📊 TEMEL İSTATİSTİK DERSLERİ
Hafta 8: Modern Veri Görselleştirme 1 - Dağılım ve Karşılaştırma
🎻 Violin
Dağılım şekli
🌧️ Raincloud
En iyi hibrit
🏔️ Ridgeline
Dağlar görünümü
🍭 Lollipop
Temiz bar chart
Doç. Dr. İzzet İNCE | Spor Bilimleri Fakültesi
Akademik Yıl: 2025 - 2026
Navigasyon: ‹ › ok tuşları | N: Menü | D: Karanlık Mod | P: Projeksiyon
🚀 Neden "Modern" Grafikler?
❌ Boxplot Sorunu
Sadece 5 sayı gösterir (min, Q1, medyan, Q3, max). Dağılımın bimodal mı, çarpık mı olduğunu SAKLAR!
✅ Modern Çözüm
Violin, Raincloud gibi grafikler hem özet istatistikleri hem dağılım şeklini hem de bireysel noktaları gösterir.
🔍 Aynı Veri, Farklı Görünüm
Aşağıdaki iki grup aynı medyan ve IQR'a sahip. Ama dağılımları çok farklı!
⚠️ Bilimsel Makalelerde Trend: Nature, Science gibi dergilerde artık "raw data" (ham veri noktaları) gösterimi tercih ediliyor. Sadece boxplot yeterli görülmüyor!
🍕 Günlük Hayat Örneği: Restoran Yorumlari
Bir restoran uygulamasinda 1000 yorum var. Klasik grafik "ortalama 4.2 yıldız" der. AMA:
❌ Klasik Grafik Sorunu
Sadece "ortalama 4.2" gösterir. GERCEK: 500 kişi 5 yıldız, 500 kişi 3 yıldız verdi! (Bimodal dağılım)
✅ Modern Grafik Çözümü
Violin/Raincloud ile IKI TEPE görünür! Restoran YA cok iyi YA kötü - ortası yok!
Sonuç: Modern grafikler "ortalama" yerine "dağılım" gösterir. Gercegi saklamaz, olduğu gibi gösterir!
🎯 Neden Modern Grafikler Ogrenmeli?
Daha Fazla Bilgi
Aynı veri, daha cok detay
Daha Durust
Veriyi saklamaz, gösterir
Daha Etkileyici
Sunumlarda "wow" etkisi
🎻 Violin Plot (Keman Grafiği)
🎯 Violin Plot Nedir? - Basit Açıklama
Keman gibi görünen bir grafik! Dusun ki bir kemanin govdesine bakiyorsun. Kemanin kalın yerleri = orada cok veri var (yoğunluk fazla). Kemanin ince yerleri = orada az veri var (yoğunluk az). Boxplot sadece 5 sayı gösterirken, Violin Plot tüm dağılımı gösterir. Iki tepe varsa (bimodal) anında gorursun!
🍳 VIOLIN PLOT TARiFi
Veriyi topla
Örneğin: 30 sporcunun sprint süresi
Yoğunluk hesapla
Hangi değer aralığında kac kişi var?
Simetrik ciz
Yoğunluğu sağa-sola yansit (keman şekli)
Medyan ekle
Ortadaki çizgi = medyan değeri
🚌 Günlük Hayat Örneği: Otobus Bekleme Süresi
Dusun ki 30 gün boyunca otobus bekleme sureni kaydettin. Boxplot ile baksan: "Ortalama 8 dakika" dersin, biter.
Ama Violin Plot ile baksan: Iki tepe gorursun! Biri 3-4 dakika (sabah saatleri), diğeri 12-15 dakika (akşam trafigi). Yani bekleme süren bimodal - iki farklı durum var!
Sonuç: Boxplot "8 dakika" der, Violin Plot "bazen 3, bazen 15 dakika" der. Hangisi daha bilgilendirici?
🧠 Nasıl Okursun? (Anatomi)
Genişlik = Yoğunluk: Keman nerede kalınsa, orada veri fazla demektir. Bu genişlik, arkaplanda çalışan Kernel Density Estimation (KDE) ile hesaplanır.
Orta çizgi: Genellikle medyan (Q2) gösterilir. Bazen ortalama veya çeyreklikler de eklenir.
İnce bölüm: Kuyruk (Tail) bölgesi. Nadir görülen uç değerleri temsil eder.
