1 / 18
ELİT SPORCULARDA FİZYOLOJİ

Taekwondo Sporcularının Fiziksel ve Fizyolojik Profilleri

Vücut Kompozisyonu, Anaerobik Güç, Aerobik Kapasite, Kuvvet ve Esneklik

SUNAN
Doç. Dr. İzzet İNCE
Original Publication

Bridge, C. A., Ferreira da Silva Santos, J., Chaabène, H., Pieter, W., & Franchini, E. (2014).
"Physical and Physiological Profiles of Taekwondo Athletes."
Sports Medicine, 44, 713–733.
DOI: 10.1007/s40279-014-0159-9

Bölüm I: Giriş

Taekwondo: Olimpik Dövüş Sporu

🥋 Spor Karakteristiği

Taekwondo, modern bir Olimpik dövüş sporu olarak evrim geçirmiştir. Dünya Taekwondo Federasyonu (WTF) Olimpik ve dünya şampiyonası kurallarını belirler.

  • Puanlama: Gövdeye tekme 1p, dönerek tekme 2p, başa tekme 3p, başa dönerek tekme 4p
  • Erkek sıkletler: <54, <58, <63, <68, <74, <80, ≤87, >87 kg
  • Kadın sıkletler: <46, <49, <53, <57, <62, <67, ≤73, >73 kg
  • Olimpik: Erkek 4, Kadın 4 sıklet

⚡ Fizyolojik Talepler

Müsabakalarda kısa süreli dövüş (1-5 sn) ve uzun dinlenme periyotları tekrarlanır:

1:2 – 1:7
Dövüş:Dinlenme Oranı
>%90 KAHmax
Müsabaka KAH Yoğunluğu
7.0-12.2
Laktat (mmol·L⁻¹)
PCr + Glikoliz
Baskın Enerji Sistemi
Performans belirleyicileri: Teknik, taktik, psikolojik, fiziksel ve fizyolojik özellikler
Bölüm II: Yöntem ve Kapsam

Derleme Tasarımı

📋 İncelenen Fitness Bileşenleri

1
Vücut Kompozisyonu
Yağ %, somatotip
2
Anaerobik Profil
Wingate tepe/ortalama güç
3
Aerobik Profil
VO₂max
4
Alt Ekstremite Gücü
SJ, CMJ, CMJA
5
Kas Kuvveti
1TM bench, squat, leg press
6
Kas Dayanıklılığı
Mekik, şınav testleri
7
Hız ve Çeviklik
Sprint, T-testi
8
Esneklik
Otur-uzan, bacak açma
Taekwondo Performans Modeli PERFORMANS Antropometri Yağ %, Somatotip, BKİ Anaerobik Güç Wingate, Sıçrama, Hız Aerobik Kapasite VO₂max, Toparlanma Kas Fonksiyonu Kuvvet, Dayanıklılık, Esneklik Karşılaştırma Boyutları ● Cinsiyet (E vs K) ● Yarışma Düzeyi ● Yaş (Junior vs Senior) ● Sıklet Kategorisi
Bölüm III: Vücut Kompozisyonu

Vücut Yağ Yüzdesi

🔬 Erkek Taekwondocular (Tablo 1 – Seçilmiş)

ÖrneklemKütle (kg)Yağ %Yöntem
ABD uluslararası (14)70.9±12.07.5±1.5Skinfold
Koreli uluslararası (11)76.6±9.57.3±1.4*Skinfold
Koreli eyalet (90)70.6±9.910.7±3.9Skinfold
Çek uluslararası (11)62.3±7.48.2±3.1Skinfold
Porto Rikolu uluslararası (13)67.1±11.89.6±2.7Skinfold
Tunuslu uluslararası (8)70.8±611.8±3Skinfold
Alman uluslararası (31)70.6±12.28.7±1.7Skinfold+BIA
İtalyan uluslararası (11)–––
Rekreasyonel (14)73.1±10.118.9±5.4Sualtı tartım

👩 Kadın Taekwondocular (Tablo 1 – Seçilmiş)

ÖrneklemKütle (kg)Yağ %Yöntem
Çek uluslararası (12)69.9±8.715.4±5.1Skinfold
Porto Rikolu uluslararası (9)58.6±11.218.3±5.6Skinfold
Hırvat uluslararası (13)60.1±9.016.5±2.7Skinfold
Alman uluslararası (21)57.8±5.415.8±2.5Skinfold+BIA
ABD acemi (7)63.5±3.120.3±3.9Skinfold
ABD deneyimli (7)59.4±10.216.1±3.8Skinfold
Özet: Uluslararası erkek ~%10, kadın ~%15 yağ yüzdesi. Düşük yağ oranı uluslararası yarışma için ön koşul.

