Bilimsel Araştırma Yöntemleri
Hafta 2
Meraktan Araştırma Sorusuna
Bir merakı, bir dönemde cevaplanabilecek tek bir soruya çevirmek
Prof. Dr. İzzet İNCE Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Geçen hafta bir iddiaya “nereden biliyoruz?” diye sorduk. Bugün o merakı araştırılabilir bir soruya çeviriyoruz.
Ders dört bölüm: konudan soruya, problem nereden doğar, soruyu dört parçayla kurmak, araştırmanın türü ve deseni. Akışta dört yoklama, sonda sekiz soru var. Süre sıkışırsa “dört tür boşluk” ve “her soru dört parçaya uymaz” slaytlarını kısa geçin.
Danışman odasında
“Hocam, germeyi araştırmak istiyoruz.”
Danışman üç soru soruyor: Hangi germe? Kimde? Neye etkisi? Öğrenciler hiçbirine cevap veremiyor.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Alıntıyı okuyun ve sınıfa sorun: “Bu bir araştırma sorusu mu?”
Üç soruyu açın: Hangi germe (statik mi, dinamik mi, kaç saniye)? Kimde (basketbolcu mu, yaşlı mı, çocuk mu)? Neye etkisi (sıçrama mı, esneklik mi, sakatlık mı)?
Sorun konuda değil, sorunun belirsizliğinde. “Germe” bir konudur; bir dönemde, bir sınıf ve bir mezurayla cevaplanabilecek kadar dar bir soru gerekir.
Bu derste
Ders sonunda şunları yapabileceksiniz
1 Konu, problem ve araştırma sorusunu ayırt etmek.
2 Literatür boşluğunu ve problem durumunun dört cümlesini tanımak.
3 Bir soruyu dört parçaya ayırmak: kim, ne, neyle, ne ölçülecek.
4 Bir soruyu beş ölçütle sınamak.
5 Sorunun türünü tanımak, araştırılamayan soruyu dönüştürmek.
6 Araştırmayı amacına ve verisine göre sınıflamak, soruya desen seçmek.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Maddeler ileri tuşuyla tek tek açılır. Okuyup geçin; ders sonunda bu altı maddeye geri döneceğiz.
BÖLÜM 1
Konudan Soruya
Geniş bir merak, ölçülebilir tek bir cümleye nasıl iner?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kavram
Problem
research problem
Bilinmeyen ya da çelişkili olan ve bir yerde sorun yaratan durum.
Örnek: Konu: ısınma. Problem: Genç basketbolcularda germenin sıçramaya etkisi bilinmiyor; koçlar yine de her maçtan önce germe yaptırıyor.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Akılda kalsın: Problem = bilinmeyen + bunun yarattığı sorun.
Günlük örnek: Konu “trafik”. Problem: “Okul saatinde bu kavşakta neden her gün kaza oluyor, bilmiyoruz.”
Karıştırmayın: Problem şikâyet değildir. “Oyuncular yavaş” bir şikâyet; “neden yavaş olduklarını bilmiyoruz” bir problem.
Daraltmak
Konudan soruya dört basamak
1 · İlgi alanı: Isınma
2 · Konu: Maç öncesi statik germe
3 · Problem: Etkisi bilinmiyor
4 · Ölçülebilir soru
3. basamakta durmayın: problem henüz soru değildir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Her basamakta sorulan soru: 1) Neyi merak ediyorum? 2) Bu alanın hangi parçası? 3) Bilinmeyen ya da çelişkili olan ne, kimin işine yarar? 4) Kimde, neyi, neyle karşılaştırıp, nasıl ölçeceğim?
Problemde ne ölçüleceği ve neyle karşılaştırılacağı henüz yok. Soru bunları ekler.
Kavram
Araştırma sorusu
research question
Problemin, ölçülerek cevaplanabilecek tek cümlelik hâli. Soru işaretiyle biter.
Örnek: “Germenin etkileri” bir başlıktır. “60 sn statik germe, dinamik ısınmaya göre dikey sıçramayı değiştirir mi?” bir sorudur.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Akılda kalsın: Ölçemediğiniz soruyu araştıramazsınız.
Günlük örnek: “Hangi telefon iyi?” cevaplanamaz. “Bu iki telefonun şarjı video izlerken kaç saat gider?” ölçülerek cevaplanır.
Sorun: “Açılıştaki ‘germeyi araştırmak istiyoruz’ cümlesinde ne eksik?” Soru işareti yok, ölçülecek şey yok, kim belli değil.
Yoklama · 1 dakika
Dört öğrenci aynı ilgi alanından bir cümle yazdı. Hangisi bir dönemde ölçülerek cevaplanabilir?
A Kahvaltı eden ve etmeyen voleybolcular farklı sıçrar mı?
B Sporcularda beslenme alışkanlıklarının performansa etkileri
C Türkiye'deki gençler sabahları neden kahvaltı yapmıyor?
D Kahvaltı, sporcunun gün boyu performansı için çok önemlidir
Doğru: A. Kim, karşılaştırma ve ölçülecek şey (sıçrama) belli. C ilginç ama çok geniş ve ölçüm yok.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. B bir konu, D bir görüş. C'deki “neden” sorusu başka bir araştırma türü ister (Hafta 10).
BÖLÜM 2
Problem Nereden Doğar?
Araştırmacılar problemlerini çoğu zaman altı kaynaktan bulur.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · kavram
Literatür
literature · Türkçesi: alanyazın
Bir konuda bugüne kadar yayımlanmış bilimsel çalışmaların tümü : makaleler, kitaplar, tezler.
Örnek: Bir şehrin bütün haritaları gibi: nereye gidildiğini ve hangi sokağın boş kaldığını gösterir. “Kafein ve sprint literatürü”: bu konuda yazılmış yüzlerce çalışma.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Günlük dilde “literatür” edebiyat demektir; araştırmada bir konudaki yayınların bütünü. Türkçe metinlerde “alanyazın” da kullanılır, ikisi aynı şey.
Literatürü okumak, sorunun zaten cevaplanıp cevaplanmadığını görmenin tek yoludur. Nasıl taranacağı Hafta 5'in konusu.