📊 Karar Matrisi: Boxplot vs Violin
| Kriter | Boxplot | Violin Plot |
|---|---|---|
| Veri Sayısı | Az (n < 30) | Orta/Çok (n > 30) |
| Dağılım Şekli | GİZLER (Simetrik mi, Bimodal mi belli değil) | GÖSTERİR (Tüm detaylar açık) |
| Okunabilirlik | Herkes bilir (Kolay) | Açıklama gerektirebilir (Orta) |
📊 Violin Plot Anatomisi
Kaleciler, defanslar ve forvetlerin sprint hızları violin plot ile gösterildiğinde:
• Kaleciler: Dar violin (benzer hızlar)
• Forvetler: Geniş violin + iki yoğun bölge (hızlı ve orta gruplar)
📊 Veri Türü
Sürekli nicel veri + Gruplar
✅ Avantaj
Dağılım şekli görünür
❌ Dezavantaj
Az veriyle (n<10) yanıltıcı
🌧️ Raincloud Plot (Yağmur Bulutu)
🎯 Raincloud Plot Nedir? - Basit Açıklama
Bulut + Yagmur Damlalari! Goge bak: Bulut var (yoğunluk gösterir), yagmur damlalari var (her bir veri noktası).
Uc şeyi aynı anda gorursun:
🌧️ Bulut (yarım violin): Dağılımın şekli - veri nerede yoğun?
📦 Kutu (boxplot): Özet istatistikler - medyan, IQR nerede?
💧 Damlalar (scatter): Her bir veri noktası - kac kişi, nerede?
🍳 RAINCLOUD PLOT TARiFi
Yarım violin ciz
Dağılım şeklini tek tarafta goster (bulut)
Boxplot ekle
Altına medyan ve ceyreklik kutusu koy
Ham veriyi serp
Her noktayı jitter ile dagit (yagmur)
Ustuste koy
Uc katmanı hizala - tam seffaflik!
🍕 Günlük Hayat Örneği: Restoran Bekleme Süresi
Bir restoranda 50 musterinin bekleme süresini kaydettin. Sadece "ortalama 20 dakika" demek yetmez!
🌧️ Bulut
Çoğu kişi 15-25 dk beklemis, ama uzun kuyruk var
📦 Kutu
Medyan: 20 dk, IQR: 15-28 dk
💧 Damlalar
3 kişi 45+ dk beklemis (outlier!)
Sonuç: Raincloud ile hem "cogunluk 20 dk" hem "bazı musteriler cok bekledi" hem de "kac kişi" bilgisini tek grafikte gorursun!
🌈 Üç Katmanlı Bilgi (Triad of Data)
1️⃣ Yarım Violin (Bulut): Dağılımın şekli (KDE). Verinin "silüeti".
2️⃣ Boxplot: İstatistiksel özet (Medyan, IQR). Verinin "iskeleti".
3️⃣ Scatter/Jitter (Yağmur): Ham veri. Verinin "kendisi".
🔬 Teknik Detay: Jittering (Titreme) Nedir?
Verileri tek boyutlu bir çizgi üzerine dizersek (Scatter), aynı değere sahip noktalar üst üste biner (Overplotting). Jittering algoritması, her noktaya rastgele ve küçük bir "gürültü" ekleyerek onları dikeyde hafifçe kaydırır.
Jitter YOK (3 nokta üst üste)
Jitter VAR (Hepsi görünür)
📊 Raincloud Anatomisi
Raincloud plot ile pre-post karşılaştırması yapıldığında, sadece "ortalama arttı" değil, aynı zamanda:
• Kaç sporcu gelişti (noktalar yukarı kaydı mı?)
• Dağılım daraldı mı genişledi mi?
• Outlier var mı?
🔬 Bilimsel Öneri: Allen et al. (2019) bu grafiği "en eksiksiz" veri gösterimi olarak önerdi. Nature Methods'ta yayınlandı!
🏔️ Ridgeline Plot (Sırt Çizgisi / Joyplot)
🎯 Ridgeline Plot Nedir? - Basit Açıklama
Dag sirtlari gibi! Uzaktan dag silsilesine baktigini düşün. Her dag sırası bir grubu temsil eder.
Nasıl okursun?
