Bilimsel Araştırma Yöntemleri
Hafta 3
Ne Soruyoruz, Ne Bekliyoruz?
Amaç cümlesi, hipotez, varsayım ve sınırlılık: bir araştırmanın iskeleti
Prof. Dr. İzzet İNCE
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Geçen hafta merakı tek cümlelik bir soruya çevirdik. Bugün o sorunun etrafına iskeleti kuruyoruz.
Ders üç bölüm: amaç ve hipotez, hipotezi sınamak ve iki hata, varsayım, sınırlılık ve sınırlama. Akışta üç yoklama, sonda dokuz soru var. Süre sıkışırsa mahkeme benzetmesi ve genelleme slaytlarını kısa geçin.
Sorudan plana
“Peki ne bulmayı bekliyorsunuz?”
Soru hazır: 60 sn statik germe, dinamik ısınmaya göre sıçramayı değiştirir mi?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Sınıfa sorun: “Bu soruyla bir araştırmaya başlayabilir miyiz? Daha ne eksik?”
Eksik olan dört parça: Amaç (ne yapmak istiyoruz?), hipotez (ne bulmayı bekliyoruz?), varsayım (neyi doğru kabul ediyoruz?), sınırlılık (sonucu nereye kadar genelleyebiliriz?).
Bir binanın iskeleti gibi: soru temel, bu dört parça kolonlar.
Bu derste
Ders sonunda şunları yapabileceksiniz
1 Bir araştırma sorusunu amaç cümlesine çevirmek. 2 H₀ ve H₁ yazmak; yönlü ve yönsüz hipotezi ayırt etmek. 3 İyi hipotezin beş özelliğini denetlemek, kelimeyi ölçüme çevirmek. 4 Sonucu doğru dille söylemek ve iki hata türünü tanımak. 5 Etkiyi yakalama gücünün neye bağlı olduğunu açıklamak. 6 Varsayım, sınırlılık ve sınırlamayı ayırıp yazmak.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Maddeler ileri tuşuyla tek tek açılır. Okuyup geçin; ders sonunda bu altı maddeye geri döneceğiz.
BÖLÜM 1
Amaç ve Hipotez
Ne yapmak istiyoruz, ne bulmayı bekliyoruz?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Amaç cümlesi
Amaç, sorunun düz cümle hâlidir
Zayıf
“Germenin önemini göstermek.”
Sonucu baştan söylüyor; kim ve neye göre belli değil.
İyi
“17 yaş altı erkek basketbolcularda 60 sn statik germenin, dinamik ısınmaya göre dikey sıçramayı nasıl etkilediğini incelemek.”
Fiil: incelemek, belirlemek, karşılaştırmak . “Göstermek, kanıtlamak” değil.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Kalıp: “Bu araştırmanın amacı, kimde neyin neye göre neyi nasıl etkilediğini incelemektir.” Değişen yalnız parçalardır.
Araştırma göstermek için değil, öğrenmek için yapılır. “Göstermek” fiili sonucu baştan bildiğimizi söyler.
Bir zayıf örnek daha: “Germe ve sporcuları araştırmak.” Kim, ne, neye göre belli değil.
Kavram
Hipotez
hypothesis
Önceki bilgiye dayanan, veriyle sınanabilir tahmin. Dilek ya da görüş değildir.
Örnek: “Kafein alan kürekçiler 2.000 m'yi plasebo alanlardan daha kısa sürede tamamlar.” Veri bunu destekleyebilir ya da desteklemeyebilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Günlük örnek: Hava bulutlu ve rüzgâr esiyor; “bir saat içinde yağmur yağacak” diye tahmin edersiniz. Bir saat sonra bakarsınız: tuttu ya da tutmadı.
Akılda kalsın: Hipotez = gerekçeli + sınanabilir tahmin.
Karıştırmayın: Hipotez sonuç değildir. Hipotez araştırmadan önce yazılır; sonuç araştırmadan sonra gelir.
Hipotez nereden gelir?
Tahmin değil, gerekçeli beklenti
1 · Bilinen 60 sn ve üzeri germeden sonra performans ortalama %4,6 düşüyor.
Behm ve ark., 2016
2 · Gerekçe Uzun germeden hemen sonra kas hızlı kuvveti kısa süre daha az üretir.
3 · Beklenti Germe gününde sıçrama, dinamik ısınma gününden düşük olacak.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Kolonlar tek tek açılır. Bir derlemenin sayısı, bir açıklama, bir tahmin. Sıçrama hızlı kuvvet ister; bu yüzden germe gününde düşük beklenir.
Sorun: “Bu beklentiyi yazmak için ne okumamız gerekti?” Cevap: germe üzerine çalışmaları birleştiren bir derleme. Kaynak bulmayı Hafta 5'te göreceğiz.
Önce temel · golf araştırması sözlüğü
Sonraki araştırmayı okumak için beş kelime
Terim Ne demek? Bu araştırmada Elit sporcu Branşının üst düzeyinde yarışan sporcu Düşük handikaplı, yarışan golfçüler Deliğe vuruş Yeşil alanda topu kısa vuruşla deliğe sokmak Bir turdaki vuruşların önemli bir kısmı Sessiz göz Hareketten hemen önce hedefe yapılan son sabit bakış Topa bakışı vuruştan önce ve sırasında uzatmak Baskı altında Sonucun önemli olduğu, kaygının arttığı an Ödüllü, izleyicili vuruş testi ve gerçek yarışma Deney grubu Denenen uygulamayı alan grup Sessiz göz antrenmanı alan golfçüler
Handikap: golfçünün bir turu, sahanın standart vuruş sayısından yaklaşık kaç fazla vuruşla bitirdiği; küçükse oyuncu iyidir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Golf bilmeyen öğrenci çoktur; deliğe vuruşu (putt) bir el hareketiyle gösterin. Futbolda penaltı ya da basketbolda serbest atış benzetmesi işe yarar: kısa, hedefe yönelik, baskı altında bozulabilen hareket.
Sessiz göz ilk kez Joan Vickers tarafından tanımlandı. Basketbolda serbest atışta da elit oyuncuların son bakışı daha uzundur.
