Bilimsel Araştırma Yöntemleri
Hafta 13
Araştırmayı Anlaşılır Yazmak
Giriş, yöntem, bulgular, tartışma: her bölümün tek bir görevi var
Prof. Dr. İzzet İNCE
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Dönem boyunca soru yazdınız, kaynak okudunuz, ölçüm ve desen seçtiniz. Bugün bunları okunabilir bir rapora dönüştürmeyi konuşuyoruz.
Ders dört bölüm: dört bölüm ve görevleri; bulgu, tartışma ve ölçülü dil; ilk sayfa ve kaynaklar; kontrol listesi ve sunum. Akışta dört yoklama, sonda sekiz soru var. Süre sıkışırsa sayı yazımı, kaynakça türleri ve tablo-şekil slaytlarını kısa geçin.
Bir tartışma paragrafı
“Çalışmamız, direnç antrenmanının yaşlıları düşmekten koruduğunu kesin olarak kanıtlamıştır. Hiçbir sınırlılığı yoktur.”
Çalışmada 30 gönüllüde yalnız kavrama kuvveti ölçülmüş.
Örnek öğretim amaçlıdır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Sınıfa hataları saydırın. Beklenen üç hata: (1) Düşme ölçülmemiş; ölçülen kavrama kuvveti. (2) Tek çalışma “kesin kanıt” veremez. (3) Her çalışmanın sınırlılığı vardır.
Doğrusu: “Kavrama kuvvetindeki artış, düşme riskini azaltabilecek bir değişimdir; ancak düşme sayısı ölçülmemiştir. Örneklem bağımsız yaşayan 30 gönüllüyle sınırlıdır.”
İyi bir araştırma kötü bir yazımla yanlış anlaşılır. Bugün bunun kurallarını konuşuyoruz.
Bu derste
Ders sonunda şunları yapabileceksiniz
1 Giriş, yöntem, bulgular ve tartışmanın görevini söylemek. 2 Bir bulgu cümlesini yorumsuz, sayı ve birimle yazmak. 3 Fiili desenin gücüne göre seçmek. 4 Başlık, özet ve Amerikan Psikoloji Derneği (APA 7) biçiminde atıf yazmak. 5 Desene uygun raporlama kılavuzunu seçmek; poster ve sözlü bildiri hazırlamak.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
BÖLÜM 1
Dört Bölüm, Dört Görev
Okuyucu hangi bilgiyi nerede bulacağını bilmeli
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · kavram
Bilimsel makale
research article · araştırma makalesi
Bir araştırmanın sorusunu, yöntemini, bulgusunu ve anlamını anlatan, hakemden geçip dergide yayımlanan yazı. Genellikle 10–20 sayfa.
Örnek: Bir maçın tam raporu gibi: kim oynadı, nasıl oynandı, skor kaç, skor ne anlama geliyor. Tez aynı raporun uzun hâli, poster tek sayfalık hâlidir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Hakemli dergiyi Hafta 5'te gördük: makale yayımlanmadan önce aynı alandan 2–3 uzman (hakem) inceler.
Dört rapor türü bu derste geçecek: makale (dergide), tez (üniversiteye teslim edilen uzun rapor), bildiri (kongrede sözlü sunulan çalışma), poster (kongrede asılan tek sayfalık özet). Dördü de aynı iskeleti kullanır; sonraki slayt.
Kavram
Dört bölümlü yapı
IMRAD · Introduction, Methods, Results, Discussion
Bilimsel makalenin dört bölümlük ortak yapısı: giriş, yöntem, bulgular, tartışma .
Örnek: Bir maç raporu gibi: maçtan önceki durum, maçın nasıl oynandığı, skor, skorun anlamı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. İngilizce bölüm adlarının baş harflerinden IMRAD denir. Akılda kalsın: Neden? → Ne yaptım? → Ne buldum? → Ne anlama geliyor?
Karıştırmayın: IMRAD serbest kompozisyon değildir. Bulgu girişe, yorum bulgulara yazılmaz.
Aynı iskelet makale, tez, kongre bildirisi ve posterde de kullanılır; değişen uzunluktur. Kongre bildirisi hakemli makale kadar güçlü kanıt değildir: çoğu yalnız özet olarak yayımlanır.
Önce temel · makalenin bölümleri tek tek
Bir makalede baştan sona sekiz parça
Bölüm Ne anlatır? Germe çalışmasında Başlık Değişken, katılımcı, desen Statik germenin genç basketbolcularda sıçramaya etkisi Özet Bütün makale 200–250 kelimede Amaç, 14 oyuncu, 1,5 cm, sınır Anahtar kelimeler Veri tabanında buldurtacak 3–6 sözcük statik germe, dikey sıçrama, basketbol Giriş Ne biliniyor, ne eksik, amaç ne? Yetişkinde germe etkisi biliniyor; gençte az Yöntem Kim, neyle, nasıl ölçüldü? 14 oyuncu, iki gün, sıçrama halısı Bulgular Ne bulundu? Yorumsuz, sayıyla Germe günü sıçrama 1,5 cm düşüktü Tartışma Ne anlama geliyor, sınırı ne? Literatürle uyumlu; tek takım Kaynakça Metinde atıf yapılan her kaynak Behm ve ark. (2016) tam künyesiyle
Renkli dört satır (giriş, yöntem, bulgular, tartışma) dört bölümlü yapıdır. Kısaltması IMRAD ; bazı kitaplarda IMRaD.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Okuma sırası yazma sırası değildir. Çoğu araştırmacı önce yöntemi (en kolay, çünkü yapılanı anlatır), sonra bulguları, sonra tartışmayı ve girişi, en son özeti ve başlığı yazar.
Makalelerde ayrıca küçük bölümler vardır: teşekkür, çıkar çatışması beyanı, fon bilgisi, etik kurul karar numarası (Hafta 12).
Sınıfa: “Bir makaleyi ilk açtığınızda hangi üç parçayı okursunuz?” (Başlık, özet, şekiller; sonra karar verilir.)
Raporun şekli
Kum saati: genişten başla, daral, yeniden genişle
Giriş Yöntem Bulgular Tartışma
Neden? Ne biliniyor, ne eksik? Ne yaptık? Başkası tekrar edebilsin. Ne bulduk? Yorumsuz, sayılarla. Ne anlama geliyor? Literatür, sınır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Rapor genel bilgiden başlar, tek bir soruya daralır; yöntem ve bulgular yalnız o soruyu anlatır; tartışma yeniden genişler: literatür, sınır, uygulama.
