📊 TEMEL İSTATİSTİK DERSLERİ
Hafta 8: Modern Veri Görselleştirme 1 - Dağılım ve Karşılaştırma
🎻 Violin
Dağılım şekli
🌧️ Raincloud
En iyi hibrit
🏔️ Ridgeline
Dağlar görünümü
🍭 Lollipop
Temiz bar chart
Doç. Dr. İzzet İNCE | Spor Bilimleri Fakültesi
Akademik Yıl: 2025 - 2026
Navigasyon: ← → ok tuşları | N: Menü | D: Karanlık Mod | P: Projeksiyon
🚀 Neden "Modern" Grafikler?
❌ Boxplot Sorunu
Sadece 5 sayı gösterir (min, Q1, medyan, Q3, max). Dağılımın bimodal mı, çarpık mı olduğunu SAKLAR!
✅ Modern Çözüm
Violin, Raincloud gibi grafikler hem özet istatistikleri hem dağılım şeklini hem de bireysel noktaları gösterir.
🔍 Aynı Veri, Farklı Görünüm
Aşağıdaki iki grup aynı medyan ve IQR'a sahip. Ama dağılımları çok farklı!
⚠️ Bilimsel Makalelerde Trend: Nature, Science gibi dergilerde artık "raw data" (ham veri noktaları) gösterimi tercih ediliyor. Sadece boxplot yeterli görülmüyor!
🍕 Gunluk Hayat Ornegi: Restoran Yorumlari
Bir restoran uygulamasinda 1000 yorum var. Klasik grafik "ortalama 4.2 yildiz" der. AMA:
❌ Klasik Grafik Sorunu
Sadece "ortalama 4.2" gosterir. GERCEK: 500 kisi 5 yildiz, 500 kisi 3 yildiz verdi! (Bimodal dagilim)
✅ Modern Grafik Cozumu
Violin/Raincloud ile IKI TEPE gorunur! Restoran YA cok iyi YA kotu - ortasi yok!
Sonuc: Modern grafikler "ortalama" yerine "dagilim" gosterir. Gercegi saklamaz, oldugu gibi gosterir!
🎯 Neden Modern Grafikler Ogrenmeli?
Daha Fazla Bilgi
Ayni veri, daha cok detay
Daha Durust
Veriyi saklamaz, gosterir
Daha Etkileyici
Sunumlarda "wow" etkisi
🎻 Violin Plot (Keman Grafiği)
🎯 Violin Plot Nedir? - Basit Aciklama
Keman gibi gorunen bir grafik! Dusun ki bir kemanin govdesine bakiyorsun. Kemanin kalin yerleri = orada cok veri var (yogunluk fazla). Kemanin ince yerleri = orada az veri var (yogunluk az). Boxplot sadece 5 sayi gosterirken, Violin Plot tum dagilimi gosterir. Iki tepe varsa (bimodal) aninda gorursun!
🍳 VIOLIN PLOT TARiFi
Veriyi topla
Ornegin: 30 sporcunun sprint suresi
Yogunluk hesapla
Hangi deger araliginda kac kisi var?
Simetrik ciz
Yogunlugu saga-sola yansit (keman sekli)
Medyan ekle
Ortadaki cizgi = medyan degeri
🚌 Gunluk Hayat Ornegi: Otobus Bekleme Suresi
Dusun ki 30 gun boyunca otobus bekleme sureni kaydettin. Boxplot ile baksan: "Ortalama 8 dakika" dersin, biter.
Ama Violin Plot ile baksan: Iki tepe gorursun! Biri 3-4 dakika (sabah saatleri), digeri 12-15 dakika (aksam trafigi). Yani bekleme suren bimodal - iki farkli durum var!
Sonuc: Boxplot "8 dakika" der, Violin Plot "bazen 3, bazen 15 dakika" der. Hangisi daha bilgilendirici?
🧠 Nasıl Okursun? (Anatomi)
Genişlik = Yoğunluk: Keman nerede kalınsa, orada veri fazla demektir. Bu genişlik, arkaplanda çalışan Kernel Density Estimation (KDE) ile hesaplanır.
Orta çizgi: Genellikle medyan (Q2) gösterilir. Bazen ortalama veya çeyreklikler de eklenir.
İnce bölüm: Kuyruk (Tail) bölgesi. Nadir görülen uç değerleri temsil eder.