22 golfçü kurayla ikiye ayrıldı. Sessiz göz öğretilmeyen grup kontrol grubudur (Hafta 1).
Kuramdan hipoteze · gerçek bir araştırma
Bir bakış öğretilebilir mi?
Soru Kısa bir “sessiz göz” antrenmanı, elit golfçülerin deliğe vuruşunu baskı altında ve yarışmada korur mu?
Ne yapıldı 22 elit golfçü kurayla ikiye ayrıldı; yalnız deney grubuna son bakışı uzatmak öğretildi.
1,9
vuruş daha az: deney grubu yarışmada tur başına; kontrol grubunda değişim yok.
Hipotez bir gözlemden ve bir açıklamadan türetildi; yönlüydü, ölçülebilirdi.
Vine SJ, Moore LJ, Wilson MR. Quiet eye training facilitates competitive putting performance in elite golfers. Front Psychol. 2011;2:8.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sessiz göz (İngilizcesi quiet eye): hareketten hemen önce hedefe yapılan son sabit bakış. Elit sporcularda daha uzun olduğu biliniyordu (gözlem).
Zincir: kuram : kaygı, dikkati görevden tehdide çeker (dikkat kontrolü yaklaşımı). Öngörü : baskı altında son bakış kısalır, isabet düşer. Hipotez : bakışı uzatmayı öğrenen golfçünün deliğe vuruşu baskıda korunur. Hafta 1'deki tümdengelim tam olarak budur.
Bulgu: sessiz göz süresi, vuruş performansındaki farkın %43'ünü açıkladı. Baskı testinde deney grubu bakışını korudu, kontrol grubununki kısaldı. Sınırlılık: 22 kişilik küçük örneklem; başka branşlarda tekrar edilmeli.
Kavram
Sıfır hipotezi · H₀
null hypothesis
“İki koşul arasında fark yoktur ” diyen cümle. İstatistik bu cümleyi sınar.
Örnek: H₀: Germe ve ısınma günlerinin sıçrama ortalamaları arasında fark yoktur. Veri bununla çok uyumsuzsa H₀ reddedilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Mahkeme benzetmesi: Mahkeme sanığı suçsuz kabul ederek başlar; kanıt güçlüyse bu kabulü bırakır. Kanıt yetersizse “suçsuz” değil “suçu kanıtlanamadı” der.
Araştırmada da H₀ doğru kabul edilerek başlanır. “Makul şüphenin ötesi” anlamlılık düzeyidir (α, genellikle 0,05): H₀ doğru olsaydı bu kadar büyük bir fark 100 denemede 5'ten az görülürdü. p değerini Hafta 11'de göreceğiz.
İki cümle birlikte yazılır
“Fark yok” ve “fark var”
H₀ · sıfır hipotezi “İki günün sıçrama ortalamaları arasında fark yoktur.”
H₁ · araştırma hipotezi “Statik germe günündeki sıçrama, dinamik ısınma gününden düşüktür.”
Fark güçlüyse: H₀ reddedildi, H₁ desteklendi. Değilse: H₀ reddedilemedi.
Reddetmek: “fark yok” cümlesini veriyle uyuşmadığı için bırakmak. Desteklendi: veri beklentiyle uyuştu; “kanıtlandı” değil.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. “Kanıtlandı” ya da “H₀ kabul edildi” denmez. Mahkeme “sanık kesinlikle masumdur” demez; bilim de “etki kesinlikle yoktur” demez.
Aynı beklenti simgelerle de yazılır: H₀: μ₁ = μ₂, H₁: μ₁ ≠ μ₂. μ (mü), bütün evren ölçülseydi bulunacak ortalamadır. H₀ hep eşitlik içerir.
14 oyuncuyla küçük bir fark gözden kaçabilir (Hafta 7).
Yönlü mü, yönsüz mü?
Hipotezin yönünü literatür söyler
Yönlü “6 hafta pliometri voleybolcuların blok sıçramasını artırır .”
Çok sayıda çalışma artışı gösteriyor.
Yönsüz “Seyircili ve seyircisiz maçta ilk servis isabeti farklıdır .”
Seyirci kimini rahatlatır, kimini zorlar.
Pliometri: yere inip hemen yeniden sıçramak gibi hızlı esneme-kasılma çalışması. Blok sıçraması: filede rakibin smacını karşılamak için yapılan sıçrama.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Önceki çalışmalar ya da kuram açık bir yön gösteriyorsa yönlü hipotez yazılır. Yön belli değilse ya da bulgular çelişkiliyse yönsüz hipotez daha dürüsttür.
Yön veriye bakılmadan seçilir. Veriyi gördükten sonra hipotezi ona göre yazmaya HARKing denir (hypothesizing after the results are known); bilimsel bir hatadır.
Her araştırma hipotez kurmaz: betimsel, keşfedici ve nitel araştırmalarda hipotez yerine araştırma sorusu yazılır.
Önce temel · hipotez türleri
Beş cümle tipi tek tek
Tür Ne söyler? Simgeyle Sporda örnek H₀sıfır hipotezi Fark ya da ilişki yoktur μ₁ = μ₂ Kreatin ve plasebo gruplarının squat'ı eşittir H₁araştırma hipotezi Fark ya da ilişki vardır μ₁ ≠ μ₂ ya da μ₁ > μ₂ Kreatin grubunun squat'ı farklıdır Yönlü H₁ Farkın hangi yöne olduğunu da söyler μ₁ > μ₂ Kreatin grubunun squat'ı daha yüksektir Yönsüz H₁ Yalnız “farklıdır” der, yön söylemez μ₁ ≠ μ₂ Oruçlu ve oruçsuz günde sprint farklıdır Araştırma sorusuhipotez yok Beklenti yazılmaz, soru sorulur — Kadroya giremeyen güreşçi bunu nasıl yaşıyor?
μ (mü): bütün sporcular ölçülseydi bulunacak ortalama. Squat: halterle çömelip kalkma. Kreatin: kısa, patlayıcı iş için enerji deposunu artıran takviye.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. H₁'e “alternatif hipotez” de denir (alternative hypothesis). İstatistik H₀'ı sınar; H₁ onun karşısındaki iddiadır.
