Önce cevabı aklınızdan söyleyin, sonra kartı tıklayın.
Kontrol grubu, kura, plasebo, körleme.
Hevesli oyuncular bir grupta toplanır; fark seçimden gelir, programdan değil.
Etkisi kısa sürer; az kişiyle güçlü bir karşılaştırma sağlar.
Ön çapraz bağ ameliyatından sekiz ay sonra Ozan'ın sıçraması ameliyat öncesi düzeyine dönmüş. Ama ilk maçta topa hiç ribaunda girmiyor.
Sayılarla ölçen ve karşılaştıran araştırma.
Deneyimleri sözlerle anlamaya çalışan araştırma.
Katılımcıyla konuşarak bilgi toplama.
Evet/hayır ile değil, anlatarak cevaplanan soru.
"Biraz daha anlatır mısın?" türü derinleştirme sorusu.
Ses kaydının kelimesi kelimesine yazıya geçirilmesi.
Bir alıntıya verilen kısa etiket.
Benzer kodların oluşturduğu ortak fikir.
Bir deneyimi yaşayanların o deneyime verdiği anlamı ve ortak özünü betimleyen desen.
Veriden yola çıkarak bir süreci açıklayan model (kuram) üreten desen.
Bir grubun kültürünü, araştırmacının uzun süre o grubun içinde bulunarak incelediği desen.
Sınırları belli tek bir durumun (takım, kulüp, program) birden çok kaynakla incelenmesi.
6–10 kişilik bir grupla, katılımcıların birbirine tepkisinden yararlanılan grup görüşmesi.
Soruya en çok bilgi verecek kişilerin bilerek seçilmesi.
Yeni görüşmelerin artık yeni kod ya da tema getirmediği nokta.
Araştırmacının kendi geçmişinin ve konumunun yorumunu nasıl etkilediğini sorgulayıp yazması.
Nitel araştırmanın mantığı: sayının değil, anlamın, deneyimin ve bağlamın peşinde olmak.
İngilizcesi: qualitative research
Ozan'ın dosyasındaki iki soru iki ayrı araştırma ister: soldaki sayarak, sağdaki dinleyerek cevaplanır. Biri ötekinden üstün değil; farklı soruların aracıdır.
Ameliyat olan oyuncuların yüzde kaçı aynı düzeye döner?
Sayılar: cm, saniye, puan
Çok kişi, kısa süre
Ortalama, yüzde, fark
Oyuncular sahaya dönüşte neler yaşıyor?
Sözler: görüşme dökümü, gözlem notu
Az kişi, derinlemesine
Temalar ve alıntılar
İki yaklaşım birbirinin rakibi değildir; farklı soruların aracıdır. Aşağıdaki tablo bir makaleyi okurken hangisiyle karşılaştığınızı anlamanıza yardım eder.
| Boyut | Nicel | Nitel |
|---|---|---|
| Amaç | Ölçmek, karşılaştırmak, genellemek | Anlamı ve süreci anlamak |
| Soru | Ne kadar? İlişkili mi? Etkiler mi? | Nasıl? Neden? Nasıl yaşanıyor? |
| Katılımcı | Çok kişi, mümkünse seçkisiz | Az kişi, amaçlı seçilmiş |
| Veri | Sayılar: puan, sn, kg | Sözler, gözlem notu, belge, görüntü |
| Araştırmacı | Mesafeli; ölçen araçtır | Verinin toplandığı aracın kendisi |
| Desen | Önceden sabit | Esnek; veri geldikçe değişebilir |
| Analiz | İstatistik; hipotezi sınar (tümdengelim) | Kodlama, tema; veriden fikre (tümevarım) |
| Ürün | Ortalama, fark, r, p | Temalar, alıntılar, model |
| Genelleme | Evrene genelleme | Benzer bağlamlara aktarılabilirlik |
Nitel araştırmanın kuralları vardır. Aşağıdaki özellikler bilinçli olarak uygulandığında ortaya bilimsel bir bulgu çıkar.
baskı, kaygı, motivasyon, tükenmişlik
sakatlık ve spora dönüş deneyimi
öğrencinin ve öğretmenin ders deneyimi
gönüllüler, taraftarlar, kulüp kültürü
sahada karar verme, sporcu gelişimi
"Nasıl deneyimliyor" sorusunun cevabı bir sayı değil, oyuncuların anlattıklarıdır. Ortalama süre ve oran tarama, sprint üzerindeki etki deney sorusudur.
