Elit Sporcularda Fizyoloji

Hafta 6

Birkaç Saniyelik Dünya

Sprint ve güç fizyolojisi: üç enerji deposu ve süreye göre katkıları; kas lifi tipi; kuvvet–hız–güç profili; oksijen azalınca sprint; anaerobik hız rezervi; 800 m'de iki farklı koşucu

Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027

800 m final

“Aerobik temeli yüksek olan kazanır.”

İki koşucunun VO₂max hızları 22,5 ve 24,5 km/sa. Maksimal sprint hızları 36 ve 32,5 km/sa. Son 200 m'de tempo aniden artıyor.
Kim kazanır?

Bu derste

Ders sonunda şunları yapabileceksiniz

1Maksimal eforun süresine göre enerji sistemlerinin katkısını açıklamak.
2Lif tipinin sprint ve güçle ilişkisini ve biyopsisiz ölçümünü tartışmak.
3Sprintte kuvvet–hız–güç profilini yorumlamak.
4Anaerobik hız rezervini bulup orta mesafeye bağlamak.
5Sprint ve güç sporcusunun antrenman önceliklerini gerekçelendirmek.

Önce temel · bozukluk, kredi kartı, maaş hesabı

Üç enerji deposu

ATP–PCr

Alaktik: fosfokreatin ATP'yi anında yeniler.

Birkaç saniye.

Glikoliz

Laktik: glikozu oksijensiz parçalar; laktat bırakır.

10–60 saniye.

Aerobik

Oksijenle yakar; yavaş başlar, deposu büyük.

Dakikalar.

Pay değişir

Süre uzadıkça kaynak kayar.

3 sn %87 alaktik.

Önce temel · azami hız ile sabit gidilebilen en yüksek tempo farklıdır

MSS, MAS, ASR

MSS

Maksimal sprint hızı: kısa kesitte en yüksek hız.

Ali 36, Veli 32,5 km/sa.

MAS

Maksimal aerobik hız: VO₂max'a ulaşılan hız.

Ali 22,5, Veli 24,5.

ASR

Anaerobik hız rezervi = MSS − MAS.

Ali 13,5, Veli 8,0.

Profilin mesafe bedeli · hesap örneği

Mesafe uzadıkça kazanan değişir

Önce temel · yavaş lif maratoncu, hızlı lif sprinter

Tip I, Tip II, karnozin, r ve ±

Kelime	Anlamı	Örnek
Tip I lif	Yavaş, oksijenle çalışır, yorulmaz	Maratoncu
Tip II lif	Hızlı, güçlü, çabuk yorulur	Sprinter, halterci
Karnozin vekili	MR spektroskopisiyle biyopsisiz lif tahmini	Yüksek: Tip II fazla
r ve ±	Birliktelik; ortalama ve tipik sapma	r 0,68; %87 ± 4

BÖLÜM 1

Sprintin Enerjetiği ve Lif

Saniyelerin fizyolojisi.

Tahmin yoklaması · 1 dakika

Elit pist bisikletçisi 3 saniyelik tüm-güç sprint yapıyor. Enerjinin ne kadarı alaktik sistemden?

Doğru: A. %87 ± 4; 12 sn'de %50 (Dunst 2026).

Gerçek bir araştırma · 2026

Süre uzadıkça kaynak değişir

Soru: Elit pist bisikletçilerinde 3–60 saniyelik sprintlerde enerji nereden geliyor?
Ne yapıldı: 15 elit erkek (11 sprint, 4 dayanıklılık uzmanı); 3, 8, 12, 60 sn sprint; net enerji yöntemi.

%87 → %50

alaktik katkı 3 sn'den 12 sn'ye; 60 sn'de laktik katkı %42 ile en büyük.

Anaerobik güç başlatır, aerobik destek uzayan eforu korur.

Dunst AK, Holmberg HC, Hesse C, Kowalski T, et al. Sprint physiology and performance determinants in elite track cyclists. Int J Sports Med. 2026;47(8):577–587.

Dunst ve ark. (2026) özetinden

Üç saniyede %87, on iki saniyede yarı yarıya

Gerçek bir araştırma · 2025

Hızlı lif, hızlı pedal

Soru: Kas lifi tipi sprint bisikletinin özellikleriyle ilişkili mi?
Ne yapıldı: 16 dünya klası ve elit pist bisikletçisi (7 kadın); karnozin MR spektroskopisiyle.

r 0,77

Tip II vekili ile maksimal kadans; maksimal güçle r 0,68.

Mutlak yorgunluk hızı daha büyük (r −0,55); göreli yorgunlukta ilişki yok.