Sınıfa: “Bir konuda ne yazıldığını öğrenmek için ilk nereye bakarsınız?” Çoğu “internet” der; Hafta 5'te bunun hangi kısmının literatür sayıldığını ayıracağız.
Altı kaynak
Problem altı yerden doğar
Saha gözlemi Hentbolcularda omuz ağrısı artıyor.
Literatürde boşluk Kafein ergen kızlarda az çalışılmış.
Kuram Seçim hakkı derse katılımı artırır mı?
Tekrar, genişletme Profesyonelde işe yarayan, amatörde de yarar mı?
Yeni teknoloji Telefon uygulaması doğru ölçüyor mu?
Kurumun ihtiyacı Yeni üyeler neden ilk aylarda bırakıyor?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Kolonlar tek tek açılır. Her kaynak için bir cümle:
Saha: Antrenör sezon ortasında omuz yakınmasının arttığını görüyor; hangi oyuncularda, hangi yükte? Boşluk: Kafeinin sprinte etkisi yetişkin erkeklerde çok çalışılmış; ergen kız sporcularda az. “Bilinmiyor” cümlesi boşluğun işaretidir. Kuram: Öz-belirleme kuramına göre ısınma oyununu öğrenciler seçerse aktif süre artmalı. Genişletme: Sonraki slaytın gerçek örneği. Teknoloji: Uygulamanın ölçtüğü sıçrama kuvvet platformuyla aynı mı (Hafta 6)? Kurum: Belediye spor merkezi gelir kaybediyor.
Sorun: “Sizin merakınız hangi kaynaktan geliyor?”
Önce temel · altı kaynak
Altı kaynak tek tek: ne demek, nasıl soruya döner?
Kaynak Ne demek? Sporda örnek Soruya dönüşü
Saha gözlemi Antrenmanda, maçta göze çarpan durum Hentbolcularda omuz ağrısı artıyor Hangi atış sayısında başlıyor?
Literatürde boşluk Çalışmaların henüz cevaplamadığı yer Kafein ergen kızlarda az çalışılmış Kafein ergen kızların 30 m süresini değiştirir mi?
Kuram Kuramın öngördüğünü sahada sınamak Seçim hakkı isteği artırır Oyunu öğrenci seçerse aktif süre artar mı?
Tekrargenişletme Aynı çalışmayı yeniden ya da başka grupta yapmak Nordic profesyonelde işe yaradı Amatörde de sakatlığı azaltır mı?
Yeni teknoloji Yeni bir ölçüm aracının doğruluğu Telefonla sıçrama ölçen uygulama Kuvvet platformuyla aynı sonucu verir mi?
Kurumun ihtiyacı Kulübün, okulun, belediyenin sorunu Yeni üyeler ilk aylarda bırakıyor Hangi ayda, hangi nedenle bırakıyorlar?
Kuvvet platformu: üzerine basılınca yere uygulanan kuvveti ölçen plaka; sıçramayı en doğru ölçen araçlardan.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Son sütun önemli: her kaynak tek başına soru değildir, soruya dönüşmesi gerekir. Sınıfa her satırda “bu sütunu siz doldurun” deyip sonra açın.
Kuram satırı: öz-belirleme kuramına (Deci ve Ryan) göre kişi seçim hakkı hissettiğinde içten gelen istek artar. Araştırmacı kuramdan bir öngörü çıkarır ve sınar (Hafta 1'deki tümdengelim).
Tekrar ile genişletme farkı: tekrar aynı grupta aynı yöntemle bulguyu yeniden arar; genişletme yalnız grubu (ya da koşulu) değiştirir. İkisi de katkıdır.
Kavram
Literatür boşluğu
research gap
Okunan çalışmaların henüz cevaplamadığı soru. Makalelerde “henüz bilinmiyor” ya da “az çalışılmış” cümlesi boşluğun işaretidir.
Örnek: Nordic egzersizinin sakatlığı azalttığı profesyonel futbolda gösterilmişti; amatör futbolda hiç sınanmamıştı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Örnekteki boşluğu van der Horst ve arkadaşları (2015) doldurdu; çalışma “Kendinizi sınayın” bölümündeki bir sorunun konusu.
Boşluk nerede bulunur? Derlemelerin sonuç paragrafında ve makalelerin tartışma bölümündeki “gelecek çalışmalar” cümlelerinde (Hafta 5).
Karıştırmayın: Hiç sorulmamış her soru boşluk değildir. Bazı sorular sorulmamıştır çünkü cevabı kimsenin işine yaramaz. Boşluk ile önem birlikte yazılır.
Boşluğun türü
Dört tür boşluk
Bilgi boşluğuhiç çalışılmamış Konu bu grupta ya da bu koşulda hiç ölçülmemiş.
Çelişkili bulgukanıt boşluğu Çalışmalar ters sonuç vermiş; germe çalışmaları uzun süre böyleydi.
Grup boşluğukatılımcılar farklı Yetişkin erkekte bilinen, kadında ya da çocukta bilinmiyor.
Yöntem boşluğudesen zayıf Yalnız kontrol grupsuz ya da çok az kişili çalışmalar var.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Satırlar tek tek açılır. Her satır için sınıftan bir örnek isteyin.
Çelişkili bulgu: tek tek germe çalışmaları farklı sonuçlar veriyordu; derlemeler bunu germe süresine bağladı (Hafta 1). Grup: kafeinin sprinte etkisi yetişkin erkeklerde çok çalışılmış, ergen kız sporcularda az. Yöntem: bir antrenman yöntemi yalnız ön test–son test ile, karşılaştırma grubu olmadan sınanmışsa ilk iş kontrollü bir çalışmadır (Hafta 9).
Sınıfa: “Sizin sorunuz hangi boşluğu dolduruyor?”
