ÇOCUK VE SPOR · LİSANS · HAFTA 4

Hareketin Alfabesi

Koşmak, atmak, yakalamak, dengede durmak: temel hareket becerileri kendiliğinden gelmez, öğretilir.
Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi
Antrenörlük Eğitimi Bölümü · 2026–2027
Geçen hafta · 3 dakika

Hatırlayalım

Önce cevabı aklınızdan söyleyin, sonra kartı tıklayın.

Soru 1

"220 − yaş" çocukta neden kullanılmaz?
Cevabı göster

Çocukta maksimal nabız 195–210 civarında ve yaşla pek değişmez.

Soru 2

Ergenlik öncesi kuvvet artışı nereden gelir?
Cevabı göster

Çoğunlukla sinirsel uyumdan; kas pek büyümez.

Soru 3

Isı çarpmasında altın kural?
Cevabı göster

Önce soğut, sonra taşı.

Açılış · Yakalama oyunu

On Bir Yaşında, Topu Tutamıyor

Can ısınmada basit bir yakalama oyunu kurdu. 18 çocuktan altısı topu iki elle tutamadı; ikisi top gelince gözlerini kapatıp başını çevirdi. Grubun velisi şaşkın: "Bu yaşta bunu bilmeleri gerekmez mi?"

Gözlenen

Kollar gergin, top göğse çarpıyor

Üstten atışta aynı taraf ayakla adım

Tek ayak sekmede dengesini kaybediyor

Yaygın varsayım

"Temel beceriler yaşla kendiliğinden gelir; büyüyünce düzelir."
Bu haftanın kanıtı bu varsayımı sınıyor.

Bu haftanın sorusu

Hareket nasıl öğrenilir, antrenör neyi değiştirerek öğretir?
Topu tutamayan çocuğu oyundan çıkarmak, öğrenme fırsatını da elinden almak demek.
Hafta 4 · Bugünün kelimeleri

Bugün Kullanacağımız Kavramlar

Temel hareket becerisi

Sporun ve oyunun yapı taşı olan ortak hareketler: koşmak, atmak, yakalamak.

Lokomotor

Yer değiştirme becerisi: koşmak, sekmek, sıçramak, kaymak.

Nesne kontrolü

Top ya da nesneyle yapılan beceri: atmak, yakalamak, tepmek, sektirmek.

Denge

Duruşu korumak: tek ayakta durmak, dönmek, eğilmek.

Kısıt

Hareketi şekillendiren koşul: bireyin bedeni, görev ya da çevre.

Süreç ölçümü

Hareketin nasıl yapıldığına bakmak: adım, kol, gövde dönüşü.

Ürün ölçümü

Hareketin sonucuna bakmak: mesafe, süre, isabet.

DCD

Gelişimsel koordinasyon bozukluğu: zekâ normal, hareket öğrenmek çok zor.

  1. Bu hafta sonunda
  2. 1Temel hareket becerilerini üç gruba ayırıp örnek vermek.
  3. 2Bir beceriyi birey, görev ya da çevre kısıtını değiştirerek kolaylaştırmak.
  4. 3Süreç ve ürün ölçümünü ayırıp TGMD-3 ölçütleriyle puanlamak.
  5. 4DCD şüphesinde antrenörün yapacağını ve yapmayacağını söylemek.
Hafta 4 · Bugünün kelimeleri

Bugün Kullanacağımız Kavramlar (devam)

Refleks evresi

İlk yılın istemsiz hareketleri: yakalama refleksi, emme refleksi (reflexive phase).

İlkel hareket evresi

0–2 yaşın ilk istemli hareketleri: oturma, emekleme, uzanıp tutma, ilk adım (rudimentary phase).

Spora özgü evre

Temel becerilerin branşa göre birleştirilip inceltildiği evre: turnike, smaç, servis (specialized phase).

Algılanan motor yeterlik

Çocuğun kendi hareket becerisine dair inancı: "Topu yakalayabilirim" (perceived motor competence).

Sarmal model

Beceri, algılanan yeterlik, aktivite ve uygunluğun birbirini beslediği model (Stodden ve ark., 2008).

Sonuç bilgisi

Hareketin sonucuna dair geri bildirim: "Top hedefin solundan geçti" (knowledge of results).

Performans bilgisi

Hareketin biçimine dair geri bildirim: "Atarken karşı ayağınla adım al" (knowledge of performance).

Dış odak

Dikkati bedene değil, hareketin etkisine yöneltmek: "Dirseğini aç" yerine "Topu duvardaki işarete gönder".

  1. Bu hafta sonunda (devam)
  2. 5Gallahue'nun dört evresini sırayla sayıp her birine bir örnek vermek.
  3. 6Sarmal modeli kullanarak beceri ile ömür boyu aktivite arasındaki bağı açıklamak.
  4. 7TGMD-3'ün yapısını ve nesne kontrolündeki cinsiyet ve fırsat farkını yorumlamak.
  5. 8Talimat, model olma, geri bildirim ve uygulama miktarıyla bir beceri dersi planlamak.
Önce Temel · Kavram 1 / 4

Kısıtlar üçgeni

İngilizcesi: Newell's constraints model

Ne demek?

Hareket üç şeyin kesişiminde ortaya çıkar: birey (boy, kuvvet, korku), görev (top boyu, mesafe, kural) ve çevre (zemin, alan, ışık). Antrenör en çok görevi ve çevreyi değiştirebilir (Newell, 1986).
Akılda kalsın: Anlatmak yerine ortamı değiştir.

Günlük hayattan

Bisiklete binmeyi yan tekerlekle, düz zeminde, küçük bisikletle öğreniriz.