Yönlü ve yönsüz, H₁'in iki biçimidir. Hangisinin seçileceğini veri değil, literatür söyler: önceki çalışmalar yönü açıkça gösteriyorsa yönlü.
Son satır: betimsel, keşfedici ve nitel araştırmada hipotez yerine soru yazılır (Soru 8).
Aynı kalıp dört branşta
H₀, yönlü H₁, yönsüz H₁: branş branş
Branş H₀ Yönlü H₁ Yönsüz H₁ Futbol Nordic yapan ve yapmayan takımın sakatlık sayısı aynıdır Nordic yapan takımda sakatlık daha azdır İki takımın sakatlık sayısı farklıdır Halter Bandajlı ve bandajsız koparma kilosu aynıdır Bandajla daha çok kilo kaldırılır Bandajlı ve bandajsız kilo farklıdır Yüzme Sabah ve akşam 100 m süresi aynıdır Sabah süresi daha uzundur Sabah ve akşam süresi farklıdır Basketbol Seyircili ve seyircisiz serbest atış isabeti aynıdır Seyircili maçta isabet düşüktür Seyircili ve seyircisiz isabet farklıdır
Her satırda H₀ aynı kalıp: “… aynıdır”. Değişen yalnız konu.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sınıfa bir satırı kapatıp kendileri yazdırın. Sonra sorun: “Yüzme satırında yönlü hipotez için hangi gerekçe var?” Cevap: gün içi vücut ısısı ve performans ritmi üzerine çalışmalar akşamı daha hızlı gösteriyor (Hafta 1'deki yedi basamak örneği).
Basketbol satırında yön tartışmalı: seyirci kimini rahatlatır, kimini zorlar. Böyle durumda yönsüz hipotez daha dürüsttür.
Tahmin · 1 dakika
Bir halter çalıştırıcısı dört cümle yazdı. Hangisi yönsüz bir H₁?
A Kemerle ve kemersiz squat kilosu aynıdırB Kemerli ve kemersiz squat kilosu farklıdırC Kemerle yapılan squat'ta daha çok kilo kaldırılırD Kemer sporcuyu her koşulda sakatlıktan korur
Doğru: B. Fark var diyor ama yön söylemiyor. A sıfır hipotezi (H₀), C yönlü H₁; D ölçülecek bir karşılaştırma içermiyor.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Oy, sonra cevap. D diyenlere: “her koşulda korur” sınanamaz bir iddiadır; hangi sakatlık, kaç sporcuda, neye göre?
Kontrol listesi
İyi hipotezin beş özelliği
Sınanabilir Veri onu destekleyebilir ya da desteklemeyebilir.
Tek anlamlı “Çeşitli yönlerden olumlu etkileyebilir” gibi belirsiz kelime yok.
İki değişken Bir fark ya da ilişki söyler: atış sayısı ve omuz ağrısı.
Gerekçeli Literatüre ya da kurama dayanır; “aklıma geldi” değil.
Tek ilişki Çok sonuç varsa her biri için ayrı hipotez yazılır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Her satır için sorunlu bir örnek verin ve sınıfa düzelttirin:
Sınanabilir: “Masaj sporcuya iyi gelir” → “Maç sonrası 20 dk masaj, 24 saat sonraki kas ağrısı puanını (0–10) pasif dinlenmeye göre düşürür.” İki değişken: “Hentbolcular çok sakatlanır” tek değişkendir. Gerekçeli: “Mavi forma giyen takım daha çok gol atar” gerekçesizdir. Tek ilişki: “Kafein ve kreatin sprinti, sıçramayı ve dikkati artırır” altı hipotezi tek cümleye sıkıştırır.
Beş soru: Ölçebilir miyim? Tek anlamlı mı? İki değişken var mı? Gerekçem ne? Tek ilişki mi?
Kavram
İşlevsel tanım
operational definition
Hipotezdeki bir kelimenin nasıl ölçüleceğini söyleyen tanım. Okuyan herkes aynı ölçümü yapabilmelidir.
Örnek: “Sıçrama” = sıçrama halısında, eller belde, 3 denemenin en iyisi, cm cinsinden.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. “Performans”, “yorgunluk”, “motivasyon” gibi kelimeler işlevsel tanım olmadan sınanamaz; hipotezin sınanabilirliği buna bağlıdır. İki öğrenci aynı “sıçrama” kelimesiyle biri kollu, biri kolsuz ölçerse sonuçlar karşılaştırılamaz.
Örnek: “yorgunluk” = antrenmandan 30 dk sonra 0–10 algılanan zorluk puanı. Ayrıntısı ve dört ölçüm düzeyi Hafta 4'te.
Sınıfa: “Kendi hipotezinizdeki hangi kelimenin işlevsel tanımı yok?”
İşlevsel tanım · branş branş
Kelimeyi ölçüme çevirmek: yedi örnek
Kelime Branş İşlevsel tanım Sıçrama Basketbol Sıçrama halısında, eller belde, 3 denemenin en iyisi (cm) Kuvvet Halter Arka squat'ta tek tekrarda kaldırılan en yüksek kilo (kg) Hız Futbol Fotoselle 20 m sprint, 2 denemenin en iyisi (sn) Dayanıklılık Yüzme 50 m havuzda 400 m serbest, elektronik süre (sn) Pas isabeti Futbol Başarılı pas / toplam pas × 100, maç videosundan (%) Kaygı Judo Maçtan 30 dk önce kaygı ölçeği puanı Yorgunluk Her branş Antrenmandan 30 dk sonra 0–10 zorluk puanı
Fotosel: ışık demeti kesilince süreyi başlatan ya da durduran kapı. Ölçek: bir özelliği soru maddeleriyle puana çeviren form.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Her satırda iki şey var: ne ile ölçülüyor ve hangi kuralla. Kural değişirse sonuç karşılaştırılamaz: kollu ve kolsuz sıçrama, el kronometresi ve fotosel, kısa ve uzun havuz.
