Önce cevabı aklınızdan söyleyin, sonra kartı tıklayın.
Sistematik derleme ve meta-analiz.
AND daraltır, OR genişletir.
Ne sormuş, nasıl yapmış, ne bulmuş, benim için anlamı.
Ece ve Mert halıyı denemek için Can'ı 10 dakika arayla üç kez ölçtü. Can'ın bacakları 10 dakikada değişmedi. Sayılar neden değişti?
Aynı şeyi tekrar ölçünce sonuçların tipik olarak oynama miktarı.
Aracın ölçmek istediğimiz şeyi ölçmesi.
Tekrar ölçünce aynı sonucun çıkması.
Aynı kişileri aynı koşulda iki kez ölçmek.
Bir özelliği ölçmenin kabul görmüş en doğru yolu.
İki ölçümün ne kadar uyuştuğunu 0–1 arası gösteren sayı.
Her seferinde aynı yönde, aynı miktarda sapma.
Ölçüm hatası yüzünden şans olabilecek fark aralığı.
Ölçme sayı atar; değerlendirme o sayıyı bir ölçütle karşılaştırıp karar verir.
Yönü ve büyüklüğü her ölçümde değişen oynama.
Ölçek maddelerinin tutarlılığı; 0,70 ve üstü kabul edilebilir.
Bir kişinin ölçümünün testin biriminde tipik oynaması.
Hatadan ayrılabilen en küçük fark; pratikte önemli en küçük fark.
Altın standartla (eşzamanlı) ya da gelecekteki sonuçla (yordayıcı) uyum.
Görülemeyen bir kavramı (kaygı, motivasyon) gerçekten ölçme.
Laboratuvardaki ölçümün sahadaki gerçek durumu yansıtması.
İngilizcesi: measurement error
İngilizcesi: validity
İngilizcesi: reliability
Okçuluğu düşünün. Okların merkeze yakınlığı bir şey söyler, birbirine yakınlığı başka bir şey.
İki soru iki ayrı yolla cevaplanır: geçerlik için halıyı daha doğru bir araçla, güvenirlik için halıyı kendisiyle karşılaştırırız.
Halıda: halı havada kalma süresini ölçer (Hafta 4). Oyuncu inişte dizini bükerse yükseklik fazla çıkar; bu bir geçerlik sorunudur.
Nasıl bakılır: Altın standart bir yöntemle karşılaştırılır (ör. halıyı kuvvet platformuyla).
Test-tekrar test: aynı kişiler, aynı koşulda, birkaç gün arayla iki kez ölçülür.
Ölçümcüler arası: iki kişi aynı sporcuyu ölçer; sonuçlar yakın mı?
Günlük dilde birbirinin yerine kullanılır; araştırmada üç ayrı iştir. Önce ölçeriz, ölçmek için bir test kullanırız, sonra sonucu bir ölçütle karşılaştırıp karar veririz.
"Ölçülen = gerçek + hata" demiştik. Hata iki türlüdür ve ikisi farklı yollarla küçültülür. Aşağıda gerçek sıçrama yüksekliği 45 cm olan bir oyuncunun ölçümleri var (öğretim amaçlı değerler).
Bir ölçümdeki oynamanın arkasında beş kaynak vardır. Yöntem bölümünde her biri için ne yaptığınızı yazarsınız.
Ev tartısı her gün aynı sonucu veriyor: güvenilir. Ama doğru değeri vermiyor: hep 2 kg fazla. Tutarlı bir hata, geçerliği bozar. İyi haber: sabit bir hata bilinirse düzeltilebilir.
Bir sporcunun iki ölçümü arasındaki fark, ölçüm hatasından büyükse gerçek bir değişimden söz edebiliriz.
Test-tekrar test güvenirliği çoğu zaman ICC adlı bir katsayıyla verilir. 1'e yaklaştıkça iki ölçüm birbirine daha çok benzer. Hesabı istatistik dersinde; burada okumayı öğreniyoruz.
