Bilimsel Araştırma Yöntemleri

Hafta 14

Bir Sayfalık Araştırma Önerisi

On üç haftanın parçalarını tek bir plana dönüştürmek ve beş dakikada anlatmak

Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027

Jüriye gelen bir öneri

Başlık: “Futbol ve Performans”
Amaç: “Futbolun performansa çok faydalı olduğunu kanıtlamak.”

Yöntem: “Spor salonundaki gönüllü 30 kişiye anket verilecek.” Etik: boş.
Jüri üyesi olsaydınız ilk notunuz ne olurdu?

Örnek öğretim amaçlıdır.

Bu derste

Ders sonunda şunları yapabileceksiniz

1Bir araştırma önerisinin yedi kutusunu sıralamak.
2Sorunun kalıbından desene ve analize karar vermek.
3Önerinin bir dönemde yapılabilir olup olmadığını sınamak.
4Bir öneriyi jüri gözüyle puanlamak; sık hataları adlandırmak.
5Öneriyi beş dakikada anlatıp jüri sorularına hazırlanmak.

BÖLÜM 1

Önerinin Yedi Kutusu

Ne soruyorsun, neden, nasıl, kiminle?

Kavram

Araştırma önerisi

research proposal

Henüz yapılmamış bir çalışmanın ne, neden, nasıl ve kiminle yapılacağını anlatan plan. Bulgu yoktur; plan vardır.

Örnek: “Kafeinin koparmada bir tekrarlık en yüksek ağırlığa (1TM) etkisi plaseboyla karşılaştırılarak incelenecektir.” Fiil gelecek zamanda.

Tek sayfa

Yedi kutu ve kaynakça: her biri bir haftadan

Önce temel · önerinin bölümleri tek tek · 1

Ne soruyorum, neden? Altı parça

Bölüm	Ne yazılır?	Yüzücü uyku önerisinde
Başlık	Uygulama, ölçüm, katılımcı, desen	Uyku eğitiminin genç yüzücülerde uyku süresine etkisi
Problem	Sahada gözlenen sorun	Sabah antrenmanı yüzünden uyku kısa
Gerekçe	Ne biliniyor, ne eksik? 2–3 kaynakla	Basketbolda uyku uzatma işe yaradı; yüzücüde veri yok
Amaç	Ne yapılacak; gelecek zamanla	Uyku eğitiminin etkisi kontrol grubuyla incelenecek
HipotezH₀ ve H₁	Sınanacak cevap: fark yok / fark var	H₀: İki grubun uyku süresi farklı değildir
Beklenen sonuç	Sonuç kimin işine yarar?	Koçlara sabah antrenmanı planında bilgi

Problem: sahada çözülmemiş bir sorun (Hafta 2). Gerekçe: bu sorunu neden araştırmak gerektiği.

Önce temel · önerinin bölümleri tek tek · 2

Nasıl yapacağım? Yedi parça

Bölüm	Ne yazılır?	Yüzücü uyku önerisinde
Desen	Adı ve neden seçildiği	Kontrol gruplu öntest-sontest deney
Örneklemkatılımcılar	Kim, kaç kişi, nasıl seçildi, kim dışarıda	14–17 yaş 32 yüzücü; sakat olanlar dışarıda
Ölçüm	Hangi araç, hangi birim, güvenirliği	Bilek aktivite ölçer; dakika
Analiz	Hangi soru, hangi test, etki büyüklüğü	İki grubun değişimi: bağımsız t testi, d
Etik	Kurul, onam, risk, gizlilik	Veli onamı + yüzücünün rızası; kodlama
Zaman çizelgesi	Hangi iş hangi ayda	1–2. ay literatür, 3. ay kurul, 4. ay ölçüm
Bütçe	Her kalem ve gerekçesi	Aktivite ölçer fakültede var: bütçe yok

Örneklem: çalışmaya alınan kişiler (Hafta 7). Desen: çalışmanın düzeni: kim, ne zaman, hangi grupta ölçülür (Hafta 8–9).

