Elit Sporcularda Fizyoloji

Hafta 14

Sınır Nerede Biter?

İnsan performansının sınırları ve gelecek: rekor eğrileri, kuvvetin allometrik sınırı, enerjinin tavanı, teknoloji, biyolojik pasaport, yaşlanma ve dersin kapanışı

Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027

Bir haber sitesinde

“Bilim insanları açıkladı: 100 metrenin sınırı 9,04 saniye.”

Rekor ilerlemesine eğri uyduran bir model bu sayıyı veriyor. Aynı model son rekor olmadan çalıştırılınca sınırı 9,45 saniye buluyor.
Bu manşete ne kadar güvenirsiniz?

Bu derste

Ders sonunda şunları yapabileceksiniz

1Bir rekor sınırı tahmininin belirsizliğini açıklamak.
2Kuvvetin vücut kütlesiyle neden orantılı artmadığını göstermek.
3Sürdürülebilir enerji harcamasının tavanını tartışmak.
4Biyolojik pasaportun mantığını ve sınırlılığını açıklamak.
514 haftayı bir elit sporcunun profilinde birleştirmek.

Önce temel · sınır nasıl tahmin edilir?

Rekor eğrisi, asimptot, model, ölçüm

Rekor eğrisi

Yıllara göre en iyi derece; giderek yataylaşır.

Her rekor daha küçük kazanç.

Asimptot

Yaklaşılan ama aşılmayan değer.

10,00 − 0,20 = 9,80.

Model

Gidişi denklemle tarif etmek; varsayımı var.

Veri aralığı sonucu değiştirir.

Ölçüm yöntemi

El kronometresi elektronikten kısa verir.

Dizide yapay kırılma.

Görsel · asimptot · öğretim örneği

Kazanç yarıya inerse toplam 0,20 sn'yi geçmez

BÖLÜM 1

Rekorlar ve Kuvvet

Eğri yataylaşıyor mu?

Görsel · modelin duyarlılığı

Son rekoru çıkarınca sınır 0,41 sn kayıyor

Hızlı yoklama · 1 dakika

Model tüm veriyle 9,04 sn, son rekor olmadan 9,45 sn sınır veriyor. Manşeti nasıl okursunuz?

Doğru: A. Tek bir olağanüstü rekor tahmini neredeyse yarım saniye oynatıyor.

Rekorların doygunluğu · 2015

Performans durağanlaşıyor mu?

Etken	Ne oluyor?	Örnek
Biyolojik	Genetik ve vücut yapısının en uygun hâlleri tükeniyor	Poligenik profil (H02)
Toplumsal	Katılım, ekonomi, profesyonelleşme	Yeni bölgelerin katılımı
Teknoloji, kural	Bundan sonraki gelişmenin çoğu buradan	Ayakkabı, mayo, pist
Belirsizlik	Sınırın yolu tahmin edilir, değeri kesin değil	9,04 ile 9,45

Berthelot G, Sedeaud A, Marck A, et al. Has athletic performance reached its peak? Sports Med. 2015;45(9):1263–1271.

Önce temel · kütle iki katına çıkınca

Powerlifting, allometrik üs, bozunma

Kelime	Anlamı	Örnek
Powerlifting	Squat, bench press, deadlift toplamı; kilo kategorileri	457 471 derece
Allometrik üs	Kuvvet ≈ kütle üzeri üs; kuramsal 0,67	2^0,67 ≈ 1,59 kat
Bozunma	Üssün küçülmesi: ek kütle daha az ek kuvvet	2^0,47 ≈ 1,39 kat

Hızlı yoklama · 1 dakika

Üs 0,67 iken vücut kütlesi iki katına çıkarsa kuvvet yaklaşık kaç katına çıkar?

Doğru: B. 2^0,67 ≈ 1,59.

Görsel · üssün anlamı

Kütle iki katı, kuvvet 1,33–1,59 katı

Tahmin yoklaması · 1 dakika

Tüm zamanların en iyi 20 erkek powerlifterında kuvvet–kütle üssü kaç çıktı?

Doğru: C. Erkeklerde 0,47, kadınlarda 0,41.

Gerçek bir araştırma · 2026

Yarım milyon derece, tek eğilim

Soru: Doping kontrollü powerlifting'de kuvvet ile kütle arasındaki üs düzeylere göre değişiyor mu?
Ne yapıldı: 457 471 sporcunun sonuçları; her kategoride tüm zamanların en iyi 20'si ayrıca (1833 sporcu).

0,47 / 0,41

en iyi 20'de üs: erkek / kadın.

Genel popülasyonda 0,55 ve 0,50. Sınıra yaklaştıkça ek kas kütlesinin getirisi azalıyor.

Montenegro S, Wicker P, Donath L. An allometric large-scale analysis of the observed performance limits and sex differences in elite powerlifting. Front Physiol. 2026;17:1847605.

