında.

Soru 7 / 7

80 kg oyuncu antrenmanda 2,0 kg verdi. Kilo kaybı yüzde kaç?

Doğru: B. 2,0 ÷ 80 = 0,025.

Özet

Bugün beş şey öğrendik

1Vaka dört adımda çözülür: veri, hipotez, ek veri, karar.
2Spora dönüş süreçtir; kriterle ve kademeli.
3EA hesaplanır; SGEY belirtiyle değerlendirilir.
4Demir eksikliği anemiden önce başlar; ferritin aynı koşulda ölçülür.
5Çelişen veride en güvenilir sayıya göre karar verilir.

Derslikten çıkmadan

Bir algoritma sporcuya “bugün dinlen” derse, kararı kim vermiş olur?

Gelecek hafta · Hafta 14: Gelecek: Yapay Zekâ, Uzaktan İzleme ve Etik

Ayrıntılı okuma: Hafta 13 hoca sunumu · vaka atölyesi.