Tahmin · 1 dakika

“Ölçümler 4. ayda, etik kurul onayından sonra yapılacaktır.” Bu cümle önerinin hangi bölümüne yazılır?

Doğru: C. Hangi işin hangi ayda yapılacağı zaman çizelgesine yazılır. Etik kurul onayının ölçümden önce gelmesi de orada görünür.

1. kutu · Başlık

Uygulama, ölçüm, katılımcı, desen

Antrenman“Pliometri ve futbol”“Altı haftalık pliometrik antrenmanın 15 yaş altı futbolcularda 20 m sprint süresine etkisi”

Psikoloji“Sporcularda kaygı”“Genç güreşçilerde yarışma öncesi kaygı ile maç sonucu arasındaki ilişki”

Rekreasyon“Spor salonu üyeleri”“Fitness merkezi üyeliğini ilk üç ayda bırakanların nedenleri: nitel bir çalışma”

Örnek öneri başlıkları · branşa göre

Altı branş, altı başlık: dört parça yerinde mi?

Branş	Örnek başlık	Desen
Futbol	Nordic hamstring egzersizinin U19 futbolcularda hamstring kuvvetine etkisi	Deney
Halter	Kafeinin genç haltercilerde koparma 1TM'sine etkisi: çapraz desen	Deney
Yüzme	Uyku eğitiminin 14–17 yaş yüzücülerde uyku süresine etkisi	Deney
Basketbol	Kadın basketbolcularda haftalık sıçrama sayısı ile diz ağrısı arasındaki ilişki	İlişkisel
Güreş	Genç güreşçilerin yarışma öncesi kilo düşürme yöntemleri	Betimsel
Voleybol	Ön çapraz bağ ameliyatı geçiren voleybolcuların sahaya dönüş deneyimi	Nitel

Başlıktaki sözcük deseni söyler: etkisi → deney; ilişki → ilişkisel; yöntemleri, oranı → betimsel; deneyimi → nitel.

Kavram

Gerekçe

rationale

Çalışmanın neden gerekli olduğu: ne biliniyor, ne eksik, eksik kalırsa kime zararı var?

Örnek: Uyku uzatma basketbolcularda sprinti iyileştirdi; ama 11 oyuncuyla ve kontrol grubu olmadan. Genç yüzücülerde veri yok.

2. kutu · Problem ve gerekçe

Dört cümlelik huni

1. GenelSabah erken antrenman yapan yüzücüler uykuyu en çok kısaltan gruplar arasında.

2. BilinenBasketbolcularda uyku uzatma sprinti iyileştirdi (Mah ve ark., 2011).

3. Eksik11 oyuncu, kontrol grubu yok; 14–17 yaş yüzücülerde veri sınırlı.

4. AmaçDört haftalık uyku eğitiminin yüzücülerde etkisi incelenecek.

Amaç ve beklenen sonuç

Sonucu değil, soruyu yaz

Baştan yazılmış sonuç

“Kafeinin başarıyı artırdığı kanıtlanacaktır.”

Sonucu bilseydik araştırmaya gerek olmazdı.

Açık soru

“Kafeinin 1TM'ye etkisi plaseboyla karşılaştırılarak incelenecektir.”

Beklenen sonuç: fark çıksa da çıkmasa da ne öğrenileceği.

3. kutu · Kavram

Hipotez

hypothesis · H₀, H₁

Sorunun sınanabilir cevabı. Sıfır hipotezi (H₀) fark ya da ilişki yok der; alternatif hipotez (H₁) var der.

Örnek: H₀: Kafein ve plasebo günlerinde koparma derecesi farklı değildir. H₁: İki gün arasında fark vardır.

Yoklama · 1 dakika

Halterde kafein önerisinin amaç cümlesi için dört taslak var. Bir öneride doğru yazılmış olan hangisi?