Görsel · powerlifting'de allometri

En iyilerde üs daha küçük

BÖLÜM 2

Enerji, Kan ve Yaş

Sınırı kim, nasıl zorluyor?

Önce temel · vücut ne kadar harcar?

BMR, metabolik kapsam, tavan, REDs

Kelime	Anlamı	Örnek
BMR	Dinlenikken günlük taban harcama	Ali: 1800 kcal
Metabolik kapsam	Toplam harcama ÷ BMR	4500 ÷ 1800 = 2,5
Sürdürülebilir tavan	Süre uzadıkça iner	Aylarca: 3'ün altı
REDs	Harcamaya göre yetersiz beslenmenin sendromu	Sağlık ve performans bozulur

Gerçek bir araştırma · 2019

Uç etkinlikler, sindirimin sınırı

Soru: İnsan uzun süre en çok ne kadar enerji harcayabilir?
Ne yapıldı: Yarım günden 250 günü aşana kadar dayanıklılık etkinlikleri; kıtalar arası koşu verisi eklendi (20 hafta, haftada ≈ 250 km).

≈ 2,5 × BMR

sindirime dayalı sürdürülebilir sınır.

Uzun etkinliklerde kapsam 3 × BMR'nin altında platoya iniyor; üstü vücut depolarından gelir.

Thurber C, Dugas LR, Ocobock C, et al. Extreme events reveal an alimentary limit on sustained maximal human energy expenditure. Sci Adv. 2019;5(6):eaaw0341.

Görsel · enerji tavanı

Süre uzadıkça sürdürülen kapsam düşer

Teknoloji ve kurallar

Fizyoloji aynı, performans değişiyor

Ayakkabı

İleri ayakkabı teknolojisi O₂ maliyetini düşürdü.

Hafta 5.

Ölçüm

El kronometresinden elektroniğe geçiş.

Dizide kırılma.

Kural

Taban kalınlığı gibi ekipman sınırları.

Teknolojiyi frenler.

Veri

Giyilebilir cihaz ve yapay zekâ.

Monitörizasyon H14.

Önce temel · kanı kişinin kendi geçmişiyle okumak

Hb kütlesi, konsantrasyon, pasaport, RCV

Kelime	Anlamı	Örnek
Hb kütlesi / konsantrasyon	Toplam gram / kan hacmindeki pay	900 g ÷ 6,0 L = 150 g/L
Plazma hacmi	Kanın sıvı kısmı; artınca kan seyrelir	900 ÷ 6,5 ≈ 138 g/L
Biyolojik pasaport	Sporcunun değerlerinin yıllar içindeki kaydı	Bireysel eşik
Matris, RCV	Örnek türü; farkın ölçüm hatasını aşıp aşmadığı	Toplardamar ya da kapiler

Görsel · seyrelme · öğretim örneği

Aynı 900 g hemoglobin, iki farklı değer

Gerçek bir araştırma · 2024

Elit kayakçının kanı ne kadar oynar?

Soru: Elit sporcuda pasaport göstergelerinin yıllık değişkenliği kontrollerden farklı mı?
Ne yapıldı: 20 elit kros kayakçısı ve 20 orta düzey kontrol; bir yıl boyunca aylık kan örneği.

−6 / +19

plazma düzeltmesiyle kapanan / yeni açılan atipik bulgu.

Elit grupta anormal kan profili skorunun değişkenliği daha yüksek (P = 0,003).

Krumm B, Lundby C, Hansen J, et al. Yearly intrasubject variability of hematological biomarkers in elite athletes for the Athlete Biological Passport. Drug Test Anal. 2024;16(11):1285–1294.

Görsel · düzeltmenin bilançosu

12 alarmın 6'sı kapandı, 19 yeni alarm açıldı

Hızlı yoklama · 1 dakika

Kayakçının hemoglobini irtifa kampından sonra bireysel eşiği aştı; plazma düzeltmesi yapılmadı. Ne yapılır?

Doğru: C. İrtifa, sıcak ve plazma hacmi göstergeleri etkiler; uzman yorumu şart.

Tahmin yoklaması · 1 dakika

200 m'de dünya rekoru kıran 91 yaşındaki kadının oksidatif kapasitesi hangi yaş grubuna benzer?

Doğru: D. Kalp-solunum ve oksidatif kapasitesi 50'li yaşlardaki ya da daha genç kadınlarınkine benzer.

Önce temel · kasın içine bakmak

Lif tipi, kılcallaşma, VO₂peak, W90+

Kelime	Anlamı	Örnek
Lif tipi	Tip I yavaş ve yorulmaz; tip II hızlı ve güçlü	100 liften 57'si hızlı
Kılcallaşma	Lifi saran kılcal damar ağı	Çok damar, iyi beslenen lif
VO₂peak	Testteki en yüksek oksijen kullanımı	23 × 60 kg = 1380 mL/dk
W90+	Masters atletizmde 90 yaş üstü kadın kategorisi	200 m rekoru

Gerçek bir vaka · 2026

Doksan bir yaşında dünya rekoru

Soru: 2024'te W90+ 200 m rekorunu kıran kadının oksijen taşıma zinciri nasıl?
Ne yapıldı: Kalp-solunum testi ve vastus lateralis biyopsisi; tek vaka.