📊 Karar Matrisi: Boxplot vs Violin
| Kriter | Boxplot | Violin Plot |
|---|---|---|
| Veri Sayısı | Az (n < 30) | Orta/Çok (n > 30) |
| Dağılım Şekli | GİZLER (Simetrik mi, Bimodal mi belli değil) | GÖSTERİR (Tüm detaylar açık) |
| Okunabilirlik | Herkes bilir (Kolay) | Açıklama gerektirebilir (Orta) |
📊 Violin Plot Anatomisi
Kaleciler, defanslar ve forvetlerin sprint hızları violin plot ile gösterildiğinde:
• Kaleciler: Dar violin (benzer hızlar)
• Forvetler: Geniş violin + iki yoğun bölge (hızlı ve orta gruplar)
📊 Veri Türü
Sürekli nicel veri + Gruplar
✅ Avantaj
Dağılım şekli görünür
❌ Dezavantaj
Az veriyle (n<10) yanıltıcı
🌧️ Raincloud Plot (Yağmur Bulutu)
🎯 Raincloud Plot Nedir? - Basit Aciklama
Bulut + Yagmur Damlalari! Goge bak: Bulut var (yogunluk gosterir), yagmur damlalari var (her bir veri noktasi).
Uc seyi ayni anda gorursun:
🌧️ Bulut (yarim violin): Dagilimin sekli - veri nerede yogun?
📦 Kutu (boxplot): Ozet istatistikler - medyan, IQR nerede?
💧 Damlalar (scatter): Her bir veri noktasi - kac kisi, nerede?
🍳 RAINCLOUD PLOT TARiFi
Yarim violin ciz
Dagilim seklini tek tarafta goster (bulut)
Boxplot ekle
Altina medyan ve ceyreklik kutusu koy
Ham veriyi serp
Her noktayi jitter ile dagit (yagmur)
Ustuste koy
Uc katmani hizala - tam seffaflik!
🍕 Gunluk Hayat Ornegi: Restoran Bekleme Suresi
Bir restoranda 50 musterinin bekleme suresini kaydettin. Sadece "ortalama 20 dakika" demek yetmez!
🌧️ Bulut
Cogu kisi 15-25 dk beklemis, ama uzun kuyruk var
📦 Kutu
Medyan: 20 dk, IQR: 15-28 dk
💧 Damlalar
3 kisi 45+ dk beklemis (outlier!)
Sonuc: Raincloud ile hem "cogunluk 20 dk" hem "bazi musteriler cok bekledi" hem de "kac kisi" bilgisini tek grafikte gorursun!
🌈 Üç Katmanlı Bilgi (Triad of Data)
1️⃣ Yarım Violin (Bulut): Dağılımın şekli (KDE). Verinin "silüeti".
2️⃣ Boxplot: İstatistiksel özet (Medyan, IQR). Verinin "iskeleti".
3️⃣ Scatter/Jitter (Yağmur): Ham veri. Verinin "kendisi".
🔬 Teknik Detay: Jittering (Titreme) Nedir?
Verileri tek boyutlu bir çizgi üzerine dizersek (Scatter), aynı değere sahip noktalar üst üste biner (Overplotting). Jittering algoritması, her noktaya rastgele ve küçük bir "gürültü" ekleyerek onları dikeyde hafifçe kaydırır.
Jitter YOK (3 nokta üst üste)
Jitter VAR (Hepsi görünür)
📊 Raincloud Anatomisi
Raincloud plot ile pre-post karşılaştırması yapıldığında, sadece "ortalama arttı" değil, aynı zamanda:
• Kaç sporcu gelişti (noktalar yukarı kaydı mı?)
• Dağılım daraldı mı genişledi mi?
• Outlier var mı?
🔬 Bilimsel Öneri: Allen et al. (2019) bu grafiği "en eksiksiz" veri gösterimi olarak önerdi. Nature Methods'ta yayınlandı!
🏔️ Ridgeline Plot (Sırt Çizgisi / Joyplot)
🎯 Ridgeline Plot Nedir? - Basit Aciklama
Dag sirtlari gibi! Uzaktan dag silsilesine baktigini dusun. Her dag sirasi bir grubu temsil eder.
Nasil okursun?