🏔️ Yükseklik: Tepe ne kadar yüksekse, o değer aralığında o kadar cok veri var
📊 Siralar: Her satır farklı bir grup (ay, takım, kategori)
-? Genislik: Dağılımın ne kadar geniş veya dar olduğunu gösterir
🍳 RIDGELINE PLOT TARiFi
Grupları belirle
Aylar, takımlar veya kategoriler
Her grup için KDE
Yoğunluk eğrisini hesapla
Ust üste diz
Şeffaflık ile biraz ortustur
Renklendir
Her grup farklı renk - trend gorulsun
🛒 Günlük Hayat Örneği: Market Yoğunluğu
Bir marketin her saat musteri yoğunluğunu Ridgeline ile gosterelim:
📈 09:00: Tek tepe - sadece emekliler alisveris yapar
📈 12:00: Yayvan tepe - öğle arası gelip gidenler
📈 18:00: IKI TEPE! Biri 17:30 (is çıkışı), biri 19:00 (akşam gelenler)
📈 22:00: Alçak tepe - az musteri
Sonuç: Ridgeline ile saatlerin yoğunluk DAGILIMINI karşılaştırır, hangi saatte bimodal (iki grup) olduğunu gorursun. Market muduru personel planlaması yapar!
🏃 SPOR ÖRNEĞİ: Aylara Gore 100m Koşu Süreleri
Bir atletin yıllık 100m antrenman sürelerini aylara gore Ridgeline ile goster:
Yorum: Antrenör dagilimin daralmasini (tutarlılık) ve sola kaymasini (hızlanma) takip eder!
⚠️ Görsel Tuzak: Örtüşme (Occlusion)
Ridgeline grafikleri güzeldir ama öndeki dağlar arkadakileri kapatabilir. Bu yüzden:
- Mutlaka şeffaflık (alpha < 1) kullanın.
- Örtüşme çok fazlaysa dağılımları birbirinden biraz daha ayırın ("overlap" parametresi).
- En önemli grupları öne veya en alta yerleştirin.
📊 Ridgeline Örneği: Aylara Göre Antrenman Yoğunluğu
👆 Her ay bir "sırt". Tepe noktaları yoğunluğu gösterir. Mart'ta iki zirveli = bimodal dağılım!
✅ Ne Zaman Kullan?
- Zaman serisi dağılımları
- 5+ grup karşılaştırması
- Değişim/trend analizi
❌ Ne Zaman Kullanma?
- 2-3 grup (violin yeter)
- Kesin değer okuma gerekiyorsa
- Az örneklem (n<20)< /li>
🍭 Lollipop Chart
🎯 Lollipop Chart Nedir? - Basit Açıklama
Lolipop şeker gibi! Bar chart'taki kalın cubuklar yerine ince çubuk + ucunda top.
Neden daha iyi?
🎯 Temiz görünüm: Kalın cubuklar göz yorar, lollipop daha sade
📊 Aynı bilgi: Çubuk uzunluğu = değer büyüklüğü
✨ Odaklanma: Goz direkt noktaya gider - değeri hemen okursun
🍳 LOLLIPOP CHART TARiFi
Kategorileri sirala
Kucukten buyuge veya alfabetik
Ince çubuk ciz
Başlangıç noktasından değere kadar
Ucuna nokta koy
Değeri gösteren daire (lolipop basi)
Renklendir
Kategorileri ayırt etmek için renk kullan
🏪 Günlük Hayat Örneği: Magazalarin Satis Performansı
5 magazanin aylık satisini karsilastiracaksin. Bar chart ile baksan: 5 kalın çubuk, hepsi benzer boyutta, detay kaybolur.
Lollipop ile:
🍭 Magaza A: ●——————— 50.000 TL
🍭 Magaza B: ●—————— 45.000 TL
🍭 Magaza C: ●———— 35.000 TL
🍭 Magaza D: ●——— 28.000 TL
🍭 Magaza E: ●— 15.000 TL
Sonuç: Goz direkt noktalara gider, farklar net görünür. Ayrıca "ortalamadan sapma" göstermek istersen ortaya çizgi çek (Diverging Lollipop)!
🏀 SPOR ÖRNEĞİ: Basketbolcularin Serbest Atış Yuzdeleri
Takimdaki 8 oyuncunun serbest atış yüzdesini karşılaştır:
Lollipop avantajı: Oyunculari siralayinca kim en iyi, kim gelistirmeli anında belli!