📊 Düzey Farkları

7.3%
Uluslararası erkek (Olds & Kang)
10.7%
Eyalet düzeyi erkek
d = 0.93
Etki büyüklüğü (fark büyük)
Bölüm III: Vücut Kompozisyonu (Devam)

Somatotip Profili

🏋️ Somatotip Değerleri (Tablo 2 – Seçilmiş)

ÖrneklemEndomorfMezomorfEktomorf
Erkekler
Junior sporcular (9)2.0±0.44.0±0.84.3±0.9
ABD uluslararası (12)1.6±0.64.5±1.03.6±1.3
Koreli uluslararası (11)1.4±0.3*4.1±1.03.2±1.0
Koreli eyalet (90)2.2±1.04.5±1.02.7±0.8
Koreli rekreasyonel (45)2.5±1.14.9±1.22.5±1.1
ABD junior takımı (9)2.2±0.74.0±0.83.8±0.9
İngiliz kulüp düzeyi (10)4.2±1.14.7±12.9±1

💡 Somatotip Yorumları

  • Elit taekwondocular: Orta düzey mezomorfi + yüksek ektomorfi
  • Kas dokusu ve vücut doğrusallığının dengeli bileşimi
  • Uzun alt ekstremiteler tekme tekniklerinde avantaj sağlayabilir
  • Uluslararası sporcular eyalet düzeyine göre daha düşük endomorf
Antropometrik performans prediktörleri: Resiprokal ponderal indeks (E: r=-0.45, K: r=0.68) ve boy (E: r=-0.48, K: r=0.60)

🎯 İdeal Profil

Ektomezomorf
Orta kas dokusu + düşük yağ + relatif vücut doğrusallığı
Üniversite sporcularında performans prediktörleri: Genel taekwondo deneyimi (E: r=0.943, K: r=0.644) ve yarışma deneyimi (E: r=0.924, K: r=0.611) en güçlü prediktörler.
Bölüm IV: Anaerobik Profil

Wingate Anaerobik Güç Testi

⚡ Alt Ekstremite Wingate Performansları (Tablo 3 – Seçilmiş)

ÖrneklemTepe Güç (W/kg)Ortalama Güç (W/kg)Test Detayı
Erkekler – Senior
ABD uluslararası (12)11.8±2.09.2±1.230s, 0.075 kp/kg
Tunuslu uluslararası (8)12.1±1.7–7s kuvvet-hız
Çek uluslararası (11)14.7±1.3–30s, 6 W/kg
Tayvanlı uluslararası8.4±0.96.6±0.630s, 0.1 kp/kg
Kadınlar – Senior
ABD uluslararası (8)10.2±2.57.9±1.230s, 0.075 kp/kg
Çek uluslararası (12)10.1±1.2–30s, 5 W/kg
Junior Erkekler
ABD junior Olimpik (27)10.7±0.38.4±0.230s, 0.075 kp/kg
Pre-pubertal (76)11.1±0.37.6±0.230s, 0.075 kp/kg
Post-pubertal11.3±0.28.2±0.130s, 0.075 kp/kg
Başarılı sporcular: Sadowski ve ark. – Polonyalı madalyalı erkekler, madalyasızlara göre daha yüksek Wingate tepe güç gösterdi. Tekme tekniklerinin etkinliğini (hız ve kuvvet) etkilediği öne sürüldü.
Enerji sistemi katkıları: Simüle müsabakalarda baskın olarak ATP/PCr yıkımı, daha küçük ancak önemli anaerobik glikoliz katkısı.
Bölüm V: Aerobik Profil

Maksimal Oksijen Tüketimi (VO₂max)

🫁 VO₂max Değerleri (Tablo 4 – Seçilmiş)

ÖrneklemErgometreVO₂max (mL·kg⁻¹·dk⁻¹)
Erkekler
İtalyan uluslararası (11)Koşu bandı63.2±6.1
Polonyalı ulusal (7)Koşu bandı60.7±3.3
Brezilyalı uluslararası (10)–61.0±7.0
Porto Rikolu uluslararası (13)Koşu bandı59.3±4.5
ABD uluslararası (12)Koşu bandı55.8±3.9
Tunuslu uluslararası (8)Mekik koşusu56.2±2.6
Çek uluslararası (11)Bisiklet53.9±4.4
Brezilyalı eyalet (9)–54.7±6.9
Rekreasyonel (14)Koşu bandı44.0±6.8
Kadınlar
ABD uluslararası (8)Koşu bandı46.9±7.5
Çek uluslararası (12)Bisiklet41.6±4.2
Porto Rikolu uluslararası (9)Koşu bandı43.6±3.6
44-63
Erkek VO₂max aralığı (mL·kg⁻¹·dk⁻¹)
42-47
Kadın VO₂max aralığı
%16 ↓
Mekik koşusu VO₂max'ı eksik tahmin edebilir
Bölüm VI: Nöromüsküler Güç