🏔️ Yukseklik: Tepe ne kadar yuksekse, o deger araliginda o kadar cok veri var
📊 Siralar: Her satir farkli bir grup (ay, takim, kategori)
↔️ Genislik: Dagilimin ne kadar genis veya dar oldugunu gosterir
🍳 RIDGELINE PLOT TARiFi
Gruplari belirle
Aylar, takimlar veya kategoriler
Her grup icin KDE
Yogunluk egrisini hesapla
Ust uste diz
Seffaflik ile biraz ortustur
Renklendir
Her grup farkli renk - trend gorulsun
🛒 Gunluk Hayat Ornegi: Market Yogunlugu
Bir marketin her saat musteri yogunlugunu Ridgeline ile gosterelim:
📈 09:00: Tek tepe - sadece emekliler alisveris yapar
📈 12:00: Yayvan tepe - ogle arasi gelip gidenler
📈 18:00: IKI TEPE! Biri 17:30 (is cikisi), biri 19:00 (aksam gelenler)
📈 22:00: Alçak tepe - az musteri
Sonuc: Ridgeline ile saatlerin yogunluk DAGILIMINI karsilastirir, hangi saatte bimodal (iki grup) oldugunu gorursun. Market muduru personel planlamasi yapar!
🏃 SPOR ORNEGI: Aylara Gore 100m Kosu Sureleri
Bir atletin yillik 100m antrenman surelerini aylara gore Ridgeline ile goster:
Yorum: Antrenor dagilimin daralmasini (tutarlilik) ve sola kaymasini (hizlanma) takip eder!
⚠️ Görsel Tuzak: Örtüşme (Occlusion)
Ridgeline grafikleri güzeldir ama öndeki dağlar arkadakileri kapatabilir. Bu yüzden:
- Mutlaka şeffaflık (alpha < 1) kullanın.
- Örtüşme çok fazlaysa dağılımları birbirinden biraz daha ayırın ("overlap" parametresi).
- En önemli grupları öne veya en alta yerleştirin.
📊 Ridgeline Örneği: Aylara Göre Antrenman Yoğunluğu
👆 Her ay bir "sırt". Tepe noktaları yoğunluğu gösterir. Mart'ta iki zirveli = bimodal dağılım!
✅ Ne Zaman Kullan?
- Zaman serisi dağılımları
- 5+ grup karşılaştırması
- Değişim/trend analizi
❌ Ne Zaman Kullanma?
- 2-3 grup (violin yeter)
- Kesin değer okuma gerekiyorsa
- Az örneklem (n<20)< /li>
🍭 Lollipop Chart
🎯 Lollipop Chart Nedir? - Basit Aciklama
Lolipop seker gibi! Bar chart'taki kalin cubuklar yerine ince cubuk + ucunda top.
Neden daha iyi?
🎯 Temiz gorunum: Kalin cubuklar goz yorar, lollipop daha sade
📊 Ayni bilgi: Cubuk uzunlugu = deger buyuklugu
✨ Odaklanma: Goz direkt noktaya gider - degeri hemen okursun
🍳 LOLLIPOP CHART TARiFi
Kategorileri sirala
Kucukten buyuge veya alfabetik
Ince cubuk ciz
Baslangic noktasindan degere kadar
Ucuna nokta koy
Degeri gosteren daire (lolipop basi)
Renklendir
Kategorileri ayirt etmek icin renk kullan
🏪 Gunluk Hayat Ornegi: Magazalarin Satis Performansi
5 magazanin aylik satisini karsilastiracaksin. Bar chart ile baksan: 5 kalin cubuk, hepsi benzer boyutta, detay kaybolur.
Lollipop ile:
🍭 Magaza A: ●——————— 50.000 TL
🍭 Magaza B: ●—————— 45.000 TL
🍭 Magaza C: ●———— 35.000 TL
🍭 Magaza D: ●——— 28.000 TL
🍭 Magaza E: ●— 15.000 TL
Sonuc: Goz direkt noktalara gider, farklar net gorunur. Ayrica "ortalamadan sapma" gostermek istersen ortaya cizgi cek (Diverging Lollipop)!
🏀 SPOR ORNEGI: Basketbolcularin Serbest Atis Yuzdeleri
Takimdaki 8 oyuncunun serbest atis yuzdesini karsilastir:
Lollipop avantaji: Oyunculari siralayinca kim en iyi, kim gelistirmeli aninda belli!