📊 İleri Teknik: Ayrışan (Diverging) Lollipop
Sadece pozitif değerler için değil, bir referans noktasından (örn: ortalama) sapmaları göstermek için mükemmeldir.
Ortalamanın üstü (yeşil) ve altı (kırmızı) net bir şekilde ayrışır.
📊 Bar Chart vs Lollipop
Aynı veri, daha az "görsel gürültü" 👆
🎯 Kullanım Alanları
• Sıralama/Ranking gösterimleri
• Kategori karşılaştırmaları
• Dashboard ve infografiklerde
🐝 Beeswarm Plot (Arı Sürüsü)
🎯 Beeswarm Plot Nedir? - Basit Açıklama
Ari surusu gibi! Ariler kovana girerken üst üste binmez, sağa-sola dagilirlEr. Beeswarm plot da aynı mantık!
Problem: Normal scatter plot'ta aynı değere sahip noktalar üst üste biner, kac tane olduğu belli olmaz.
Çözüm: Beeswarm her noktayı biraz sağa veya sola kaydirir, böylece HER NOKTA GORUNUR!
🍳 BEESWARM PLOT TARiFi
Veri noktalarını al
Her noktanin Y değeri var
Cakisma kontrol et
Aynı Y'ye yakın noktalar var mi?
X'te kaydir
Cakisan noktaları sağa-sola dagit
Tum noktalar görünür
Ari surusu gibi dagitilmis halde!
🎓 Günlük Hayat Örneği: Sinav Notları
30 ogrencinin sinav notlarini göstermek istiyorsun. Normal scatter ile baksan:
❌ Normal Scatter
70 puan alan 8 öğrenci var ama grafikte tek nokta görünüyor! Kaç kişi olduğu belli değil.
✅ Beeswarm
8 nokta yan yana dizilmis! Her öğrenci görünüyor. 70 puanda yoğunluk olduğu anında belli.
Sonuç: Ogretmen "cogunluk 70 civarında" bilgisini ve "kac kişi hangi notta" bilgisini aynı anda görür!
⚽ SPOR ÖRNEĞİ: Futbolcularin Koşu Mesafesi
Mac başına koşu mesafesini (km) göstermek istiyorsun. 25 oyuncu var.
Problem: 10-11 km aralığında 12 oyuncu var - scatter'da üst üste biner!
Beeswarm çözümü: 12 nokta yan yana dizilir. Hem "cogunluk 10-11 km koşuyor" hem de "kim outlier (14+ km veya 7- km)" net görünür!
📊 Scatter vs Beeswarm
Soldaki 5 nokta görünmezken, sağdaki hepsi görünür! 👆
20 basketbolcunun maç başına sayısını scatter ile gösterirsen, 15-20 sayı aralığında 8 kişi üst üste biner. Beeswarm ile hepsi görünür!
📈 Slopegraph & Dumbbell Plot
🎯 Slopegraph & Dumbbell Nedir? - Basit Açıklama
Önce-Sonra karşılaştırması için en iyi grafiklER!
📈 Slopegraph: Iki nokta arasında çizgi. Eğim = değişim yönü ve hızı. Yukarı giden çizgi = artış, aşağı giden = azalış.
🏋️ Dumbbell (Halter): Yatay çizgi üzerinde iki nokta. Sol = önce, sag = sonra. Çizgi uzunluğu = fark büyüklüğü.
🍳 SLOPEGRAPH & DUMBBELL TARiFi
📈 Slopegraph Tarifi
1️⃣ Sol tarafa "Önce" değerini nokta ile koy
2️⃣ Sağ tarafa "Sonra" değerini nokta ile koy
3️⃣ Iki noktayı cizgiyle birleştir
4️⃣ Egime bak: Yukarı = iyileşme, Aşağı = gerileme
🏋️ Dumbbell Tarifi
1️⃣ Yatay çizgi ciz
2️⃣ Cizginin soluna "Önce" noktası koy
3️⃣ Cizginin sagina "Sonra" noktası koy
4️⃣ Çizgi uzunluğu = fark büyüklüğü
📱 Günlük Hayat Örneği: Diyet Öncesi-Sonrası Kilo
5 kişinin diyet öncesi ve sonrası kilolarini karşılaştırmak istiyorsun:
📈 Slopegraph ile
Ali: 90›82 (aşağı eğim = kilo verdi ?)