Rapor sıfırdan yazılmaz: Hafta 2–3'teki soru ve amaç girişe, Hafta 4, 6, 7, 9 ve 12'deki değişken, ölçüm, katılımcı, desen ve etik yönteme, Hafta 8 ve 11'deki sayılar bulgulara, Hafta 11'deki yorum ve sınır tartışmaya taşınır.
Giriş
Üç paragraf: bilinen, eksik, amaç
Bilinen Literatür ne diyor?
“Derlemeler, uzun statik germenin sonraki performansı küçük ölçüde azaltabildiğini gösteriyor (Behm ve ark., 2016).”
Eksik Neyi bilmiyoruz?
“Çalışmaların çoğu yetişkinlerde; genç basketbolcularda veri sınırlı.”
Amaç Bu çalışma neyi soruyor?
“Amaç, 17 yaş altı basketbolcularda 60 sn statik germenin sıçramaya etkisini incelemek.”
Literatür: bir konuda daha önce yayımlanmış çalışmaların tümü. Derleme: birçok çalışmayı bir arada özetleyen yazı (Hafta 5).
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Girişin görevi okuyucuyu sorunuza getirmektir. Konunun tarihçesi (“Yüzme Antik Mısır'dan beri yapılır”) ya da “spor çok önemlidir” cümleleri gereksizdir.
Kontrol: Boşluk cümlesi yoksa amaç havada kalır; okuyucu “bu zaten bilinmiyor muydu?” diye sorar.
Yöntem
Tarif testi: başkası tekrar edebilir mi?
Eksik
“Oyuncuların sıçramaları ölçüldü ve germe yaptırıldı.”
Kaç oyuncu? Hangi germe, kaç saniye? Hangi araç, kaç deneme?
Tekrar edilebilir
“14 oyuncu iki koşulu 72 saat arayla, kurayla belirlenen sırada tamamladı.”
Her kas 60 sn gerildi; sıçrama halısı; 3 denemenin en iyisi; etik kurul karar no.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Ölçüt: Başka bir öğrenci yalnız yöntemi okuyarak aynı ölçümü yapabilmeli. Yöntem geçmiş zamanla yazılır.
Beş alt başlık: Katılımcılar (kaç kişi, yaş ort ± SS, nasıl seçildi, dışlama ölçütü), Desen (adı, atama, körleme, etik kurul no), Araçlar (marka/model, güvenirlik kanıtı), İşlem (sıra, süre, ısınma, set-tekrar-yük), Analiz (test, etki büyüklüğü, α, yazılım).
Gerçek veri: Major ve ark. (2019, BMJ Open Sport Exerc Med) omuz egzersizi deneyen 34 çalışmayı egzersiz raporlama şablonunun (CERT) 19 maddesiyle puanladı; ortanca puan 5/19'du. Tipik bir makale, programı tekrar uygulamak için gereken bilginin dörtte birini veriyordu.
Yöntemin iskeleti
Beş alt başlık, halter örneğiyle
Katılımcılar “16–18 yaş 24 lisanslı erkek halterci; son 6 ayda sakatlananlar dışlandı.”
Desen “Öntest-sontest kontrol gruplu; kurayla atama; etik kurul karar no.”
Araçlar Marka, model, güvenirlik kanıtı; ölçekse Türkçe uyarlaması.
İşlem “Haftada 3 gün, 8 hafta; squat 4 × 5, en yüksek yükün %80'i.”
Analiz Test, varsayım kontrolü, etki büyüklüğü, α, yazılım.
Dışlama: çalışmaya almama nedeni. Öntest-sontest: program öncesi ve sonrası ölçüm. Varsayım kontrolü: testin şartları veride sağlanıyor mu?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Her alt başlık bir soruyu cevaplar: kim, hangi düzenle, neyle, nasıl, hangi hesapla? Biri eksikse çalışma tekrar edilemez.
Katılımcılarda kayıp da yazılır: “24 halterciden 2'si sakatlık nedeniyle çalışmayı tamamlamadı.” Araçlarda güvenirlik kanıtı Hafta 6'dan gelir; analizde etki büyüklüğü ve güven aralığı Hafta 11'den.
Egzersiz programı için ayrıca kim gözetti, nasıl ilerletildi, kaç antrenmana katıldılar yazılır: önceki slaytın notunda anılan egzersiz raporlama şablonunun istediği bilgiler.
Sınıfa: “Kendi önerinizde hangi alt başlık en zayıf?”
Yoklama · 1 dakika
“Bu bulgu, uzun statik germenin kısa süreli kuvvet üretimini azaltabileceğini bildiren çalışmalarla uyumludur.” Bu cümle hangi bölüme aittir?
A Giriş; çünkü literatürden söz ediyorB Yöntem; çünkü germe işlemini anlatıyorC Tartışma; bulgu literatürle buluşuyorD Bulgular; çünkü bir bulgudan bahsediyor
Doğru: C. Kendi bulgunuzu önceki çalışmalarla karşılaştırmak tartışmanın işidir. Girişte de literatür vardır, ama orada sizin bulgunuz henüz yoktur.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
BÖLÜM 2
Bulgu, Tartışma ve Ölçülü Dil
Bulguya anlam vermek, ama onu büyütmemek
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
İki ayrı cümle
Bulgu ne gördüğünüz, yorum ne düşündüğünüz
Bulgu · result
Sayı ve birimle; “Bulgular” bölümüne.
“Germe günü sıçrama 1,5 cm düşüktü (p < 0,001).”
Yorum · interpretation
Bulgudan çıkan anlam; “Tartışma”ya.
“Düşüş, germenin kası geçici olarak gevşetmesinden kaynaklanıyor olabilir.”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Günlük hayattan: Bulgu “Termometre 38,5 gösterdi.” Yorum “Grip olmuş olabilirim.”
Bulgu cümlesine “kanıtladı”, “zararlıdır”, “çok daha iyi” girmez. Sık hatalar: “Serbest atış yüzdesi çok daha iyi oldu” (sayı yok); “p = 0,000” (p sıfır olamaz, “p < 0,001” yazılır); “Katılımcıların büyük çoğunluğu memnun” (yerine: “412 üyenin %68'i”).
Aynı sayı metinde, tabloda ve şekilde üç kez tekrarlanmaz; metin tabloya işaret eder: “Sonuçlar Tablo 2'de verilmiştir.”
Tartışma
Dört adım
1 · Özet Ana bulgu, tek cümle.
Yeni sayı yok.
2 · Literatür Öncekilerle aynı mı?
Farklıysa neden?
3 · Sınır Nereye kadar taşınır?
14 oyuncu, tek takım, maç yok.
4 · Uygulama Antrenör ne yapmalı?