Kuvvet satırındaki tanımın kısa adı 1 TM: bir tekrar maksimum (one-repetition maximum).
Sınıfa: “Kendi hipotezinizdeki kelimeyi bu tabloya bir satır olarak ekleyin.”
Yoklama · 1 dakika
Bir öğrenci kafein ve sprint üzerine dört cümle yazdı. Hangisi veriyle sınanabilir bir hipotezdir?
A Kafein sporcunun performansı için çok faydalıdırB Kafeinli kahve, kafeinsize göre 30 m sprinti kısaltırC Kafein bazı sporcularda işe yarar, bazılarında yaramazD Kafein araştırması sporculara mutlaka yarar sağlar
Doğru: B. Karşılaştırma ve ölçülen sonuç belli; veri onu destekleyebilir ya da desteklemeyebilir. C yanlış: her sonuca uyar, hiçbir veri onu çürütemez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. A'daki “faydalı” ölçülemez. D araştırmanın kendisi hakkında bir umut. C, Hafta 1'deki yanlışlanabilirlik fikrini hatırlatır.
BÖLÜM 2
Karar ve İki Hata
Veri hiçbir zaman kusursuz değildir; bu yüzden iki tür hata hep mümkündür.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · kavram
Anlamlılık düzeyi · α
significance level · α: alfa, Yunan harfi
Yanlış alarm için baştan kabul edilen en yüksek risk. Spor bilimlerinde çoğunlukla 0,05, yani %5.
Örnek: Duman dedektörünün ayarı gibi: çok hassassa yemek dumanında öter, az hassassa yangını kaçırır. α = 0,05: hiçbir etki yokken 100 çalışmadan yaklaşık 5'i yine de “fark var” der.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. α veri toplanmadan seçilir; veriyi görünce değiştirilmez. Hesaplanan p değeri α'nın altındaysa sonuç “anlamlı” denir (Hafta 1'deki sözlük; hesap Hafta 11).
Dedektör benzetmesi sonraki iki slaytın iki hatasını da taşır: boşuna ötmek Tip I, yangını kaçırmak Tip II.
Sınamanın mantığı
Mahkeme gibi: önce “fark yok” kabul edilir
Başlangıçsanık suçsuz H₀ doğru kabul edilir: fark yoktur.
Delillertanıklar Veri: iki koşulda ölçülen sıçramalar.
Eşikmakul şüphe α = 0,05: H₀ doğru olsaydı bu fark 100 denemede 5'ten az görülürdü.
Kararmahkûm ya da beraat H₀ reddedildi ya da reddedilemedi; “masumdur” denmez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Beta-alanin örneğiyle yürütün: H₀ “beta-alanin ile plasebo arasında 400 m süresi farkı yoktur”. Deliller iki grubun süreleri. Fark şansla açıklanamayacak kadar büyükse H₀ reddedilir, H₁ desteklenir.
α (alfa) araştırmacının veri toplamadan önce seçtiği eşiktir. Veriden hesaplanan p değeri bu eşikle karşılaştırılır; p'nin nasıl hesaplandığı Hafta 11'de.
Sınıfa: “Mahkeme ‘beraat’ dediğinde sanık kesin masum mudur?” Hayır; kanıt yetmemiştir.
Dört olası sonuç
Yanlış alarm ve kaçırılan etki
Gerçekte etki YOK
Gerçekte etki VAR
“Etki var” dedik
“Gösterilemedi” dedik
Tip I hata
yanlış alarm · olasılığı α
Doğru karar
etkiyi yakaladık · güç
Doğru karar
Tip II hata
kaçırılan etki · olasılığı β
β (beta): gerçek etkiyi kaçırma olasılığı. Güç: gerçek etkiyi yakalama olasılığı, 1 − β.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Mahkemeyle eşleyin: Tip I masumu mahkûm etmek, Tip II suçluyu serbest bırakmak.
Tip I hatanın olasılığını araştırmacı baştan seçer: α = 0,05 ise %5. Güç (power) = 1 − β: gerçek bir etki varken onu yakalama olasılığı; spor bilimlerinde genellikle %80 hedeflenir.
Tip II hatanın en sık nedeni az katılımcı ve gürültülü ölçümdür (Hafta 6 ve 7).
Sahada iki hata
Bedelini kim öder?
Tip I · halter 8 halterciyle denenen takviye günü kaldırışlar şans eseri iyi çıkıyor; kulüp toplu alım yapıyor.
Takviyenin gerçek etkisi yok.
Tip II · futbol 12 futbolcuyla denenen sakatlık önleme programında fark çıkmıyor; program bırakılıyor.
Program aslında sakatlığı azaltıyor.
Örneklem: araştırmada gerçekten ölçülen kişiler. Bu 8 halterci ve 12 futbolcu birer örneklemdir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Tip I bedeli: para, boşa umut, olası yan etki. Az kişi ve tek ölçüm şans payını büyütür.
Tip II bedeli: önlenebilecek sakatlıkları sporcular öder. Sakatlık seyrek bir olaydır; 12 kişide farkı görmek çok zordur.
Sorun: “Bir firma yeni ayakkabıyı 6 kişide sınıyor, fark çıkmıyor ve ‘hiçbir etkisi yoktur’ diyor. Hangi hata riski, hangi dil hatası?”
İki hata · günlük hayatta ve branş branş
Yanlış alarm mı, kaçırılan etki mi?
Durum Tip I · yanlış alarm Tip II · kaçırılan etki Duman dedektörü Yemek dumanında öter Gerçek yangında ötmez Mahkeme Suçsuzu mahkûm eder Suçluyu serbest bırakır Halter Etkisiz takviye 8 kişide şansla “işe yaradı” İşe yarayan bandaj 6 kişide fark göstermedi Futbol Etkisiz ısınma bir sezon şansla az sakatlıkla geçti İşe yarayan Nordic 12 kişide fark göstermedi Koşu Yeni ayakkabı tek testte şansla hızlı çıktı 6 kişide koşu ekonomisi farkı görülmedi Doping testi Temiz sporcu pozitif çıkar Doping yapan sporcu negatif çıkar
Koşu ekonomisi: aynı hızda koşarken harcanan oksijen; az harcayan daha ekonomiktir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Önce ilk iki satırı (günlük hayat) gösterin; sonra branş satırlarını sınıf doldursun.