El kavrama kuvveti (Jamar dinamometre): mükemmel
Test sayfalarında güvenirlik ve kaynağı yazılıdır: el kavrama testi. Bir test seçerken önce bu satıra bakın.
İngilizcesi: smallest real change
Kerem'in 44 → 46 cm'i bandın içinde kaldı. Kaç santimetre yeterdi? Hatayı ve sonraki ölçümü değiştirin: ölçümün hatası büyüdükçe bant da genişler.
Hatayı sıfırlayamayız ama küçültebiliriz. Hepsi Hafta 4'teki ölçülebilir tanımın uygulamadaki karşılığı.
0,05 sn'lik iyileşme, 0,14 sn'lik eşiğin altında. Oyuncu gerçekten hızlanmış olabilir, ama bu ölçümle bundan emin olamayız. Daha çok deneme ya da daha hassas bir araç gerekir.
Tekrar ölçünce aynı sonuç dört farklı yolla sınanır; sonuç beş farklı sayıyla raporlanır.
Hangi tutarlılığı merak ettiğinize göre tür seçilir: zamanlar arası mı, ölçenler arası mı, maddeler arası mı, formlar arası mı?
Makalelerin yöntem bölümünde bu beş sayıdan birkaçını görürsünüz. Her biri farklı bir soruya cevap verir. Son sütundaki değerler, Ece ve Mert'in 6 oyuncuyla yaptığı halı pilot ölçümünden.
| Sayı | Hangi soruya cevap verir? | Birim ve okuma | Halıda |
|---|---|---|---|
| ICC · sınıf içi korelasyon katsayısı | Kişilerin sırası iki ölçümde korunuyor mu? | Birimsiz, 0–1; 0,90 üstü mükemmel | 0,91 |
| TE / SEM · tipik hata, ölçümün standart hatası | Bir kişinin ölçümü tipik olarak ne kadar oynar? | Testin birimiyle (cm, sn, kg); küçük olmalı | 0,93 cm |
| CV% · varyasyon katsayısı | Tipik hata, ortalamanın yüzde kaçı? | Yüzde; farklı birimli testleri karşılaştırır | %2,2 |
| MDC · en küçük saptanabilir değişim | Tek kişide kaç birimlik fark "hata değil" sayılır? | Testin birimiyle; yaklaşık 2,77 × SEM (%95 güvenle) | 2,6 cm |
| SWC · en küçük anlamlı değişim | Pratikte önemli sayılan en küçük fark ne? | Çoğu zaman 0,2 × oyuncular arası standart sapma | SS 5 cm ise 1 cm |
Sahada kullanılan fotoselli sıçrama sistemi, laboratuvardaki kuvvet platformuyla karşılaştırıldı. Hem geçerliğe hem güvenirliğe aynı makalede bakıldı.
Dört alandan dört durum. Önce türü ve bakılacak sayıyı söyleyin, sonra kartı açın.
Ölçümcüler arası güvenirlik; sayı ICC. Hakemler arası ortalama farka da bakılır: biri sistematik olarak sert mi puanlıyor?
İç tutarlılık. Sayı: Cronbach α. 0,70 ve üstü genelde kabul edilir; alt boyutlar varsa her biri için ayrı hesaplanır.
MDC ≈ 2,77 × 6 = 16,6 W. Artış 12 W, eşiğin altında: tek ölçümle hatadan ayıramayız. Testi tekrarlamak ya da birkaç haftalık eğilime bakmak gerekir.
Test-tekrar test güvenirliği; sayılar ICC ve tipik hata (tekrar sayısı). İkinci gün testi tanıma etkisi olabilir: önce bir alıştırma denemesi.
Cronbach α iç tutarlılığı gösterir: maddeler birlikte aynı yönde mi hareket ediyor? 0,84, 0,70 sınırının üstünde. A geçerliktir; α bunu kanıtlamaz. C test-tekrar test, D ölçümcüler arası güvenirliktir; ikisi de ayrı hesaplanır.