Gelecek çalışma ne sormalı?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Kafein ve kürek örneği (öğretim amaçlı): (1) “Kafein, plaseboya göre 2000 m süresini ortalama 4 sn kısalttı.” (2) “Bu bulgu, kafeinin dayanıklılık performansını küçük ölçüde iyileştirdiğini bildiren derlemelerle uyumludur.” Arada olası mekanizma: “Olası açıklama, kafeinin algılanan zorluğu azaltmasıdır.” (3) “12 erkek kulüp kürekçisi; su üstünde ölçüm yok.” (4) “Antrenörler kafeini önce antrenmanda bireysel olarak denemelidir.”
Ölçülü dil
Fiilin gücü, desenin gücü kadar
Betimsel “... olduğu belirlendi”
Değil: “... nedeniyle”
İlişkisel “ilişkili bulundu”
Değil: “artırdı”, “etkiledi”
Tek deney “bu örneklemde artırdı”
Değil: “kanıtladı”, “her zaman”
Meta-analiz “birikmiş kanıt destekliyor”
Değil: “kesin olarak”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Alıştırma: “Anketimiz, sosyal medyanın sporcularda kaygıyı artırdığını kanıtlamıştır.” Kesitsel anket: “kanıtlamıştır” ve “artırdığını” uygun değil. Doğrusu: “Günlük sosyal medya kullanım süresi, kaygı puanlarıyla ilişkili bulundu.”
Nesnel anlatım: Duygu sıfatı yok (“muhteşem sonuç”, “şaşırtıcı biçimde” yerine sayı). Yöntem ve bulgular geçmiş zaman; genel kabul görmüş bilgi geniş zaman. Sayı yazımı: ondalık virgül (0,45), yüzde önde (%15), sayı ile birim arasında boşluk (100 m); cümle sayıyla başlamaz.
Fiil ve desen · branşa göre · öğretim amaçlı örnekler
Hangi desende hangi fiil? Dört branş, dört cümle
Desen Branş Uygun cümle Yazılmaz Betimseldurumu anlatır Halter “Haltercilerin %40'ında bel ağrısı belirlendi.” “Halter bel ağrısı yapar.” İlişkiselbirlikte değişim Futbol “Yüksek hızlı koşu sakatlıkla ilişkili bulundu.” “Koşu sakatlığa yol açtı.” Tek deneykurayla iki grup Yüzme “Program bu örneklemde 50 m süresini 0,4 sn kısalttı.” “Program her yüzücüyü hızlandırır.” Meta-analizçalışmaları birleştirir Sprint “Birikmiş kanıt kızak çekmenin sprinti iyileştirdiğini destekliyor.” “Kesin olarak kanıtlandı.”
Fiil: cümlede işi bildiren sözcük: belirlendi, ilişkili bulundu, kısalttı. Desen ne kadar güçlüyse fiil o kadar güçlü olabilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Sayılar öğretim amaçlıdır. Desenler Hafta 8 (betimsel, ilişkisel) ve Hafta 9'dan (deney); meta-analiz Hafta 5 ve 11'den.
“Yazılmaz” sütunundaki her cümlenin hatası aynı: desenin gösteremeyeceği bir şeyi iddia ediyor. Betimsel çalışma neden göstermez; ilişkisel çalışma yönü ve üçüncü değişkeni dışlamaz; tek deney herkese genellenmez; meta-analiz bile “kesin” demez.
Sınıfa: “Kendi önerinizin deseni hangisi? Sonuç cümlenizdeki fiil bu satıra uyuyor mu?”
Akademik paragraf
Bir paragraf, bir fikir, dört parça
1. Konu cümlesi “Statik germenin etkisi germe süresine bağlıdır.”
2. Kanıt Atıflı bilgi: “60 sn'nin altındaki germede düşüş küçüktür (Behm ve ark., 2016).”
3. Yorum Kanıtın sorunuz için anlamı.
4. Geçiş Sonraki paragrafa köprü: “Ancak gençlerde...”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Okuyucu yalnız paragrafların ilk cümlelerini okuyarak metnin akışını izleyebilmeli. Bu yüzden konu cümlesi başta durur.
Sık hatalar: tek cümlelik paragraf; bir paragrafta üç ayrı fikir; atıfların arka arkaya dizildiği ama yorumun hiç olmadığı “kaynak listesi” paragrafı (“A şunu buldu. B şunu buldu. C şunu buldu.”). Doğrusu fikre göre gruplamak: “Üç çalışma 60 sn'nin üstündeki germede belirgin düşüş bildirdi (A; B; C).”
Sınıfa: Kendi giriş paragrafınızın ilk cümlesi konu cümlesi mi?
Yazım kuralları
Kısaltma ve sayı: hakemin ilk baktığı yer
Kısaltma İlk geçişte açılır: “maksimal oksijen kullanımı (VO2 maks)”. Başlıkta kısaltma yok.
Ondalık Virgülle: 0,45; binlik ayraç boşluk: 11 240 m.
Yüzde ve birim Yüzde önde: %15; sayı ile birim arasında boşluk: 100 m.
Cümle başı Sayıyla başlamaz: “Araştırmaya 24 halterci katıldı.”
p değeri Sıfır olamaz: “p = 0,000” değil, “p < 0,001”.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Küçük tutarsızlıklar hakemde “yöntemde de özensizlik olabilir” izlenimi bırakır.
Kısaltmanın üç kuralı: ilk geçişte açılır; özet ve metin ayrı sayılır (özette açtıysanız metinde yeniden açın); az geçen terim kısaltılmaz. APA 7 en az üç kez kullanılacak terimler için kısaltma önerir.
Alıştırma: “18 judocu (Ort. yaş = 19.4) çalışmaya katıldı. KVA (kalp atım hızı) maç sırasında ölçüldü ve sporcuların 45%'inde 180 atım/dk'yı aştı.” Beş hata: cümle sayıyla başlıyor; 19.4 → 19,4 ve standart sapma eksik; kısaltma açılımdan önce ve tutarsız; 45% → %45; tablo numarası yok (lisans destesinde tam hâli var).
Akademik dil hataları · yanlış ve doğru
Hakemin kırmızı kalemle işaretlediği yedi hata
Hata Yanlış Doğru Abartı fiili Germe sıçramayı bozduğunu kanıtladı. Germe günü sıçrama 1,5 cm düşüktü. Duygu sözcüğü Muhteşem bir sonuç elde edildi. Süre 0,4 sn kısaldı. Sayı vermeden niceleme Oyuncuların çoğu memnundu. 22 oyuncunun 15'i (%68) memnundu. Günlük dil Oyuncular resmen uçtu. Sıçrama ortalama 4 cm arttı. Açılmamış kısaltma KAH maçta 180'i geçti. Kalp atım hızı (KAH) maçta 180 atım/dk'yı geçti. Zaman karışıklığı Oyuncular ölçülecektir (bitmiş çalışmada). Oyuncular ölçüldü. Tek cümleye üç fikir Germe yaptık, sıçrama düştü, bu yüzden germe kötüdür ve... Bir cümle, bir bilgi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Satırları sesli okutun: önce “yanlış”, sınıf düzeltsin, sonra “doğru”yu açın.