Doping satırı bedeli iyi tartıştırır: yanlış pozitif bir sporcunun kariyerini bitirir; bu yüzden doping testlerinde yanlış alarm çok sıkı tutulur, bedeli olarak bazı dopingciler kaçabilir. Araştırmada da α'yı sıkılaştırmak Tip I'i azaltır, Tip II'yi artırır (sonraki slayt).
Tip II satırlarının ortak noktası: az kişi. Gücün en büyük düşmanı küçük örneklemdir.
Güç (1 − β)
Etkiyi yakalama gücü dört şeye bağlı
Katılımcı sayısıdaha çok kişi Şans bandı daralır: Hafta 1'deki 5'er ve 80'er kişi.
Etkinin büyüklüğübüyük etki Büyük farkı az kişi de gösterir; küçük fark çok kişi ister.
Ölçüm gürültüsüaz gürültü Aynı sporcuda günden güne az oynayan ölçüm (Hafta 6).
α eşiğisıkı eşik 0,05 yerine 0,01: yanlış alarm azalır ama güç de düşer.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Güç (İngilizcesi statistical power): gerçek bir etki varken onu yakalama olasılığı, 1 − β. Spor bilimlerinde genellikle %80 hedeflenir: gerçek etkilerin beşte birini kaçırmayı baştan kabul etmek.
Spor bilimlerinin sık sorunu: 10–20 kişilik çalışmalar ve küçük etkiler. Bu durumda güç düşüktür; “fark yok” sonucu çoğu zaman kaçırılan etkidir (Tip II). Kaç kişi gerektiğini önceden hesaplamaya güç analizi denir (Hafta 7).
İki hata arasında denge: α'yı düşürmek Tip I'i azaltır, Tip II'yi artırır. İkisini birlikte düşürmenin yolu daha çok kişi ve daha iyi ölçümdür.
Önce temel · sakatlık araştırması sözlüğü
Sonraki araştırmayı okumak için altı kelime
Terim Ne demek? Bu araştırmada Alt ekstremite Kalçadan ayağa kadar bacak Diz, ayak bileği, uyluk sakatlıkları Birincil sonuç Araştırmanın asıl cevap aradığı tek ölçüm Alt ekstremite sakatlığı İkincil sonuç Yan sorular için ayrıca bakılan ölçümler Toplam sakatlık, ağır sakatlık Risk oranı Programlı grubun sakatlık oranı ÷ kontrolünki 1 = fark yok; 1'in altı = daha az sakatlık Güven aralığı Veriyle uyumlu gerçek değerlerin aralığı 0,49–1,03: 1'i de içeriyor Kulüp kurası Kişiler değil, kulüpler kurayla ayrılır 125 kulüp ikiye ayrıldı
0,71 = programlı grupta sakatlık oranı kontrolün yaklaşık %71'i, yani %29 daha az görünüyor.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Asıl öğretilecek satır güven aralığı. Benzetme: hava durumu “yarın 18 ile 24 derece arası” der. Tek sayı (0,71) en iyi tahmin; aralık (0,49–1,03) gerçeğin nerede olabileceği. Aralık 1'i içeriyorsa “fark yok” da veriyle uyumludur; bu yüzden H₀ reddedilemedi.
Birincil sonuç neden tek? Çok sonuç olursa biri şansla anlamlı çıkabilir (Soru 7). Önceden kayıtta (sonraki kavram) birincil sonuç baştan yazılır.
Ayrıntı Hafta 11'de.
Gerçek bir araştırma
Birincil sonuç anlamlı çıkmazsa
Soru Yapılandırılmış ısınma, 13–17 yaş kız futbolcularda alt ekstremite sakatlığını azaltır mı?
Ne yapıldı 125 kulüp, 1.892 oyuncu; kulüpler kurayla ikiye ayrıldı, bir sezon izlendi.
0,71
Risk oranı. Güven aralığı 0,49–1,03: “fark yok” anlamına gelen 1 aralığın içinde.
“Program işe yaramıyor” değil, “H₀ reddedilemedi” yazılır.
Soligard T, Myklebust G, Steffen K, Holme I, Silvers H, Bizzini M, et al. Comprehensive warm-up programme to prevent injuries in young female footballers: cluster randomised controlled trial. BMJ. 2008;337:a2469.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Norveç; program sonradan FIFA 11+ adıyla yaygınlaştı. Sezonda 264 oyuncu sakatlandı: müdahalede 121, kontrolde 143. Oran 0,71: risk yaklaşık %29 düşük görünüyor; ama veri hem %51'lik bir azalmayla hem %3'lük bir artışla uyumlu.
İkincil sonuçlarda risk anlamlı biçimde düşüktü: toplam sakatlık 0,68, ağır sakatlık 0,55. Nokta tahmini azalmaya işaret ettiği için olası bir Tip II hatadan söz edilebilir; program sonraki çalışmalarla sınanmayı sürdürdü.
Güven aralığını Hafta 11'de ayrıntılı göreceğiz.
Yoklama · 1 dakika
Bir ısınma programı 10 kişiyle denendi: “H₀ reddedilemedi.” Yıllar sonra 400 kişilik bir çalışma, programın gerçek ve önemli bir etkisi olduğunu gösterdi. Ne olmuş?
A İlk çalışma yanlış alarm vermiş: Tip IB Hata yok; katılımcılar farklı olduğu için normalC İlk çalışma var olan etkiyi kaçırmış: Tip IID İkinci çalışma çok kişiyle Tip II hata yapmış
Doğru: C. Etki vardı ama 10 kişiyle gösterilemedi. A yanlış: ilk çalışma bir etki rapor etmedi; yanlış alarm “etki var” demektir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. D diyenlere: Çok kişiyle küçük farkların anlamlı çıkması Tip II değildir; olsa olsa farkın pratik önemi sorgulanır (Hafta 11).