Olgubilim, temellendirilmiş kuram, etnografi, durum çalışması, anlatı: her biri farklı bir "nasıl" sorusuna cevap verir.
Spor bilimlerinde en sık karşılaşacağınız iki nitel desen. Biri bir deneyimin anlamını betimler, öteki bir süreci açıklayan model kurar.
"... yaşamak nasıl bir şey?"
Ön çapraz bağ ameliyatından sonra spora dönüş kararını yaşamak (Burland ve ark., 2018; bu kısımda).
Kilolu öğrencilerin BE dersinde soyunma odasını ve takım seçimini yaşaması.
Deneyimi yaşamış, az sayıda kişi
Deneyimin ortak temaları
"... süreci nasıl işliyor, neler etkiliyor?"
Olimpiyat şampiyonları baskıyla nasıl başa çıkıyor? (Fletcher ve Sarkar, 2012; bu kısımda)
Genç antrenörler sahada karar vermeyi nasıl öğreniyor?
Açık, eksen ve seçici kodlama; veri toplama ve analiz iç içe yürür
Bir süreç modeli
Bu üç desen kültürü, sınırları belli bir durumu ya da bir kişinin yaşam öyküsünü inceler.
Bir amatör boks kulübünde bir sezon geçirip "acıya katlanma" normunun gençlere nasıl öğretildiğini incelemek.
Bir taraftar grubunun maç günü ritüelleri.
Kültürün ayrıntılı betimlemesi
Bir belediyenin okul sonrası spor programının ilk yılı: yöneticiler, antrenörler, veliler ve kayıtlar.
Küme düşmekten son haftada kurtulan bir basketbol takımının ikinci yarısı.
Durumun çok yönlü resmi ve çıkarılan dersler
Kariyerini bitiren milli bir güreşçinin sporculuktan sonraki hayata geçiş öyküsü.
Engelli bir sporcunun paralimpik spora gelişinin öyküsü.
Öykü ve dönüm noktaları
Her araştırma için beş desenden birini seçin. Dikkat: biri nitel bir araştırma değil.
Etnografi. Uzun süreli katılım ve gözlemle bir grubun kültürü inceleniyor.
Olgubilim. Ortak bir deneyimin, onu yaşayanlar için ne anlama geldiği soruluyor.
Durum çalışması. Sınırları belli tek bir durum, birden çok veri kaynağıyla inceleniyor.
Temellendirilmiş kuram. Ürün bir süreç modeli; veri toplama ve analiz iç içe.
Anlatı araştırması. Tek bir kişinin yaşam öyküsü, zaman sırası ve dönüm noktalarıyla.
Nitel değil: betimsel bir taramadır (Hafta 8). "Yüzde kaçı" bir sayıdır. "Üyeler neden bırakıyor?" sorusu sorulsaydı nitel bir desen gerekirdi.
Fletcher ve Sarkar (2012) · Psychology of Sport and Exercise · temellendirilmiş kuram
Olumlu kişilik, motivasyon, özgüven, odak ve algılanan sosyal destek, sporcuyu stres kaynaklarının olumsuz etkisinden koruyordu.
Bu etkenler, stres kaynağını tehdit değil "meydan okuma" olarak değerlendirmeyi ve sporcunun kendi düşüncesi üzerine düşünmesini (üst biliş) etkiliyordu.
Bu süreçler, performansı kolaylaştıran tepkilere ve en iyi performansa zemin hazırlıyordu.
Burland ve ark. (2018) · Journal of Athletic Training · betimleyici olgubilim
Tereddüt ve güven eksikliği kendini sınırlamaya yol açtı.
Ameliyattan sonra bedene dikkat arttı; iyileşmeye dair beklentiler dönüş kararını etkiledi.
Sakatlıkla barışmak öncelikleri değiştirdi; spora katılım kişisel özellikleri pekiştirdi.
Rehabilitasyon içinde ve dışında güçlü bir destek sistemi güveni artırdı.
İyi bir görüşme, araştırmacının değil katılımcının konuştuğu görüşmedir.
"Evet" ya da "hayır" ile cevaplanan soru, konuşmayı bitirir. Açık uçlu soru anlattırır.
İngilizcesi: semi-structured interview
Ozan'la yapılacak görüşmenin beş ana sorusu. Her birinin ardından "biraz daha anlatır mısın?" türü bir sonda gelir.