Kurallar: yöntem ve bulgular geçmiş zamanla yazılır (yapılanı anlatır); öneri gelecek zamanla yazılır (yapılacak olanı anlatır, Hafta 14); genel kabul görmüş bilgi geniş zamanla (“Kafein algılanan zorluğu azaltır”).
Türkçe akademik metinde çoğunlukla edilgen yapı (“ölçüldü”) ya da birinci çoğul (“ölçtük”) kullanılır; “ben” genellikle kullanılmaz. Dergi ya da üniversite yazım kılavuzu hangisini istiyorsa ona uyulur.
Tahmin · 1 dakika
Bir hentbol çalışmasının bulgular bölümüne hangi cümle yazılabilir?
A Oyuncular inanılmaz bir gelişme gösterdiB Program atış hızını kesin olarak artırırC Atış hızı 6 km/sa arttı (p = 0,02)D Oyuncuların çoğunun atışı epey hızlandı
Doğru: C. Sayı, birim ve kesinlik var; yorum yok. A duygu sözcüğü, B abartı fiili, D sayı vermeden niceleme ve günlük dil.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Oy, sonra cevap. D çekici, çünkü ölçülü görünür; ama “çoğu” ve “epey” okuyucuya bir sayı vermez.
Önce temel · kavram
Birincil sonuç
primary outcome · ana sonuç ölçüsü
Çalışmanın baştan seçilen ana ölçümü; soru onunla cevaplanır. Öteki ölçümler ikincil sonuçtur.
Örnek: Sprint programında birincil sonuç 30 m süresi; sıçrama ve çeviklik ikincil. Sonradan “çeviklik anlamlı çıktı, onu öne alalım” denmez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Birincil sonuç önceden kayıtta ve öneride yazılır (Hafta 3, 11, 14). Kişi sayısı hesabı da ona göre yapılır.
Günlük hayattan: Maçın sonucu skordur; topa sahip olma yüzdesi ikincildir. Maçı kaybeden takım “topa sahip olmada kazandık” diye manşet atarsa bu abartıdır (spin).
Sonraki slayt: birincil sonucu anlamlı çıkmayan deneyler nasıl yazılıyor?
Gerçek bir araştırma
“Anlamlı çıkmadı” sonucu nasıl yazılıyor?
Soru Birincil sonucu anlamlı çıkmayan deneyler, sonucu olduğundan olumlu mu gösteriyor?
Ne yapıldı 2006'da yayımlanmış 72 randomize kontrollü deney iki bağımsız okuyucuyla incelendi.
%58
Özetin sonuç cümlelerinde abartılı sunum (spin) vardı.
Birincil sonuçla başlayın; anlamlı çıkmadıysa açıkça yazın.
Boutron I, Dutton S, Ravaud P, Altman DG. Reporting and interpretation of randomized controlled trials with statistically nonsignificant results for primary outcomes. JAMA. 2010;303(20):2058–2064.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Ek bilgi: Başlıklarda %18,0, özetin bulgular kısmında %37,5, özetin sonuç kısmında %58,3, metnin tartışma bölümünde %43,1 oranında spin bulundu. Abartı en çok okuyucunun ilk okuduğu yere giriyor.
Spin biçimleri: birincil sonuç yerine anlamlı çıkan ikincil sonucu öne çıkarmak, “eğilim gösterdi” demek, yalnız bir alt grubu anlatmak.
Yoklama · 1 dakika
Bir sezonluk gözlemsel takipten: “Haftalık yüksek hızlı koşu arttıkça hamstring sakatlığı artmaktadır; bu nedenle yüksek hızlı koşu sakatlığa neden olur.” Sorun ne?
A Gözlemsel veride neden-sonuç fiili kurulmuşB Cümlede sayı olmadığı için yönteme taşınmalıC Deney yapılmadığı için cümle tamamen silinmeliD Bir sezonluk takip nedenselliği zaten gösterir
Doğru: A. Gözlemsel takip “ilişkili bulundu” der. Yükü çok artırılan oyuncular zaten daha çok oynayan ya da yorgun oyuncular olabilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. C aşırı: Bulgu yazılır, yalnız fiili değişir. D: Zaman sırası nedenselliğe yaklaştırır ama üçüncü değişkenleri dışlamaz (Hafta 8).
BÖLÜM 3
İlk Sayfa ve Kaynaklar
Okuyucunun çoğu yalnız başlığı ve özeti okur
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Başlık
Değişkenler + katılımcı + desen
Zayıf
“Sprint ve Kuvvet Üzerine Bir İnceleme”
Hangi değişken, kimde, hangi desen? Veri tabanında bulunmaz.
Güçlü
“Altı Haftalık Kızak Çekme Antrenmanının Genç Sprinterlerde 30 m Süresine Etkisi: Randomize Kontrollü Bir Çalışma”
Veri tabanı: makalelerin arandığı elektronik arşiv, ör. PubMed, Google Akademik (Hafta 5). Randomize: gruplara kurayla atanmış.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Başlık soru cümlesi, abartı ya da “... üzerine bir araştırma” kalıbı içermez; kısaltma kullanılmaz.
Başka örnekler: Zayıf “Sporcularda Kaygı Çok Önemli!” → Güçlü “Üniversiteli Voleybolcularda Müsabaka Öncesi Durumluk Kaygı ile Servis İsabeti Arasındaki İlişki: Kesitsel Bir Çalışma”. Zayıf “Fitness Merkezleri” → Güçlü “Fitness Merkezi Üyelerinin Üyeliği Bırakma Nedenleri: Nitel Bir Araştırma”.
Yapılandırılmış özet
Makalenin küçük bir kopyası
Amaç Tek cümle.
Uyku eğitiminin genç yüzücülerde uyku süresine etkisi.
Yöntem Kim, kaç, nasıl?
32 yüzücü, kurayla iki grup, bilek aktivite ölçer.
Bulgular Sayı ve birimle.
Uyku 34 dk daha fazla arttı (%95 güven aralığı 12–56 dk).
Sonuç Ölçülü fiil.
“Uyku süresini artırabilir; performansa etkisi ayrıca incelenmeli.”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Örnek öğretim amaçlıdır. Kurallar: Özet sayı içerir (n, ana sonuç, birim, güven aralığı ya da p); kaynak ve tablo içermez; metinde olmayan bilgi vermez. APA 7'de üst sınır genellikle 250 kelime; dergiler kendi sınırını verir (çoğu 150–300).