Bu dersteki örnekte

Topu yakalayamayan çocuğa büyük, yumuşak top ve kısa mesafe verildi.

Karıştırmayın

Daha çok tekrar ≠ daha iyi öğrenme. Başarısız tekrar korkuyu büyütür.
Kısım 1 · Kısıtlar Can'ın yakalama oyununda

Birey, Görev, Çevre

Karttaki üç köşeyi açılıştaki oyuna koyalım: 18 çocuktan 6'sı topu tutamadı, 2'si gözünü kapattı. Hangi köşeyi kim, ne kadar hızlı değiştirebilir? (Newell, 1986; Thelen ve Smith, 1994)

Birey

Boy, el büyüklüğü, kuvvet, korku, motivasyon.
Antrenör az değiştirir.
Yıldızlar'da: gözünü kapatan 2 çocuğun korkusu. Bir antrenmanda geçmez.

Görev

Top boyu ve sertliği, mesafe, hedef, kural.
Antrenör hemen değiştirir.
Yıldızlar'da: sert top yerine büyük, yumuşak top; 5 metre yerine 2 metre.

Çevre

Zemin, alan büyüklüğü, ışık, kalabalık.
Antrenör çoğu zaman değiştirir.
Yıldızlar'da: 18 çocuk tek sırada beklemek yerine ikişerli eşler, herkese bir top.
Örnek: bebek yürümeyi bir günde "açılan" bir programla değil; kuvvet, denge, beden oranı, zemin ve istek birlikte hazır olunca öğrenir.
Kısım 1 · Anlatmak yerine ortamı değiştir

Dört Sorun, Dört Kısıt

Doğru hareket, görev ve çevre uygun kurulunca kendiliğinden ortaya çıkar. Ayrıntısı Hafta 7'de.

Sahada

Sorun
Değişiklik
Neden işe yarar?
Yakalarken gözünü kapatıyor
Büyük, yumuşak top; kısa mesafe
Korku azalınca göz topu izler
Atışta adım almıyor
Uzak hedef, hafif top
Uzağa atmak için beden adım ve dönüş arar
Koşarken kollar hareketsiz
Yarış ve dönüşlü parkur
Hız ve yön değişimi kolu zorunlu kılar
Sırada sıkılıyor
Her çocuğa bir top
Deneme sayısı katlanır
Hızlı yoklama · 1 dakika

Topu Yakalayamayan Çocuk İçin İlk Değişiklik?

Kısıtlarla düşünün: bireyi, görevi ya da çevreyi değiştirebilirsiniz.

DOĞRU CEVAP: B

Görev kısıtını değiştirmek başarı şansını artırır; başarı korkuyu azaltır, göz topu izlemeye başlar.

KISIM 02

Üç Grup
Harf

Lokomotor, nesne kontrolü, denge ve gelişim aşamaları.

Önce Temel · Kavram 2 / 4

Temel hareket becerileri

İngilizcesi: fundamental movement skills

Ne demek?

Koşmak, sıçramak (lokomotor); atmak, yakalamak, tepmek (nesne kontrolü); tek ayakta durmak, dönmek (denge). Bütün sporlar bu harflerden kurulur. Kendiliğinden gelmezler; fırsat, öğretim ve tekrar ister.
Akılda kalsın: Harfleri bilmeyen çocuk kelime kuramaz.

Günlük hayattan

Okumayı öğrenmeden önce alfabeyi öğreniriz; kimse kendiliğinden okumaz.

Bu dersteki örnekte

Yıldızlarda koşma ve sıçrama iyi; yakalama ve üstten atış zayıf.

Karıştırmayın

Yaşla gelir ≠ öğretilir. Olgunlaşma gerekli ama yeterli değil.
Kısım 2 · Hareketin alfabesi · Hangi harf kaç yaşında?

Üç Grup Harf

Kartta üç grubu gördük. Her grubun olgun forma ulaşabileceği yaklaşık yaş farklıdır; bu yaşlar fırsat ve öğretim olduğunda geçerlidir (Gallahue, 2012). Yıldızlar 10–12 yaşında: hepsini geçmiş olmaları gerekirdi.

Lokomotor

Koşma, sıçrama: 5–6 yaş
Sekme, kayma, galop
Sprint, futbol, voleybol

Nesne kontrolü

Fırlatma: 6–7 yaş
Raketle vuruş: 7–9 yaş
Hentbol, tenis, basketbol
Yıldızlar'da 18 çocuktan 6'sı tutamadı: olgun form yaşının üzerinden 3–6 yıl geçmiş, öğretim gelmemiş.

Denge

Dinamik denge: 7–9 yaş
Dönme: 8–10 yaş
Cimnastik, paten, kayak
Kısım 2 · Aşamalar ve dünya verisi

Geniş Temel, Sonra Spor

Gallahue'nun kum saati: önce çok çeşitli hareket, sonra spora özgü daralma.

Zayıf halkaTop becerisi64 çalışma, 3–10 yaş

Aşamalar · yaşlar yaklaşık

0–1

Refleks hareketler

1–2

İlkel hareketler: uzanma, tutma, ilk adım

2–7

Temel beceriler: başlangıç → temel → olgun

7+

Spor becerileri: daralma ve uzmanlaşma

Dünyada çocuklar

Normal gelişen çocuklar normun "ortalama altı" ile "ortalama" arasında. Atma ve yakalama, koşma ve sıçramadan zayıf (Bolger ve ark., 2021).
Beceri kendiliğinden gelmiyor: öğretmek antrenörün ve öğretmenin işi.
Hızlı yoklama · 1 dakika

Hangisi Nesne Kontrolü Becerisi?