Önce temel · arka uyluk sözlüğü
Sonraki araştırmayı okumak için altı kelime
Terim Ne demek? Bu araştırmada
Arka uylukhamstring Uyluğun arkasındaki üç kas; dizi büker, kalçayı açar Futbolda sprintte en sık zorlanan kaslar
Nordic egzersizi Diz çökülür, ayak bilekleri tutulur, gövde yavaşça öne bırakılır 10 hafta kademeli, sonra haftada bir
Eksantrik Kasın uzarken kuvvet ürettiği çalışma Gövde öne düşerken arka uyluk frenler
Olağan antrenman Takımın her zamanki programı, ek yok Kontrol grubunun yaptığı
Küme kurası Kişiler değil, hazır gruplar kurayla ayrılır 50 takım kurayla ikiye ayrıldı
Sakatlık sıklığı Belli sayıda kişide, belli sürede görülen sakatlık 100 oyuncu-sezonda 3,8'e karşı 13,1
Oyuncu-sezon: bir oyuncunun bir sezonu. 100 oyuncu-sezon: 100 oyuncunun bir sezonu ya da 50 oyuncunun iki sezonu.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Arka uyluğun üç kası: biceps femoris, semitendinosus, semimembranosus. İsimleri ezberletmeyin; sprintte koşu adımının sonunda bacağı frenleyen kas grubu olduğu yeter.
Nordic egzersizini sınıfta bir öğrenciyle gösterin: biri diz çöker, öteki ayak bileklerini tutar; gövde dik kalarak yavaşça öne bırakılır, eller yere değince itilerek geri dönülür.
Küme kurası neden? Aynı takımda bazı oyuncular egzersizi yapıp bazıları yapmazsa antrenmanda birbirlerini etkilerler. Takımı bütün olarak bir gruba koymak bu karışmayı önler (Hafta 7).
Gerçek bir araştırma
Sahadan doğan problem: arka uyluk sakatlığı
Soru Nordic hamstring egzersizi, olağan antrenmana göre futbolcularda arka uyluk sakatlığını azaltır mı?
Ne yapıldı 50 takım, 942 oyuncu; takımlar kurayla ikiye ayrıldı ve bir sezon izlendi.
52 → 15
Kontrol grubunda 52, Nordic grubunda 15 sakatlık. Oran yaklaşık üçte bire indi.
Sık ve tekrarlayan bir saha sorunu, dört parçası belli tek bir soruya döndü.
Petersen J, Thorborg K, Nielsen MB, Budtz-Jørgensen E, Hölmich P. Preventive effect of eccentric training on acute hamstring injuries in men's soccer: a cluster-randomized controlled trial. Am J Sports Med. 2011;39(11):2296–2303.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Danimarka'da profesyonel ve amatör erkek futbolcular; 461 müdahale, 481 kontrol. Müdahale: 10 hafta kademeli Nordic, ardından sezon boyu haftada bir. 100 oyuncu-sezonda 3,8'e karşı 13,1 sakatlık. Programın yaklaşık 13 oyuncuya uygulanması bir sakatlığı önledi.
Kurayla ayrılan oyuncular değil takımlardı (küme örneklemesini Hafta 7'de göreceğiz).
Vurgulayın: “Hamstring sakatlıklarını araştırmak” bir konu; bu çalışma bir soru. Problem sahadan geldi, gerekçesini literatürden aldı (eksantrik kuvvet değiştirilebilir bir risk etkeni).
Yoklama · 1 dakika
“Kulübümüzde hentbolcuların omuz sakatlıkları artıyor ve bunun hangi antrenman yükünde başladığını bilmiyoruz.” Bu cümle hangi basamakta?
A Konu: araştırılacak genel alanın adı
B Problem: bilinmeyen ve yarattığı sorun
C Amaç: “incelemektir” diye biten cümle
D Soru: ölçülebilir, soru işaretli tek cümle
Doğru: B. Bilinmeyen (hangi yükte başladığı) ve yarattığı sorun (artan sakatlık) birlikte söylenmiş. D yanlış: soru işareti, karşılaştırma ve ölçüm yok.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Sorun: “Bu problemi soruya çevirin.” Örnek: “Haftalık atış sayısı 300'ü geçen hentbolcularda omuz ağrısı, geçmeyenlere göre daha sık mı?”
Problem durumu
Önerinin ilk paragrafı dört cümledir
1 · Bilinengenel durum + kaynak Burkulma voleybolda en sık sakatlıklardandır.
2 · Sorunneden önemli? Sporcuyu antrenmandan uzak tutar, tekrarlar.
3 · Bilinmeyenboşluk Kısa bir denge ısınmasının genç kadın voleybolcularda etkisi bilinmiyor.
4 · Bu araştırmaamaç 15–17 yaş kadın voleybolcularda 10 dk denge ısınmasının burkulma sıklığına etkisini incelemek.
Araştırma önerisi: araştırmaya başlamadan önce ne, kimde, nasıl yapılacağını anlatan yazılı plan.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Problem durumu (İngilizcesi problem statement), bir araştırma önerisinin okuyucuyu soruya ikna eden ilk paragrafıdır. Her cümlenin bir görevi var; biri eksikse okuyucu “neden bu soru?” diye sorar.
En sık hata: 3. cümleyi atlamak. Bilinen ve sorun yazılır, sonra doğrudan amaca geçilir; okuyucu bu sorunun zaten cevaplanıp cevaplanmadığını bilemez.
Önem (gerekçe) bölümü dört soruya cevap verir: sporcuya ne kazandırır, antrenöre hangi kararı kolaylaştırır, kuruma ne kazandırır, bilime hangi boşluğu doldurur? Amaç cümlesinin kalıbı Hafta 3'te.
BÖLÜM 3
Soruyu Dört Parçayla Kurmak
Kim? Ne yapılıyor? Neyle karşılaştırılıyor? Ne ölçülüyor?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Dört parça (PICO): katılımcı, uygulama, karşılaştırma, sonuç
İyi bir sorunun dört parçası
P · Kim? 17 yaş altı erkek basketbolcular
I · Ne yapılıyor? Kas başına 60 sn statik germe
C · Neyle? Yalnız dinamik ısınma
O · Ne ölçülüyor? Dikey sıçrama yüksekliği (cm)
“17 yaş altı erkek basketbolcularda 60 sn statik germe, dinamik ısınmaya göre dikey sıçramayı değiştirir mi?”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sağlık ve spor bilimlerinde bu dört parçaya baş harfleriyle PICO denir: participants, intervention, comparison, outcome. Adını ezberlemek gerekmez; dört soruyu sormak yeter.