Kavram
Önceden kayıt
preregistration
Hipotez, birincil sonuç ve analiz planı veri toplanmadan , tarihli ve açık bir kayda yazılır.
Örnek: Kafein deneyinde birincil sonuç “30 m sprint süresi” diye kaydedilir; sonradan 15 ölçekten anlamlı çıkanı seçmek mümkün olmaz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Önceden kayıt iki hataya karşı korur: veriyi gördükten sonra hipotez yazmak (sonradan hipotez kurma, İngilizce kısaltması HARKing) ve çok sayıda sınamadan anlamlı çıkanı seçmek (çoklu karşılaştırma). İkisi de “Kendinizi sınayın” sorularında var.
Nerede? Klinik deneyler için ClinicalTrials.gov gibi kayıt sistemleri; öteki çalışmalar için Açık Bilim Çerçevesi (Open Science Framework) gibi platformlar. Tıp dergileri editörleri 2005'ten beri deneylerin önceden kaydını yayın koşulu yapıyor.
Bir adım ötesi “kayıtlı rapor”: hakemler giriş ve yöntemi veri toplanmadan değerlendirir; sonuç ne çıkarsa çıksın yayımlanır. Spor bilimlerinde giderek yaygınlaşıyor (Hafta 12).
BÖLÜM 3
Varsayım, Sınırlılık, Sınırlama
Her araştırma bazı şeyleri doğru kabul eder, bazı sınırları bilerek çizer; her sonuç belli bir yere kadar geçerlidir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kavram
Varsayım
assumption
Araştırmanın üzerine kurulduğu ama sınanmadan doğru kabul edilen durum.
Örnek: Saha testinde sporcuların her denemede en yüksek çabayı gösterdiği varsayılır. Bunu ölçemeyiz; açıkça yazarız.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Günlük örnek: Bir sınav sonucunu yorumlarken öğrencilerin kopya çekmediğini varsayarsınız; bunu tek tek kanıtlayamazsınız.
Anket örneği: “Katılımcıların soruları içtenlikle yanıtladığı varsayılmıştır.”
Karıştırmayın: Hipotez sınanır; varsayım sınanmadan kabul edilir. “Sıçrama halısı iki gün de aynı doğrulukta ölçer” bugün bir varsayım; Hafta 6'da ölçülmüş bir bilgiye dönüşebilir.
Kavram
Sınırlılık
limitation
Sonucun kime ve nereye kadar taşınabileceğini kısıtlayan durum.
Örnek: “Araştırma Ankara'daki iki kulübün 16 yaş altı erkek güreşçileriyle sınırlıdır.” Sonuç kadınlara ya da yetişkinlere doğrudan söylenemez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Günlük örnek: Bir lokantayı yalnız bir kez, yalnız çorbasını tadarak değerlendirdiyseniz “her yemeği güzel” diyemezsiniz.
Ölçüm sınırlılığı da olur: “Fiziksel aktivite yalnız katılımcının kendi bildirimiyle ölçülmüş, ivmeölçer kullanılmamıştır.”
Karıştırmayın: Sınırlılık hata değildir. Her araştırmanın sınırı vardır; yazmamak hatadır, yazmak dürüstlüktür.
Kavram
Sınırlama
delimitation
Araştırmacının kapsamı bilerek ve gerekçeyle daraltması: kimi, neyi, nerede çalışacağına kendisi karar verir.
Örnek: Çalışma yalnız maç öncesi ısınmayla sınırlandı; antrenman sonrası germe bilerek kapsam dışı bırakıldı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Sınırlılık elimizde olmadan karşılaştığımız kısıttır (yalnız 14 oyuncuya ulaşabildik). Sınırlama bizim seçimimizdir ve gerekçesi yazılır (kız oyuncular alınmadı, çünkü bu takımda yok ve olgunlaşma farkı sonucu karıştırabilir).
Türkçe kaynaklarda varsayım için “sayıltı” da denir; sınırlama ile sınırlılık bazen birbirinin yerine kullanılır. İngilizcede ikisi ayrı başlıktır: delimitation ve limitation.
Sınıfa: “Kendi sorunuzda bilerek dışarıda bıraktığınız ne?”
Üç dürüstlük cümlesi
Kabul, kısıt, seçim
Varsayım Kabul ediyoruz, sınayamıyoruz.
Sporcular her denemede tam çaba gösterdi.
Sınırlılık Elimizde olmayan kısıt.
Yalnız 14 oyuncuya ulaşılabildi.
Sınırlama Bilerek çizdiğimiz sınır.
Yalnız maç öncesi ısınma incelendi.
Üçü de önerinin yöntem bölümünde açıkça yazılır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Ayırt etmek için üç soru: “Bunu ölçebilir miydim?” (hayırsa varsayım). “Bunu ben mi seçtim?” (evetse sınırlama). “Bu, sonucu taşıyabileceğim yeri daraltıyor mu, elimde olmadan mı?” (evetse sınırlılık).
Okuyan kişi sonuca ne kadar güveneceğini bu üç başlıktan anlar. Yazmamak hatadır, yazmak dürüstlüktür.
Üç cümle · branş branş
Varsayım, sınırlılık, sınırlama: dört branşta
Branş Varsayımkabul Sınırlılıkelde olmayan Sınırlamabilerek seçilen Futbol Oyuncular sprintte tam çaba gösterdi Yalnız bir takım çalışmaya katıldı Kaleciler alınmadı; koşu yükleri farklı Halter Sporcular son 24 saatte ağır yüklenmedi Kreatini evde aldılar; alım izlenemedi Yalnız 2 yıldan uzun antrenmanlı erkekler Yüzme Yüzücüler anketi içtenlikle yanıtladı Havuz saati yüzünden test yalnız sabah Yalnız serbest stil incelendi Judo Kaygı ölçeği kaygıyı doğru ölçer Yarışmada yalnız 9 judocuya ulaşıldı Kilo düşen dönem bilerek dışarıda kaldı
Ayırt etmenin yolu: ölçemiyorsam varsayım, elimde değilse sınırlılık, ben seçtiysem sınırlama.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sınıfa bir hücreyi kapatıp doldurtun; sonra açın. En çok karışan çift sınırlılık ile sınırlama: “yalnız sabah test edildi” havuz saati yüzündense sınırlılık; araştırmacı bilerek sabahı seçtiyse sınırlama.
