Kuvvet Antrenmanları
Hafta 8

Yere Değ, Hemen Kalk

Pliometrik antrenman ve RSI: gerilme-kısalma döngüsü; sıçrama türleri; uçuş süresinden yükseklik; RSI ve en iyi kutu yüksekliği; temas sayısıyla doz; ek yük; branş örnekleri
Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi · 2026–2027
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Bir veli toplantısında
“Sıçrama çalışması gençler ve elit sporcular içindir. Çocuklara da yaşlılara da riskli.”

Bir meta-analiz 8 ile 73 yaş arasındaki 2576 kişiyi inceledi.
Sizce ne buldu?

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Bu derste

Ders sonunda şunları yapabileceksiniz

  1. 1Gerilme-kısalma döngüsünü ve pliometriğin ona etkisini açıklamak.
  2. 2Sıçrama testlerinde beklenen gelişimi meta-analizle yorumlamak.
  3. 3Uçuş süresinden yükseklik, RSI ve RSImod hesaplamak.
  4. 4Düşme yüksekliği profiliyle uygun kutuyu seçmek.
  5. 5Pliometrik programı süre, sıklık, temas ve çeşitle dozlamak.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · top yere çarpar, ezilir ve geri fırlar

Döngü, temas, uçuş, RSI

Gerilme-kısalma döngüsü

İniş (eksantrik) → kısa geçiş → kalkış (konsantrik).

Geçiş kısaysa enerji iyi kullanılır.

Temas süresi

Ayağın yerde kaldığı süre (sn).

Kısa temas = hızlı yay.

Uçuş süresi

Ayak yerden kesildikten yeniden değene kadar.

Yükseklik bundan bulunur.

RSI

Reaktif kuvvet indeksi = yükseklik ÷ temas süresi.

Kısa temasla yüksek sıçrama.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Gerilme-kısalma döngüsü · derinlik sıçramasında üç evre

İniş, geçiş, kalkış

1 · İniş (eksantrik)kas-tendon uzar, frenlertendon enerji depolar 2 · Geçişen düşük noktane kadar kısa o kadar iyi 3 · Kalkış (konsantrik)kas kısalır, depolananenerji geri verilir Geçiş uzarsa depolanan enerjinin bir kısmı ısı olarak kaybolur: temas süresi bunun göstergesi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · bir yöntem için ilk soru “ne kadar?”

Meta-analiz, kontrol, ES, güven aralığı

KelimeAnlamıÖrnek
Meta-analizAynı soruyu soran çalışmaları tek sayıda toplamak61 çalışma, 2576 kişi
Kontrol grubuProgramı yapmayan ya da sıradan antrenmanını sürdüren grupİki grup da biraz gelişebilir
ESFark kaç standart sapma? 0,2 küçük, 0,5 orta, 0,8 büyük(1,50 − 1,40) ÷ 0,20 = 0,5
%95 GAGerçek etkinin büyük olasılıkla içinde kaldığı aralık0,54 (0,46–0,62): sıfırdan uzak, dar
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Gerçek bir araştırma · 2023

8 yaşından 73 yaşına sıçrama

Soru
Pliometrik sıçrama antrenmanı farklı yaşlarda reaktif kuvveti (RSI) artırır mı?
Ne yapıldı
8,1–73,1 yaş arası 2576 katılımcıyı içeren 61 çalışma birleştirildi; kontroller aktif ya da sporuna özgü antrenman yaptı.
ES 0,54

RSI'de artış (%95 GA 0,46–0,62): orta büyüklükte, sıfırdan uzak.

Yetişkinler gençlerden çok gelişti; > 7 hafta, > 14 seans ve haftada 3 seans daha iyiydi.

Ramirez-Campillo R, Thapa RK, Afonso J, Perez-Castilla A, Bishop C, Byrne PJ, et al. Effects of plyometric jump training on the reactive strength index in healthy individuals across the lifespan: a systematic review with meta-analysis. Sports Med. 2023;53(5):1029–1053.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
BÖLÜM 1

Döngü ve Kanıt

Dört sıçrama, dört görev.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Sıçrama türleri · gerilme-kısalma döngüsünün ne kadar kullanıldığına göre · branş karşılıkları

Dört sıçrama, dört görev

KısaltmaNasıl?DöngüSporda karşılığı
SJ · squat sıçramasıÇömelikte bekle, sonra sıçraYok: saf itişHalterde dipten kalkış
CMJ · aksi hareketliHızla çömel ve sıçraUzun, yavaşBasketbolda ribaunt
CMJA · kol salınımlıCMJ + kollarUzun, yavaşVoleybolda smaç ve blok
DJ · derinlik sıçramasıKutudan düş, değer değmez sıçraKısa, hızlıSprintte ayak teması

SJ ile CMJ farkı döngüden gelen katkıyı gösterir. DJ'de hedef: yerden olabildiğince hızlı kalkmak.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Tahmin yoklaması · 1 dakika

26 çalışmalık meta-analizde pliometrik antrenman hangi sıçrama testinde en büyük artışı sağladı?