Başka alandan örnek: 18–25 yaş 400 m koşucuları (P), 4 hafta beta-alanin (I), görünüşü aynı plasebo (C), 400 m süresi (O).
Her soru PICO'ya uymaz: betimsel soruda I ve C yoktur (“U14 voleybolcuların kaçında ayak bileği sakatlığı öyküsü var?”).
Önce temel · PICO harf harf
Dört harf, dört soru
Harf İngilizcesi Türkçesi Ne sorar? Germe sorusunda
P Participantspopulation Katılımcılar Kimde? 17 yaş altı erkek basketbolcular
I Intervention Uygulama, müdahale Ne yapılıyor? Kas başına 60 sn statik germe
C Comparison Karşılaştırma Neyle kıyaslanıyor? Yalnız dinamik ısınma
O Outcome Sonuç Ne ölçülüyor? Dikey sıçrama yüksekliği (cm)
Müdahale: araştırmacının katılımcıya bilerek uyguladığı şey. Statik germe: kası gerip kımıldamadan beklemek. Dinamik ısınma: hareket ederek yapılan ısınma.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Önceki slaytın dört kolonu burada İngilizcesi ve Türkçesiyle. Makalelerde ve veri tabanı aramasında (Hafta 5) bu İngilizce kelimeler geçer.
Benzetme: bir yemek tarifi gibi. P kimin için (çocuk menüsü mü?), I ne pişiyor, C neyle karşılaştırıyoruz (eski tarif), O neye bakıyoruz (tadı mı, kalorisi mi?).
Population “evren”, participants “katılımcılar” demektir; evren ile örneklem ayrımı Hafta 7'de.
Aynı dört parça üç branşta
Branş değişir, dört soru değişmez
Parça Futbol Halter Yüzme
P · Kim? Amatör erkek futbolcular 20–30 yaş erkek halterciler 13–15 yaş yüzücüler
I · Ne yapılıyor? Sezon boyu Nordic egzersizi 4 hafta kreatin 8 hafta kara antrenmanında sıçrama çalışması
C · Neyle? Olağan antrenman Görünüşü aynı sahte toz Yalnız havuz antrenmanı
O · Ne ölçülüyor? Arka uyluk sakatlığı sayısı Koparmada en çok kaldırılan kilo Çıkıştan 15 m'ye varış süresi
Halter sorusu tek cümlede: “Erkek haltercilerde 4 hafta kreatin, sahte toza göre koparmada kaldırılan en yüksek kiloyu artırır mı?”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sınıfa: “Futbol ve yüzme sütunlarını tek cümleye çevirin.” Futbol: “Amatör erkek futbolcularda sezon boyu Nordic egzersizi, olağan antrenmana göre arka uyluk sakatlığını azaltır mı?”
Sahte toz = plasebo (Hafta 1). Kreatin: kasta kısa süreli, patlayıcı iş için enerji deposunu artıran takviye.
Sonra öğrencilerin kendi branşından bir sütun doldurtun; dört satırdan biri boş kalıyorsa soru eksiktir.
Tahmin · 1 dakika
“Kadın voleybolcularda 6 hafta denge antrenmanı, olağan ısınmaya göre ayak bileği burkulma sayısını azaltır mı?” Bu soruda O (sonuç) hangisi?
A Kadın voleybolcular
B 6 haftalık denge antrenmanı
C Olağan ısınma programı
D Burkulma sayısı
Doğru: D. Ölçülen şey burkulma sayısı. A katılımcı (P), B uygulama (I), C karşılaştırma (C).
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Oy, sonra cevap. Yanlış şık seçenlere dört harfi tek tek sorun: “Kimde? Ne yapılıyor? Neyle? Ne ölçülüyor?” Sonuç her zaman sayılan ya da ölçülen şeydir.
Önce temel · soru türleri ve yeni harfler
Sonraki slayttaki yedi kelime
Terim Ne demek? Sporda örnek
Etki sorusu “X, Y'yi değiştirir mi?” Uygulamayı araştırmacı verir Beta-alanin 400 m süresini kısaltır mı?
İlişki sorusu “X ile Y birlikte mi değişiyor?” Az uyuyanlar daha sık mı sakatlanıyor?
Betimsel soru “Ne kadar? Kaç?” Durumu sayıyla anlatır U14 voleybolcuların kaçında burkulma öyküsü var?
Nitel soru “Nasıl yaşıyor?” Yaşantının anlamını arar Futbolcu sahaya dönüşü nasıl yaşıyor?
E · maruziyet Araştırmacının vermediği, kişinin zaten yaşadığı durum Az uyku, sıcakta antrenman
I · ilgi odağı Nitel soruda anlaşılmak istenen yaşantı Yeniden sakatlanma korkusu
Co · bağlam Yaşantının geçtiği yer ve dönem Sahaya dönüş dönemi
Beta-alanin: kasta asidi tamponlayan karnozinin yapımını artıran takviye. U14: 14 yaş altı. Öykü: geçmişte yaşanmış olması.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. İngilizceleri: E exposure, I phenomenon of interest, Co context. PEO: participants, exposure, outcome. PICo: participants, interest, context.
Etki ile ilişki sorusu arasındaki fark tek bir yerde: uygulamayı kim veriyor? Araştırmacı veriyorsa etki, sporcu zaten yaşıyorsa (maruziyet) ilişki.
Sınıfa: “Sigara içen ve içmeyen koşucuları karşılaştırmak hangisi?” Cevap: ilişki; sigarayı araştırmacı veremez.
Soru türüne göre çerçeve
Her soru dört parçaya uymaz
Etki sorusuPICO Katılımcı, uygulama, karşılaştırma, sonuç: beta-alanin mi plasebo mu, 400 m süresi.
İlişki sorusuPEO Katılımcı, maruziyet, sonuç: az uyuyan futbolcularda sakatlık sıklığı.
Betimsel sorukatılımcı + sonuç 14 yaş altı voleybolcuların kaçında burkulma öyküsü var?
Nitel soruPICo Katılımcı, ilgi odağı, bağlam: futbolcuların korkusu, sahaya dönüşte.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Dört harfli kalıp en çok etki sorularında işe yarar. Öteki türler için akraba kalıplar var; harfleri ezberlemek gerekmez, hangi parçanın olmadığını görmek yeter.