Veli: 85›88 (yukarı eğim = kilo aldı ?)
Eğim açısı = ne kadar değişti
🏋️ Dumbbell ile
Ali: ●——————● (8 kg fark, uzun çizgi)
Ayşe: ●——● (3 kg fark, kısa çizgi)
Çizgi uzunluğu = fark büyüklüğü
Sonuç: Slopegraph ile "yön" (artış/azalış), Dumbbell ile "fark büyüklüğü" daha net görünür. Duruma gore sec!
🏊 SPOR ÖRNEĞİ: Antrenman Öncesi-Sonrası 100m Yüzme Süresi
6 yüzücünün 3 aylık antrenman programı öncesi ve sonrası 100m sürelerini karşılaştır:
Antrenör notu: Bu grafiklerle bireysel ilerlemeyi takip eder, kimin ekstra destege ihtiyacı olduğunu görür!
📊 Slopegraph
Eğim = değişim yönü ve hızı
📊 Dumbbell
Çizgi uzunluğu = fark büyüklüğü
⬡ Hexbin Plot
🎯 Hexbin Plot Nedir? - Basit Açıklama
Peteklere veri yerleştir! Bal petegi gibi altigenlerden oluşan bir izgara düşün.
Problem: 10.000+ veri noktaniz var. Normal scatter plot'ta hepsi üst üste biner, kaos olur!
Çözüm: Grafiği altigenlere bol, her altigenin içine kac nokta düştüğünü say, renk yoğunluğu ile goster.
🔵 Açık renk = az veri 🔴 Koyu renk = cok veri
🍳 HEXBIN PLOT TARiFi
Grafiği bolumle
Altigen peteklerden oluşan izgara oluştur
Noktaları say
Her altigene kac veri noktası düşüyor?
Renk ata
Cok nokta = koyu, az nokta = açık
Yoğunluk haritası
"Sıcak bölgeler" görünür hale gelir!
🚗 Günlük Hayat Örneği: Trafik Kazasi Lokasyonlari
Bir sehirde 5 yıl içinde olan 50.000 trafik kazasinin yerini göstermek istiyorsun:
❌ Normal Scatter
50.000 nokta = Sehir haritası tamamen kaplandi, hiçbir sey belli değil. Kaos!
✅ Hexbin
Koyu altigenlER = kaza yoğun bölgeler (tehlikeli kavsalAR). Belediye buraya odaklanır!
Sonuç: Hexbin ile "sıcak noktalar" (hotspots) anında görünür. Belediye trafik lambasi veya hiz kesici nereye koyacagini bilir!
⚽ SPOR ÖRNEĞİ: Futbolcunun Saha Üzerindeki Pozisyonlari
Bir futbolcunun 90 dakikalık mac boyunca GPS koordinatlarini goster (saniyede 1 veri = 5400 nokta!):
🔴 Koyu Bölge
En cok bu bölgede durmus (ana pozisyonu)
🟠 Orta Yoğunluk
Sık ziyaret ettiği bolgelER
🔵 Açık Bölge
Nadiren gittigi bolgelER
Teknik direktor: Forvet ceza sahasinda mi yoğun, yoksa orta sahada mi? Taktik analizi için muhtesem!
📊 Scatter vs Hexbin (1000+ veri noktası)
Koyu altıgen = o bölgede çok veri var 👆
🎯 Kullanım: GPS/Tracking Verileri
Futbolcunun sahada en çok hangi bölgelerde bulunduğunu göstermek için harika!
🔥 Isı Haritası (Heatmap)
🎯 Isı Haritası Nedir? - Basit Açıklama
Renkli tablo! Normal bir tabloda sayılar yazılı olur. Isı haritasinda sayilAR yerine RENKLER var.
Nasıl okursun?
🔥 Sıcak renkler (kırmızı/turuncu): Yüksek değer - DİKKAT buraya!
❄️ Soğuk renkler (mavi/yeşil): Düşük değer - Burada sorun yok
👀 Kalip (Pattern): Hangi satır/sutunlar benzer renkte? Gruplama görünür!