"Doğru şeyi mi ölçüyorum?" sorusu dört farklı yoldan cevaplanır. GPS, sıçrama matı, kronometre ve anket: her birinin güçlü ve zayıf yanı var.
Geçerlik tek bir sayı değildir; bir testin belli bir amaç için kullanılabileceğini gösteren kanıtların toplamıdır.
Saha cihazını altın standartla karşılaştırırken yalnız korelasyona bakmak yetmez: r = 0,99 olan iki cihaz her ölçümde 1 cm farklı sayı verebilir. Bland–Altman grafiği farkın kendisini gösterir.
İki yöntem aynı kişileri ölçer: saha cihazı (A), altın standart (B).
Her kişi için fark (A − B) ve ortalama ((A + B) ÷ 2) hesaplanır.
Yatay eksende ortalama, dikey eksende fark: her kişi bir nokta.
Orta çizgi ortalama fark = sistematik hata. Üst ve alt çizgi uyum sınırları: kişilerin yaklaşık %95'inin farkı bu bantta.
Takım sporlarında oyuncuların koşu mesafesi GPS yeleğiyle izlenir. Bu çalışma, cihazın geçerlik ve güvenirliğinin hıza, mesafeye ve örnekleme frekansına göre değiştiğini gösterdi.
Her araç bir şeyi iyi ölçer, başka bir şeyde zayıftır. Seçerken soru şu: benim sorum için yeterince geçerli ve güvenilir mi?
| Araç | Neyi iyi ölçer? | Nerede dikkat? |
|---|---|---|
| GPS yeleği | Toplam mesafe, düşük-orta hızda koşu | Kısa sprint, yön değiştirme; kapalı salonda sinyal yok |
| Sıçrama matı / fotosel | Uçuş süresinden sıçrama yüksekliği; sahada taşınabilir | Platformla küçük sistematik fark; inişte diz bükmek yüksekliği şişirir |
| El kronometresi | Uzun mesafeler; okulda pratik | Kısa sprintte ölçümcünün tepki gecikmesi; fotosel süresiyle karıştırılmaz |
| Seans-RPE (algılanan zorluk × dakika) | İç antrenman yükü; ucuz, her branşta | Sporcu skalayı öğrenmeli; her seans aynı zamanda sorulmalı |
| BKİ (beden kütle indeksi) | Toplum taramasında hızlı sınıflama | Kaslı sporcuyu "fazla kilolu" gösterebilir; çocukta yaşa ve cinsiyete göre persentil gerekir |
| Deri kıvrımı | Vücut yağının saha tahmini | Ölçümcü becerisine çok bağlı: aynı ölçümcü, aynı işaretli nokta |
Geçerlik ve güvenirliğin yanında iki özellik daha aranır. Üçünü de güçlendiren şey yazılı bir protokoldür.
Spor psikolojisi ve spor yönetiminde kullanılan ölçeklerin çoğu İngilizce geliştirilmiştir. Kendi çevirinizi doğrudan kullanamazsınız; uyarlama, ayrı bir geçerlik-güvenirlik çalışmasıdır.
İzin: ölçeği geliştirenlerden yazılı izin.
Çeviri: en az iki çevirmen birbirinden bağımsız Türkçeye çevirir.
Geri çeviri: özgün ölçeği görmemiş başka bir çevirmen Türkçeyi İngilizceye çevirir; özgünle karşılaştırılır.
Uzman paneli: alan ve dil uzmanları maddelerin anlamını ve kültüre uygunluğunu inceler.
Dil eşdeğerliği: iki dili bilen bir grup iki formu da doldurur; puanların uyuşmasına bakılır.
Geçerlik ve güvenirlik: yapı geçerliği (doğrulayıcı faktör analizi), Cronbach α, test-tekrar test.
Her durumda bir geçerlik ya da güvenirlik sorunu var. Sorunun adını koyun ve nasıl düzelteceğinizi söyleyin.