Ölçülmeyen sonuç (performans) iddia edilmez. Anahtar kelime 3–6 tane: “uyku hijyeni, yüzme, ergen sporcu, aktivite ölçer”.
Özet en son yazılır: bulgular ve tartışma bitmeden doğru özet yazılamaz.
Özet türleri
Aynı bilgi, üç kalıp
Yapılandırılmış Amaç, yöntem, bulgular, sonuç başlıkları.
Spor hekimliği ve fizyoloji dergileri.
Yapılandırılmamış Başlıksız tek paragraf; sıra yine aynı.
Spor psikolojisi, sosyal bilimler.
Bildiri özeti Kongreye gönderilir; çoğu zaman tek başına yayımlanır.
Hakem yalnız bunu okur.
Hangisi olursa olsun: sayı içerir, kaynak içermez, en son yazılır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Kalıbı dergi ya da kongre belirler; yazar seçmez. Yazım kılavuzunda “structured abstract” isteniyorsa başlıklar kullanılır.
Bildiri özeti en zor olanıdır: bulgular henüz tamamlanmamışken gönderilir ve hakem çalışmayı yalnız ondan değerlendirir. “Sonuçlar kongrede sunulacaktır” cümlesi çoğu kongrede ret nedenidir; en azından ön bulgu verilir.
Hafta 11'deki spin bulgusunu hatırlatın: abartı en çok özetin sonuç cümlesine girer.
Sınıfa: “Bir sayfalık önerinizin özeti hangi kalıba benzer?” (Yapılandırılmış; Hafta 14.)
Önce temel · APA 7 metin içi atıf
Kaç yazar varsa parantezde ne yazılır?
Durum Parantez içinde Cümlenin içinde Tek yazar (Hopkins, 2000) Hopkins'e (2000) göre... İki yazar (Kay ve Blazevich, 2012) Kay ve Blazevich'e (2012) göre... Üç ve daha çok yazar (Behm ve ark., 2016) Behm ve arkadaşlarına (2016) göre... Kurum yazar (Dünya Sağlık Örgütü [DSÖ], 2020); sonra (DSÖ, 2020) Dünya Sağlık Örgütüne (2020) göre... Birden çok kaynak (Behm ve ark., 2016; Kay ve Blazevich, 2012) alfabetik, noktalı virgülle Tırnaklı alıntı (Behm ve ark., 2016, s. 3) sayfa numarası zorunlu
APA 7: Amerikan Psikoloji Derneği'nin yazım kılavuzunun 7. baskısı (2020). Spor bilimlerinde en yaygın atıf biçimidir. s. = sayfa.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Kural: parantezde yalnız soyadı ve yıl; ad ya da adın baş harfi yazılmaz. Türkçe metinde “et al.” yerine “ve ark.”, “&” yerine “ve” kullanılır; üniversitenin tez yazım kılavuzu farklı istiyorsa ona uyulur.
APA 7'nin bir değişikliği: 6. baskıda üç-beş yazarlı kaynaklarda ilk atıfta bütün yazarlar yazılırdı; 7. baskıda üç ve daha çok yazarda ilk atıftan itibaren “ve ark.” yazılır.
Bazı dergiler APA değil numaralı biçim (Vancouver) ister: metinde [1], [2] ve kaynakça numara sırasıyla. Dergi yazım kılavuzu hangisini istiyorsa o.
Amerikan Psikoloji Derneği biçimi · APA 7
Atıf metnin içinde, kaynakça sonunda
Atıf · citation
Tek: (Hopkins, 2000) · İki: (Kay ve Blazevich, 2012)
Üç ve üzeri: (Behm ve ark., 2016)
Kaynakça · reference list
Soyadına göre alfabetik, tam künye.
Behm, D. G., Blazevich, A. J., Kay, A. D., & McHugh, M. (2016). Acute effects... Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism, 41 (1), 1–11.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Atıf ile kaynakça birbirini karşılamalı: Metindeki her atıf kaynakçada, kaynakçadaki her satır metinde bulunur.
Kaynakça “okuduklarımın listesi”dir, “bulduklarımın” değil. Okumadığınız kaynak kaynakçaya girmez (Hafta 12).
Özel durumlar: Birden çok kaynak alfabetik ve noktalı virgülle: (Behm ve ark., 2016; Kay ve Blazevich, 2012). Doğrudan alıntıda tırnak ve sayfa: (Behm ve ark., 2016, s. 3). Kitapta APA 7 yayınevinin şehrini yazmaz.
Kaynakça · APA 7
Dergi dışında üç sık kaynak türü
Kitap Thomas, J. R., Martin, P. E., Etnier, J. L., & Silverman, S. J. (2022). Research methods in physical activity (8th ed.). Human Kinetics.
Tez Soyadı, A. B. (Yıl). Tezin başlığı [Yüksek lisans tezi, Üniversite]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Kurum, web World Health Organization. (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour . Bağlantı adresi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. APA 7'de kitapta yayınevinin şehri yazılmaz. Tezde türü köşeli parantezde verilir; doktora için “[Doktora tezi, ...]”. YÖK: Yükseköğretim Kurulu; tezler onun Ulusal Tez Merkezi'nde bulunur.
Kurum yazar metin içinde: ilk geçişte (Dünya Sağlık Örgütü [DSÖ], 2020), sonra (DSÖ, 2020).
Kaynak yönetim programları (Zotero, Mendeley) bu kalıpları otomatik üretir; ama çıktıyı mutlaka denetleyin: büyük harf, italik ve cilt-sayı hataları sık görülür.
Sınıfa: “Kaynakçanızdaki satırlardan hangisi bu üç türden biri?”
Önce temel · bir kaynakça satırını parçalayalım
Dergi makalesi künyesinin sekiz parçası
Parça Behm ve ark. (2016) örneğinde Kural Yazarlar Behm, D. G., Blazevich, A. J., Kay, A. D., & McHugh, M. Soyadı, adın baş harfi Yıl (2016). Parantezde, ardından nokta Makale başlığı Acute effects of muscle stretching on physical performance... Yalnız ilk harf büyük Dergi adı Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism İtalik; her sözcük büyük harfle Ciltvolume 41 İtalik Sayıissue (1) Parantezde, italik değil Sayfa 1–11. Başlangıç–bitiş DOI https://doi.org/10.1139/apnm-2015-0235 Varsa her zaman yazılır
Künye: bir kaynağı bulmaya yeten bilgilerin tümü. DOI: makalenin kalıcı kimlik numarası; adres değişse de makaleyi bulur.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. DOI: digital object identifier, “dijital nesne tanımlayıcısı”. Bir makalenin kimlik numarası gibidir: derginin internet adresi değişse de doi.org adresi makaleyi açar. Kaynağı denetlemenin en hızlı yolu DOI'yi tarayıcıya yapıştırmaktır: açılmıyorsa künye yanlış ya da kaynak uydurma olabilir (Hafta 12'deki sohbet botu araştırması).