🍳 ISI HARITASI TARiFi
Tablo oluştur
Satirlar ve sutunlar belirle
Min-Max bul
Degerlerin aralığını belirle
Renk skalası sec
Mavi›Kırmızı veya Beyaz›Yeşil
Hucreleri renklendir
Değer ne kadar yüksekse o kadar koyu
📅 Günlük Hayat Örneği: Haftalık Uyanma Saatleri
Bir ogrencinin 4 haftalık uyanma saatlerini isi haritası ile goster:
Satirlar: Pazartesi-Pazar (7 gün)
Sutunlar: Hafta 1, 2, 3, 4
Renkler: Erken uyanis (6:00) = Açık Mavi | Geç uyanis (11:00) = Koyu Kırmızı
Ne gorursun? Hafta sonu sutunlarinda KIRMIZI SERIT! (Her hafta sonu geç uyaniyor). Hafta içi MAVI. Kalip anında belli!
📋 Kavram Açıklama Tablosu: Isı Haritası
| Terim | Basit Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Hücre (Cell) | Tablodaki her bir kare | Futbolcu + Hafta kesisimi |
| Renk Skalası | Degerden renge dönüşüm kuralı | Mavi (düşük) › Kırmızı (yüksek) |
| Satır/Sütun | Karsilastirilan iki değişken | Oyuncular (satır) vs Maclar (sütun) |
| Küme (Cluster) | Benzer değerlerin bir araya gelmesi | Aynı formda olan oyuncuların grubu |
⚽ Spor Örnekleri: Isı Haritası
1. Futbol - Pas Haritası
Sahanin hangi bolgesinden hangi bölgeye pas atildigini gösterir. Koyu renk = cok pas. Örneğin: Orta sahadan sag kanada cok pas (koyu), sol kanada az pas (açık). Takım oyun stilini anlarsin.
2. Basketbol - Şut Haritası
Potanin etrafında hangi bolgeden kac sut atildi ve yüzde kac isabet. Koyu kırmızı = cok sut + yüksek isabet. Oyuncunun "sıcak bölgeleri" (hot zones) belli olur.
3. Voleybol - Hucum Etkinlik Haritası
File boyunca hangi bolgelerden hucum yapıldı ve başarı oranı. Satır = Hucum pozisyonu (1-6), Sütun = Set numarası. Koyu yeşil = etkili hucum. Rakip blok zayifligini bulursun.
📊 Isı Haritası Örneği: Haftalık Antrenman Yoğunluğu
🕸️ Radar Grafik (Orumcek Grafik)
🎯 Radar Grafik Nedir? - Basit Açıklama
Orumcek ağı gibi! Ortada bir merkez var, dışarı doğru kollar uzaniyor. Her kol bir OZELLIK.
Nasıl okursun?
🎯 Merkeze yakın: O ozellikte ZAYIF
🎯 Disa yakın: O ozellikte GUCLU
🎯 Şekil: Yuvarlak = dengeli, Sivri = tek yönlü gelisSim
🍳 RADAR GRAFIK TARiFi
Özellikleri belirle
5-8 özellik ideal (cok fazla karisir)
Eksenleri ciz
Merkeze eşit acilarla yerlesSir
Değerleri işaretle
Her eksende nokta koy
Noktaları birleştir
Cokgen oluştur, şeffaf renkle doldur
🍳 Günlük Hayat Örneği: Restoran Değerlendirmesi
Iki restorani karsilastiracaksin. Sadece "4 yıldız" demek yetmez! Radar grafik ile 6 özelliği karşılaştır:
🍕 Restoran A (Mavi)
Lezzet: 9, Fiyat: 4, Temizlik: 8, Hiz: 3, Porsiyon: 9, Atmosfer: 5
🍔 Restoran B (Yeşil)
Lezzet: 7, Fiyat: 8, Temizlik: 9, Hiz: 9, Porsiyon: 6, Atmosfer: 8
Yorum: A lezzetli ama pahalı ve yavaş. B hızlı ve ucuz ama porsiyon küçük. SEN hangisini secersin? Radar ile karar ver!