Üç grubu ayırın: lokomotor, nesne kontrolü, denge.

DOĞRU CEVAP: C

Atma, yakalama, tepme, sektirme, vurma nesne kontrolüdür. Sekme ve kayma lokomotor, tek ayakta durma dengedir.

KISIM 03

Gözle,
Puanla

Süreç ve ürün, TGMD-3 ve desteğe ihtiyacı olan çocuk.

Önce Temel · Kavram 3 / 4

Süreç ve ürün

İngilizcesi: process vs product assessment

Ne demek?

Ürün, hareketin sonucudur: 12 metre attı. Süreç, hareketin biçimidir: karşı ayakla adım aldı mı, kolu geriye uzandı mı? Küçük çocukta süreç, neyi öğreteceğinizi gösterir.
Akılda kalsın: Ürün "ne kadar", süreç "nasıl".

Günlük hayattan

Sınavdaki not ürün; çözüm adımları süreç.

Bu dersteki örnekte

Can, TGMD-3 ölçütleriyle her çocuğun koşusunu ve atışını puanladı.

Karıştırmayın

Uzağa atıyor ≠ doğru atıyor. Güçlü çocuk kötü teknikle de uzağa atabilir.
Kısım 3 · Aynı atışa iki gözle bakmak

Ne Kadar mı, Nasıl mı?

Açılıştaki çocuklardan biri topu uzağa atıyor ama aynı taraf ayakla adım alıyor. Ürün ona "iyi" der, süreç neyi öğreteceğinizi söyler. Neden önemli: becerisi iyi çocuk daha aktif ve daha formda (Lubans ve ark., 2010).

Ürün

"Topu 12 metreye attı."
Mesafe, süre, isabet. Performansı gösterir ama nedenini söylemez. Bu çocuk için: kuvveti yetiyor, sayı iyi; öğretilecek bir şey çıkmıyor.

Süreç

"Karşı ayakla adım aldı mı?"
Hareketin biçimi. Neyi öğreteceğinizi gösterir. Bu çocuk için: hayır, aynı taraf ayak. İlk öğretilecek şey bu adım. Hızlı hareket için yavaş çekim video.
TGMD-3: 3–10 yaşta 13 beceriyi (6 lokomotor, 7 top becerisi) süreç ölçütleriyle değerlendirir. Her ölçüt iki denemede var (1) ya da yok (0) diye puanlanır (Ulrich, 2019).
Canlı · TGMD-3 koşma ölçütleri

Bir Arkadaşınızı Koşturun, Puanlayın

Bir öğrenci sınıfın önünde iki kez koşsun. Her denemede gördüğünüz ölçütü işaretleyin: sonuç değil, biçim.

Ölçüt · 1. deneme · 2. deneme

1. Kollar bacaklarla ters, dirsekler bükülü 2. İki ayağın da yerden kesildiği kısa an 3. Ayak ucu ya da topukla basış, tabanla değil 4. Havadaki bacak ~90° bükülü, ayak kalçaya yakın

Koşma puanı

3 / 8
Öncelik: kol salınımı
En düşük ölçüt, öğretilecek ilk şeydir. Kol için: dönüşlü yarış oyunu.
Önce Temel · Kavram 4 / 4

DCD: destek bekleyen çocuk

İngilizcesi: developmental coordination disorder

Ne demek?

Okul çağı çocuklarının yaklaşık %5–6'sında görülür. Zekâ normaldir ama hareket öğrenmek çok daha zordur. Antrenör tanı koymaz; aileyi hekime ya da fizyoterapiste yönlendirir, sahada görevi basitleştirir.
Akılda kalsın: Sakar değil, desteğe ihtiyacı var.

Günlük hayattan

Gözlüğe ihtiyacı olan çocuğa "dikkatsiz" demek gibi.

Bu dersteki örnekte

İki çocuk her beceride belirgin zorlandı; ailelerle görüşüldü.

Karıştırmayın

Etiket yapıştırmak ≠ yardım etmek. "Bu çocuk spordan anlamaz" cümlesi aşağı sarmalı başlatır.
Kısım 3 · Farkında olun · Karttaki oran sahada

Beceriksiz Değil, Destek Bekleyen Çocuk

%5–6 (Blank ve ark., 2019) sayıya çevrilince: 25 kişilik sınıfta bir ya da iki çocuk; Yıldızlar'ın 18 çocuğunda 18 × 0,05 ≈ 1 çocuk. Yıldızlar'da iki çocuk her beceride belirgin zorlandı. Bu "DCD var" demek değil; aileyle konuşmak için yeterli bir gözlem.

Ne görürsünüz?

Yaşıtlarından belirgin sakarlık; top ve dengede güçlük; düğme, makas, yazıda da zorlanma.

Yanlış yönetilirse

Alay, seçilmeme, dışlanma → "beceremem" → hareketten kaçınma. Hafta 1'deki aşağı sarmal.

Zeynep ne yaptı?

Tanı koymadı. Gözlemini yazdı: hangi beceride, kaç denemede zorlandı. Aileyi hekime ya da fizyoterapiste yönlendirdi; sahada görevi basitleştirdi (büyük, yumuşak top), başarı yaşattı.
KISIM 04

Evreler ve
Sarmal

Hareket gelişimi bir merdivendir; basamağı atlayan çocuk üst katta zorlanır. Beceri ile ömür boyu hareket arasındaki bağ.