Cilt ve sayı: çoğu dergi her yıl bir cilt çıkarır (bu dergide 2016 = cilt 41); cilt yıl içinde birkaç sayıya bölünür. Sayfa aralığı makalenin dergide durduğu yerdir.
Sınıfa: “Bu satırda virgül, nokta ve italik kaç yerde kullanılmış?” Kaynak yönetim programı bunları otomatik yapar; ama kontrol yine sizde.
Tahmin · 1 dakika
Bir sohbet botu kaynak önerdi. Künyesi düzgün görünüyor. Kaynağın gerçek olduğunu en hızlı nasıl denetlersiniz?
A Künyenin APA 7'ye uygun yazılmasına bakmakB DOI'yi tarayıcıda açıp makaleyi okumakC Aynı bota kaynağın gerçek olup olmadığını sormakD Yazarın adının bilinen bir ad olmasına bakmak
Doğru: B. DOI makalenin kimlik numarasıdır; açılan sayfada başlık, yazar ve yıl künyeyle eşleşmelidir. Biçimin düzgünlüğü ya da botun “evet” demesi kanıt değildir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Oy, sonra cevap. D çekici: botlar sık sık gerçek bir uzmanın adını uydurma bir makaleye ekler. DOI yoksa başlık Google Akademik ya da PubMed'de aranır.
Yoklama · 1 dakika
Germe çalışmasının raporu yazılıyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisi “Bulgular” bölümüne uygundur?
A Germe sıçramayı bozduğu için bırakılmalıdırB Germe günü sıçrama 1,5 cm düşüktü (p < 0,001)C Germe günü sıçrama performansı çok daha kötüydüD Sonuçlar germenin zararlı olduğunu kanıtladı
Doğru: B. Bulgu yalnız ölçüleni söyler: sayı, birim, kesinlik. A öneri, D yorum ve abartı; C'de sayı yok.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. C en çekici yanlış: yorum yok gibi görünür ama “çok daha kötü” bir sayı değildir; okuyucu ne kadar olduğunu bilemez.
BÖLÜM 4
Kontrol Listesi ve Sunum
Raporlama kılavuzları, tablo ve şekil, poster ve sözlü bildiri
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Kavram
Raporlama kılavuzu
reporting guideline · EQUATOR Network
Bir desende okuyucunun mutlaka bilmesi gereken maddelerin listesi. Dergiler doldurulmuş listeyi makaleyle birlikte ister.
Örnek: Kafein deneyinin listesi sorar: kaç kişi tarandı, kaçı dışlandı, kurayı kim yaptı, kaç kişi çalışmayı bıraktı?
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Kılavuzların hepsi EQUATOR Network sitesinde ücretsizdir (sağlık araştırmasında kalite ve şeffaflık ağı).
Kılavuz bir yazım rehberidir: kötü bir deseni iyi yapmaz, ama eksiklerin görünmesini sağlar. Hafta 11'de gördüğümüz seçici raporlamaya karşı da korur: birincil sonucun önceden belirlenip belirlenmediği sorulur.
Sınıfa: “Bitirme projenizi hangi listeyle denetlemelisiniz?” Bir sonraki slayt cevabı veriyor.
Desene göre liste
Hangi desen, hangi kılavuz?
Randomize deneyCONSORT Kafein ve plasebo, kurayla atama; katılımcı akış şeması.
Gözlemsel çalışmaSTROBE Kesitsel anket, sezon boyu sakatlık takibi.
Nitel görüşmeCOREQ Emekli güreşçilerle görüşme; 32 madde.
Sistematik derlemePRISMA Pliometri ve sıçrama derlemesi; 27 madde.
Egzersiz programıCERT Yaşlılarda denge programının içeriği; 16 madde.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
3 dk. Açılımlar: CONSORT, Consolidated Standards of Reporting Trials (randomize deney raporlama standartları). STROBE, Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (gözlemsel çalışmaların raporlanması). COREQ, Consolidated Criteria for Reporting Qualitative Research (nitel araştırma raporlama ölçütleri). PRISMA, Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses (2020 sürümü). CERT, Consensus on Exercise Reporting Template (egzersiz raporlama şablonu).
CERT tek başına değil, desenin listesine ek olarak kullanılır: kurayla atanan bir Nordic hamstring programı CONSORT + CERT ile raporlanır.
Birinci bölümdeki yöntem slaytında anılan, ortanca 5/19 puan alan egzersiz makalelerinin ölçütü CERT idi.
Tablo ve şekil · APA 7
Aynı sayı bir kez: metinde, tabloda ya da şekilde
Tablo Numara ve başlık üstte; yalnız yatay çizgi; her sütunda birim.
Not satırı: “Değerler ortalama ± standart sapmadır.”
Şekil Eksen adı ve birimi; çubuk grafik sıfırdan başlar.
Şekil notu: hata çubuğu standart sapma mı, güven aralığı mı?
Metin tabloyu anlatmaz, ona işaret eder: “Sonuçlar Tablo 2'de verilmiştir.”
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. APA 7'de tablo numarası kalın, başlığı italik yazılır; ikisi de tablonun üstündedir. Kısaltmalar ve ± işaretinin anlamı not satırında açılır.
Şekilde bireysel veri varsa nokta grafiği tercih edilir (Hafta 11'deki hentbol grafiği). Çubuk grafiğin ekseni sıfırdan başlamıyorsa küçük fark dev görünür: 120 ve 123 kg'lık iki ortalama, eksen 118'den başlarsa 2,5 kat farklı gibi durur.
Sınıfa: “Bir şekil notunda hata çubuğunun ne olduğu yazmıyorsa ne yaparsınız?” (Yorumlamayız.)
Tablo ve şekil kuralları · APA 7
Tablo ve şekil: aynı kurallar, küçük farklar
Kural Tablo Şekil Numara Üstte, kalın: Tablo 1 Üstte, kalın: Şekil 1 Başlık Numaranın altında, italik Numaranın altında, italik Çizgi Yalnız yatay çizgi; dikey yok Az ızgara; süs yok Birim Sütun başlığında: Süre (sn) Eksen adında: 30 m süresi (sn) Not Altta: kısaltma, ± anlamı Altta: hata çubuğu SS mi, GA mı? Metinde “Tablo 2'de verilmiştir.” “Şekil 1'de görülmektedir.”