%57

hızlı (tip II) lif; VO₂peak 23 mL/kg/dk.

İleri yaşta bile kas uyum kapasitesini koruyabiliyor.

Colosio M, Pilotto AM, Ansaldo M, et al. One half of the sprinting coin: the oxygen transport cascade of a 91-yr-old female world-record sprinter. J Appl Physiol. 2026;140(6):1649–1657.

Görsel · tek vaka, tam profil

91 yaşında liflerin yarıdan fazlası hızlı tip

Branşa göre · sınır nerede zorlanıyor?

Hangi branşta hangi sınır?

Branş	Zorlanan sınır	Haftası
Sprint	Rekor eğrisi, ölçüm teknolojisi	H06, H14
Powerlifting, halter	Allometrik bozunma	H07, H14
Grand tour, ultra	Enerji tavanı, REDs	H10, H14
Kayak, bisiklet	Pasaport ve plazma hacmi	H11, H14
Masters atletizm	Yaşlanma, kalp sağlığı	H13, H14

BÖLÜM 3

Dersin Kapanışı

14 hafta, tek profil.

14 haftanın haritası

Elit sporcuyu değerlendirmenin altı adımı

Tek cümlelik özet

Ders boyunca sorduğumuz sorular

Soru	Haftalar	Araç
Kim elit, performansı ne belirler?	H01	Belirleyiciler, PCF
Genetik ve moleküler temel ne?	H02–H03	Poligenik profil, mRNA
Kapasite ne?	H04–H07	Fick, eşik, hız rezervi, kuvvet
Sporun talebi ne?	H08–H09	Tekrarlı sprint, kilo kategorisi
Birey ve çevre?	H10–H11	Döngü, cinsiyet, irtifa, ısı
Gelişim, sağlık, sınır?	H12–H14	Yetenek, EKG, rekor eğrisi

SON BÖLÜM

Kendinizi Sınayın

Yedi soru · her biri bir dakika

Soru 1 / 7

11,00 sn'den başlayan koşucunun kazancı 0,20, 0,10, 0,05… diye yarıya iniyor. Asimptot kaç saniye?

Doğru: A. 0,20 + 0,10 + … → 0,40; 11,00 − 0,40 = 10,60.

Soru 2 / 7

BMR 1600 kcal, günlük toplam harcama 4800 kcal. Metabolik kapsam kaçtır?

Doğru: D. 4800 ÷ 1600 = 3,0; uzun sürede sindirim sınırının üstünde.

Soru 3 / 7

Hb kütlesi 900 g; kan hacmi 6,0 L'den 5,5 L'ye indi. Konsantrasyon yaklaşık ne olur?

Doğru: B. 900 ÷ 5,5 ≈ 164; kütle aynı, değer yükseldi.

Soru 4 / 7

Thurber ve ark. (2019): sindirime dayalı sürdürülebilir enerji harcaması sınırı yaklaşık nedir?

Doğru: B. Üstü vücut depolarından karşılanır.

Soru 5 / 7

Krumm ve ark. (2024): plazma hacmi düzeltmesi kaç yeni atipik bulgu üretti?

Doğru: D. 12 bulgunun 6'sını açıkladı, 19 yeni bulgu üretti.

Soru 6 / 7

91 yaşındaki rekortmen sprinterin kasında liflerin yaklaşık yüzde kaçı hızlı tipti?

Doğru: A. %57 hızlı, %38 yavaş, %5 karma.

Soru 7 / 7

Üs 0,41 iken (en iyi 20 kadın) kütle iki katına çıkarsa kuvvet yaklaşık kaç katına çıkar?

Doğru: C. 2^0,41 ≈ 1,33.

Özet

Bugün beş şey öğrendik

1Rekor eğrileri yataylaşıyor; sınırın değeri modele bağlı.
2Kuvvet kütleyle orantılı artmaz; en iyilerde üs 0,47 ve 0,41.
3Uzun sürede enerji tavanı ≈ 2,5 × BMR; üstü depolardan.
4Pasaport bireysel; atipik bulgu hüküm değil, inceleme başlangıcı.
5İleri yaşta bile kas uyum gösterebilir.

Derslikten çıkmadan · dönem sonu

Kendi branşınızdan bir elit sporcu seçin ve 14 haftanın sorularıyla tam fizyolojik profilini çıkarın.

Her iddianın yanına hangi haftanın kanıtına dayandığını ve belirsizliğini yazın.

Ayrıntılı okuma: Hafta 14 hoca sunumu · insan performansının sınırları ve gelecek.