Elit Sporcularda Fizyoloji

Hafta 13

Büyük Kalp

Sporcu kalbi ve sağlığın sınırları: kalbin antrenmana uyumu, uyum ile hastalık arasındaki gri bölge, EKG ölçütleri, ani kardiyak arrest ve uzun kariyerin bedeli

Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027

Sezon öncesi taramada

“EKG'de bradikardi ve voltaj artışı var; oynayamaz.”

Genç kürekçi: dinlenik kalp hızı 44/dk, voltaj ölçütü pozitif, birinci derece AV blok. Aynı kulüpte 52 yaşında bir usta maratoncu eforla gelen göğüs baskısını “yorgunluk” sanıyor.
Hangisi gerçekten endişe verici?

Bu derste

Ders sonunda şunları yapabileceksiniz

1Sporcu kalbinin yapısal ve elektriksel özelliklerini açıklamak.
2Uyum ile hastalık arasındaki gri bölgeyi tanımak.
3EKG bulgularını normal, sınırda ve anormal diye ayırmak.
4Sahada kalp durmasında ilk adımları sıralamak.
5Usta sporcuda ritim ve koroner risk kanıtını yorumlamak.

Önce temel · kalp bir pompa

Sol ventrikül, bradikardi, hipertrofi, kardiyomiyopati

Sol ventrikül

Kanı tüm vücuda gönderen ana oda.

Boşluk ve duvar kalınlığı.

Bradikardi

Dinlenik kalp hızı 60'ın altı.

50 × 98 = 4900 mL/dk.

Hipertrofi

Kasın kalınlaşması; antrenmanla fizyolojik.

Hastalıkla patolojik.

Kardiyomiyopati

Kalp kası hastalığı; sporcu kalbine benzeyebilir.

Ara vermeyle gerilemez.

Görsel · şematik

Dayanıklılıkta oda, güçte duvar öne çıkar

Tahmin yoklaması · 1 dakika

Kürekçinin nabzı 44/dk. Dinlenik kalp debisi 4900 mL/dk ise kalbi her atımda yaklaşık kaç mL pompalar?

Doğru: B. 4900 ÷ 44 ≈ 111 mL: büyük bir hazne.

Görsel · bradikardinin hesabı

Az atım, aynı iş

BÖLÜM 1

Sporcu Kalbi ve EKG

Uyum ve gri bölge.

ESC sporcu kardiyolojisi kılavuzu · 2021

Uyum mu, hastalık mı?

Özellik	Sporcu kalbi	Hastalığı düşündüren
Sol ventrikül boşluğu	Büyük; dayanıklılıkta belirgin	Aşırı büyüme, düşük işlev
Duvar kalınlığı	Hafif artış, simetrik	Belirgin ya da asimetrik
Diyastolik işlev	Normal ya da çok iyi	Bozulmuş dolum
Ara verme	Birkaç haftada geriler	Gerilemez

Pelliccia A, Sharma S, Gati S, et al. 2020 ESC guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease. Eur Heart J. 2021;42(1):17–96.

Görsel · gri bölgede bir ipucu · şematik

Ara verince uyum geriler, hastalık gerilemez

Önce temel · EKG kalbin elektrik kaydı

Voltaj, AV blok, dal bloğu, anormal işaretler

Kelime	Anlamı	Sporcuda
Voltaj artışı	Dalgaların (QRS) yükselmesi	Büyük kalpte olağan
1. derece AV blok	Sinyal üst odadan alta yavaş geçer, ama geçer	Sık, çoğunlukla zararsız
Dal bloğu, aks	İletim kollarından birinin gecikmesi; elektriğin yönü	Bazıları sınırda
Anormal işaretler	T negatifliği, ST çökmesi, patolojik Q, uzun QT	Hastalığı düşündürür

Uluslararası ölçütler · 2017

Üç kutu, tek sayma kuralı

Sharma S, Drezner JA, Baggish A, et al. International recommendations for electrocardiographic interpretation in athletes. J Am Coll Cardiol. 2017;69(8):1057–1075.

Hızlı yoklama · 1 dakika

Kürekçi: nabız 44/dk, voltaj ölçütü pozitif, 1. derece AV blok; belirti ve aile öyküsü yok. Karar?

Doğru: A. Üçü de normal grupta; belirti ve öykü yoksa ek inceleme gerekmez.

Branşa göre · sporcu kalbi

Hangi sporda ne beklenir?

Branş	Beklenen uyum	Dikkat
Kürek, bisiklet	Oda büyük, duvar hafif artmış	En büyük kalpler; gri bölgeye en yakın
Maraton, kayak	Oda büyük, belirgin bradikardi	Usta sporcuda ritim ve koroner
Halter, atma	Duvar kalınlaşması öne çıkar	Kan basıncı ölçümü
Futbol, basketbol	Karma uyum	Sahada AED ve acil eylem planı

BÖLÜM 2

Ani Kardiyak Arrest

Önleme ve hazırlık.