Hata çubuğu: grafikte ortalamanın altına ve üstüne çizilen çizgi; yayılımı (SS) ya da kesinliği (%95 GA) gösterir. Hangisi olduğu notta yazılır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. APA 7'de şekil numarası ve başlığı da tablo gibi şeklin üstünde yer alır; bazı dergiler şekil başlığını altta ister. Dergi yazım kılavuzu belirleyicidir.
Her tablo ve şekil metinde en az bir kez anılır ve anıldığı yerden sonra gelir. Tek başına anlaşılabilmelidir: okuyucu metni okumadan tabloyu açıp anlayabilmeli.
Sınıfa: “Excel'in varsayılan grafiğinde bu kurallardan hangileri bozuk gelir?” (Gölge, 3B, dikey çizgi, eksen adı yok.)
Hangi durumda hangisi? · tablo, şekil, metin
Sonucu nasıl göstereyim?
Göstermek istediğin Seçim Sporda örnek Bir iki sayı Metin “Ortalama yaş 19,4 ± 1,2 yıl.” Okunacak kesin sayılar Tablo Üç grubun boy, kilo, sıçrama, sprint değerleri Zamanla değişim Çizgi grafik 8 hafta boyunca haftalık 30 m süresi Her sporcunun değişimi Nokta grafiği 12 hentbolcunun önce–sonra farkı İki ölçümün ilişkisi Saçılım grafiği Sıçrama yüksekliği ile 20 m sprint Grup ortalamaları Çubuk + hata çubuğu Kafein ve plasebo grubunun 5 km süresi
Saçılım grafiği: her sporcu bir nokta; yatay eksende bir ölçüm, dikeyde öteki (Hafta 8).
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Kaba kural: okuyucu sayıyı okuyacaksa tablo, örüntüyü görecekse şekil. Aynı sonuç ikisine birden konmaz.
Çubuk grafiğin ekseni sıfırdan başlar; çizgi ve nokta grafiğinde eksen veriye göre seçilebilir, ama bu durumda eksen değerleri açıkça yazılır.
Az sporcu varsa (20'den az) çubuk grafik yerine her sporcunun noktası gösterilir: ortalamanın gizlediği bireysel yanıt görünür (Hafta 11).
Tahmin · 1 dakika
Bir antrenör, 18 futbolcunun 10 haftalık programdaki haftalık sprint süresini tek bakışta göstermek istiyor. En uygun seçim hangisi?
A On sütunlu, 18 satırlı büyük bir tabloB Haftalara göre bir çizgi grafikC Her hafta için ayrı bir pasta grafikD Yalnız son haftanın ortalaması, metinde
Doğru: B. Zamanla değişim çizgi grafikle görülür. 180 sayılık tablo okunmaz; pasta grafik parçaların toplama oranı içindir; tek ortalama değişimi göstermez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. Oy, sonra cevap. Ek: takım ortalaması kalın bir çizgiyle, her oyuncu ince soluk çizgilerle gösterilirse hem ortalama hem bireysel yanıt görünür.
Sunmak
Poster ve sözlü bildiri: aynı iskelet, farklı süre
Poster Yürüyerek geçen kişi 30 saniyede ana mesajı anlamalı.
Başlık bulguyu söyler; bir ana şekil; az metin.
Sözlü bildiri Çoğu kongrede 10–15 dakika, ardından soru.
Slayt başına tek fikir; sonda tek cümlelik ana mesaj.
Kongre: araştırmacıların yeni çalışmalarını sunduğu bilimsel toplantı. Bildiri: kongrede sunulan çalışma; sözlü ya da poster.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Bir araştırma çoğu zaman önce bildiri ya da poster, sonra tez, en son dergide makale olur. Biçim değişir, dört bölümlü iskelet kalır. Kongre bildirisi hakemli makale kadar güçlü kanıt değildir: çoğu yalnız özet olarak yayımlanır.
Poster başlığı örneği: “Maç öncesi 60 sn statik germe, genç basketbolcularda sıçramayı 1,5 cm düşürdü.” Altında amaç, yöntem, tek grafik, sonuç ve sınır.
Sözlü bildiride kaba ölçü dakikada bir slayttır; 12 dakikalık bildiriye 30 slayt sığmaz. Sınır slaytı atlanmaz: dinleyicinin ilk sorusu genellikle odur.
Gelecek hafta öneriyi 5 dakikada sunacaksınız: bu slayttaki kurallar orada da geçerli.
Yoklama · 1 dakika
Bir öğrenci 12 kadın hakemle sahadaki baskı deneyimi üzerine yarı yapılandırılmış görüşme yaptı. Raporunu hangi kontrol listesiyle denetlemeli?
A Nitel araştırma ölçütleri (COREQ)B Randomize deney standartları (CONSORT)C Gözlemsel çalışma listesi (STROBE)D Egzersiz raporlama şablonu (CERT)
Doğru: A. Görüşme nitel bir desendir; nitel araştırma ölçütleri görüşmeciyi, soruları, kayıt ve kodlamayı sorar. C çekici ama yanlış: gözlemsel liste nicel kesitsel ve izleme çalışmaları içindir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1,5 dk. Oy, sonra cevap. B diyenlere: kurayla atama yok, müdahale yok. D diyenlere: egzersiz programı uygulanmadı.
SON BÖLÜM
Kendinizi Sınayın
Sekiz soru. Her biri bir durum anlatıyor; bugünkü kavramla çözün.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Toplam 9 dk. Her soruda yaklaşık bir dakika: sınıf oy versin, sonra şıkka tıklayın ve açıklamayı okuyun.
Soru 1 / 8
Bir girişin ilk paragrafı: “Yüzme, Antik Mısır'dan beri yapılan önemli bir spordur. Herkes yüzmeyi sever. Biz de uykuyu çalışmak istedik.” En büyük eksik ne?
A Cümleler gereğinden kısa ve sade yazılmışB Girişte bulgulardan hiç söz edilmemişC Kaynakça alfabetik sırada verilmemişD Bilinen, boşluk ve amaç cümleleri yok
Doğru: D. Tarihçe, genelleme ve kişisel gerekçe var; literatürde ne bilindiği, neyin eksik olduğu ve çalışmanın amacı yok.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. B yanlış: Girişte bulgu olmaz. Doğrusu: “Uyku süresi kısa olan ergen sporcularda sakatlık riskinin daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Ancak yüzücülerde uyku eğitiminin etkisi bilinmemektedir. Bu çalışmanın amacı...”
Soru 2 / 8
Yöntem bölümünde yalnız şu yazıyor: “Sporculara bir süre çeviklik antrenmanı yaptırıldı ve testle ölçüldü.” Bu bölümün asıl sorunu ne?
