Önce cevabı aklınızdan söyleyin, sonra kartı tıklayın.
Enerji kısıtlanmaz, öğün atlanmaz.
Bilmeden alsa da yasaklı maddeden sporcu sorumlu.
8–10 saat.
Defne iki haftadır antrenmana gelmiyor. Zeynep annesini aradı: "Bırakmak istiyor, nedenini söylemiyor." Zeynep, Defne'yle okul çıkışı on dakika konuştu.
"Erkekler bana pas vermiyor."
"Kaçırdığım topun videosu veli grubunda dolaştı."
"Dizim ağrıyınca kenarda oturuyorum."
Bir şeyi keyif ve ilgi için yapmak.
Ödül, övgü ya da ceza için yapmak.
Seçim yapabildiğini ve söz sahibi olduğunu hissetmek.
Yapabildiğini ve geliştiğini hissetmek.
Takıma, arkadaşlara ve antrenöre bağlı hissetmek.
Ortamın neyi ödüllendirdiği: gelişimi mi, başkasını yenmeyi mi?
Çocuğun bir sporu ya da sporu tamamen bırakması.
Bitkinlik, başarısızlık hissi ve sporu değersiz görme üçlüsü.
Motivasyonun altı basamağı; basamak yükseldikçe neden çocuğun kendisine ait olur.
Hiç istek olmaması: "Neden geldiğimi bilmiyorum."
Başarıyı kendi gelişimiyle tanımlama eğilimi (task orientation).
Başarıyı başkalarını yenmekle tanımlama eğilimi (ego orientation).
İklimi kuran altı boyut: görev, yetki, tanıma, gruplama, değerlendirme, zaman.
Çocuğun spora katılmasının bir numaralı nedeni; antrenmanın planlanabilir bir çıktısı.
Antrenör Etkililik Eğitimi (Coach Effectiveness Training): olumlu ve öğretici antrenör davranışı programı.
Hata yapınca utanma ve değer kaybetme kaygısı; tükenmişlikle ilişkili.
İngilizcesi: dropout from organized sport
Kartın beş başlığı (Crane ve Temple, 2015), her birinin sahadaki görünüşüyle. Defne'nin dizi ağrıyor ama şikâyeti ağrı değil, kenarda oturtulması: o da antrenörün elindeki kartlardan birine giriyor.
İngilizcesi: self-determination theory
Kart üç ihtiyacı ve sahadaki karşılığını verdi (Ryan ve Deci, 2000). Tablo iki antrenörü yan yana koyuyor; Defne'nin "pas vermiyorlar" cümlesi aidiyet satırında, köreltici sütunda.
Ryan ve Deci (2000) motivasyonu açık-kapalı bir anahtar gibi değil, basamaklar hâlinde tanımlar. Basamak yükseldikçe sporun nedeni çocuğun kendisine ait olur; sporda kalma olasılığı da artar.
İngilizcesi: mastery vs ego climate
Son yaptığınız ya da gözlediğiniz bir çocuk antrenmanını düşünün. Olanları işaretleyin.
Nicholls'a (1989) göre insanlar "başarılı oldum" duygusunu iki ölçüyle kurar. Kişinin eğilimi yönelimdir (goal orientation); antrenmanın neyi ödüllendirdiği ise iklimdir. Yönelim kişide, iklim ortamdadır.
Ames (1992) okulda motivasyonel iklimi altı boyutla tarif etti; boyutlar spor antrenmanına aynen taşınır. Kısaltma İngilizce baş harflerden gelir. Performans Merkezi'ndeki iklim ölçer de bu altı satırı kullanır.
Smith, Smoll ve Cumming (2007) · Journal of Sport & Exercise Psychology · kontrol gruplu müdahale, bir basketbol sezonu
Eğitimli antrenörlerin oyuncuları, antrenörlerini daha gelişim odaklı algıladı.
Eğitimli antrenörün oyuncularında kaygının bütün alt boyutları ve toplam puanı sezon boyunca azaldı.
Eğitim almayan antrenörlerin oyuncularında kaygı sezon boyunca arttı.
Eğitimin olumlu etkisi kız ve erkek takımlarında aynı ölçüdeydi.
Çocuğu kendi önceki hâliyle karşılaştırır, somut bir çabayı tanır. Kıyas ve yalnız sonuç karşılaştırma odaklı iklim yaratır.
Çocuklar eğlenceyi nasıl tarif ediyor, antrenör davranışı onu nasıl kuruyor ya da bozuyor; bırakmanın türleri.
Visek ve ark. (2015) · Journal of Physical Activity and Health · karma yöntem, kavram haritalama
Eğlenceyi oluşturan 81 somut belirleyici bulundu.
Belirleyiciler 11 eğlence boyutunda toplandı.
Boyutlar eğlencenin 4 temel ilkesi altında birleşti.
Eğlence tek bir şey değil; antrenörün kurabileceği çok sayıda küçük parçadan oluşuyor. Tanımı çocuk, antrenör ve veli birlikte yaptı.