Önce temel · kalp krizi değil, kalp durması

Arrest, CPR, AED, tarama

Kelime	Anlamı	Örnek
Ani kardiyak arrest	Ritim bozukluğuyla kalbin pompayı bırakması	Yanıt yok, normal soluk yok
CPR	Göğse ritmik bası	Kalbin yerine elle pompa
AED	Otomatik defibrilatör; sesle yönlendirir	İlk dakikalarda şok
Tarama, yanlış pozitif	Belirtisiz kişide hastalık aramak; sağlıklıya yanlış alarm	1000 × %5 = 50

Görsel · taramanın bedeli · öğretim hesabı

Ek incelemeye gidenlerin çoğu sağlıklı

Güncel derleme · 2026

Sporcuda ani kardiyak arrest

Konu: Sıklık, nedenler, önleme ve spora dönüş.
Nedenler: Kardiyomiyopatiler, elektriksel hastalıklar, koroner arter anomalileri, diğer yapısal bozukluklar.

Artış yok

COVID-19 döneminde sporcularda arrest sıklığı artmadı.

Birincil önleme tarama, ikincil önleme acil eylem planı.

Lampert R, Harmon KG. Sudden cardiac arrest in athletes. N Engl J Med. 2026;394(3):268–280.

Uygulama · hayatta kalma zinciri

Sahada yığılan sporcu: ilk dakikalar

Hızlı yoklama · 1 dakika

Antrenmanda bir oyuncu yere düştü; yanıt vermiyor ve normal soluk almıyor. İlk ne yapılır?

Doğru: D. Yanıtsız ve normal soluk almayan sporcu kalp durması kabul edilir.

BÖLÜM 3

Uzun Kariyer

Ritim ve koroner.

Önce temel · risk sayısını okumak

Plak, KAK, OR, çeyrek

Kelime	Anlamı	Örnek
Koroner plak	Kalbi besleyen damarda yağ ve kalsiyum birikimi	Koroner BT ile görülür
KAK	Koroner arter kalsiyum skoru	KAK > 0: kalsiyum var
Olasılık oranı (OR)	İki grubun olasılıklarının oranı; 1 fark yok	4 ÷ 1 = 4
Çeyrek	Sırala, dörde böl	222 ÷ 4 ≈ 55 kişi

Görsel · olasılık oranı · öğretim örneği

OR 4: B grubunda plak olasılığı dört kat

Tahmin yoklaması · 1 dakika

Usta sporcularda antrenman yükü en yüksek çeyrekte, en düşüğe göre plak olasılığı ne kadar?

Doğru: C. OR 5,85; ama güven aralığı geniş: 2,33 ile 14,71.

Gerçek bir araştırma · 2026

Saatli kol ve koroner damar

Soru: Giyilebilir cihazla ölçülen antrenman yükü usta sporcuda koroner plakla ilişkili mi?
Ne yapıldı: 222 erkek, ortanca 54 yaş; 12 ay cihaz verisi ve koroner BT anjiyografi.

OR 5,85

en yüksek yük çeyreğinde en az bir plak, en düşüğe göre.

Belirleyici olan yüksek şiddette geçen süre değil, toplam antrenman süresi.

Pauwels R, Dausin C, Ruiz-Carmona S, et al. Wearable-derived training load and coronary atherosclerosis in middle-aged and older athletes and physically active controls: a new perspective from the Master@Heart study. Circulation. 2026;153(14):1009–1022.

Görsel · güven aralıklarıyla

OR 5,85, ama aralık 2,3 ile 14,7 arası

Tahmin yoklaması · 1 dakika

Düşük riskli 198 usta dayanıklılık sporcusunda gün boyu ölçümle gizli hipertansiyon oranı ne kadar çıktı?

Doğru: C. 78 ÷ 198 ≈ %39 (O'Driscoll ve ark., 2026).

Gerçek bir araştırma · 2026

Muayenede normal, gün boyu yüksek

Soru: Usta dayanıklılık sporcusunda gizli hipertansiyon ne sıklıkta ve koroner darlıkla ilişkili mi?
Ne yapıldı: 198 erkek usta sporcu; 24 saatlik ambulatuvar ve efor kan basıncı, koroner görüntüleme.

%39 / %47

ambulatuvar / efor sırasında hipertansiyon.

Eforla gelen hipertansiyon %50'yi aşan damar darlığıyla ilişkili: OR 4,72 [1,65; 13,5].