Wackwitz T, Minahan C, Lievens E, Kennedy B, et al. Muscle-fiber typology is associated with sprint-cycling characteristics in world-class and elite track cyclists. Int J Sports Physiol Perform. 2025;20(1):142–148.

Wackwitz ve ark. (2025) özetinden

Lif tipi ve sprint mekaniği

Hızlı yoklama · 1 dakika

Pist bisikletçisi 60 saniyelik tüm-güç sprint yapıyor. En büyük katkı hangi sistemden?

Doğru: D. %42 ± 4; aerobik katkı da azımsanmayacak düzeyde.

BÖLÜM 2

Kuvvet, Hız ve Güç

Hızın mekanik temeli.

Önce temel · güç = kuvvet × hız

F0, V0, Pmax

F0 (N/kg)

Hız sıfırken, bloktan çıkışta kuramsal yatay kuvvet.

1 N ≈ 100 g'lık elma.

V0 (m/sn)

Çizgi uzatılınca bulunan kuramsal tavan hız.

10 m/sn = 36 km/sa.

Pmax (W/kg)

F0 × V0 ÷ 4.

8 × 10 ÷ 4 = 20.

İki sprinter, aynı en yüksek güç · öğretim verisi

Hız tipi ve kuvvet tipi

Samozino ve ark. (2016), Haugen ve ark. (2019)

Kuvvet–hız profili ve maksimal hız

Değişken	Anlamı	Sprintte
F0	Sıfır hızda kuramsal yatay kuvvet	Çıkış, ivmelenme
V0	Kuramsal maksimal hız	Maksimal hız fazı
Pmax	Maksimal yatay güç	Genel sprint kapasitesi
Kuvvet oranı (RF)	Toplam kuvvetin yatay payı	Teknik etkinlik
Maksimal hız	Yere kuvvet ve temas süresi	Kısa temas, büyük dikey kuvvet

Hız eğrisinden profile · hesap örneği (Samozino yaklaşımı)

Bölünmüş zamanlardan kuvvet ve güç

Hızlı yoklama · 1 dakika

Bir sprinterin F0'ı 9 N/kg, V0'ı 9,5 m/sn. Pmax kaç W/kg'dır?

Doğru: C. 9 × 9,5 ÷ 4 = 21,4.

Gerçek bir araştırma · 1999

Oksijen azalınca sprint değişir mi?

Soru: Aerobik gücü düşürmek kısa ve yüksek hızlı koşuyu bozar mı?
Ne yapıldı: 4 erkek; normal havada ve hipokside 15–180 sn'lik tüm-güç sprintleri.

−%30

maksimal aerobik güç; buna rağmen 60 sn'ye kadar sprint hızı büyük ölçüde korundu.

Anaerobik enerji salımı %18'e kadar arttı; açığı kapattı.

Weyand PG, Lee CS, Martinez-Ruiz R, Bundle MW, et al. High-speed running performance is largely unaffected by hypoxic reductions in aerobic power. J Appl Physiol. 1999;86(6):2059–2064.

Weyand ve ark. (1999) özetinden · hipoksi − normal hava

Aerobik güç düştü, 60 saniyelik sprint değişmedi

Süreye göre sınırlayan etken

Saniyeler, dakikalar, birleştirici model

Birkaç saniye

Mekanik güç ve fosfokreatin.

100 m, sıçrama.

30–120 sn

Anaerobik kapasite ve aerobik katkı birlikte.

400 m, 800 m.

> 2 dk

MAS ve kritik hız belirleyici.

1500 m ve ötesi.

Birleştirici

İki ölçüm (MSS, MAS) tüm aralığı tahmin eder.

Bundle 2003.

Gerçek bir araştırma · 2003

İki ölçüm, bütün aralık

Soru: Maksimal sprint ve aerobik hız, 3–240 sn'lik tüm-güç koşu hızını tahmin edebilir mi?
Ne yapıldı: Farklı branşlardan 7 yarışmacı koşucu; bant ve pist denemeleri.

%2,5

ortalama tahmin hatası bantta (R² 0,94); pistte %3,4 (R² 0,86).

İki bant koşusuna dayanan algoritma da %3,7 hatayla tahmin etti.

Bundle MW, Hoyt RW, Weyand PG. High-speed running performance: a new approach to assessment and prediction. J Appl Physiol. 2003;95(5):1955–1962.

BÖLÜM 3

Anaerobik Hız Rezervi

Sprint ile dayanıklılığın buluştuğu yer.

Önce temel · süre uzadıkça hız nasıl düşer? · tüm-güç hızı = MAS + ASR × e^(−0,013 × t)

Ali, 60 saniye, dört adım

1 · Üs

−0,013 × 60 = −0,78.