Doğru: B. CMJ %8,7; CMJA %7,5; SJ ve DJ %4,7.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Gerçek bir araştırma · 2007

Pliometrik sıçramayı ne kadar artırır?

Soru
Pliometrik antrenman dikey sıçrama yüksekliğini artırır mı, hangi testte ne kadar?
Ne yapıldı
26 çalışma birleştirildi; etki dört sıçrama testinde ayrı ayrı hesaplandı.
%8,7

CMJ'de artış (%95 GA 7,0–10,4); ES 0,88.

SJ ve DJ'de %4,7, CMJA'da %7,5: artış teste göre değişiyor.

Markovic G. Does plyometric training improve vertical jump height? A meta-analytical review. Br J Sports Med. 2007;41(6):349–355.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Markovic (2007) özetinden · sıçrama yüksekliği artışı ve %95 GA

En çok kazanç CMJ'de

%0%2%4%6%8%10%12SJ · squat sıçraması%4,7 [1,8; 7,6]CMJ · aksi hareketli%8,7 [7,0; 10,4]CMJA · kol salınımlı%7,5 [4,2; 10,8]DJ · derinlik sıçraması%4,7 [0,8; 8,6]sıçrama yüksekliği artışı · %95 GA
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
BÖLÜM 2

RSI ve Kutu Yüksekliği

Uçuştan yüksekliğe, yükseklikten yaya.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · yukarı atılan top çıkarken ve inerken aynı süreyi harcar

Uçuş süresinden yükseklik

Yarısı yükseliş

Tepede hız sıfır; yüksekliği düşüş yolu verir.

0,50 sn: 0,25 çıkış, 0,25 iniş.

Formül

h = 9,81 × t² ÷ 8.

½ × 9,81 × (t ÷ 2)² ile aynı.

Tarif

t'yi kendisiyle çarp, 9,81 ile çarp, 8'e böl.

0,50 → 0,25 → 2,45 → 0,307 m.

Karenin etkisi

Süre iki katı, yükseklik dört katı.

Ölçüm hatası büyür.

Yöntem kalkışta ve inişte aynı duruşu varsayar; dizi bükerek inen sporcuda yükseklik büyük çıkar.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Yoklama · 1 dakika

Fatma'nın uçuş süresi 0,60 sn. h = 9,81 × t² ÷ 8 ile sıçrama yüksekliği yaklaşık kaç cm?

Doğru: C. 0,6 × 0,6 = 0,36; × 9,81 = 3,53; ÷ 8 ≈ 0,44 m.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Hesap: h = 9,81 × t² ÷ 8 · uçuş süreleri öğretim verisi

20 milisaniye, 2,5 santimetre

Ali 0,40 sn → 19,6 cmAyşe 0,50 sn → 30,7 cmVeli 0,52 sn → 33,2 cmFatma 0,60 sn → 44,1 cm0,30,40,50,60,70204060uçuş süresi (sn)sıçrama yüksekliği h = 9,81 × t² ÷ 8 (cm)
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Tarif · 30 cm kutudan derinlik sıçraması · öğretim verisi

Uçuştan RSI'ye

AdımAyşeVeli
1 · Ölçuçuş 0,50 sn, temas 0,20 snuçuş 0,52 sn, temas 0,30 sn
2 · Yükseklik9,81 × 0,25 ÷ 8 = 0,307 m0,332 m
3 · RSI0,307 ÷ 0,20 = 1,530,332 ÷ 0,30 = 1,11
4 · YorumKısa temas, hızlı yayDaha yüksek ama %50 daha uzun yerde

RSImod: CMJ yüksekliği ÷ harekete başlamadan kalkışa kadar geçen süre. 0,40 m ÷ 0,80 sn = 0,50 (Ebben ve Petushek, 2010).