📋 Kavram Açıklama Tablosu: Radar Grafik
| Terim | Basit Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Eksen (Axis) | Merkezden dışa giden çizgiler | Hiz, Guc, Dayanıklılık eksenleri |
| Alan (Area) | Noktalarin birlestirdigi şekil | Geniş alan = iyi genel performans |
| Ölçek (Scale) | Merkez = 0, Dis = maksimum | 0-100 arası puanlama |
| Profil | Seklin genel gorunumu | Dengeli (yuvarlak) vs Tek yönlü (sivri) |
⚽ Spor Örnekleri: Radar Grafik
1. Futbol - Oyuncu Profil Karşılaştırması
Eksenlerde: Pas, Şut, Dripling, Defans, Fizik, Hiz. Iki futbolcuyu üst üste koyarsin. Messi: Pas-Dripling sivri, Defans düşük. Kante: Defans-Fizik sivri, Şut düşük. Kim neyde iyi, anında gorursun.
2. Halter - Sporcu Fiziksel Profili
Eksenlerde: Bacak Gücü, Bel Gücü, Omuz Gücü, Esneklik, Teknik, Patlayıcılık. Sporcu profili dengeliyse (yuvarlak şekil) = genel gelişim iyi. Tek eksen düşükse = o bölgeye odaklan.
3. Yüzme - Stil Karşılaştırması
Eksenlerde: Serbest, Sirtüstü, Kurbagalama, Kelebek, Start, Dönüş. Bir yüzücünün 4 stildeki performansı. Kelebekte zayıfsa o eksen merkeze yakın. Antrenör neye odaklanacagini bilir.
📊 Radar Grafik Örneği: Iki Futbolcu Karşılaştırması
🌳 Treemap (Agac Haritası)
🎯 Treemap Nedir? - Basit Açıklama
Parcalara ayrilmis dikdortgen! Pasta grafik gibi ama dikdortgenlerle. Büyük dikdortgen = büyük pay.
Neden pasta grafik yerine?
🥧 Pasta grafikte 10+ dilim okumasi zor
🌳 Treemap'te hiyerarşi gosterebilirsin (ic ice kutular)
📊 Alan karşılaştırması göz için daha kolay
🍳 TREEMAP TARiFi
Toplamı belirle
%100 nedir? (Bütçe, zaman, sayı)
Kategorileri sirala
Buyukten kucuge
Alan hesapla
Yüzde oranında dikdortgen ciz
Renklendir
Kategorileri ayırt etmek için
💰 Günlük Hayat Örneği: Aylık Harcamalar
Aylık 10.000 TL harcaman var. Nereye gidiyor?
KIRA
4.000 TL (%40)
EN BÜYÜK KUTU
MARKET
2.500 TL (%25)
FATURA
1.500 TL (%15)
Treemap ile: Bir bakışta "kira butcenin neredeyse yarisini alıyor" gorursun. Pasta grafikte bu kadar net olmaz!
📋 Kavram Açıklama Tablosu: Treemap
| Terim | Basit Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Dikdortgen (Tile) | Her bir kategoriyi temsil eden kutu | Futbol, Basketbol, Voleybol kutulari |
| Alan (Size) | Dikdortgenin büyüklüğü = değer | Büyük kutu = cok sporcu |
| Hiyerarsi (Hierarchy) | Ic ice kutular = alt kategoriler | Futbol içinde: U15, U17, U19 |
| Renk Kodlama | Ek bilgi için renk kullanımı | Yeşil = başarılı, Kırmızı = başarısız |
⚽ Spor Örnekleri: Treemap
1. Futbol - Bütçe Dağılımı
Kulüp butcesi nasıl harcanmis? En büyük dikdortgen = Transfer harcamalari (%45). Daha küçük dikdortgenler = Maaslar (%30), Altyapı (%15), Tesis (%10). Bir bakışta paranin nereye gittigini gorursun.
2. Atletizm - Antrenman Süresi Dağılımı
Haftalık 20 saat antrenman nasıl dagiliyor? Büyük kutu = Koşu antrenmanı (10 saat). Orta kutu = Guc antrenmanı (5 saat). Küçük kutular = Esneklik (3 saat), Teknik (2 saat). Dengesizlik varsa hemen fark edersin.
3. Olimpiyat - Ülke Madalya Dağılımı
Bir ulkenin madalyalari hangi sporlardan? Ana kutular = Spor dalları (Yüzme, Atletizm, Jimnastik). Ic kutular = Altın, Gumus, Bronz. ABD'nin yuzmedeki üstünlüğü (büyük kutu) anında görülür.
📊 Treemap Örneği: Spor Kulubu Sporcu Dağılımı
👆 Kutu büyüklüğü = sporcu sayısı. Futbol en büyük pay!