Doğru: D. Öneride veri yok: geçmiş zaman olmaz (A). “Kanıtlayacak” sonucu baştan yazar (B). “Herkesçe bilinen” kanıya dayanır (C).

BÖLÜM 2

Sorudan Desene, Plandan Takvime

Sorunun kalıbı deseni, desen analizi, takvim yapılabilirliği belirler

5. kutu · Yöntem

Altı alt başlık; puanın en büyük payı burada

DesenAdı ve neden seçildiği.

KatılımcılarKim, kaç kişi, nasıl seçildi, kim dışarıda.

Veri toplama araçlarıTest adı, birim, güvenirlik kaynağı.

İşlem yoluKim, ne zaman, hangi sırayla ölçecek.

Veri analiziHangi soru hangi analizle; etki büyüklüğü.

EtikKurul, onam, risk, gizlilik.

Desen seçimi

Sorunun kalıbı deseni belirler

Ne kadar?

Betimsel tarama.

Amatör takımların yüzde kaçı ısınma programı uyguluyor?

Birlikte mi?

İlişkisel tarama.

Antrenman yükü ile uyku süresi ilişkili mi?

Değişir mi?

Deney ya da yarı deney.

3 mg/kg kafein koparma 1TM'sini değiştirir mi?

Nasıl yaşıyor?

Nitel desen.

Voleybolcular sahaya dönüşü nasıl deneyimliyor?

Önce temel · desenler tek tek

Altı desen: ne yapar, sporda neye benzer?

Desen	Ne yapar?	Sporda örnek
Betimsel tarama	Durumu sayar, yüzdeler	Amatör takımların yüzde kaçı ısınma programı uyguluyor?
İlişkisel tarama	İki ölçümün birlikte değişimine bakar	Antrenman yükü ile uyku süresi
Nedensel-karşılaştırmalı	Zaten farklı olan hazır grupları karşılaştırır; uygulama yok	Sakatlık geçmiş ve geçirmemiş futbolcuların denge puanı
Gerçek deney	Uygulamayı araştırmacı yapar; gruplar kurayla	Kafein ve plasebo, kurayla sıra
Yarı deney	Uygulama var ama gruplar hazır, kura yok	İki şubeden birine oyun temelli ısınma
Nitelör. olgubilim	Deneyimi görüşmeyle anlamaya çalışır	Voleybolcunun sakatlıktan dönüşü nasıl yaşadığı

Olgubilim: kişilerin bir yaşantıyı nasıl deneyimlediğini anlatan nitel desen (Hafta 10). Kura: grupların seçkisiz atanması (Hafta 9).

Analiz planı

Hangi soru, hangi analiz?

Betimlemek

Ortalama ± standart sapma; yüzde.

Çarpık dağılımda ortanca.

İki ayrı grup

Bağımsız t testi.

Fark, güven aralığı, Cohen d.

Aynı kişiler

Eşleştirilmiş t testi.

Önce-sonra ya da iki koşul.

İlişki

Pearson r.

r ve güven aralığı.

Hangi durumda hangisi? · analiz

Verim nasıl? Analizim ne?

Durum	Analiz	Sporda örnek
Grubu tanıtmak	Ortalama ± SS; yüzde	Yaş 16,2 ± 0,9 yıl; %40'ı kadın
Değerler bir uca yığılmış	Ortanca; çeyrekler	Sakatlık sonrası sahadan uzak kalınan gün
İki ayrı grup	Bağımsız t testi, d	Kafein alan 12 ve plasebo alan 12 koşucu
Aynı kişiler iki kez	Eşleştirilmiş t testi, d	14 halterci kafein ve plasebo gününde
İki ölçümün ilişkisi	Pearson r	Sıçrama yüksekliği ile 20 m sprint
Sayılan kategoriler	Ki-kare testi	Programı yapan ve yapmayan takımlarda sakatlanan oyuncu sayısı
Görüşme metni	Tematik analiz	Emekli güreşçilerin anlatımındaki ortak temalar

Ortanca: değerler sıralanınca ortadaki değer. Ki-kare: “evet/hayır” gibi sayılan sonuçların gruplar arasında farklı dağılıp dağılmadığını sınar.