Maruziyet (İngilizcesi exposure): araştırmacının vermediği, katılımcının zaten yaşadığı durum: az uyku, erken uzmanlaşma, sıcakta antrenman. Maruziyet varsa araştırmacı grupları kurmaz; soru ilişki sorusudur (Hafta 8).
Nitel çerçevedeki küçük “o”, bağlamın (context) sonuçtan farklı olduğunu gösterir; nitel soruda ölçülecek bir sonuç yoktur (Hafta 10).
Sınıfa: “Betimsel soruda neden uygulama ve karşılaştırma yok?”
Kavram
Karşılaştırma
comparison
Uygulamanın neyle kıyaslandığı. İyi karşılaştırma uygulamadan yalnız tek bir şeyle ayrılır.
Örnek: Kafeinli kahveyi suyla değil, kafeinsiz kahveyle karşılaştırın. Suyla kıyaslanırsa fark kafeinden mi, sıcak içecekten mi, bilinmez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Günlük örnek: Yeni ayakkabının sizi hızlandırıp hızlandırmadığını görmek için aynı pistte, aynı gün eski ayakkabınızla koşarsınız.
Germe örneğinde germe günü ile kontrol günü arasında her şey aynı olmalı: saat, salon, ölçen kişi. Tek fark germe.
Sorun: “Hiçbir şey yapmayan grup her zaman yeterli mi?” Bazen yeter; çoğu zaman yetmez.
Beş ölçüt (FINER) · Hulley ve ark.
Soruyu yazdınız; şimdi beş ölçütle sınayın
1 Yapılabilir mi? Kişi, araç, zaman ve para yeter mi?
2 İlginç mi? Cevabı başkaları da merak ediyor mu?
3 Yeni mi? Bilinene bir şey ekliyor mu?
4 Etik mi? Katılımcıya zarar riski var mı?
5 İşe yarar mı? Sonuç bir kararı değiştirir mi?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. İngilizce baş harfleriyle FINER : feasible, interesting, novel, ethical, relevant (Hulley ve ark., klinik araştırma için önerdi; spor bilimlerine aynen uyar).
Sıra önemli: önce yapılabilirlik ve etik. Bir lisans öğrencisinin milli takım sporcularında 2 yıl kas biyopsisi izlemi yapılabilir değil; kendi kulübündeki 20 güreşçide 4 hafta sabah tartı ve uyku kaydı yapılabilir.
Yeni olmak şart değil: tekrar da katkıdır; gerekçesi yazılır.
Önce temel · FINER harf harf
Beş ölçüt tek tek: geçen soru, takılan soru
Harf Ne sorar? Geçer Takılır
Ffeasible · yapılabilir Kişi, araç, zaman, para yeter mi? Kulüpteki 20 güreşçide 4 hafta sabah tartısı Milli takımda 2 yıl kas biyopsisi
Iinteresting · ilginç Cevabı başkaları da merak ediyor mu? Antrenörlerin sorduğu ısınma sorusu Yalnız öğrencinin kendisini ilgilendiren
Nnovel · yeni Bilinene bir şey ekliyor mu? Kafeinin ergen kız sprinterlerde etkisi Yüzlerce kez cevaplanmış, gerekçesiz tekrar
Eethical · etik Katılımcıya zarar riski var mı? Kilo düşürme alışkanlığına isimsiz anket Güreşçiye 3 günde %5 kilo verdirmek
Rrelevant · işe yarar Sonuç bir kararı değiştirir mi? Isınma programını değiştirebilecek sonuç “Uğurlu çorap şans getirir mi?”
ve ark.: “ve arkadaşları”; çok yazarlı çalışmada ilk yazarın adından sonra yazılır. Biyopsi: iğneyle küçük doku parçası almak.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. FINER, Hulley ve arkadaşlarının klinik araştırma kitabında (Designing Clinical Research) önerilir. Harfleri ezberletmeyin; beş soruyu sorun.
“Takılır” sütununu sınıfa okutup her birini nasıl “geçer” hâle getireceklerini sorun. Biyopsi örneği: kas biyopsisi yerine sıçrama testi; 2 yıl yerine bir dönem; milli takım yerine kendi kulübü.
Etik satırı Hafta 12'nin konusu: zarar verme, onay al, gizliliği koru.
Düzeltme atölyesi
Aynı merak, iki cümle
Cevaplanamaz
“Yüzmenin çocuklara etkisi”
Hangi etki? Hangi çocuk? Neyle karşılaştırılıyor?
Cevaplanır
“8–10 yaş çocuklarda 12 hafta yüzme, yalnız beden eğitimine göre 20 m mekik koşusu skorunu artırır mı?”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Önce yalnız soldaki kolonu gösterin; sınıf düzeltmeyi denesin. Sonra sağ kolonu açın ve dört parçayı birlikte bulun.
İki örnek daha: “Futbolcular yeterince uyuyor mu?” → “Üniversite futbol takımındaki oyuncular maç öncesi gece kaç saat uyuyor, kaçı 8 saatin altında?” “Müzik performansı artırır.” (iddia) → “Amatör koşucularda hızlı tempolu müzik, müziksiz koşuya göre 5 km süresini değiştirir mi?”
Sorunun türü
Sorunun ilk kelimeleri yöntemi seçer
Betimsel · Ne kadar? 14 yaş altı yüzücüler haftada kaç saat çalışıyor?
İlişkisel · Birlikte mi? Kavrama kuvveti ile yürüme hızı ilişkili mi?
Etki · Değiştirir mi? Beta-alanin 400 m süresini kısaltır mı?
Nitel · Nasıl yaşıyor? Sakatlıktan dönen judocu ilk maçı nasıl yaşıyor?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Her tür farklı bir araştırma ister: betimsel soru tarama ve ölçüm (Hafta 8), ilişkisel soru korelasyon (Hafta 8), etki sorusu deney (Hafta 9), nitel soru görüşme ve gözlem (Hafta 10).
İnce ayrım: Grupları araştırmacı kurarsa deneydir. Var olan grupları (kadın–erkek, elit–amatör) karşılaştırırsa nedensel-karşılaştırmalı araştırmadır; nedeni kesin göstermez.