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Hesap: RSI = yükseklik ÷ temas · kesikli çizgiler aynı RSI'yi veren noktalar

Veli daha yükseğe, Ayşe'nin yayı daha hızlı

RSI 1,0RSI 1,5Ayşe · RSI 1,53Veli · RSI 1,110,10,20,30,4203040temas uzun: yay gevşektemas süresi (sn)sıçrama yüksekliği (cm)
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Yoklama · 1 dakika

Ayşe 30 cm kutudan derinlik sıçraması: uçuş 0,50 sn, temas 0,20 sn. RSI kaçtır?

Doğru: A. h ≈ 0,307 m; 0,307 ÷ 0,20 ≈ 1,53.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · bir topu ne kadar yüksekten bırakırsanız o kadar hızlı çarpar

Düşme yüksekliği, iniş hızı, yay sınırı, en iyi kutu

KelimeAnlamıSayılı örnek
Düşme yüksekliğiKutunun yüksekliği; sporcu sıçrayarak değil adım atarak iner30 cm kutu
İniş hızıv = √(2 × 9,81 × h)20 cm 1,98 · 60 cm 3,43 m/sn
Yay sınırıBacak yükü taşıyamazsa diz ve kalça çöker, temas uzarAli 40 cm 0,22 · 60 cm 0,31 sn
En iyi kutuKademeli yükselt, RSI'yi ölç, en yüksek RSI'nin kutusuAli: 30 cm, RSI 1,47
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Hesap: v = √(2 × 9,81 × h) · kilo başına enerji = 9,81 × h · hava direnci ihmal edildi

Kutu 3 kat yükselir, frenlenecek enerji 3 kat

1,982,020 cm2,432,930 cm2,803,940 cm3,134,950 cm3,435,960 cminiş hızı (m/sn)frenlenecek enerji (J/kg)
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Ali'nin düşme yüksekliği profili · öğretim verisi

Kutu yükseldikçe RSI artmaz

1,4020 cm1,4730 cm1,4040 cm1,1250 cm0,8760 cm0,20 sn0,20 sn0,22 sn0,26 sn0,31 sn0,00,51,01,50,00,10,20,3RSI (çubuk)temas süresi, sn (çizgi)kutu yüksekliği · öğretim verisi
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Yoklama · 1 dakika

Kutu 40'tan 60 cm'ye çıkınca sıçrama 30,7'den 27,1 cm'ye düştü, temas 0,22'den 0,31 sn'ye uzadı. Ne yapmalı?

Doğru: D. Temas 0,25 sn'yi aşınca döngü yavaşlar; RSI'nin en yüksek olduğu kutu seçilir.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
BÖLÜM 3

Doz ve Spor

Kaç temas, kaç seans, hangi sıçrama?

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Önce temel · koşucu kilometreyi, sıçrayan sporcu temasları sayar

Temas, hacim, şiddet, süre

Temas

Yere her iniş bir temas.

10 sıçrama = 10 temas.

Hacim

Temas × seans.

20 seans × 60 = 1200 temas.

Şiddet

Bir temasın yükü: ip atlama düşük, CMJ orta, yüksek kutudan DJ yüksek.

100 ip ≠ 100 DJ.

Süre, sıklık

Kaç hafta, haftada kaç seans.

3 × 8 hafta = 24 seans.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
de Villarreal ve ark. (2009) ve Ramirez-Campillo ve ark. (2023) özetlerinden

Kaç hafta, kaç seans, kaç sıçrama?

Değişkende Villarreal (2009): sıçramaRamirez-Campillo (2023): RSI
Süre> 10 hafta> 7 hafta
Seans> 20> 14; haftada 3
Seans başına sıçrama> 50Toplam ≤ 1080 ve > 1080 benzer
ÇeşitSJ + CMJ + DJ birlikte—
Ek yükEk fayda yok—
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Öğretim amaçlı plan · 10 hafta × 2 seans × 60 temas = 1200 temas

Hacim sabit, şiddet artıyor

12345678910120düşük: ip, sekmeorta: CMJyüksek: DJhafta · haftalık temas 120 · toplam 1200
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Tahmin yoklaması · 1 dakika

Pliometrikte ek yük (yelek) dikey sıçramayı en çok hangi düzeyde artırdı?

Doğru: A. Orta yük yüksüzden üstündü (ES 0,43); ağır, hafif ve yardımlı yükte fark yok.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Gerçek bir araştırma · 2026

Sıçrarken yük eklemek işe yarar mı?