Tahmin · 1 dakika

Bir öneride FIFA 11+ yapan ve yapmayan takımlarda “sakatlandı / sakatlanmadı” oyuncu sayıları karşılaştırılacak. Hangi analiz?

Doğru: C. Sonuç bir ölçüm değil, “evet/hayır” sayımı. İki grupta sakatlanan oyuncu oranı ki-kare testiyle karşılaştırılır.

Yoklama · 1 dakika

Bir beden eğitimi öğretmeni iki 6. sınıf şubesinden birine 8 hafta oyun temelli ısınma, ötekine alışılmış ısınma uygulayacak. Öğrenciler şubelere kurayla dağıtılamıyor. Hangi desen?

Doğru: C. Uygulamayı öğretmen yapıyor ve kontrol grubu var; ama kura yok. Şubeler başta farklı olabileceği için ön test şart.

Fizibilite

Büyük fikri bir döneme sığdırmak

Büyük

“Türkiye'deki bütün elit güreşçilerde bir yıllık kilo düşürme izlemi.”

İyi bir soru; ama bir lisans projesine sığmaz.

Yapılabilir

“Bir ilin iki kulübündeki 20 genç güreşçide yarışma öncesi 7 günlük kilo değişimi.”

Olanaklar, bütçe, risk

Her kalem bir ölçüme, her risk bir B planına

Olanak ve bütçe

Var olan: fakültedeki fotosel, sıçrama matı. Sarf: kafein ve plasebo kapsülü.

“Bu kalem olmazsa hangi ölçüm yapılamaz?” Cevap yoksa kalem çıkar.

Risk ve B planı

Kayıp: %15–20 fazla katılımcı. Arıza: yedek ölçüm günü. Gecikme: bir ay pay.

Kulüp izni çekilirse önceden görüşülmüş ikinci kulüp.

Fotosel: önünden geçince süreyi başlatan ya da durduran ışık kapısı. Sarf: kullanılıp biten malzeme. B planı: iş aksarsa yedek yol.

Önce temel · kavram

Pilot ölçüm

pilot study · ön deneme

Asıl ölçümden önce birkaç kişiyle yapılan deneme. Araç, süre ve talimat işliyor mu, görülür.

Örnek: Maçtan önceki prova gibi: 3 yüzücüyle anket denenir; 20 değil 35 dakika sürüyorsa plan asıl ölçümden önce düzeltilir.

İş-zaman çizelgesi

Altı aylık bir lisans projesi

Gerçek bir araştırma

Önceden yazılmış bir plan: FIFA 11+

Soru: Yapılandırılmış ısınma programı genç kadın futbolcularda sakatlığı azaltır mı?
Ne yapıldı: 125 kulüp kurayla ayrıldı; 13–17 yaş 1.892 oyuncu bir sezon izlendi. Birincil sonuç önceden kaydedildi.

0,71

Bacak sakatlığı oranı; güven aralığı 0,49–1,03, yani 1'i içeriyor.

Birincil sonuç beklenen çıkmasa da ilk sırada raporlandı.

Soligard T, Myklebust G, Steffen K, ve ark. Comprehensive warm-up programme to prevent injuries in young female footballers: cluster randomised controlled trial. BMJ. 2008;337:a2469.

Yoklama · 1 dakika

Önerideki birincil sonuç sprint süresiydi. Çalışma bitti: sprint anlamlı çıkmadı, sıçrama çıktı. Raporda ne yapılmalı?

Doğru: B. Planda yazılan birincil sonuç ilk sırada ve açıkça raporlanır. Sonradan değiştirmek seçici raporlamadır.

BÖLÜM 3

Öneri Nasıl Değerlendirilir?