Geçerlik sorunu: 30 m sprint hızı ölçer, dayanıklılığı değil. Dayanıklılık için Yo-Yo aralıklı toparlanma ya da 20 m mekik koşusu gibi bir test seçilir.
Ekolojik geçerlik zayıf: sahadaki şut, ışığa parmakla basmaya benzemez. Gerçek ya da videodan şutlara bütün vücutla tepki veren bir test daha uygundur.
Sistematik hata: sensör tutarlı ama hep yüksek. Ön ve son test aynı sensörle yapılırsa değişim doğru okunur; platform değerleriyle karşılaştırmak için düzeltme gerekir.
Kapsam geçerliği zayıf: beslenme, uyku, kuvvet, esneklik gibi alanlar temsil edilmiyor. Konu dağılımı bir belirtke tablosuyla planlanıp uzmana gösterilir.
Asıl ölçümden bir hafta önce 6 oyuncuyu iki gün arayla aynı koşulda ölçtüler. Böylece "germe etkisi" diyecekleri farkın, halının kendi oynamasından büyük olup olmadığını önceden bilecekler.
Tabloda 6 oyuncunun iki günü var (cm): Ali 42,0 / 43,2 · Can 47,5 / 46,1 · Emre 38,0 / 38,9 · Kerem 44,8 / 44,0 · Ozan 43,6 / 45,2 · Arda 40,5 / 39,4.
ICC 0,91: mükemmel (0,90 üstü). Tipik hata 0,93 cm (%2,2). Anlamı: halı oyuncuları iki gün de aynı sıraya diziyor; tek bir ölçüm ise yaklaşık 1 cm oynuyor. Tek oyuncuda 2,6 cm'den (MDC) küçük fark ölçüm hatası olabilir.
Can'ın 2. gününü 46,1 yerine 42,0 yapın: ICC 0,60'a (orta) düşer, tipik hata 1,86 cm'ye çıkar, eşik 5,2 cm olur. Tek bir dikkatsiz deneme bütün aracın karnesini bozar; protokol bunun için yazılır.
Akılda kalsın: "Halı tutarlı. Ama Kerem 2 cm gelişti diye sevinmeyin: tek oyuncuda 2,6 cm'yi geçmeyen fark hata olabilir. Ece ve Mert 14 oyuncunun ortalamasına bakacak; ortalamada hata küçülür."
Hafta 4'te yazdığınız tebeşirli sıçrama tarifini kullanın. Aynı kişiyi iki kez ölçün; bu kez farkı not edin.
Ayarı yapılmamış ya da yanlış kullanılan pahalı cihaz da hatalı ölçer. Protokol ve güvenirlik bilgisi önemlidir.
Her gün 2 kg fazla gösteren tartı tutarlıdır ama doğru değildir.
Hata payı küçük testlerde tek ölçüm iş görebilir; yine de birkaç deneme alıp en iyisini ya da ortalamasını kullanmak hatayı küçültür.
Artış ölçüm hatası bandının içindeyse gelişim sayılamaz.
Bir sayıya güvenmeden önce dört soru.
Hatanın türü, güvenirliğin yolu, geçerliğin kanıtı.
0,50'nin altı zayıf kabul edilir. ICC geçerlik hakkında değil, tutarlılık hakkında bilgi verir.
Ölçümcü değişirse talimat ve okuma farkları hataya eklenir.
İki günün ölçümlerini girin: ICC, tipik hata, en küçük gerçek değişim ve Bland-Altman grafiği.
Aç → HesaplayıcıAynı hesap, istediğiniz kadar oyuncu ve seçilebilir güven düzeyiyle (ICC, SEM, MDC).
Aç → TestElektronik halının protokolü ve yayımlanmış güvenirliği (ICC 0,93–0,99).
Aç → TestKısım 2'deki örnek: Jamar dinamometreyle ICC 0,94–0,99.
Aç →