Nitel soruda sayı beklenmez, hipotez kurulmaz; az kişiden derin bilgi toplanır.
Bilimin sınırı
“-meli mi?” sorusunu veri cevaplamaz
Değer yargısı
“Çocuklar 10 yaşından önce tek branşta uzmanlaşmalı mı?”
Araştırılabilir
Erken tek branşa yönelen ve çok branşta oynayan 12–14 yaş sporcuların aşırı kullanım sakatlığı farklı mı?
Değer yargısı: neyin iyi ya da doğru olduğuna dair karar. Uzmanlaşma: tek branşa yönelmek. Aşırı kullanım sakatlığı: darbe olmadan, aynı hareketin çok tekrarıyla oluşan sakatlık.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Bilim “ne olmalı?” sorusuna değil, “ne oluyor, ne kadar, neden, nasıl?” sorularına cevap verir. Değer kararını veriye bakarak insanlar verir: antrenör, öğretmen, federasyon.
Araştırılamayan diğer türler: “En iyi” sorusu (“Futbolda en iyi diziliş hangisi?”), tanımsız kavram (“Gerçek sporcu ruhu kimde var?”), sınanamayan iddia (“Uğurlu çorap şans getirir mi?”). Her biri ölçülebilir bir soruya dönüştürülebilir.
Yoklama · 1 dakika
“Haftada 3 gün kuvvet antrenmanı yapan ve yapmayan kadın hentbolcuların atış hızı farklı mı?” Antrenmanı araştırmacı vermiyor. Bu soru hangi türde?
A Betimsel: bir durumu sayıyla anlatır
B Etki: deneyle neden gösterir
C İlişki: birlikte görülmeye bakar
D Nitel: yaşanan deneyimin anlamını arar
Doğru: C. Sporcular antrenmanı zaten yapıyor ya da yapmıyor. B yanlış: nedeni göstermek için antrenmanı araştırmacının vermesi gerekir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Sorun: “Bu soruyu etki sorusuna nasıl çeviririz?” Cevap: Hentbolcuları kurayla ikiye ayırıp birine 8 hafta kuvvet antrenmanı vermek.
BÖLÜM 4
Araştırmanın Türü ve Deseni
Amacına göre, verisine göre ve sorunun türüne göre
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Geçiş slaytı. Hafta 1'de bilginin yollarını gördük; şimdi araştırmanın kendi türlerini. Sınıfa: “Bir laboratuvar çalışmasıyla bir öğretmenin kendi sınıfındaki çalışması aynı tür mü?”
Önce temel · kavram
Araştırma deseni
research design
Verinin kimden, ne zaman, nasıl toplanacağını ve grupların nasıl kurulacağını gösteren plan.
Örnek: Ev yapmadan önce çizilen proje gibi. 40 futbolcu kurayla ikiye ayrılır, 6 hafta önce ve sonra 20 m sprint ölçülür: bu bir desendir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Tür ile desen farkı: tür araştırmanın genel ailesi (uygulamalı, nicel); desen o ailenin içindeki somut plan (deney, tarama, izleme).
Benzetme: “İtalyan mutfağı” tür, “bu akşamki makarnanın tarifi” desen.
Desen soruya göre seçilir; bu bölümün son tablosu hangi soruya hangi desenin uyduğunu gösterir.
Amacına göre
Temel, uygulamalı, eylem
Temel Bir olgunun işleyişini anlamak.
Yorgunlukta sinir sisteminin payı ne kadar?
Uygulamalı Sahadaki somut sorunu çözmek.
Nordic egzersizi arka uyluk sakatlığını azaltır mı?
Eylem Kendi ortamını döngüyle iyileştirmek.
Antrenör bırakan çocuk sayısını izleyip programını düzeltir.
Üçü de bilimseldir; fark, sonucun kime ve ne kadar çabuk yarayacağıdır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. İngilizceleri: basic, applied, action research. Temel araştırma çoğunlukla laboratuvarda yapılır, sonucu yıllar sonra sahaya iner (kas hücresinde kalsiyumun kasılmayı başlatması gibi). Spor bilimlerindeki çalışmaların çoğu uygulamalıdır.
Eylem araştırması “planla → uygula → gözle → düşün” döngüsüyle yürür; uygulayıcı aynı zamanda araştırmacıdır. Genellemesi sınırlıdır; gücü, uygulamayı hemen değiştirmesidir.
Sınıfa: “Bu dönemki projeniz hangisi?” Çoğunuzunki uygulamalı olacak.
Verisine göre
Nicel, nitel, karma: aynı konu, üç yol
Nicel Sayıyla ölçer, çok kişiden veri toplar.
1.200 gence anket: bırakma oranı kaç?
Nitel Söz ve gözlemle anlamı arar; az kişi, derin görüşme.
Sporu bırakan 12 gençle görüşme.
Karma İkisini aynı çalışmada birleştirir.
Önce anket, sonra en riskli gruptan görüşme.
Hangisi daha bilimsel diye sorulmaz; soru seçer.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. İngilizceleri: quantitative, qualitative, mixed methods. Konu aynı: gençlerin sporu bırakması.
Nicelin güçlü yanı genelleme, zayıf yanı “neden”in içini göstermemesi. Nitelin güçlü yanı derinlik, zayıf yanı sonucun herkese genellenememesi. Karma desen birinin zayıflığını ötekiyle kapatır; takım sporlarında konum cihazıyla ölçülen yük ve oyuncularla yorgunluk üzerine grup görüşmesi gibi. Üç karma desen Hafta 10'da.
Sınıfa: “‘Ne kadar?’ hangi yolu ister, ‘nasıl yaşıyor?’ hangisini?”
Sorudan desene
Sorunun türü deseni seçer
Betimselne kadar? kaç? Tarama, tek seferlik ölçüm · Hafta 8
İlişkiselbirlikte mi değişiyor? İlişkisel desen, izleme (kohort) · Hafta 8
Var olan gruplarfark var mı? Nedensel-karşılaştırmalı; nedeni kesin göstermez
Etkideğiştirir mi? Deney: gruplar kurayla kurulur · Hafta 9
Nitelnasıl yaşıyor? Görüşme, gözlem · Hafta 10
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Bu tablo dönemin haritasıdır: her satır ileride bir haftanın konusu.