Kısım 4 · Gallahue'nun motor gelişim evreleri

Dört Evre ve Her Evrede Antrenörün Rolü

Gallahue, Ozmun ve Goodway (2012) motor gelişimi dört evreye ayırır. Yaşlar yaklaşıktır: bir evreden ötekine geçişi yaş değil, fırsat ve öğretim belirler.

Evre
Yaş
Ne olur?
Yetişkinin rolü
Refleks
0–1
İstemsiz yanıtlar; bilgi toplama
Güvenli ortam, yerde serbest zaman
İlkel
0–2
Oturma, emekleme, uzanma, ilk adım
Hareket fırsatı; uzun süre puset ve ana kucağı yerine yer
Temel
2–7
Koşma, atma, yakalama, denge: başlangıç → temel → olgun aşama
Okul öncesi ve ilkokulda planlı öğretim; çeşitli top, alan, oyun
Spora özgü
7+
Geçiş (7–10), uygulama (11–13), ömür boyu kullanım (14+)
Temel beceriyi branşa bağlamak; erken daraltmamak (Hafta 5)
Bağlama çevirisi: 11 yaşında topu yakalayamayan çocuk takvimde "uygulama" aşamasında ama beceride hâlâ "temel" evrededir. Ona smaç ya da turnike değil, önce yakalama öğretilir. Bu durum okul beden eğitimi dersinde, kulüp altyapısında ve engelli çocuklarla çalışırken aynıdır.
Kısım 4 · Stodden ve ark. (2008) sarmal modeli

Beceri, İnanç, Aktivite, Uygunluk

Hafta 1'deki yukarı ve aşağı sarmalın ayrıntılı hâli. Model, motor yeterliği çocuğun ileride hareketli kalıp kalmayacağının merkezine koyar (Stodden ve ark., 2008; Robinson ve ark., 2015).

Sarmalın kutuları

Motor yeterlik koşar, atar, yakalar Algılanan yeterlik "ben yapabilirim" Fiziksel aktivite oyuna, spora katılım Sağlıkla ilişkili uygunluk dayanıklılık, kuvvet Kilo durumusarmalın sonucu ve girdisi Oklar iki yönlü: her kutu ötekini besler.

Yaşa göre değişen bağ

Küçük çocuk kendi becerisini olduğundan iyi sanır: "Ben en hızlıyım." Ortaokul yaşında çocuk kendini akranlarıyla karşılaştırmaya başlar; beceri ile inanç arasındaki bağ güçlenir.

Yeterlik eşiği

Modelde bir "yeterlik eşiği" (proficiency barrier) önerilir: temel beceride belli bir düzeyin altında kalan çocuk, ergenlikte spor ve oyuna katılmakta zorlanır.

Akılda kalsın

Sarmal her iki yöne de döner. Antrenörün en kolay müdahale noktası becerinin kendisidir: beceri artınca inanç ve katılım da artar.
Kısım 4 · Gerçek bir araştırma

Topu İyi Yakalayan Çocuk Aktif Bir Genç Oluyor mu?

Barnett, van Beurden, Morgan, Brooks ve Beard (2009) · Journal of Adolescent Health · boylamsal izlem (6–7 yıl)

Soru

Çocuklukta ölçülen temel hareket becerisi, ergenlikteki fiziksel aktiviteyi yordar mı?

Desen ve katılımcılar

Avustralya'da 2000 yılında bir okul programında beceri ölçümü yapılan çocuklar 2006–07'de yeniden arandı. Ulaşılan 481 kişiden 276'sı ankete katıldı (%52'si kız); hepsi ortaokuldaydı.

Ölçüm

Çocuklukta: nesne kontrolü (tepme, yakalama, atma) ve lokomotor beceri (sekme, galop, dikey sıçrama). Ergenlikte: OŞFA ve örgütlü spor süresi, anketle.

Ana bulgu ve anlamı

Nesne kontrolü

Çocuklukta nesne kontrolü iyi olanlar, ergenlikte OŞFA ve örgütlü spora daha çok zaman ayırıyordu.

%10–20

Nesne kontrolünde yetkin çocukların ergenlikte şiddetli aktiviteye katılma olasılığı %10–20 daha yüksekti.

Lokomotor

Anlamlı ilişki yalnız nesne kontrolü için bildirildi; lokomotor beceri için bildirilmedi.

Bu haftanın kavramı açısından

Top becerisi, ileride hareketli kalmanın kapısını açıyor: takım sporlarının ve okul oyunlarının çoğu topla oynanır. Sarmal modelin "beceri → katılım" okunu destekler. Sınırlılık: katılımcıların yalnız yarısına ulaşıldı; ergenlik aktivitesi anketle ölçüldü.
Barnett LM ve ark. J Adolesc Health. 2009;44(3):252–259. doi:10.1016/j.jadohealth.2008.07.004
KISIM 05

Ölçmek ve
Farkı Görmek

TGMD-3'ün yapısı, kız ve erkek arasındaki fark ve bu farkın asıl kaynağı: fırsat.

Kısım 5 · TGMD-3'ün yapısı

13 Beceri, İki Alt Test, 100 Puan

Kaba Motor Gelişim Testi, 3. baskı (Test of Gross Motor Development, TGMD-3; Ulrich, 2019), 3–10 yaş için süreç odaklı bir testtir. Her ölçüt iki denemede 1 ya da 0 puan alır.