Judo varsayımı ilginç: “ölçek kaygıyı doğru ölçer” bugün bir varsayımdır; ölçeğin geçerliği daha önce gösterilmişse kaynakla yazılır ve kanıtlı bilgiye yaklaşır (Hafta 6).
Genelleme
Sonuç kime taşınabilir?
Aynı takımölçülenler Doğrudan söylenebilir.
Aynı yaş, başka takım Büyük olasılıkla; tekrar edilmeli.
Yetişkin basketbolcu Dikkatle; yaş ve antrenman yılı farklı.
Kadın voleybolcu Söylenemez; cinsiyet ve branş farklı.
Maç performansı Söylenemez; yalnız sıçrama ölçüldü.
Sonuç: 14 oyunculu, 17 yaş altı bir erkek basketbol takımında germe sıçramayı düşürdü.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Sonucun başka kişilere, ortamlara ve ölçümlere taşınabilmesine dış geçerlik denir (Hafta 9). Sınırlılık bölümü bu cetveli okuyucu için önceden yazar.
Son satır önemli: sıçrama maç performansının yalnız bir parçasıdır. “Germe maçı kaybettirir” demek ölçülmeyen bir sonuca atlamaktır.
Sınıfa: “Bu sonucu yetişkin takıma taşımak için ne yapmak gerekir?” Cevap: aynı çalışmayı yetişkinlerde tekrar etmek.
Yoklama · 1 dakika
Bir önerideki iki cümle: (1) “Katılımcıların anketi içtenlikle yanıtladığı kabul edilmiştir.” (2) “Çalışmaya yalnız 18 kadın voleybolcu katılmıştır.” Bunlar nedir?
A 1 varsayım, 2 sınırlılıkB 1 sınırlılık, 2 varsayımC İkisi de birer sınırlılıkD 1 hipotez, 2 varsayım
Doğru: A. (1) sınanamayan bir kabul; (2) sonucu erkeklere ve başka düzeylere taşımayı kısıtlayan bir gerçek. C yanlış: (1) sonucu daraltmıyor, bir kabul bildiriyor.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Sorun: “Bu öneri için bir sınırlılık daha yazın.” Örnek: “Yalnız sıçrama ölçüldü; maç performansı ölçülmedi.”
KENDİNİZİ SINAYIN
Dokuz Soru
Her soruda bir durum var. Önce kendi cevabınızı verin, sonra şıkka bakın.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Geçiş slaytı. Her soruda yarım dakika düşünme, sonra el kaldırarak oy. Zaman azsa 3–4 soruyu sınıfta yapıp kalanını ödev bırakın.
Kendinizi sınayın · Soru 4
Bir öğrenci pliometri ve voleybol üzerine öneri yazıyor. Amaç cümlesi için en uygun ifade hangisi?
A Pliometrinin sıçramaya ne kadar faydalı olduğunu göstermekB Pliometri hakkında genel bir araştırma yapmakC Pliometrinin önemini voleybol antrenörlerine kanıtlamakD Pliometrinin blok sıçramasına etkisini incelemek
Doğru: D. Kim, ne ve ölçülecek sonuç belli; fiil “incelemek”. A yanlış: “ne kadar faydalı olduğunu göstermek” sonucu baştan söylüyor.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. B neyin araştırılacağını söylemiyor; C bir ikna hedefi, araştırma amacı değil.
Kendinizi sınayın · Soru 5
Ramazan orucu ile performans üzerine çalışmaların sonuçları tutarlı değil. Oruç tutan futbolcuların akşam sprinti için hangi hipotez yazılmalı?
A Oruç tutanların akşam sprint süresi uzarB Oruç tutanların akşam sprint süresi farklıdırC Oruç tutanların akşam sprint süresi kısalırD Oruç tutmak futbolcuların sağlığı için zararlıdır
Doğru: B. Bulgular çelişkiliyken yön söylemek zorlama olur; yönsüz hipotez daha dürüsttür. A yanlış: yön, literatür onu açıkça gösterdiğinde seçilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. D bir değer yargısı ve sprinti hiç söylemiyor. A ve C'den birini seçenlere sorun: “Bu yönü hangi çalışmaya dayanarak seçtiniz?”
Kendinizi sınayın · Soru 6
Bir firma yeni koşu ayakkabısının koşu ekonomisine etkisini 6 kişide sınıyor; fark anlamlı çıkmıyor. Basın bülteninde hangi cümle doğru olur?
A Bu örneklemde fark gösterilemediB Ayakkabının koşuya hiçbir etkisi yokturC H₀ kabul edildi; etki sıfırdırD H₁ çürütüldü; ayakkabı işe yaramaz
Doğru: A. “H₀ reddedilemedi” fark olmadığını kanıtlamaz; 6 kişiyle küçük bir etki kolayca kaçırılır. B yanlış: etkinin yokluğu gösterilmedi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Burada olası bir Tip II hata ve yanlış dil birlikte var. Mahkeme “beraat” der, “masumdur” demez.
Kendinizi sınayın · Soru 7
Bir psikolog nefes egzersizine 15 ayrı ölçekte bakıyor; yalnız birinde anlamlı fark çıkıyor ve “işe yaradı” diyor. Asıl risk ne?
A Tip II: 14 ölçekte etki kaçırılmışB Ölçekler güvenilir olmadığı için sonuç geçersizC Örneklem fazla büyük, fark önemsizD Tip I: biri şansla anlamlı çıkmış olabilir
Doğru: D. Her sınamada %5 yanlış alarm şansı var; 15 sınamada biri şansla anlamlı çıkabilir. A yanlış: sorun, bulunan tek farkın şans olabilmesi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Buna çoklu karşılaştırma sorunu denir (Hafta 11). Çözümün bir parçası: birincil sonucu önceden tek bir ölçek olarak belirlemek.