Soru
Dış yüklü pliometrik, yüksüz pliometrikten üstün mü; hangi yükte?
Ne yapıldı
14 randomize çalışma; yükler yardımlı, ≤ %5, %5–15 ve > %15 vücut ağırlığı diye ayrıldı.
ES −0,92

sprintte hafif yük (≤ %5): süre en çok kısaldı. Dikey sıçramada orta yük ES 0,43.

Ağır yük, yardımlı yük ve yatay sıçramada yüksüze göre fark yok.

Zhang Z, Sun J, Li D, Yue J, et al. Differential effects of plyometric training loads on jump and sprint performance reveal optimal strategies. Sci Rep. 2026;16(1).
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Zhang ve ark. (2026) özetinden · yüksüz pliometriğe göre etki büyüklüğü

Sıçramada orta yük, sprintte hafif yük

−1,2−0,8−0,400,40,8Dikey sıçrama · orta yük (%5–15)ES 0,43Dikey sıçrama · hafif, ağır, yardımlıfark yokSprint · hafif yük (≤ %5)ES −0,92Sprint · orta yükES −0,23Sprint · ağır yük (> %15)fark yokyüksüz pliometriğe göre etki büyüklüğü · sprintte eksi = daha hızlı
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Branşa göre · egzersiz seçimi sporun temas süresine ve yönüne göre · öğretim amaçlı

Aynı ilke, farklı sıçrama

BranşÖzellikSeçim
VoleybolDikey, kolluCMJA, blok sıçraması, ardışık sıçramalar; önce iniş tekniği
SprintKısa temas, yataySekmeler, tek bacak sıçramalar, düşük kutudan DJ
FutbolYön değiştirmeYana sıçramalar, tek bacak iniş; maç haftasında düşük hacim
BasketbolTekrarlı sıçramaRibaunt serileri, tek-çift bacak geçişleri

İnişi kontrol edemeyen, dizi içe çöken sporcuya DJ verilmez; önce iniş ve sabitleme.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
SON BÖLÜM

Kendinizi Sınayın

Yedi soru · her biri bir dakika

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 1 / 7

Gerilme-kısalma döngüsünde evrelerin doğru sırası hangisidir?

Doğru: B. Eksantrik iniş, kısa geçiş, konsantrik kalkış.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 2 / 7

RSI nasıl hesaplanır?

Doğru: C. Yüksek RSI: kısa temasla yüksek sıçrama.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 3 / 7

Derinlik sıçraması (DJ) nasıl yapılır?

Doğru: D. Kısa, hızlı döngü; RSI testi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 4 / 7

Ramirez-Campillo ve ark. (2023): pliometriğin RSI üzerindeki etki büyüklüğü?

Doğru: A. %95 GA 0,46–0,62; 61 çalışma, 2576 kişi, 8–73 yaş.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 5 / 7

de Villarreal ve ark. (2009): sıçramayı en çok artıran program hangisi?

Doğru: B. SJ, CMJ ve DJ birlikte; ek yük ek fayda getirmedi.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 6 / 7

8 hafta, haftada 2 seans, seans başına 50 temas. Toplam temas kaçtır?

Doğru: C. 8 × 2 = 16 seans; 16 × 50 = 800 temas.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Soru 7 / 7

Zhang ve ark. (2026): sprint süresini en çok kısaltan pliometrik yük?

Doğru: D. ES −0,92; orta yük −0,23; ağır yükte fark yok.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Özet

Bugün beş şey öğrendik

  1. 1Pliometrik, gerilme-kısalma döngüsünü çalıştırır: iniş, kısa geçiş, kalkış.
  2. 2Sıçramayı %5–9 artırır; RSI'yi her yaşta orta düzeyde (ES 0,54) geliştirir.
  3. 3Yükseklik = 9,81 × t² ÷ 8; RSI = yükseklik ÷ temas.
  4. 4Kutu, en yüksek RSI'ye göre seçilir; daha yüksek daha iyi değil.
  5. 5Doz: > 7–10 hafta, haftada 2–3 seans; hafif-orta yük, kısa temas.
© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr
Derslikten çıkmadan
Aynı barı her tekrarda aynı hızda kaldırıyor musunuz? Bar yavaşladığında seti bitirmek mi gerekir?

Gelecek hafta · Hafta 9: Hız Tabanlı Antrenman

Ayrıntılı okuma: Hafta 8 hoca sunumu · pliometrik antrenman ve RSI.

© Prof. Dr. İzzet İNCE · izzetince.com.tr