📊 İleri Teknik: Ayrışan (Diverging) Lollipop
Sadece pozitif değerler için değil, bir referans noktasından (örn: ortalama) sapmaları göstermek için mükemmeldir.
Ortalamanın üstü (yeşil) ve altı (kırmızı) net bir şekilde ayrışır.
📊 Bar Chart vs Lollipop
Aynı veri, daha az "görsel gürültü" 👆
🎯 Kullanım Alanları
• Sıralama/Ranking gösterimleri
• Kategori karşılaştırmaları
• Dashboard ve infografiklerde
🐝 Beeswarm Plot (Arı Sürüsü)
🎯 Beeswarm Plot Nedir? - Basit Aciklama
Ari surusu gibi! Ariler kovana girerken ust uste binmez, saga-sola dagilirlEr. Beeswarm plot da ayni mantik!
Problem: Normal scatter plot'ta ayni degere sahip noktalar ust uste biner, kac tane oldugu belli olmaz.
Cozum: Beeswarm her noktayi biraz saga veya sola kaydirir, boylece HER NOKTA GORUNUR!
🍳 BEESWARM PLOT TARiFi
Veri noktalarini al
Her noktanin Y degeri var
Cakisma kontrol et
Ayni Y'ye yakin noktalar var mi?
X'te kaydir
Cakisan noktalari saga-sola dagit
Tum noktalar gorunur
Ari surusu gibi dagitilmis halde!
🎓 Gunluk Hayat Ornegi: Sinav Notlari
30 ogrencinin sinav notlarini gostermek istiyorsun. Normal scatter ile baksan:
❌ Normal Scatter
70 puan alan 8 ogrenci var ama grafikte tek nokta gorunuyor! Kac kisi oldugu belli degil.
✅ Beeswarm
8 nokta yan yana dizilmis! Her ogrenci gorunuyor. 70 puanda yogunluk oldugu aninda belli.
Sonuc: Ogretmen "cogunluk 70 civarinda" bilgisini ve "kac kisi hangi notta" bilgisini ayni anda gorur!
⚽ SPOR ORNEGI: Futbolcularin Kosu Mesafesi
Mac basina kosu mesafesini (km) gostermek istiyorsun. 25 oyuncu var.
Problem: 10-11 km araliginda 12 oyuncu var - scatter'da ust uste biner!
Beeswarm cozumu: 12 nokta yan yana dizilir. Hem "cogunluk 10-11 km kosuyor" hem de "kim outlier (14+ km veya 7- km)" net gorunur!
📊 Scatter vs Beeswarm
Soldaki 5 nokta görünmezken, sağdaki hepsi görünür! 👆
20 basketbolcunun maç başına sayısını scatter ile gösterirsen, 15-20 sayı aralığında 8 kişi üst üste biner. Beeswarm ile hepsi görünür!
📈 Slopegraph & Dumbbell Plot
🎯 Slopegraph & Dumbbell Nedir? - Basit Aciklama
Once-Sonra karsilastirmasi icin en iyi grafiklER!
📈 Slopegraph: Iki nokta arasinda cizgi. Egim = degisim yonu ve hizi. Yukari giden cizgi = artis, asagi giden = azalis.
🏋️ Dumbbell (Halter): Yatay cizgi uzerinde iki nokta. Sol = once, sag = sonra. Cizgi uzunlugu = fark buyuklugu.
🍳 SLOPEGRAPH & DUMBBELL TARiFi
📈 Slopegraph Tarifi
1️⃣ Sol tarafa "Once" degerini nokta ile koy
2️⃣ Sag tarafa "Sonra" degerini nokta ile koy
3️⃣ Iki noktayi cizgiyle birlestir
4️⃣ Egime bak: Yukari = iyilesme, Asagi = gerileme
🏋️ Dumbbell Tarifi
1️⃣ Yatay cizgi ciz
2️⃣ Cizginin soluna "Once" noktasi koy
3️⃣ Cizginin sagina "Sonra" noktasi koy
4️⃣ Cizgi uzunlugu = fark buyuklugu
📱 Gunluk Hayat Ornegi: Diyet Oncesi-Sonrasi Kilo
5 kisinin diyet oncesi ve sonrasi kilolarini karsilastirmak istiyorsun:
📈 Slopegraph ile
Ali: 90→82 (asagi egim = kilo verdi ✅)
Veli: 85→88 (yukari egim = kilo aldi ❌)
Egim acisi = ne kadar degisti
🏋️ Dumbbell ile
Ali: ●——————● (8 kg fark, uzun cizgi)
Ayse: ●——● (3 kg fark, kisa cizgi)
Cizgi uzunlugu = fark buyuklugu
Sonuc: Slopegraph ile "yon" (artis/azalis), Dumbbell ile "fark buyuklugu" daha net gorunur. Duruma gore sec!