A Cümle geçmiş zamanla yazılmışB Başkası bu tarifle çalışmayı tekrar edemezC Cümle edilgen yapıda kurulmuşD Bu bilgiler aslında bulgular bölümüne aittir
Doğru: B. Kaç sporcu, kaç hafta, hangi egzersiz, hangi test, kaç deneme, hangi analiz? Tekrar edilemeyen bulgu sahaya taşınamaz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. A ve C aslında doğru kullanımlardır: yöntem geçmiş zamanla yazılır; Türkçe tezlerde edilgen yapı yaygındır.
Soru 3 / 8
Kesitsel bir ankette sosyal medya kullanım süresi ile kaygı puanı ilişkili çıktı. Özetin sonuç cümlesi olarak hangisi uygundur?
A Sosyal medya kullanımı kaygıyı artırmaktadırB Anket, sosyal medyanın kaygı yarattığını kanıtladıC Kullanım süresi kaygı puanıyla ilişkili bulunduD Sosyal medya, kaygının en önemli nedenidir
Doğru: C. Kesitsel desen ilişki gösterir; “artırır”, “yaratır”, “neden” fiilleri desenin gücünü aşar.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 4 / 8
Çalışma: 65 yaş üstü 40 kadına 12 hafta tai chi uygulandı, kontrol grubuyla karşılaştırıldı, tek ayak denge süresi ölçüldü. En iyi başlık hangisi?
A Tai Chi'nin Yaşlı Kadınlarda Denge Süresine EtkisiB Yaşlılar ve Egzersiz: Denge Var mı Yok mu?C Tai Chi ve Yaşlılık Üzerine Bir İncelemeD Tai Chi, Yaşlı Kadınları Düşmekten Kesin Olarak Korur
Doğru: A. Değişkenler (tai chi, denge süresi) ve katılımcı var; sonuna “: Kontrol Gruplu Bir Çalışma” eklenirse desen de olur.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. B soru cümlesi, C boş kalıp. D hem abartı hem ölçülmeyen sonuç: düşme ölçülmedi.
Soru 5 / 8
Behm, Blazevich, Kay ve McHugh'un 2016 yılındaki makalesine metin içinde APA 7'ye göre nasıl atıf yapılır?
A (Behm, Blazevich, Kay ve McHugh, 2016)B (Behm, 2016)C (Behm D. G. ve diğerleri, 2016)D (Behm ve ark., 2016)
Doğru: D. APA 7'de üç ve daha fazla yazarda ilk yazarın soyadı ve “ve ark.” yazılır; tek başına ilk yazar ya da adın baş harfi yazılmaz.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. A, kaynakçadaki satırla karışır: tam yazar listesi kaynakçada yer alır, metinde değil.
Soru 6 / 8
Birincil sonuç (sprint süresi) anlamlı çıkmadı; 12 ikincil sonuçtan yalnız çeviklik anlamlı. Özetin sonuç cümlesi için en dürüst seçenek?
A Program sprinti artırma eğilimi gösterdiB Program çevikliği belirgin biçimde iyileştirdiC Program sprint süresinde fark yaratmadıD Program sporcular için çok yararlıdır
Doğru: C. Birincil sonuçla başlanır ve açıkça yazılır. A “eğilim” dili, B ikincil sonucu öne çıkarma: ikisi de spin.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. B çekici, çünkü gerçek bir bulgu. Ama 12 testten birinin anlamlı çıkması şansla olabilir (Hafta 11) ve birincil sonuç değildir. İkincil bulgu metinde yer alır, temkinle yorumlanır.
Soru 7 / 8
Bir öğrenci kaynakçasına, yalnız özetini gördüğü 15 makale ekledi; metinde bunlara hiç atıf yok. Sorun ne?
A Sorun yok; uzun bir kaynakça emeği iyi gösterirB Kaynakça yalnız okunan, atıf alanları içerirC Kaynakça alfabetik değilse sorun olurD Özeti okumak tam metni okumak sayılır
Doğru: B. Kaynakçadaki her satır metinde atıf almalı ve okunmuş olmalı. Atıfsız uzun liste okuyucuyu yanıltır.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. D yaygın bir kestirme. Özet, yöntemin ayrıntısını ve sınırlılıkları vermez; özetten atıf yapan, makalenin söylemediği bir şeyi ona söyletebilir.
Soru 8 / 8
Bir posterde iki grubun koparma ortalaması (120 ve 123 kg) çubuk grafikte. Eksen 118 kg'dan başlıyor; hata çubuğunun ne olduğu yazmıyor. En doğru düzeltme?
A Fark görünsün diye eksen 118 kg'dan başlamalıB Hata çubukları kaldırılmalı; kafa karıştırırC Grafik yerine sayılar yalnız metinde verilmeliD Eksen sıfırdan, çubuğun anlamı notta
Doğru: D. Kesik eksen 3 kg'lık farkı dev gösterir; hata çubuğunun ne olduğu şekil notunda yazılır. B çekici ama yanlış: çubuk kesinliği gösterir, yalnız açıklanmalı.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
1 dk. C de bir çözüm gibi görünür; ama posterde ana mesaj şekille verilir. Sorun şeklin kendisi değil, kuralı çiğnemesi. Kesik eksende fark yaklaşık 2,5 kat büyük görünür; gerçek fark %2,5.
Özet
Bugün beş şey öğrendik
1 Giriş : bilinen, eksik, amaç. Yöntem : başkası tekrar edebilsin.2 Bulgular sayıyla ve yorumsuz; yorum tartışmada .3 Fiilin gücü desenin gücü kadar; birincil sonuç saklanmaz. 4 Başlıkta değişken, katılımcı, desen; atıf ve kaynakça APA 7 . 5 Desene uygun raporlama kılavuzu ; tablo ve şekilde aynı sayı bir kez.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Derslikten çıkmadan
Açılıştaki tartışma paragrafını ölçülü dille iki cümlede yeniden yazın.
Gelecek hafta · Hafta 14: Bir Sayfalık Araştırma Önerisi
Ayrıntılı okuma: Hafta 13 ders notu (lisans destesi) · yöntemin beş alt başlığı, tablo ve şekil kuralları, desene göre raporlama kılavuzları.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
2 dk. Örnek cevap: “12 haftalık direnç antrenmanından sonra kavrama kuvveti arttı; bu, düşme riskini azaltabilecek bir değişimdir. Ancak düşme sayısı ölçülmemiştir ve örneklem bağımsız yaşayan 30 gönüllüyle sınırlıdır.”
Köprü: Gelecek hafta son hafta. Bütün parçaları bir sayfalık araştırma önerisinde birleştirip beş dakikada sunacaksınız.