Dikey Sıçrama Performansı

🦵 Dikey Sıçrama Değerleri (Tablo 5 – Seçilmiş)

ÖrneklemTestYükseklik (cm)
Erkekler
Çek uluslararası (11)SJ45.4±4.5
Deneyimli rekreasyonel (7)SJ51.1±8.6
Acemi rekreasyonel (7)SJ43.7±5.0
Kulüp senior (10)CMJ55.5±7.0
Kulüp junior (10)CMJ51.3±2.8
İtalyan ulusal – SeçilenSJ40.7±6.8
İtalyan ulusal – SeçilmeyenSJ35.8±3.7
Kadınlar
Çek uluslararası (12)SJ29.8±4.0
Hırvat uluslararası – Madalyalı (6)CMJ32.8±3.9
Hırvat uluslararası – Madalyasız (7)CMJ28.7±1.9
Hırvat uluslararası – Madalyalı (6)CMJA36.4±3.5
Hırvat uluslararası – Madalyasız (7)CMJA33.2±2.3
Markovic ve ark.: Madalyalı kadınlarda CMJ ve CMJA daha yüksek, ancak SJ benzer → GKD (stretch-shortening cycle) kas aksiyonlarıyla güç üretimi taekwondoda önemli olabilir.
Deneyim etkisi: Deneyimli erkeklerde SJ daha yüksek (51.1 vs 43.7 cm). Kadınlarda ise deneyim farkı gözlenmedi.
Bölüm VII: Kas Kuvveti ve Dayanıklılığı

Maksimal Dinamik Kuvvet ve Kas Dayanıklılığı

💪 1TM Kuvvet Değerleri (Tablo 6)

Markovic ve ark.: Hırvat uluslararası kadın sporcular:

Madalyalı (6)

Bench >100. persentil
Üst vücut kuvveti mükemmel

Squat

"Orta" düzey
Alt vücut kuvveti daha düşük
Madalyalı vs madalyasız – Relatif bench press: d = 1.00 (CI: 0.92-1.07), Relatif squat: d = 1.00 (CI: 0.84-1.15). Maksimal kuvvet önemli ama tek başına başarıyı belirlemeyebilir.

🏋️ Kas Dayanıklılığı (Tablo 7)

Mekik Testi (60 sn):

48-52
Erkek tekrar/60s (50-60. persentil)
52-59
Kadın tekrar/60s (60-70. persentil)
Sadowski ve ark.: Uluslararası erkek madalyalılar, 30 sn mekik testinde madalyasızlara göre anlamlı yüksek puan aldı → Gövde ve kalça fleksör kas dayanıklılığı uluslararası yarışmada önemli.

Şınav Testi (60 sn):

Markovic ve ark.: Uluslararası kadın madalyalılar ve madalyasızlar arasında anlamlı fark yok → Üst ekstremite dayanıklılığı başarıyı belirlemeyebilir.
Bölüm VIII: Esneklik

Esneklik ve Hareket Açıklığı

🧘 Otur-Uzan Testi (Tablo 8)

36-36.9 cm
Erkek uluslararası – 80. persentil
35.2-56.6 cm
Kadın uluslararası – 70-100. persentil
  • Yüksek esneklik puanları taekwondo-spesifik antrenman adaptasyonu
  • Esneklik yarışma başarısını ayırt etmiyor (Markovic ve ark.)
  • Junior sporcular seniorlardan düşük esneklik gösterme eğiliminde

🦿 Bacak Açma Testleri

Daha spesifik esneklik değerlendirmeleri:

Yan bacak açma: Deneyimli erkekler 152.3±27.2° vs acemiler 115.3±8.3° → Spesifik antrenman adaptasyonu
Ön bacak açma: Madalyalı erkekler 90.4±8.8 cm vs madalyasızlar 82.0±7.6 cm → Alt ekstremite hareket açıklığı performansla ilişkili
Tekme tekniklerinin baskın saldırı aracı olduğu dövüş sporlarında uzun alt ekstremiteler ve geniş hareket açıklığı avantaj sağlayabilir.
Bölüm IX: Tartışma