O'Driscoll J, Parry-Williams G, Moser J, et al. Resting and exercise-induced occult hypertension and coronary atherosclerosis in male masters endurance athletes. Br J Sports Med. 2026;60(16):1227–1237.

Önce temel · düzensiz çarpıntı

Atriyal fibrilasyon ve klasik risk

Atriyal fibrilasyon

Üst odalar titrer, nabız düzensizleşir.

Çarpıntı, performans düşüşü, inme riski.

Doz ve süre

Yıllarca yüksek dozda dayanıklılık.

Usta sporcu: orta yaş üstü.

Klasik risk etkenleri

Kan basıncı, kan yağları, sigara, aile öyküsü.

Formda olmak silmez.

Gerçek bir meta-analiz · 2021

Sporcularda atriyal fibrilasyon

Soru: Sporcularda atriyal fibrilasyon olasılığı sporcu olmayanlara göre farklı mı?
Ne yapıldı: Sporcu ve kontrol karşılaştırmalarının sistematik derlemesi ve meta-analizi.

OR 2,46

[1,73; 3,51] sporcularda, kontrollere göre.

Karma sporlarda ve 55 yaş altındaki sporcularda risk daha yüksek bulundu.

Newman W, Parry-Williams G, Wiles J, et al. Risk of atrial fibrillation in athletes: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2021;55(21):1233–1238.

Görsel · usta sporcunun üç bulgusu

Formda olmak, ölçmekten muaf tutmaz

Antrenör için · kırmızı işaretler

Ne zaman hekime?

İşaret	Neden önemli?	Yapılacak
Eforla göğüs ağrısı, baskı	Koroner darlık olabilir	Antrenmanı durdur, hekim
Eforda ya da hemen sonra bayılma	Ritim bozukluğu olabilir	Spora ara, sporcu kardiyoloğu
Düzensiz çarpıntı	Atriyal fibrilasyon olabilir	EKG ve ritim kaydı
Ailede genç yaşta ani ölüm	Kalıtsal hastalık olabilir	EKG'den bağımsız değerlendirme

SON BÖLÜM

Kendinizi Sınayın

Yedi soru · her biri bir dakika

Soru 1 / 7

Uluslararası ölçütlerde iki sınırda bulgu varsa ne yapılır?

Doğru: B. Tek sınırda bulgu tek başına yetmez; iki ya da fazlası ek inceleme ister.

Soru 2 / 7

20 kişilik X grubunda 12, Y grubunda 4 kişide plak var. X'in Y'ye göre olasılık oranı (OR) kaçtır?

Doğru: D. X: 12 ÷ 8 = 1,5; Y: 4 ÷ 16 = 0,25; 1,5 ÷ 0,25 = 6.

Soru 3 / 7

Dinlenik kalp debisi 5000 mL/dk, kalp hızı 40/dk. Atım hacmi kaç mL?

Doğru: A. 5000 ÷ 40 = 125.

Soru 4 / 7

2000 sporcu taranıyor; yanlış pozitif oranı %5. Kaç sağlıklı sporcu gereksiz ek incelemeye gider (yaklaşık)?

Doğru: C. 2000 × 0,05 = 100.

Soru 5 / 7

Newman ve ark. (2021): sporcularda atriyal fibrilasyon olasılık oranı yaklaşık kaçtı?

Doğru: B. OR 2,46 [1,73; 3,51].

Soru 6 / 7

Sporcu EKG'sinde T dalgası negatifliği hangi gruptadır?

Doğru: A. T negatifliği, ST çökmesi ve patolojik Q anormal gruptadır.

Soru 7 / 7

Duvar kalınlığı sınırda bir sporcuya ara verdirildi; haftalar sonra kalınlık hiç değişmedi. Bu ne düşündürür?

Doğru: D. Uyum ara vermeyle geriler; gerilemeyen bulgu hastalığı düşündürür.

Özet

Bugün beş şey öğrendik

1Sporcu kalbi büyük, yavaş ve verimli; çoğu zaman uyumdur.
2Gri bölgede ipucu: ara vermeyle gerileme; karar hekimde.
3EKG: normal, sınırda (iki tane), anormal; belirti ve öykü her zaman sorulur.
4Yığılan sporcu: çağrı, CPR, AED; plan önceden prova.
5Usta sporcuda plak, gizli hipertansiyon ve AF ölçülerek izlenir.

Derslikten çıkmadan

Maraton iki saatin altına iner mi? İnsan performansının bir sınırı var mı?

Gelecek hafta · Hafta 14: İnsan Performansının Sınırları ve Gelecek

Ayrıntılı okuma: Hafta 13 hoca sunumu · sporcu kalbi ve sağlığın sınırları.