Lokomotor · 6 beceri

Koşu, galop, tek ayak sekme, sekerek koşma (skip), durarak uzun atlama, yana kayma.
En yüksek ham puan: 46

Top becerileri · 7 beceri

Duran topa iki elle sopayla vuruş, sektirilen topa tek elle raket vuruşu, yerinde top sektirme, iki elle yakalama, duran topa ayakla vuruş, üstten atış, alttan atış.
En yüksek ham puan: 54

Kullanırken dikkat

Normlar ABD'li çocuklardan. Türk çocuğu için yaşa göre yüzdelik yorumlanırken bu sınır akılda tutulur; Türkiye'de uyarlama ve norm çalışmaları yapılmaktadır. Video ile iki kişi ayrı puanlarsa güvenirlik artar. Bir çocuk için uygulama 15–20 dakika sürer.
Ürün odaklı testlerle farkı: Hafta 1'deki EUROFIT ya da durarak uzun atlama mesafesi ürün ölçer. Hareket koordinasyonunu ürünle ölçen KTK (Körperkoordinationstest für Kinder) da Avrupa'da yaygındır. DCD şüphesinde hekimler ve fizyoterapistler MABC-2 (Movement Assessment Battery for Children) gibi testlerle değerlendirir.
Kısım 5 · Cinsiyet ve fırsat farkı

Kızlar Topu Neden Daha Zayıf Atıyor?

64 çalışmanın derlemesinde erkek çocukların nesne kontrolü kızlardan iyiydi (Bolger ve ark., 2021). Ergenlik öncesi kız ve erkek bedeni benzer; farkın büyük kısmı fırsattan gelir.

Fırsat nerede kayboluyor?

Teneffüste bahçenin ortası futbola gider; kızlar kenarda kalır. Erkek çocuğa daha erken top alınır, babayla top oynama daha sıktır. Beden eğitimi dersinde top oyunu kızlarla erkekler ayrılarak ve az topla oynatılır.

Öteki etkenler

59 çalışmalık derlemede yaşın artması, sağlıklı kilo, erkek cinsiyet ve yüksek sosyoekonomik düzey bazı beceri gruplarıyla ilişkili bulundu (Barnett ve ark., 2016). Dar gelirli mahallede oyun alanı ve top az: fırsat farkı bir kez daha.

Ne yapılır?

Her çocuğa bir top; karma ve küçük gruplar; teneffüste sırayla ayrılan alan ve ekipman; kız çocukları için atış ve yakalama istasyonları; başarıyı değil gelişimi öven dil.
Akılda kalsın: kız çocuğunun atıştaki zayıflığı "doğası gereği" değildir; öğretim ve tekrarla kapanır. Barnett ve ark. (2009) çocuklukta nesne kontrolünün ergenlikte aktiviteyi yordadığını gösterdi: bu fark kızların ileride spordan kopmasına katkı yapabilir.
Kısım 5 · Gerçek bir araştırma

Dezavantajlı Okul Öncesi Çocuklarda 12 Haftalık Beceri Programı

Goodway ve Branta (2003) · Research Quarterly for Exercise and Sport · kontrol gruplu müdahale

Soru

Gelişimde geri kalmış, dar gelirli ailelerden gelen okul öncesi çocuklarda planlı bir beceri programı temel hareket becerilerini geliştirir mi?

Desen ve katılımcılar

ABD'de dezavantajlı okul öncesi çocuklar; program ve kontrol grubu. Program grubu 12 hafta boyunca 24 oturum, her biri 45 dakika beceri öğretimi aldı.

Ölçüm

Kaba Motor Gelişim Testi'nin (TGMD) nesne kontrolü ve lokomotor alt testleri; program öncesi ve sonrası.

Ana bulgu ve anlamı

Başlangıç

Program öncesinde iki grupta da temel becerilerde gelişimsel gecikme vardı.

η² = 0,70

Lokomotor becerilerde grup × zaman etkisi: farkın büyük kısmı programdan geldi.

η² = 0,74

Nesne kontrolünde de benzer büyük etki. Program grubunun puanları kontrol grubuna göre belirgin arttı.

Bu haftanın kavramı açısından

η² (eta kare) etki büyüklüğüdür: 0,14 ve üstü büyük kabul edilir; 0,70 çok büyüktür. Beceri kendiliğinden gelmedi, öğretilince geldi. Fırsatı az olan çocuklarda bile öğretimle büyük kazanç görüldü. Sınırlılık: kısa izlem; kalıcılık ayrıca ölçülmeli.
Goodway JD, Branta CF. Res Q Exerc Sport. 2003;74(1):36–46. doi:10.1080/02701367.2003.10609062
Kısım 5 · Alıştırma · 6 dakika

Hangi Evre, Hangi Ölçüm, Hangi Adım?

Her durumda çocuğun nerede olduğunu ve antrenörün ilk adımını söyleyin. Sonra cevabı açın.

1 · 5 yaşındaki çocuk topu atarken yalnız kolunu kullanıyor, ayakları sabit.
Cevabı göster

Temel evrede, başlangıç aşaması. Uzak ve büyük hedef verin; adım almayı görev doğursun.

2 · 12 yaşındaki voleybolcu kızın sekerek koşmada (skip) ritmi bozuk.
Cevabı göster

Lokomotor beceri olgunlaşmamış. Isınmaya ritimli sekme oyunları; branş becerisinin altını güçlendirin.

3 · Bir öğretmen "Kızlar zaten top oynamayı sevmez" diyerek ayrı oyun veriyor.
Cevabı göster

Fırsat farkını büyütür. Her çocuğa top, karma küçük gruplar ve atış istasyonları.

4 · 9 yaşındaki çocuğun TGMD-3 top becerileri puanı geçen yıldan düşük.
Cevabı göster

Önce ölçüme bakın: aynı puanlayıcı mı, video var mı? Sonra hangi ölçütlerin boş kaldığını bulun.