📊 Dashboard (Gösterge Paneli)
🎯 Dashboard Nedir? - Basit Açıklama
Araba gösterge paneli gibi! Araba kullanırken tek bakışta hiz, yakıt, motor sıcaklığı gorursun. Dashboard da aynı: Isletme/takım bilgilerini tek ekranda gösterir.
Ne içerir?
📊 KPI'lar: En önemli sayılar büyük fontla (Toplam satis, Gol sayısı)
📈 Grafikler: Trend gösteren çizgi/bar grafikler
🎨 Gorseller: Heatmap, radar, pasta - ihtiyaca gore
🍳 DASHBOARD TARiFi
Hedef kitleyi belirle
Kim kullanacak? (Mudur, antrenör, ogretmen)
KPI'ları sec
En önemli 3-5 metrik nedir?
Grafik türlerini sec
Trend için çizgi, karşılaştırma için bar
Yerlesimi tasarla
Önemli bilgiler ustte ve solda
📱 Günlük Hayat Örneği: Sağlık Uygulaması Dashboard'u
Telefonundaki sağlık uygulamasını ac. Tek ekranda ne goruyorsun?
8.542
Bugünkü adım
1.850
Kalori
7.2
Saat uyku
72
Nabız (bpm)
Istte bu bir dashboard! Tek bakışta sağlık durumunu anladin. 10 farklı ekran acmak yerine her sey tek yerde!
📋 Kavram Açıklama Tablosu: Dashboard
| Terim | Basit Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| KPI (Anahtar Gösterge) | En önemli sayılar, büyük fontla | Toplam gol: 45, Puan: 78 |
| Widget (Bileşen) | Her bir grafik veya kutu | Pasta grafik, çizgi grafik kutulari |
| Filtre | Veriyi daraltma secenekleri | Tarih aralığı, takım, oyuncu seçimi |
| Gerçek Zamanlı (Real-time) | Anlık guncellenen veriler | Canlı mac istatistikleri |
⚽ Spor Örnekleri: Dashboard
1. Futbol - Teknik Direktor Dashboard'u
Tek ekranda: Takım formasyonu (görsel), Son 5 mac sonucu (bar chart), Top kaybetme bölgeleri (heatmap), Oyuncu sakatlık durumu (tablo), Rakip analizi (radar). Mactan önce tüm bilgi bir bakışta.
2. Basketbol - Oyuncu Performans Dashboard'u
Ust kisim: Büyük KPI sayıları (Ortalama sayı, asist, ribaund). Orta kisim: Şut haritası (heatmap), Dakika başına performans (line chart). Alt kisim: Son 10 mac trendi. Menajer ve antrenör tek bakışta karar verir.
3. Atletizm - Sporcu İzleme Dashboard'u
Sol panel: Günlük yuk takibi (gauge/gösterge). Orta: Haftalık antrenman hacmi (bar chart). Sağ: Yorgunluk skoru trendi (line chart). Alt: Uyku kalitesi, HRV, Beslenme özeti (küçük kutular). Overtraining riski anında görülür.
📊 Mini Dashboard Örneği: Takım Performansı
78
Toplam Puan
45
Gol Atilan
18
Gol Yenilen
Son 5 Mac
Gol Dağılımı
✅ Hafta 8 Özet ve Quiz
🎻 Violin
Dağılım şekli
🌧️ Raincloud
3-in-1 hibrit
🏔️ Ridgeline
Çoklu dağılım
🍭 Lollipop
Minimal bar
🔥 Heatmap
Renk = değer
🕸️ Radar
Cok boyutlu
🌳 Treemap
Butun-parca
📊 Dashboard
Her sey tek yerde
🧠 Quiz: Hangi Grafik?
Soru 1: Boxplot kullandiniz ama dagalimin bimodal olup olmadığını görmek istiyorsunuz.
Soru 2: Bir oyuncunun farklı özelliklerini (hiz, guc, teknik) tek grafikte karşılaştırmak istiyorsunuz.
Soru 3: Futbolcunun sahada hangi bolgelerde fazla zaman gecirdigini göstermek istiyorsunuz.
🎯 Gelecek Hafta: Modern Görselleştirme 2
Correlogram, Sankey Diagram, Forest Plot ve daha fazlası!