Elit Taekwondocu Profili: Sentez

🏆 Elit Taekwondocunun Fiziksel-Fizyolojik Profili

Düşük Yağ
E: ~%10, K: ~%15
Ektomezomorf
Doğrusal + kas dengesi
Yüksek Tepe Güç
Alt ekstremite anaerobik
Orta-Yüksek VO₂
Kardiyorespiratuar uygunluk
GKD Gücü
Stretch-shortening cycle
Orta-Yüksek Kuvvet
Alt ve üst ekstremite
Orta Dayanıklılık
Gövde ve kalça fleksör
Yüksek Esneklik
Alt ekstremite ROM

🎯 Uluslararası Başarı İçin Kritik Faktörler

1
Yüksek alt ekstremite anaerobik güç – Tekme hızı ve kuvveti
2
GKD kas aksiyonları – Konsantrik + elastik enerji kullanımı
3
Düşük vücut yağı – Güç/ağırlık oranını optimize eder
4
Yeterli aerobik kapasite – Ardışık müsabakalarda toparlanma

⚡ Antrenörlere Öneriler

  • Alt ekstremite patlayıcı güç antrenmanına öncelik ver
  • Pliometrik ve GKD antrenmanları entegre et
  • Sıklete göre kondisyon programlarını özelleştir
  • Aerobik ve anaerobik antrenmanı dengele
  • Spor-spesifik esneklik programları uygula
  • Kilo yönetiminde yağ kitlesi kaybına odaklan, kas dokusunu koru
Bölüm X: Sınırlılıklar ve Sonuçlar

Sınırlılıklar ve Gelecek Yönelimleri

✅ Güçlü Yönler

  • Kapsamlı fiziksel fitness bileşeni incelemesi (8 alan)
  • Çok sayıda ülke ve farklı yarışma düzeyinden veri
  • Cinsiyet, yaş, deneyim ve sıklet karşılaştırmaları
  • Etki büyüklükleri ve güven aralıkları rapor edilmiş
  • Antrenman çıkarımları detaylı tartışılmış

⚠️ Sınırlılıklar ve Araştırma İhtiyaçları

  • Yaş, cinsiyet, düzey ve sıklete göre yetersiz karşılaştırma
  • Test protokollerinin standardizasyon eksikliği
  • Wingate yüklerinde farklılık → çalışmalar arası karşılaştırma zorluğu
  • Spor-spesifik anaerobik test geliştirme ihtiyacı
  • Maksimal kuvvet, dayanıklılık ve esneklik verisi yetersiz
  • Hız ve çeviklik araştırması sınırlı

🔮 Gelecek Yönelimleri

1
Spor-spesifik fitness testleri geliştir
2
Sıklete özel kondisyon programları oluştur
3
Popülasyona özgü antrenman önerileri sun
Kaynakça

Referanslar

1. World Taekwondo Federation (WTF). Competition rules.

2-7. Performance analysis and training studies in taekwondo.

8. Heller J, et al. (1998). Physiological profiles of Czech taekwondo athletes. J Sports Sci, 16, 607-608.

9-16. Time-motion analysis, metabolic demands and physiological responses during competition.

17. Bouhlel E, et al. (2006). Heart rate and blood lactate responses during taekwondo training and competition. Sci Sports, 21, 285-290.

18-25. Body composition, somatotype and anthropometric studies.

26. Baldi M, et al. (1990). Comparison of physical fitness of two different levels of taekwondo athletes.

27. Toskovic NN, et al. (2004). Physiologic profile of recreational male and female TKD practitioners. J Sports Med Phys Fit, 44, 164-72.

29. Rivera M, et al. (1998). Health related physical fitness characteristics of elite Puerto Rican athletes. J Strength Cond Res, 12, 199-203.

30. Taaffe D, Pieter W. (1990). Physical and physiological characteristics of elite TKD athletes.

31. Hoffman J. (2006). Norms for fitness, performance, and health. Human Kinetics.

40-41. Sadowski J, et al. Success factors in senior and junior taekwondo athletes.

48. Lin W, et al. Anaerobic characteristics of Taiwanese TKD athletes.

50-52. Junior and adolescent athlete studies (Bercades, Taaffe, Pérez-Gómez).

56. Chiodo S, et al. (2011). Effects of official TKD competitions on all-out performances.

60. Butios S, Tasika N. (2007). VO₂max across weight categories.

65-131. [Diğer referanslar için orijinal makaleye bakınız – toplam 131 referans]