5 · 10 yaşında, hiç spor yapmamış, "ben beceremem" diyen çocuk.
Cevabı göster

Aşağı sarmal. Başarı garantili kolay görevle başlayın; algılanan yeterliği yükseltin.

6 · Görme engelli 8 yaşında bir öğrenci yakalama çalışmasına katılacak.
Cevabı göster

Kısıtı değiştirin: sesli (zilli) top, yerde yuvarlanan top, kısa mesafe ve sözlü ipucu.

KISIM 06

Beceriyi
Öğretmek

Kısa talimat, iyi bir model, doğru zamanda geri bildirim ve bol deneme.

Kısım 6 · Öğretimin dört aracı

Talimat, Model, Geri Bildirim, Deneme

Kısıtları değiştirmek (Kısım 1) ortamı kurar. Bu dört araç da ortamın içinde çocuğun dikkatini doğru yere yöneltir.

Talimat

Tek seferde tek ipucu, en fazla birkaç kelime: "Ellerin top gibi yuvarlak." Dış odaklı ipucu çoğu zaman daha etkilidir: "Topu duvardaki kırmızı işarete gönder" (Wulf, 2013).

Model olma

Gösterim, anlatımdan hızlıdır. Yan ve önden, yavaş ve normal hızda gösterilir. Akran modeli işe yarar: biraz daha iyi yapan bir arkadaş, çocuğa "ben de yapabilirim" dedirtir.

Geri bildirim

Performans bilgisi biçimi düzeltir: "Karşı ayakla adım al." Sonuç bilgisi sonucu söyler: "Hedefin solundan geçti." Her denemeden sonra konuşmak çocuğu antrenöre bağımlı yapar; birkaç denemede bir ve özetle verilir.

Deneme sayısı

Beceri denemeyle öğrenilir. Aynı hareket farklı mesafe, top ve hedefle tekrarlanınca (uygulama değişkenliği) yeni durumlara daha iyi aktarılır. Ayrıntısı Hafta 7'de.
Engelli çocukta: talimat görsel kartla ya da dokunarak verilir; işitme engelli çocukta gösterim ve görsel işaret, görme engelli çocukta sözlü ve dokunsal ipucu öne çıkar. Araç aynıdır, kanal değişir.
Kısım 6 · Gerçek bir araştırma

Beceri Programları İşe Yarıyor mu, Serbest Oyun Yeter mi?

Logan, Robinson, Wilson ve Lucas (2012) · Child: Care, Health and Development · meta-analiz

Soru

Çocuklarda planlı motor beceri programları temel hareket becerilerini ne kadar geliştirir? Serbest oyun aynı kazancı sağlar mı?

Desen ve katılımcılar

Beş veri tabanında tarih sınırı olmadan tarama. Ölçüt: herhangi bir beceri programı, öncesi-sonrası beceri ölçümü ve ortalama-standart sapma verisi. Kontrol grupları çoğunlukla serbest oyun yaptı.

Ölçüm

Etki büyüklüğü (Cohen d): toplam beceri, nesne kontrolü ve lokomotor beceri ayrı ayrı. Program süresi ile etki arasındaki ilişki.

Ana bulgu ve anlamı

d = 0,39

Programların genel etkisi: küçük-orta, anlamlı.

0,41 · 0,45

Nesne kontrolünde ve lokomotor becerilerde benzer gelişme.

d = 0,06

Serbest oyun yapan kontrol gruplarında anlamlı gelişme yok.

Süre

Programın toplam dakikası ile etki arasında anlamlı ilişki bulunmadı.

Bu haftanın kavramı açısından

Yazarların cümlesiyle: beceri olgunlaşmayla kendiliğinden gelmez; öğrenilmesi, uygulanması ve pekiştirilmesi gerekir. Daha uzun program daha iyi demek değil; öğretimin niteliği önemli. Okullarda beden eğitimi uzmanlarının ya da iyi eğitilmiş sınıf öğretmenlerinin uyguladığı programlar da becerileri anlamlı geliştirdi (Morgan ve ark., 2013).
Logan SW ve ark. Child Care Health Dev. 2012;38(3):305–315. doi:10.1111/j.1365-2214.2011.01307.x
Kısım 6 · Beden eğitimi dersinde uygulama

30 Öğrenci, 20 Dakika: Kaç Yakalama Denemesi?

Bir ilkokul sınıfında yakalama öğretiliyor. Her atış-yakalama yaklaşık 5 saniye sürüyor. Değişen tek şey düzen.

Tek sıra, tek top

240

20 dk × 60 sn ÷ 5 sn = toplam deneme.

8

Öğrenci başına deneme: 240 ÷ 30.

Çocuk 20 dakikanın 19'unu sırada geçirir.

İkişerli, 15 top

3600

15 çift × 240 = toplam deneme.

120

Öğrenci başına: her çift sırayla atar ve yakalar.

Aynı 20 dakikada 15 kat daha çok deneme.

Ders akışı

3 dk kovalamaca ısınması

1 dk gösterim, tek ipucu

20 dk ikişerli: büyük-yumuşak top, 2 m → 4 m

10 dk yakalamalı küçük grup oyunu

6 dk çıkış: 3 çocuğun formu

Nasıl okunur? 8 deneme bir beceriyi öğretmeye yetmez; 120 deneme ders içinde gelişimi görünür kılar. Top sayısı okulda yetmiyorsa çorap topu, balon ya da plastik şişe kullanılır. Kulüp antrenmanında da aynı hesap geçerlidir (Hafta 1, sırayı kaldırmanın hesabı).
Dönem projesi · Hafta 4

Yıldızların Dosyası: Temel Hareket Testi

Zeynep ve Can 18 çocuğu dört beceride videoya çekti ve ikisi ayrı ayrı TGMD-3 ölçütleriyle puanladı. Uyuşmadıkları videolara birlikte baktılar.