Ulusal destek formu, puanlama ve sık yapılan hatalar

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) · 2209-A

Ulusal başvuru formu, yedi kutunun neredeyse aynısı

Özgün değerKonunun önemi, amaç, soru ya da hipotez (Hafta 2, 3, 5).

YöntemDesen, katılımcı, ölçüm, analiz (Hafta 4, 6–10).

Proje yönetimiİş-zaman çizelgesi, risk ve B planı, olanaklar.

Yaygın etkiSonuç kime, hangi yolla ulaşacak.

BütçeHer kalemin gerekçesi.

Bu dersin puanlaması · 100 puan

En çok puan yöntemde

Soru ve gerekçe20Dört parçalı soru; bilinen ve eksik, 2–3 kaynakla.

Amaç ve hipotez15Kalıba uygun amaç; H₀ ve H₁.

Yöntem30Katılımcı, desen, değişken, ölçüm, güvenirlik.

Etik10Onam, risk, gizlilik, kurul.

Yazım ve kaynakça10Anlaşılır dil, APA 7, intihal yok.

Sunum15Beş dakika, beş slayt, sorulara cevap.

Jürinin en sık yazdığı notlar

Sık yapılan sekiz hata

Soru çok genişTek uygulama, tek grup, tek birincil sonuç.

Ölçüm belirsizTestin adı, birimi, protokolü.

Desen soruya uymuyorAnketle “etkiler mi?” sorulmaz.

Sayının gerekçesi yokGüç hesabı ya da benzer çalışmalar.

Kontrol grubu yokKontrol, çapraz desen ya da açık sınırlılık.

Etik eksik18 yaş altında veli onamı ve çocuğun rızası.

Gerekçe kaynaksızEn az 3 hakemli kaynak.

Sonuç baştan yazılmış“Gösterilecek” değil, “incelenecek”.

Yoklama · 1 dakika

Bir önerinin katılımcı kutusunda yalnız şu yazıyor: “Örneklem 30 kişidir; bu sayı yeterlidir.” Jüri hangi notu yazar?

Doğru: A. Kaç kişi gerektiği beklenen etkinin büyüklüğüne bağlıdır (Hafta 11). Gerekçe güç hesabı ya da benzer çalışmalardaki sayılardır; kayıp payı da eklenir. C çekici ama yanlış: “30 kuralı” diye bir genel kural yoktur.

BÖLÜM 4

Beş Dakikada Anlatmak

Tek bir soru ve onu nasıl cevaplayacağınız

Beş slayt, beş dakika

Sunumun akışı

1Sorun: sahadan kısa bir hikâye.
2Bilinen: literatürün tek cümlesi ve eksik.
3Soru: dört parça ve hipotez.
4Plan: kim, ne zaman, ne ölçülecek.
5Yarar: sonuç kimin işine yarar, sınırı ne?

Hazırlıklı olun

Jüri bu soruları sorar

“Kimse araştırmadı mı?”

Bilinen ve eksik.

Hafta 5

“Kaç kişi yeterli?”

Aranan farkın büyüklüğü.

Hafta 7

“Farkı başka ne açıklar?”

Kontrol, kura, körleme.

Hafta 9

Dönemin haritası

On dört hafta, tek zincir

Hafta 1–2Şüphe ve soru: “Bunu nereden biliyoruz?”

Hafta 3–4Hipotez ve değişken.

Hafta 5–6Kaynak ve ölçümün güvenirliği.

Hafta 7–8Örneklem, betimleme, ilişki.

Hafta 9–10Deney ve sporcunun deneyimi.

Hafta 11–12Sonucu doğru okumak ve dürüstlük.

Hafta 13–14Yazmak, önermek, sunmak.

Dönemin tek cümlesi

“Bunu nereden biliyoruz?”

Kim ölçmüş, nasıl ölçmüş, kimle karşılaştırmış, tekrar edilmiş mi?
Bu dört soru, bu dersin bütünüdür.