🏊 SPOR ORNEGI: Antrenman Oncesi-Sonrasi 100m Yuzme Suresi
6 yuzucunun 3 aylik antrenman programi oncesi ve sonrasi 100m surelerini karsilastir:
Antrenor notu: Bu grafiklerle bireysel ilerlemeyi takip eder, kimin ekstra destege ihtiyaci oldugunu gorur!
📊 Slopegraph
Eğim = değişim yönü ve hızı
📊 Dumbbell
Çizgi uzunluğu = fark büyüklüğü
⬡ Hexbin Plot
🎯 Hexbin Plot Nedir? - Basit Aciklama
Peteklere veri yerlestir! Bal petegi gibi altigenlerden olusan bir izgara dusun.
Problem: 10.000+ veri noktaniz var. Normal scatter plot'ta hepsi ust uste biner, kaos olur!
Cozum: Grafigi altigenlere bol, her altigenin icine kac nokta dustugunu say, renk yogunlugu ile goster.
🔵 Acik renk = az veri 🔴 Koyu renk = cok veri
🍳 HEXBIN PLOT TARiFi
Grafigi bolumle
Altigen peteklerden olusan izgara olustur
Noktalari say
Her altigene kac veri noktasi dusuyor?
Renk ata
Cok nokta = koyu, az nokta = acik
Yogunluk haritasi
"Sicak bolgeler" gorunur hale gelir!
🚗 Gunluk Hayat Ornegi: Trafik Kazasi Lokasyonlari
Bir sehirde 5 yil icinde olan 50.000 trafik kazasinin yerini gostermek istiyorsun:
❌ Normal Scatter
50.000 nokta = Sehir haritasi tamamen kaplandi, hicbir sey belli degil. Kaos!
✅ Hexbin
Koyu altigenlER = kaza yogun bolgeler (tehlikeli kavsalAR). Belediye buraya odaklanir!
Sonuc: Hexbin ile "sicak noktalar" (hotspots) aninda gorunur. Belediye trafik lambasi veya hiz kesici nereye koyacagini bilir!
⚽ SPOR ORNEGI: Futbolcunun Saha Uzerindeki Pozisyonlari
Bir futbolcunun 90 dakikalik mac boyunca GPS koordinatlarini goster (saniyede 1 veri = 5400 nokta!):
🔴 Koyu Bolge
En cok bu bolgede durmus (ana pozisyonu)
🟠 Orta Yogunluk
Sik ziyaret ettigi bolgelER
🔵 Acik Bolge
Nadiren gittigi bolgelER
Teknik direktor: Forvet ceza sahasinda mi yogun, yoksa orta sahada mi? Taktik analizi icin muhtesem!
📊 Scatter vs Hexbin (1000+ veri noktası)
Koyu altıgen = o bölgede çok veri var 👆
🎯 Kullanım: GPS/Tracking Verileri
Futbolcunun sahada en çok hangi bölgelerde bulunduğunu göstermek için harika!
🔥 Isi Haritasi (Heatmap)
🎯 Isi Haritasi Nedir? - Basit Aciklama
Renkli tablo! Normal bir tabloda sayilar yazili olur. Isi haritasinda sayilAR yerine RENKLER var.
Nasil okursun?
🔥 Sicak renkler (kirmizi/turuncu): Yuksek deger - DİKKAT buraya!
❄️ Soguk renkler (mavi/yesil): Dusuk deger - Burada sorun yok
👀 Kalip (Pattern): Hangi satir/sutunlar benzer renkte? Gruplama gorunur!