Dosya sayfası4 / 14beceri

Grup profili · ortalama puan / en fazla, öğretim amaçlı

Beceri
Puan
Durum
Koşma
6,8 / 8 · %85
iyi
Yatay sıçrama
5,9 / 8 · %74
iyi
Yakalama
3,4 / 6 · %57
zayıf
Üstten atış
4,1 / 8 · %51
zayıf
Nasıl okunur? %51: atışta ölçütlerin yarısı görülüyor, yarısı yok; çocuk atıyor ama biçim yerleşmemiş. Koşmada %85: kutuların çoğu dolu. Kızların atış puanı erkeklerden düşük; atış fırsatı az olmuş.

Karar

Her antrenmanın ilk 15 dakikası top istasyonları: herkese bir top, büyük ve yumuşak toptan başlayıp küçülen.
İki çocuğun ailesiyle görüşüldü. Gelecek hafta: 10 yaşındaki Ela yalnız tenise mi geçsin?
Performans Merkezi · Yıldızlar için gerçek araç

Topu Tutamayan Çocuğu Gerçek Formla Puanlayalım

Açılıştaki altı çocuktan biri, formda işaretlenmiş olarak. Her kutu bir süreç ölçütüdür.
1

Form işaretli açıldı: Koşu dördü de; Uzun atlama 1-2-3; Top atma 1-2-4 (aynı taraf ayakla adım, 3 boş); Yakalama yalnız 1 (kollar gergin, top göğse); Tek ayak denge 2-3; Top sektirme 1-2.

2

Form 15 / 24 der: lokomotor 7 / 8, nesne kontrolü 6 / 12, denge 2 / 4. Anlamı: koşup sıçramakta kutuların neredeyse hepsi dolu, topla yaptıklarında yarısı boş. Öncelik Yakalama (1 / 4): öğretilecek ilk beceri. Projedeki grup profiliyle aynı tablo.

3

Dört hafta top istasyonundan sonra yakalamada 2 ve 4'ü de işaretleyin (kollar topa uzanıyor, gözler topu izliyor): yakalama 3 / 4, toplam 17 / 24; öncelik dengeye kayar. Form norm vermez; aynı çocuğu haftalar içinde kendisiyle karşılaştırır. Projedeki TGMD-3 puanları her ölçütü iki denemede sayar (ör. koşma / 8), bu form bir kez (/ 4).

4

Akılda kalsın: "Topu ne kadar uzağa attığını yazmıyoruz; hangi kutunun boş kaldığını yazıyoruz. Boş kutu, yarın neyi öğreteceğinizdir."

Temel Hareket Becerileri Gözlem FormuPerformans Merkezi'nde aç ↗
Sınıfta · 12 dakika, ikişerli

Bir Beceri, Üç Kısıt

Tek elle top sektirmeyi 6 yaşında bir çocuğa öğrettiğinizi düşünün.

3 dk

Gözle
Arkadaşınızın sektirişinde ne eksik? Performans Merkezi'ndeki THB Gözlem Formu'nun "Top sektirme" kartıyla işaretleyin.

3 dk

Birey
Çocuğun boyu ve eline göre ne değişir?

3 dk

Görev
Top, hedef, kural: neyi değiştirirsiniz?

3 dk

Çevre
Zemin, alan, duvar: ne eklersiniz?
→
Kendi dosyanız: onamla bir arkadaşınızın koşu ve atışını yandan çekin; iki kişi ayrı puanlayıp uyumunuzu karşılaştırın. Videoyu paylaşmayın.
Mit mi, Gerçek mi?

Kulağınıza Gelecek Dört Cümle

Her birine bu haftanın kavramlarıyla cevap verin; sonra açıklamayı okuyun.
Mit

"Temel beceriler yaşla kendiliğinden gelir."

Olgunlaşma gerekli ama yeterli değil; öğretim ve tekrar gerekir.

Mit

"Bu çocuk sakar, spordan anlamaz."

Sakarlık öğretimle gelişir; belirgin ve kalıcıysa DCD olabilir, yönlendirme gerekir.

Kısmen

"Bu yaşta kaçırılan pencere bir daha açılmaz."

Erken ve zengin deneyim değerli; ama çocuk her yaşta antrenmana yanıt verir (Ford, 2011).

Gerçek

"Çocukların en zayıf olduğu grup top becerileridir."

64 çalışmanın derlemesinde nesne kontrolü lokomotordan zayıf (Bolger, 2021).

Haftanın özeti

Bu Haftadan Dört Fikir

Gelecek haftaya taşıyacağınız cümleler.

1

Beceri kendiliğinden gelmez

2

Anlatma, ortamı değiştir

3

Süreç neyi öğreteceğini söyler

4

Sakar değil, desteğe ihtiyacı var
Lokomotor: yer değiştirme becerisi. Nesne kontrolü: topla ya da nesneyle yapılan beceri. Kısıt: hareketi şekillendiren birey, görev ya da çevre koşulu. Süreç ölçümü: hareketin biçimine bakmak. DCD: gelişimsel koordinasyon bozukluğu.
Haftanın özeti · Hafta 4

Bu Haftadan Dört Fikir (devam)

Kısım 4, 5 ve 6'dan taşıyacağınız cümleler.