En sık hata: etki sorusu sorup ilişkisel veri toplamak. “Kuvvet antrenmanı atış hızını artırır mı?” diye sorup antrenman yapan ve yapmayan hazır grupları karşılaştırmak, nedeni göstermez; Bölüm 3'teki yoklamada bunu gördük.
İzleme (kohort, İngilizcesi cohort): aynı kişiler zaman içinde izlenir; hangisinin önce geldiği görülür ama yine de kura yoktur. Kanıt piramidindeki yeri Hafta 1'de.
Önce temel · desenler tek tek
Altı desen: ne yapılır, neyi gösteremez?
Desen Ne yapılır? Sporda örnek Neyi gösteremez?
Tarama Bir grup bir kez ölçülür ya da ankete alınır 300 öğrencinin haftalık spor saati Neden ve zamanla değişim
İlişkisel İki ölçümün birlikte değişip değişmediğine bakılır Kavrama kuvveti ile yürüme hızı Hangisinin hangisine yol açtığı
İzlemekohort Aynı kişiler zaman içinde izlenir Bir sezon uyku ve sakatlık kaydı Kura yok; gizli değişken karışabilir
Var olan gruplarnedensel-karşılaştırmalı Hazır gruplar karşılaştırılır Elit ve amatör yüzücülerin kulaç sayısı Fark gruptan mı, başka bir şeyden mi
Deney Gruplar kurayla kurulur, birine uygulama verilir Nordic ve olağan antrenman Zararlı ya da imkânsız uygulamayı sınayamaz
Nitelgörüşme, gözlem Az kişiyle derinlemesine konuşulur, izlenir Sakatlıktan dönen judocuyla görüşme Kaç kişide olduğunu, genellemeyi
Anket: herkese aynı soruların yazılı sorulduğu form. Genelleme: bulguyu çalışılmayan kişilere de uygulamak.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2,5 dk. Önceki slaytın beş satırı burada altı desene açıldı; ilişkisel satır ikiye ayrıldı: aynı anda ölçmek (ilişkisel) ve zaman içinde izlemek (kohort).
Son sütun her desenin sınırıdır; hiçbir desen her şeyi göstermez. Deney nedeni en iyi gösterir ama sigara, az uyku ya da sakatlık gibi zararlı şeyleri kurayla veremeyiz; o zaman izleme kullanılır.
Var olan gruplar örneği: elit yüzücülerin kulaç sayısı farklı çıkabilir; ama bu fark antrenman yılından, boydan ya da yetenek seçiminden de gelebilir.
Yoklama · 1 dakika
Bir beden eğitimi öğretmeni kendi 7. sınıfında kızların derse katılımının düşük olduğunu görüyor; oyun seçimini değiştiriyor, katılımı sayıyor, öğrencilerle konuşuyor, dersi yeniden düzenliyor. Bu çalışma hangisi?
A Temel araştırma; nicel: mekanizmayı anlamak için sayar
B Uygulamalı araştırma; nitel: yalnız öğrencilerle konuşur
C Eylem araştırması; karma: sayım ve konuşma birlikte
D Temel araştırma; karma: sonucu bütün okullara genellenir
Doğru: C. Öğretmen kendi sınıfında “planla, uygula, gözle, düşün” döngüsünü yürütüyor; hem sayıyor hem konuşuyor. D çekici ama yanlış: eylem araştırmasının sonucu o sınıfa özgüdür.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Oy, sonra cevap. B diyenlere: öğretmen katılımı sayıyor; yalnız konuşma olsaydı nitel olurdu.
KENDİNİZİ SINAYIN
Sekiz Soru
Her soruda bir durum var. Önce kendi cevabınızı verin, sonra şıkka bakın.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Geçiş slaytı. Her soruda yarım dakika düşünme, sonra el kaldırarak oy. Zaman azsa 3–4 soruyu sınıfta yapıp kalanını ödev bırakın.
Kendinizi sınayın · Soru 5
“65 yaş üstü kadınlarda 12 hafta tai chi, germe ve yürüyüşe göre 6 aydaki düşme sayısını azaltır mı?” Bu soruda karşılaştırma (C) hangisi?
A 65 yaş üstü kadınlar
B 12 haftalık tai chi programı
C 6 ayda kaydedilen düşme sayısı
D Germe ve yürüyüş programı
Doğru: D. Tai chi'nin etkisi germe ve yürüyüşle kıyaslanıyor. B çekici ama tai chi denenen uygulamadır (I), karşılaştırma değil.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Dört parçayı birlikte sayın: P yaşlı kadınlar, I tai chi, C germe ve yürüyüş, O 6 aydaki düşme sayısı.
Kendinizi sınayın · Soru 6
Beta-alanin kapsülünün 400 m süresine etkisi sınanacak. Fark yalnız beta-alanine bağlanabilsin diye karşılaştırma grubu ne almalı?
A Hiçbir şey almadan yalnız ölçülmeli
B Aynı görünen plasebo kapsül almalı
C Beta-alanin yerine kafein almalı
D Aynı kapsülü iki katı dozda almalı
Doğru: B. İki grup yalnız beta-alaninle ayrılır; kapsül yutmanın beklentisi iki grupta da var. A yanlış: hiçbir şey almayan grup beklentiyi ayıramaz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Hafta 1'deki plasebo fikrine bağlayın. C de iki şeyi birden değiştirir: beta-alanini çıkarır, kafeini ekler.
Kendinizi sınayın · Soru 7
Bir öğrenci, hızlı kilo vermenin zararını görmek için güreşçilere 3 günde %5 kilo verdirmeyi öneriyor. Bu soru önce hangi ölçüte takılır?
A Yapılabilir değil: kişi ve araç yetmez
B İlginç değil: cevabını hiç kimse merak etmez
C Yeni değil: bilineni yeniden soruyor
D Etik değil: katılımcıya zarar verebilir
Doğru: D. Zararı görmek için zarar verdiren soru beklemeye alınır. Daha iyi hâli: yarış öncesi kilo düşürme alışkanlıklarını isimsiz anketle betimlemek.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. A çekici olabilir ama güreşçi bulmak ve tartmak zor değil; sorun yapılabilirlik değil etik. Etik olmayan soru ne kadar ilginç olursa olsun sorulmaz.