🍳 ISI HARITASI TARiFi
Tablo olustur
Satirlar ve sutunlar belirle
Min-Max bul
Degerlerin araligini belirle
Renk skalasi sec
Mavi→Kirmizi veya Beyaz→Yesil
Hucreleri renklendir
Deger ne kadar yuksekse o kadar koyu
📅 Gunluk Hayat Ornegi: Haftalik Uyanma Saatleri
Bir ogrencinin 4 haftalik uyanma saatlerini isi haritasi ile goster:
Satirlar: Pazartesi-Pazar (7 gun)
Sutunlar: Hafta 1, 2, 3, 4
Renkler: Erken uyanis (6:00) = Acik Mavi | Gec uyanis (11:00) = Koyu Kirmizi
Ne gorursun? Hafta sonu sutunlarinda KIRMIZI SERIT! (Her hafta sonu gec uyaniyor). Hafta ici MAVI. Kalip aninda belli!
📋 Kavram Aciklama Tablosu: Isi Haritasi
| Terim | Basit Aciklama | Ornek |
|---|---|---|
| Hucre (Cell) | Tablodaki her bir kare | Futbolcu + Hafta kesisimi |
| Renk Skalasi | Degerden renge donusum kurali | Mavi (dusuk) → Kirmizi (yuksek) |
| Satir/Sutun | Karsilastirilan iki degisken | Oyuncular (satir) vs Maclar (sutun) |
| Kume (Cluster) | Benzer degerlerin bir araya gelmesi | Ayni formda olan oyuncularin grubu |
⚽ Spor Ornekleri: Isi Haritasi
1. Futbol - Pas Haritasi
Sahanin hangi bolgesinden hangi bolgeye pas atildigini gosterir. Koyu renk = cok pas. Ornegin: Orta sahadan sag kanada cok pas (koyu), sol kanada az pas (acik). Takim oyun stilini anlarsin.
2. Basketbol - Sut Haritasi
Potanin etrafinda hangi bolgeden kac sut atildi ve yuzde kac isabet. Koyu kirmizi = cok sut + yuksek isabet. Oyuncunun "sicak bolgeleri" (hot zones) belli olur.
3. Voleybol - Hucum Etkinlik Haritasi
File boyunca hangi bolgelerden hucum yapildi ve basari orani. Satir = Hucum pozisyonu (1-6), Sutun = Set numarasi. Koyu yesil = etkili hucum. Rakip blok zayifligini bulursun.
📊 Isi Haritasi Ornegi: Haftalik Antrenman Yogunlugu
🕸️ Radar Grafik (Orumcek Grafik)
🎯 Radar Grafik Nedir? - Basit Aciklama
Orumcek agi gibi! Ortada bir merkez var, disari dogru kollar uzaniyor. Her kol bir OZELLIK.
Nasil okursun?
🎯 Merkeze yakin: O ozellikte ZAYIF
🎯 Disa yakin: O ozellikte GUCLU
🎯 Sekil: Yuvarlak = dengeli, Sivri = tek yonlu gelisSim
🍳 RADAR GRAFIK TARiFi
Ozellikleri belirle
5-8 ozellik ideal (cok fazla karisir)
Eksenleri ciz
Merkeze esit acilarla yerlesSir
Degerleri isaretle
Her eksende nokta koy
Noktalari birlestir
Cokgen olustur, seffaf renkle doldur
🍳 Gunluk Hayat Ornegi: Restoran Degerlendirmesi
Iki restorani karsilastiracaksin. Sadece "4 yildiz" demek yetmez! Radar grafik ile 6 ozelligi karsilastir:
🍕 Restoran A (Mavi)
Lezzet: 9, Fiyat: 4, Temizlik: 8, Hiz: 3, Porsiyon: 9, Atmosfer: 5
🍔 Restoran B (Yesil)
Lezzet: 7, Fiyat: 8, Temizlik: 9, Hiz: 9, Porsiyon: 6, Atmosfer: 8
Yorum: A lezzetli ama pahali ve yavas. B hizli ve ucuz ama porsiyon kucuk. SEN hangisini secersin? Radar ile karar ver!