Görüşmenin ne kadar planlı olacağı araştırma sorusuna bağlıdır. Grup hâlinde konuşmak ise tek kişiyle konuşmanın veremeyeceği bilgiyi verebilir.
6–10 kişilik bir grupla, bir moderatör eşliğinde yapılan grup görüşmesi. Katılımcılar birbirinin fikrine tepki verir; tek görüşmede çıkmayacak fikirler ortaya çıkar.
BE dersini seçmeli olarak alan 8 lise öğrencisi kızla "derse katılmayı ne kolaylaştırıyor, ne zorlaştırıyor?" konuşulur.
Baskın bir kişi grubu yönlendirebilir; kilo, doping, aile sorunları gibi hassas konular grupta konuşulmaz, bireysel görüşme gerekir.
İnsanlar her zaman yaptıklarını anlatmaz ya da anlatamaz. Gözlem davranışı yerinde görür; belgeler ve videolar ise zaten var olan veridir.
İlk cevap çoğu zaman yüzeyde kalır. İyi bir görüşmeci, sonda sorularıyla (probe) katılımcıyı somut olaylara ve kendi kelimelerinin anlamına götürür.
"O gün neler oldu, biraz daha anlatır mısın?"
"Bunu en son ne zaman hissettin? Bir örnek verebilir misin?"
"'Takımdan kopmak' derken neyi kastediyorsun?"
"Yani koçun sana eskisi kadar güvenmediğini hissediyorsun..."
Cevaptan sonra birkaç saniye beklemek; katılımcı çoğu zaman devam eder.
(a) Yönlendiren → "Bırakma kararını verdiğin dönemi anlatır mısın?" (b) Çift soru → iki ayrı soru. (c) Kapalı ve soyut → "Antrenmana gitmek istediğin bir günü ve istemediğin bir günü anlatır mısın?"
Aydınlatılmış onam ve ses kaydı izni
Sessiz, katılımcının rahat ettiği bir yer; koçun olmadığı bir oda
Çoğunlukla 30–60 dakika
Görüşmeden hemen sonra kısa not: ilk izlenimler
Kelimesi kelimesine döküm; adlar takma adla değiştirilir
Nitel araştırmada katılımcılar şansla değil, soruya en çok bilgi verecekleri için seçilir (Hafta 7). Kaç kişi gerektiğini ise verinin kendisi söyler.
Önceden belirlenen ölçütü taşıyanlar: son iki yılda ön çapraz bağ ameliyatı olup spora dönmüş basketbolcular.
Farklılıkları bilerek kapsamak: farklı branş, cinsiyet ve düzeyden sporcular. Ortak çıkan tema daha güçlüdür.
Olağan örnekler: sıradan bir ilçe kulübünün gönüllü antrenörleri.
En uç, sıra dışı örnekler: Olimpiyat şampiyonları (Fletcher ve Sarkar, 2012).
Her katılımcı bir sonrakini önerir: spordan erken çekilmiş genç sporcular gibi ulaşılması zor gruplar.
Görüşme dökümünde tekrar eden fikirleri bulmak, onlara ad vermek ve gruplamak.
İngilizcesi: code
İngilizcesi: theme
Sakatlıktan dönen üç oyuncuyla yapılan görüşmelerden altı alıntı (öğretim amaçlı). Önce kendiniz gruplayın, sonra kutuyu işaretleyip araştırmacının gruplamasına bakın.
Braun ve Clarke (2006) tematik analizi altı adımda tanımladı. Örnek veri: sakatlıktan dönen 8 oyuncuyla yapılan görüşmeler.
Temellendirilmiş kuram kodları üç aşamada işler ve sonunda bir süreç modeli üretir. Fletcher ve Sarkar (2012) bu üç aşamayı kullandı.
Nitel araştırmada ICC yok. Okuyucunun güvenmesi için yapılanlar başkadır.
Nitel araştırmada geçerlik ve güvenirlik yerine Lincoln ve Guba'nın (1985) dört ölçütü kullanılır. Her birinin nicel bir karşılığı ve somut stratejileri vardır.