5

Evreyi yaş değil, fırsat ve öğretim ilerletir

6

Top becerisi ergenlikteki aktivitenin kapısıdır

7

Kızlardaki fark fırsat farkıdır

8

Kısa ipucu, iyi model, az ama doğru geri bildirim, bol deneme
Gallahue evreleri: refleks, ilkel, temel, spora özgü. Sarmal model: beceri, algılanan yeterlik, aktivite ve uygunluğun birbirini beslemesi. TGMD-3: 13 beceriyi süreç ölçütleriyle değerlendiren test. Sonuç bilgisi: sonuca dair geri bildirim. Performans bilgisi: hareketin biçimine dair geri bildirim. Dış odak: dikkati hareketin etkisine yöneltmek.
Çıkış kartı · 2 soru

Derslikten Çıkmadan

1. "Topu 12 metreye attı." Bu hangi ölçüm?

DOĞRU: A

Mesafe, süre ve isabet üründür; adım ve kol hareketi süreçtir.

2. DCD şüphesinde antrenör ne yapar?

DOĞRU: A

Tanı uzmanındır; antrenör yönlendirir ve sahada görevi basitleştirerek başarı yaşatır.

Hafta 4 · Evde

Kendi Sayılarınızla Deneyin, Sonra Kendinizi Sınayın

Performans Merkezi'nde bu haftanın araçları
Hesaplayıcı

THB Gözlem Formu

Altı beceride 24 süreç ölçütü; en zayıf beceriyi öncelik olarak gösterir.

Aç → Test

Durarak Uzun Atlama

Lokomotor becerinin ürün ölçümü: kaç santimetre?

Aç → Test

Flamingo Denge Testi

Tek ayakta 1 dakikada kaç kez dengeyi kaybediyor?

Aç → Test

Top Atma Testi

Atışın ürün ölçümü: mesafe. Süreçle birlikte okuyun.

Aç →
Soru setleri ve ayrıntılı sunum
Temel

Kolaylaştırılmış Sorular

Dersin temel kavramları üzerine çözümlü sorular.

Aç → Zorlayıcı

Haftanın 10 Sorusu

Aynı konunun ileri düzey soru seti; anında geri bildirim.

Başla → Derinleşmek isteyene

Hareketin Alfabesi: Temel Hareket Becerileri

Aynı haftanın ayrıntılı sunumu: daha çok kanıt, hesap ve vaka.

Aç →
Kaynaklar

Bu Haftanın Kaynakları

  1. Gallahue DL, Ozmun JC, Goodway JD. Understanding Motor Development: Infants, Children, Adolescents, Adults (7th ed.). McGraw-Hill; 2012.
  2. Newell KM. Constraints on the development of coordination. In: Wade MG, Whiting HTA, eds. Motor Development in Children: Aspects of Coordination and Control. Martinus Nijhoff; 1986:341–360.
  3. Thelen E, Smith LB. A Dynamic Systems Approach to the Development of Cognition and Action. MIT Press; 1994.
  4. Lubans DR, Morgan PJ, Cliff DP, Barnett LM, Okely AD. Fundamental movement skills in children and adolescents: review of associated health benefits. Sports Med. 2010;40(12):1019–1035.
  5. Barnett LM, van Beurden E, Morgan PJ, Brooks LO, Beard JR. Childhood motor skill proficiency as a predictor of adolescent physical activity. J Adolesc Health. 2009;44(3):252–259.
  6. Robinson LE, Stodden DF, Barnett LM, et al. Motor competence and its effect on positive developmental trajectories of health. Sports Med. 2015;45(9):1273–1284.
  7. Ulrich DA. Test of Gross Motor Development (3rd ed.). Pro-Ed; 2019.
  8. Blank R, Barnett AL, Cairney J, et al. International clinical practice recommendations on the definition, diagnosis, assessment, intervention, and psychosocial aspects of developmental coordination disorder. Dev Med Child Neurol. 2019;61(3):242–285.
  9. Ford P, De Ste Croix M, Lloyd R, et al. The Long-Term Athlete Development model: physiological evidence and application. J Sports Sci. 2011;29(4):389–402.
  10. Bolger LE, Bolger LA, O'Neill C, Coughlan E, O'Brien W, Lacey S, et al. Global levels of fundamental motor skills in children: a systematic review. J Sports Sci. 2021;39(7):717–753.
  11. Stodden DF, Goodway JD, Langendorfer SJ, et al. A developmental perspective on the role of motor skill competence in physical activity: an emergent relationship. Quest. 2008;60(2):290–306.
  12. Barnett LM, Lai SK, Veldman SLC, et al. Correlates of gross motor competence in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis. Sports Med. 2016;46(11):1663–1688.
  13. Goodway JD, Branta CF. Influence of a motor skill intervention on fundamental motor skill development of disadvantaged preschool children. Res Q Exerc Sport. 2003;74(1):36–46.
  14. Logan SW, Robinson LE, Wilson AE, Lucas WA. Getting the fundamentals of movement: a meta-analysis of the effectiveness of motor skill interventions in children. Child Care Health Dev. 2012;38(3):305–315.
  15. Morgan PJ, Barnett LM, Cliff DP, et al. Fundamental movement skill interventions in youth: a systematic review and meta-analysis. Pediatrics. 2013;132(5):e1361–e1383.
  16. Wulf G. Attentional focus and motor learning: a review of 15 years. Int Rev Sport Exerc Psychol. 2013;6(1):77–104.
Prof. Dr. İzzet İNCE · AYBÜ Spor Bilimleri Fakültesi · Hafta 4 — Hareketin Alfabesi
1 / 27