📋 Kavram Aciklama Tablosu: Radar Grafik
| Terim | Basit Aciklama | Ornek |
|---|---|---|
| Eksen (Axis) | Merkezden disa giden cizgiler | Hiz, Guc, Dayaniklilik eksenleri |
| Alan (Area) | Noktalarin birlestirdigi sekil | Genis alan = iyi genel performans |
| Olcek (Scale) | Merkez = 0, Dis = maksimum | 0-100 arasi puanlama |
| Profil | Seklin genel gorunumu | Dengeli (yuvarlak) vs Tek yonlu (sivri) |
⚽ Spor Ornekleri: Radar Grafik
1. Futbol - Oyuncu Profil Karsilastirmasi
Eksenlerde: Pas, Sut, Dripling, Defans, Fizik, Hiz. Iki futbolcuyu ust uste koyarsin. Messi: Pas-Dripling sivri, Defans dusuk. Kante: Defans-Fizik sivri, Sut dusuk. Kim neyde iyi, aninda gorursun.
2. Halter - Sporcu Fiziksel Profili
Eksenlerde: Bacak Gucu, Bel Gucu, Omuz Gucu, Esneklik, Teknik, Patlayicilik. Sporcu profili dengeliyse (yuvarlak sekil) = genel gelisim iyi. Tek eksen dusukse = o bolgeye odaklan.
3. Yuzme - Stil Karsilastirmasi
Eksenlerde: Serbest, Sirtüstü, Kurbagalama, Kelebek, Start, Donus. Bir yuzucunun 4 stildeki performansi. Kelebekte zayifsa o eksen merkeze yakin. Antrenor neye odaklanacagini bilir.
📊 Radar Grafik Ornegi: Iki Futbolcu Karsilastirmasi
🌳 Treemap (Agac Haritasi)
🎯 Treemap Nedir? - Basit Aciklama
Parcalara ayrilmis dikdortgen! Pasta grafik gibi ama dikdortgenlerle. Buyuk dikdortgen = buyuk pay.
Neden pasta grafik yerine?
🥧 Pasta grafikte 10+ dilim okumasi zor
🌳 Treemap'te hiyerarsi gosterebilirsin (ic ice kutular)
📊 Alan karsilastirmasi goz icin daha kolay
🍳 TREEMAP TARiFi
Toplami belirle
%100 nedir? (Butce, zaman, sayi)
Kategorileri sirala
Buyukten kucuge
Alan hesapla
Yuzde oraninda dikdortgen ciz
Renklendir
Kategorileri ayirt etmek icin
💰 Gunluk Hayat Ornegi: Aylik Harcamalar
Aylik 10.000 TL harcaman var. Nereye gidiyor?
KIRA
4.000 TL (%40)
EN BUYUK KUTU
MARKET
2.500 TL (%25)
FATURA
1.500 TL (%15)
Treemap ile: Bir bakista "kira butcenin neredeyse yarisini aliyor" gorursun. Pasta grafikte bu kadar net olmaz!
📋 Kavram Aciklama Tablosu: Treemap
| Terim | Basit Aciklama | Ornek |
|---|---|---|
| Dikdortgen (Tile) | Her bir kategoriyi temsil eden kutu | Futbol, Basketbol, Voleybol kutulari |
| Alan (Size) | Dikdortgenin buyuklugu = deger | Buyuk kutu = cok sporcu |
| Hiyerarsi (Hierarchy) | Ic ice kutular = alt kategoriler | Futbol icinde: U15, U17, U19 |
| Renk Kodlama | Ek bilgi icin renk kullanimi | Yesil = basarili, Kirmizi = basarisiz |
⚽ Spor Ornekleri: Treemap
1. Futbol - Butce Dagilimi
Kulup butcesi nasil harcanmis? En buyuk dikdortgen = Transfer harcamalari (%45). Daha kucuk dikdortgenler = Maaslar (%30), Altyapi (%15), Tesis (%10). Bir bakista paranin nereye gittigini gorursun.
2. Atletizm - Antrenman Suresi Dagilimi
Haftalik 20 saat antrenman nasil dagiliyor? Buyuk kutu = Kosu antrenmani (10 saat). Orta kutu = Guc antrenmani (5 saat). Kucuk kutular = Esneklik (3 saat), Teknik (2 saat). Dengesizlik varsa hemen fark edersin.
3. Olimpiyat - Ulke Madalya Dagilimi
Bir ulkenin madalyalari hangi sporlardan? Ana kutular = Spor dallari (Yuzme, Atletizm, Jimnastik). Ic kutular = Altin, Gumus, Bronz. ABD'nin yuzmedeki ustunlugu (buyuk kutu) aninda gorulur.
📊 Treemap Ornegi: Spor Kulubu Sporcu Dagilimi
👆 Kutu buyuklugu = sporcu sayisi. Futbol en buyuk pay!