Kendinizi sınayın · Soru 8
Aşağıdaki araştırmalardan hangisinde hipotez yerine bir araştırma sorusu yazmak daha uygundur?
A Kafeinin 30 m sprinte etkisini plaseboyla karşılaştıran deneyB Kadroya giremeyen güreşçilerin bu kaybı nasıl yaşadığıC Kavrama kuvveti ile yürüme hızı ilişkisini inceleyen çalışmaD Nordic egzersizinin sakatlığa etkisini sınayan deney
Doğru: B. Amaç bir deneyimi kişinin gözünden anlamak; sonuç önceden tahmin edilmez (nitel). C yanlış: ilişki beklentisi literatürden yazılabilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Kural: deneylerde, karşılaştırmalı ve ilişkisel nicel araştırmalarda hipotez; betimsel, keşfedici ve nitel araştırmalarda araştırma sorusu.
Kendinizi sınayın · Soru 9
Bir araştırmacı veriyi gördükten sonra, çıkan farka uysun diye hipotezini yönlü olarak yeniden yazıyor. Bu neden sorundur?
A Hipotez veriye bakılmadan, önceden yazılmalıB Yönlü hipotez yalnız nitel araştırmada yazılırC Hipotez değişince örneklem de değişmelidirD Veriyi görmek Tip II hata riskini büyütür
Doğru: A. Sonuca göre yazılan hipotez artık sınanmış değil, uydurulmuş olur (HARKing). B yanlış: nitel araştırmada hipotez kurulmaz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Hafta 1'deki yanlışlanabilirliğe bağlayın: veriden sonra yazılan hipotez yanlış çıkamaz, çünkü veriye göre biçimlendirilmiştir.
Kendinizi sınayın · Soru 10
Yaygın inanç: antrenman sonrası soğuk su kuvvet gelişimini destekler. 12 haftalık bir çalışmada kuvvet, aktif toparlanma grubunda daha çok arttı. Bu ne gösterir?
A Çalışma başarısızdır, çünkü hipotez tutmadıB Soğuk su grubunda Tip I hata yapılmıştırC Yaygın inançtan yazılan yönlü beklenti tutmadıD Sonuç yayımlanmamalı, çünkü yaygın inançla çelişiyor
Doğru: C. “Soğuk su artırır” beklentisi desteklenmedi; veri ters yönü gösterdi. A yanlış: desteklenmeyen hipotez de bilgidir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Gerçek çalışma: Roberts ve ark. (2015), J Physiol. 21 aktif erkek, 12 hafta, haftada 2 gün kuvvet antrenmanı; her seans sonrası 10 dk soğuk su ya da aktif toparlanma. Yön yalnız “herkes böyle söylüyor” düzeyindeyse yönsüz hipotez daha güvenlidir.
Kendinizi sınayın · Soru 11
Bir öneride şu cümle var: “Adet döngüsü sıçramayı etkileyebileceği için çalışmaya yalnız erkek basketbolcular alınmıştır.” Bu cümle nedir?
A Varsayım: sınanmadan doğru kabul edilen bir durumB Sınırlılık: araştırmacının elinde olmayan bir kısıtC Sınırlama: gerekçeyle bilerek seçilen kapsamD Hipotez: adet döngüsünün sıçramaya etkisi sınanıyor
Doğru: C. Araştırmacı kapsamı bilerek ve gerekçeyle daralttı. B çekici ama yanlış: sınırlılık istemeden karşılaşılan kısıttır; burada bir seçim var. Sonuç yine de kadınlara taşınamaz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kendinizi sınayın · Soru 12
Bir antrenör yeni bir toparlanma yönteminin küçük bir etkisi olduğunu düşünüyor ve 8 sporcuyla sınayacak. Etkiyi kaçırma riskini en çok ne azaltır?
A Anlamlılık eşiğini 0,05'ten 0,01'e indirmekB Ölçümü tek denemeyle, daha hızlı yapmakC Sonucu birden çok farklı ölçekle ölçmekD Daha çok sporcu almak, ölçümü tekrarlamak
Doğru: D. Güç; katılımcı sayısı arttıkça ve ölçüm gürültüsü azaldıkça yükselir. A çekici ama yanlış: sıkı eşik yanlış alarmı azaltır ama etkiyi kaçırma riskini artırır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. C diyenlere: çok ölçek kaçırma riskini değil yanlış alarm riskini büyütür (Soru 7). B gürültüyü artırır.
Özet
Bugün altı şey öğrendik
1 Amaç sorunun düz cümlesidir: “incelemek”, “göstermek” değil.2 Hipotez gerekçeli, sınanabilir beklentidir; H₀ ile birlikte yazılır.3 İyi hipotez beş özelliği taşır; kelimeleri işlevsel tanımla ölçüme çevrilir. 4 Fark yoksa “H₀ reddedilemedi” ; iki hata: yanlış alarm, kaçırılan etki. 5 Güç kişi sayısı, etki, gürültü ve eşiğe bağlı; plan önceden kaydedilir .6 Varsayım kabul, sınırlılık kısıt, sınırlama seçim.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Derslikten çıkmadan
Geçen hafta yazdığınız soru için bir H₁ ve bir H₀ yazın. Yönlü mü, yönsüz mü? Neden?
Gelecek hafta · Hafta 4: Neyi Değiştiriyoruz, Neyi Ölçüyoruz?
Ayrıntılı okuma: Hafta 3 ders notu (lisans destesi) · istatistiksel hipotez, kuramdan hipoteze, iyi hipotezin beş özelliği.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Kâğıtlar çıkışta toplanabilir. İyi bir cevap: “H₁: Nitratlı pancar suyu, nitratı çıkarılmış pancar suyuna göre 5 km süresini kısaltır. H₀: Fark yoktur. Yönlü, çünkü önceki çalışmalar nitratın egzersizin oksijen maliyetini azaltabildiğini gösteriyor.”
Gelecek hafta hipotezdeki “sıçrama”, “performans” gibi kelimeleri ölçülebilir tanımlara çevireceğiz.