Kendinizi sınayın · Soru 8
“Futbolda en iyi diziliş hangisi?” sorusu bu hâliyle araştırılamaz. Aşağıdakilerden hangisi onun araştırılabilir bir hâlidir?
A 4-3-3 ve 4-2-3-1 maçlarında ceza sahası girişi farklı mı?
B Dünyanın en başarılı dizilişi hangisi olmalıdır?
C Hangi diziliş takıma daha güzel ve keyifli oyun oynatır?
D Bir takım için ideal diziliş hangisidir ve bunun nedeni nedir?
Doğru: A. “En iyi” yerine ölçülebilir bir ölçüt ve karşılaştırma konmuş. C yanlış: “güzel ve keyifli” tanımsızdır, ölçülemez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. B ve D yine “en iyi/ideal” sorusu: kime, neye göre? Ölçüt yok.
Kendinizi sınayın · Soru 9
Bir araştırmacı, ön çapraz bağ ameliyatından dönen futbolcuların yeniden sakatlanma korkusunu nasıl yaşadığını anlamak istiyor. Hangi soru uygun?
A Ameliyattan dönenlerin kaçında korku puanı yüksek?
B Korku puanı ile sahaya dönüş süresi ilişkili mi?
C Futbolcular dönüşte bu korkuyu nasıl yaşıyor?
D Psikolojik destek korku puanını azaltır mı?
Doğru: C. Amaç sayı değil yaşantının anlamı; bu nitel bir sorudur ve görüşmeyle cevaplanır. A yanlış: “kaçında” betimsel bir sorudur, deneyimi anlatmaz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Dört şık dört türü temsil ediyor: A betimsel, B ilişkisel, C nitel, D etki. Sınıfa her birinin türünü söyletin.
Kendinizi sınayın · Soru 10
Yeni bir telefon uygulaması sıçrama yüksekliğini kamerayla ölçüyor. Bir araştırmacının bu uygulama hakkında soracağı ilk soru ne olmalı?
A Uygulama, kuvvet platformuyla aynı sonucu veriyor mu?
B Uygulamayı kullanan sporcular daha mı yüksek sıçrıyor?
C Uygulama sporcuların motivasyonunu artırıyor mu?
D Uygulamayı kaç kulüp satın almak istiyor?
Doğru: A. Yeni bir ölçüm aracında ilk soru doğru ölçüp ölçmediğidir. B yanlış: araç doğru ölçmüyorsa onunla bulunan her fark şüphelidir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Bu, problemin “yeni teknoloji” kaynağı. Ölçümün doğruluğu (geçerlik) Hafta 6'nın konusu.
Kendinizi sınayın · Soru 11
Nordic egzersizinin profesyonel futbolcularda sakatlığı azalttığı gösterildi. Bir ekip aynı programı amatör futbolcularda sınıyor. Bu çalışma neden değerli?
A Önceki bulgunun yanlış olduğunu gösterir
B Bulgunun başka grupta da geçerliğini sınar
C Aynı soruyu sorduğu için yeni bir şey katmaz
D Profesyonel verisini büyüterek gücü artırır
Doğru: B. P değişti; I, C, O aynı: genişletme. Amatörlerde de sakatlık 1.000 saatte 0,8'den 0,25'e indi. C yanlış: genişletme de katkıdır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Gerçek çalışma: van der Horst ve ark. (2015), Am J Sports Med; 40 amatör takım kurayla ikiye ayrıldı, 579 oyuncu. Sakatlık sıklığı azaldı ama sakatlığın ağırlığında fark çıkmadı: bulgunun bir kısmı tekrarlandı, bir kısmı tekrarlanmadı.
Kendinizi sınayın · Soru 12
Bir öğrencinin problem durumu üç cümle: “Burkulma voleybolda en sık sakatlıklardandır. Sporcuyu antrenmandan uzak tutar. Bu araştırmanın amacı denge ısınmasının etkisini incelemektir.” Hangi cümle eksik?
A Bilinen: genel durum ve onu gösteren kaynak
B Sorun: bunun neden önemli olduğu
C Bu araştırma: amaç cümlesi
D Bilinmeyen: literatürdeki boşluk
Doğru: D. Okuyucu, denge ısınmasının etkisinin zaten bilinip bilinmediğini öğrenemiyor. A çekici ama yanlış: bilinen cümlesi var; eksik olan kaynağıdır, cümlenin kendisi değil.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Sınıfa eksik cümleyi yazdırın. Örnek: “Denge antrenmanının yetişkinlerde burkulmayı azalttığını gösteren çalışmalar var; okul ve kulüp koşullarında kısa bir programın genç kadın voleybolcularda etkisi bilinmiyor.”
Özet
Bugün altı şey öğrendik
1 Huni: ilgi alanı → konu → problem → soru.
2 Problem durumu: bilinen, sorun, bilinmeyen, bu araştırma.
3 Dört parça: kim, ne yapılıyor, neyle, ne ölçülüyor.
4 Beş ölçüt: önce yapılabilirlik ve etik.
5 Tür: ne kadar, ilişki, etki ya da nitel; yöntemi soru seçer.
6 Araştırma: temel, uygulamalı, eylem; nicel, nitel, karma.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Derslikten çıkmadan
Geçen hafta bulduğunuz iddiayı dört parçalı, soru işaretiyle biten tek bir cümleye çevirin.
Gelecek hafta · Hafta 3: Ne Soruyoruz, Ne Bekliyoruz?
Ayrıntılı okuma: Hafta 2 ders notu (lisans destesi) · problem durumu, sayıltı ve sınırlılık.
Sayıltı: araştırmada doğru kabul edilen ama sınanmayan varsayım. Sınırlılık: araştırmanın kapsamadığı ya da kontrol edemediği yan.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Kâğıtlar çıkışta toplanabilir. İyi bir cevap örneği: “Ayak bileği burkulması geçirmiş basketbolcularda kinezyo bant, sahte banda göre tek ayak denge süresini değiştirir mi?”
Gelecek hafta bu soruya bir amaç cümlesi ve bir beklenti (hipotez) ekleyeceğiz.