📊 Dashboard (Gosterge Paneli)
🎯 Dashboard Nedir? - Basit Aciklama
Araba gosterge paneli gibi! Araba kullanirken tek bakista hiz, yakit, motor sicakligi gorursun. Dashboard da ayni: Isletme/takim bilgilerini tek ekranda gosterir.
Ne icerir?
📊 KPI'lar: En onemli sayilar buyuk fontla (Toplam satis, Gol sayisi)
📈 Grafikler: Trend gosteren cizgi/bar grafikler
🎨 Gorseller: Heatmap, radar, pasta - ihtiyaca gore
🍳 DASHBOARD TARiFi
Hedef kitleyi belirle
Kim kullanacak? (Mudur, antrenor, ogretmen)
KPI'lari sec
En onemli 3-5 metrik nedir?
Grafik turlerini sec
Trend icin cizgi, karsilastirma icin bar
Yerlesimi tasarla
Onemli bilgiler ustte ve solda
📱 Gunluk Hayat Ornegi: Saglik Uygulamasi Dashboard'u
Telefonundaki saglik uygulamasini ac. Tek ekranda ne goruyorsun?
8.542
Bugunku adim
1.850
Kalori
7.2
Saat uyku
72
Nabiz (bpm)
Istte bu bir dashboard! Tek bakista saglik durumunu anladin. 10 farkli ekran acmak yerine her sey tek yerde!
📋 Kavram Aciklama Tablosu: Dashboard
| Terim | Basit Aciklama | Ornek |
|---|---|---|
| KPI (Anahtar Gosterge) | En onemli sayilar, buyuk fontla | Toplam gol: 45, Puan: 78 |
| Widget (Bilesen) | Her bir grafik veya kutu | Pasta grafik, cizgi grafik kutulari |
| Filtre | Veriyi daraltma secenekleri | Tarih araligi, takim, oyuncu secimi |
| Gercek Zamanli (Real-time) | Anlik guncellenen veriler | Canli mac istatistikleri |
⚽ Spor Ornekleri: Dashboard
1. Futbol - Teknik Direktor Dashboard'u
Tek ekranda: Takim formasyonu (gorsel), Son 5 mac sonucu (bar chart), Top kaybetme bolgeleri (heatmap), Oyuncu sakatlik durumu (tablo), Rakip analizi (radar). Mactan once tum bilgi bir bakista.
2. Basketbol - Oyuncu Performans Dashboard'u
Ust kisim: Buyuk KPI sayilari (Ortalama sayi, asist, ribaund). Orta kisim: Sut haritasi (heatmap), Dakika basina performans (line chart). Alt kisim: Son 10 mac trendi. Menajer ve antrenor tek bakista karar verir.
3. Atletizm - Sporcu Izleme Dashboard'u
Sol panel: Gunluk yuk takibi (gauge/gosterge). Orta: Haftalik antrenman hacmi (bar chart). Sag: Yorgunluk skoru trendi (line chart). Alt: Uyku kalitesi, HRV, Beslenme ozeti (kucuk kutular). Overtraining riski aninda gorulur.
📊 Mini Dashboard Ornegi: Takim Performansi
78
Toplam Puan
45
Gol Atilan
18
Gol Yenilen
Son 5 Mac
Gol Dagilimi
✅ Hafta 8 Ozet ve Quiz
🎻 Violin
Dagilim sekli
🌧️ Raincloud
3-in-1 hibrit
🏔️ Ridgeline
Coklu dagilim
🍭 Lollipop
Minimal bar
🔥 Heatmap
Renk = deger
🕸️ Radar
Cok boyutlu
🌳 Treemap
Butun-parca
📊 Dashboard
Her sey tek yerde
🧠 Quiz: Hangi Grafik?
Soru 1: Boxplot kullandiniz ama dagalimin bimodal olup olmadigini gormek istiyorsunuz.
Soru 2: Bir oyuncunun farkli ozelliklerini (hiz, guc, teknik) tek grafikte karsilastirmak istiyorsunuz.
Soru 3: Futbolcunun sahada hangi bolgelerde fazla zaman gecirdigini gostermek istiyorsunuz.
🎯 Gelecek Hafta: Modern Gorsellestirme 2
Correlogram, Sankey Diagram, Forest Plot ve daha fazlasi!