2 · e

e^(−0,78) ≈ 0,458.

e ≈ 2,718.

3 · Rezerv

13,5 × 0,458 ≈ 6,19.

4 · Topla

22,5 + 6,19 ≈ 28,7 km/sa.

Hızlı yoklama · 1 dakika

Veli: MAS 24,5, ASR 8,0 km/sa. 60 saniyelik tüm-güç hızı yaklaşık kaçtır?

Doğru: A. 24,5 + 8,0 × 0,458 ≈ 28,2; Ali 28,7.

Sandford ve ark. (2019) · modern 800 m · ölçümler

MSS, MAS, ASR ve oran

Ölçüm	Nasıl?	Kullanım
MSS	Uçan 20–30 m ya da 8 adımda en yüksek hız	Hız tavanı
MAS	Kademeli test ya da 1500 m derecesinden	Aerobik tavan
ASR	MSS − MAS	Hız değişimlerine dayanma
MSS ÷ MAS	Oran	Hız ya da dayanıklılık tipi

Sandford GN, Kilding AE, Ross A, Laursen PB. Maximal sprint speed and the anaerobic speed reserve domain: the untapped tools that differentiate the world's best male 800 m runners. Sports Med. 2019;49(6):843–852.

Şiddeti rezerve göre ayarlamak · hesap örneği

Aynı %120 MAS: birine %29, ötekine %50

Hızlı yoklama · 1 dakika

A ve B'nin MAS'ı aynı; A'nın ASR'si 14, B'ninki 8 km/sa. İkisi de %120 MAS'ta aralıklı koşuyor.

Doğru: B. B daha erken tükenir; %ASR ile yaz.

Branşa göre · öncelik nerede?

Saniyelerden dakikalara

Branş	Baskın sınır	Antrenman önceliği
100 m	Maksimal güç, MSS	F–V profili, maksimal hız
400 m	Laktik kapasite, hız korunması	Hız dayanıklılığı
800 m	ASR + MAS	Profile göre: hız ya da aerobik
Pist bisikleti sprint	Pmax, kadans, lif tipi	Güç ve güç rezervi
Takım sporları	Tekrarlı sprint	MSS + aerobik toparlanma (H08)

SON BÖLÜM

Kendinizi Sınayın

Yedi soru · her biri bir dakika

Soru 1 / 7

MSS 34, MAS 22 km/sa. ASR kaçtır?

Doğru: B. 34 − 22 = 12; oran 1,55.

Soru 2 / 7

Dunst ve ark. (2026): 12 saniyelik sprintte alaktik katkı?

Doğru: C. 3 sn %87, 8 sn %61.

Soru 3 / 7

Wackwitz ve ark. (2025): Tip II vekili göreli yorgunluk hızıyla nasıl ilişkiliydi?

Doğru: D. r −0,33, anlamlı değil; mutlak yorgunlukta r −0,55.

Soru 4 / 7

Weyand ve ark. (1999): hipoksi aerobik gücü %30 düşürdü. 60 sn'lik sprint ne oldu?

Doğru: A. Anaerobik enerji salımı %18'e kadar arttı.

Soru 5 / 7

Ali: F0 8 N/kg, V0 10 m/sn. Pmax kaç W/kg'dır?

Doğru: B. 8 × 10 ÷ 4 = 20; Veli de 10 × 8 ÷ 4 = 20.

Soru 6 / 7

Bundle ve ark. (2003): 3–240 sn'lik tüm-güç hızını tahmin eden iki ölçüm?

Doğru: C. Bantta ortalama hata %2,5.

Soru 7 / 7

MAS 20 km/sa. %120 MAS hızı kaçtır?

Doğru: D. 1,2 × 20 = 24.

Özet

Bugün beş şey öğrendik

1Alaktik pay 3 sn'de %87, 12 sn'de %50; 60 sn'de laktik baskın.
2Tip II oranı güç ve kadansla ilişkili; karnozin biyopsisiz bir vekil.
3Pmax = F0 × V0 ÷ 4; aynı güce iki profille ulaşılır.
4Kısa sprint aerobik güçten çok anaerobik ve mekanik kapasiteye bağlı.
5ASR = MSS − MAS; şiddeti %ASR ile yazmak yükü eşitler.

Derslikten çıkmadan

Halterci neden kilo almadan daha ağır kaldırabilir? Kuvvet kasın büyüklüğünden mi, sinirden mi gelir?

Gelecek hafta · Hafta 7: Kuvvet, Hipertrofi ve Halter

Ayrıntılı okuma: Hafta 6 hoca sunumu · sprint ve güç fizyolojisi.