SON BÖLÜM

Kendinizi Sınayın

Sekiz soru. Her biri bir durum anlatıyor; bugünkü kavramla çözün.

Soru 1 / 8

Bir önerinin sorusu: “Haftalık antrenman yükü ile gece uyku süresi arasında ilişki var mı?” Bu soru hangi deseni ister?

Doğru: B. “İlişki var mı?” kalıbı ilişkisel taramadır; analiz Pearson r. “Etkiler mi?” deseydi deney gerekirdi.

Soru 2 / 8

Aynı 14 haltercide kafein ve plasebo günlerinde koparma 1TM'si karşılaştırılacak. Analiz planına ne yazılır?

Doğru: C. Aynı kişiler iki koşulda ölçülüyor: eşleştirilmiş karşılaştırma. Bağımsız t, iki ayrı grup içindir.

Soru 3 / 8

Lisans önerisi: “Türkiye'deki bütün elit güreşçilerde bir yıllık kilo düşürme izlemi.” En uygun danışman notu hangisi?

Doğru: A. Soru iyi ama bir döneme ve eldeki olanağa sığmıyor. Küçük ama yapılabilir öneri, büyük ama yapılamayandan değerlidir.

Soru 4 / 8

Maç öncesi uyku uzatma önerisinin “beklenen sonuç” kutusu için hangi cümle doğru yazılmıştır?

Doğru: C. Beklenen sonuç, sonuç ne çıkarsa çıksın kimin işine yarayacağını söyler. B doğru ama boş; kime, nasıl olduğu yok.

Soru 5 / 8

Bir öğrencinin takviminde 1. ay ölçüm, 2. ay etik kurul başvurusu, 3. ay analiz yazıyor. Takvimin asıl sorunu ne?

Doğru: A. Önce izin, sonra ölçüm. Kurul geriye dönük izin vermez; o veri kullanılamaz.

Soru 6 / 8

Bir sezon sürecek öneride katılımcı kaybı riski yüksek. Risk tablosuna yazılacak en uygun B planı hangisi?

Doğru: D. Kaybı önceden hesaba katmak sayının yetmesini sağlar. A uydurma, B gizleme, C onam ihlalidir (Hafta 12).

Soru 7 / 8

Öneri: “Spor salonundaki gönüllü 30 kişiye anket verilecek ve futbolun performansa etkisi incelenecek.” Desenin asıl sorunu ne?

Doğru: B. “Etkisi” bir deney sözüdür; kontrol gruplu bir deney gerekir. Ayrıca salondakiler zaten aktif (seçim yanlılığı).

Soru 8 / 8

Halterde kafein önerisinin hipotez kutusu yazılıyor. Sıfır hipotezi (H₀) olarak hangisi doğru yazılmıştır?

Doğru: D. Sıfır hipotezi fark ya da ilişki olmadığını söyler; test onu sınar. A çekici ama yanlış: yönlü bir alternatif hipotez gibi görünür, ama “kesin olarak” sonucu baştan yazar.

Özet

Teslimden önce beş adım

1Yedi kutu: başlıktan beklenen sonuca, her biri bir haftadan.
2Sorunun kalıbı deseni, desen analizi belirler.
3Yapılabilir bir soru; önce etik izin, sonra ölçüm.
4Sekiz hata listesiyle kendi önerini puanla; en çok puan yöntemde.
5Beş slayt, beş dakika; jüri sorularına hazır cevap.

Derslikten çıkmadan

Kendi önerinizin başlığını ve amaç cümlesini yazın; yanınızdakiyle değiştirip jüri gibi bir soru sorun.

Teslim ve sunum: beş slayt, beş dakika

Ayrıntılı okuma: Hafta 14 ders notu (lisans destesi) · yöntemin altı alt başlığı, dört alandan dört örnek öneri, ulusal öğrenci projesi başvuru formu, puanlama.