| Ölçüt | Nicel karşılığı | Sorduğu | Stratejiler | Spor örneği |
|---|---|---|---|---|
| İnandırıcılık (credibility) | İç geçerlik | Bulgular katılımcıların deneyimini doğru yansıtıyor mu? | Katılımcı teyidi, üçgenleme, uzun süreli etkileşim, meslektaş incelemesi | Temalar Ozan'a gösterilir: "Anlattığın bu mu?" |
| Aktarılabilirlik (transferability) | Dış geçerlik | Bulgular benzer bağlamlara taşınabilir mi? | Ayrıntılı betimleme: katılımcılar, ortam, süreç | Kulübün düzeyi, yaşlar, rehabilitasyon süresi yazılır; okuyucu kendi takımıyla karşılaştırır. |
| Tutarlılık (dependability) | Güvenirlik | Süreç izlenebilir ve tutarlı mı? | Denetim izi (kararların kaydı), ikinci kodlayıcı | Kod kitabının her sürümü tarihle saklanır. |
| Teyit edilebilirlik (confirmability) | Nesnellik | Bulgular araştırmacının değil, verinin ürünü mü? | Ham veriye bağlantı, düşünümsellik günlüğü | Her tema en az iki üç gerçek alıntıyla desteklenir. |
Nitel araştırmada veriyi toplayan ve yorumlayan araştırmacıdır. Bu yüzden kim olduğu, neyi bildiği ve katılımcıyla ilişkisi sonucu etkileyebilir.
Araştırma boyunca düşünümsellik günlüğü tutulur.
Raporda "araştırmacının konumu" paragrafı yazılır: "Ben 10 yıl voleybol oynadım; bu, ... yorumumu etkilemiş olabilir."
Kendi takımının oyuncularıyla görüşme yapılmaz; yapılacaksa bağımsız bir görüşmeci kullanılır.
Karma yöntem: nicel ve nitel veriyi aynı araştırmada, belli bir sıra ve amaçla kullanmak.
Karma yöntem: nicel bir sonucu nitel görüşmelerle açıklamak. Ece ve Mert'in çalışmasına bir ek adım.
Creswell'in sınıflamasında karma desenler, iki tür verinin hangi sırayla toplandığına ve neden birleştirildiğine göre ayrılır. Büyük harf, ağırlığı daha fazla olan yöntemi gösterir.
Açık uçlu, nötr ve somut bir döneme odaklı. "Antrenörün yüzünden mi" yönlendiriyor ve kapalı; "zarar verdiğinin farkında mısın" suçluyor; 1–10 puanı nicel bir soru.
Araç "Genç sporcular neden bırakıyor?" sorusunun sekiz görüşmesiyle açıldı; her görüşmeden bir alıntı. Alıntının altındaki koyu etiketler araştırmacının verdiği kodlar.
11 farklı kod, 4 tema. Son üç görüşmede 2 yeni kod çıktı: doygunluğa ulaşılmadı. Anlamı: her yeni görüşme hâlâ yeni bir bırakma nedeni getiriyor. Ölçüt: son görüşmelerde yeni kod çıkmayınca durulur; benzer gruplarda bu çoğunlukla 9–17 görüşmede olur.
Sağdaki açılır listeden "keyif kaybı" kodunu "Sosyal bağ" temasına taşıyın: tema kutuları değişir. Tema, kod sayısı değil savunulabilir bir fikirdir; ikinci kodlayıcı bu yüzden gerekir.
Akılda kalsın: "Ece ve Mert'in üç görüşmesi doygunluk için az. Üçüncü görüşmede hâlâ yeni kod çıkıyorsa 'temalar bunlar' demek erken; bunu sınırlılık olarak yazarlar."
Konu: "Bu bölüme gelmeye nasıl karar verdin?" Biri görüşmeci, biri katılımcı; sonra rol değiştirin.
Görüşme planı, kayıt, döküm, kodlama ve katılımcı onayı ister; nicel kadar emek gerektirir.
Nitel araştırmanın amacı genellemek değil derinlemesine anlamaktır; az kişi olağandır.
İyi görüşmeci soru sorar ve dinler; konuşanın katılımcı olması gerekir.
Ne kadar olduğunu anlatır; neden olduğunu çoğu zaman anlatamaz.
Sayıların ulaşamadığı yere giden araştırma.
Nitel desenler, veri toplama, analiz ve güven ölçütleri.
Amaç genellemek değil, deneyimi derinlemesine anlamak.
Temalar, alıntılarda tekrar eden fikirlerden çıkar.
Alıntıları kodlayın, kodları temalara toplayın; doygunluk eğrisini izleyin.
Aç → TestToparlanma ve stresin nicel ölçümü: aynı konunun "ne kadar?" tarafı.
Aç → HesaplayıcıUyku, yorgunluk ve ruh hâline sayıyla bakmak; görüşmenin nicel komşusu.
Aç →