Eğlence boyutlarının ayrıntısı takımdan takıma değişir; ama bazı antrenman alışkanlıkları her branşta eğlenceyi doğrudan kurar ya da bozar. Çoğu önceki haftaların kavramlarıyla bağlantılı.
Topla geçen süre, küçük alan oyunları (Hafta 7).
Yeni beceriyi öğrendiğini görmek; kendi rekor kartı.
Takım arkadaşlarıyla birlikte olmak.
Herkese oyun süresi, açık kural, saygılı dil.
Oyunu ya da kuralı bazen çocuk seçer.
Tek topla 12 çocuğun sırada beklemesi.
Hata yapana tur cezası: koşu ceza olarak öğrenilir.
Kenardan sürekli talimat ve azar.
Hep aynı çocukların oynaması.
Herkesin önünde sıralama.
Smoll ve Smith'in Antrenör Etkililik Eğitimi (Coach Effectiveness Training, CET), antrenörün maç ve antrenmandaki davranışını gözlenebilir kurallara çevirir. Kurallar iyi niyet değil, sayılabilen davranışlardır.
Smoll, Smith, Barnett ve Everett (1993) · Journal of Applied Psychology · kontrol gruplu alan deneyi
Eğitimli antrenörler, oyuncularının gözünde kurallara uygun biçimde farklı davrandı.
Oyuncular antrenörü daha olumlu değerlendirdi, daha çok eğlendi; takım içi bağlılık daha yüksekti.
Galibiyet-mağlubiyet kaydı iki grupta farklı değildi: iyi davranış kazanmayı engellemedi.
Benlik saygısı düşük çocuklar eğitimli antrenörle anlamlı artış gösterdi; kontrol grubundakiler göstermedi.
Spordan kopma (dropout) tek tip değildir. Bir branşı bırakıp başka branşa geçen çocukla sporu tamamen bırakan çocuk aynı şey değildir. Kayıt tutarken ikisini ayırın.
Her durumda hangi ihtiyaç (özerklik, yeterlik, aidiyet) ya da hangi TARGET boyutu zedeleniyor? Bir değişiklik önerin, sonra cevabı açın.
Gruplama ve aidiyet. Karışık, her hafta değişen gruplar; iki sahada dönüşüm.
Değerlendirme ve tanıma; yeterlik zedeleniyor. Çocuk kendi önceki derecesiyle kıyaslanır, tanıma birebir yapılır.
Yetki; özerklik zedeleniyor. Son oyunu ya da bir kuralı çocuklar seçsin; her antrenmanda maç bölümü olsun.
Gruplama ve aidiyet. Takımları öğretmen ya da kura kurar; "en son seçilen" sahnesi kaldırılır.
Tanıma; karşılaştırma odaklı iklim. Çaba ve gelişim de görünür kılınır; paylaşım için veli izni şart (Kısım 4).
Yeterlik ve aidiyet. Yazılı ve görsel taktik tahtası, yüz yüze ve yavaş konuşma, takım arkadaşıyla eşleşme.
Hatadan sonra önce cesaret, sonra düzeltici bilgi; cezalandırıcı tepki yok. Ceza koşusu hem eğlenceyi bozar hem koşuyu ceza olarak öğretir.
Tribündeki ses, arabadaki cümle ve bitkinliğin üç yüzü.
İngilizcesi: parenting in sport / athlete burnout
Kartın ilk yarısı Yıldızlar'da: tribünde her pası yorumlayan baba ve veli grubunda dolaşan Defne videosu (Knight, Berrow ve Harwood, 2017). Antrenörün işi veliyi dışlamak değil, doğru rolde tutmak.
Velinin sporda olması sorun değil; katılımın dozu önemlidir. Çok az ilgi de çok fazla ilgi de çocuğun spordaki deneyimini bozabilir.
Kartın ikinci yarısı (Raedeke ve Smith, 2001). Defne'nin "artık eğlenceli değil"i tükenmişlik mi? Bitkinliği ve "ilerlemiyorum" hissi yok; nedenleri sosyal. Bu yüzden çözüm dinlenme değil, iklim.
Gustafsson, Sagar ve Stenling (2017) · Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports · kesitsel çalışma
Utanç ve mahcubiyet yaşama korkusu, algılanan stresi ve "başarı hissinin azalması" boyutunu anlamlı biçimde yordadı.
Başarısızlık korkusunun bütün boyutlarında yüksek olan sporcular tükenmişlikte de yüksekti.
Tükenmişliği yüksek ikinci bir grupta korku daha çok kişinin kendine yönelik boyutlarındaydı.
Hata yapmaktan ve utanmaktan korkan genç sporcu, bitkinlikten önce "ilerlemiyorum" hissine kayıyor.
Veli en güçlü destek de olabilir. Sezon başında "maçta destek, eleştiri yok" gibi ortak kurallar baskıyı azaltır.
Sessiz veda ve veli grubundaki video.
Hemen her ülkede kızlar erkeklerden az aktif (Guthold, 2020); ergenlikte kopma sık. Nedenlerin çoğu fizyolojik değil.
Beden utancı, yargılanma korkusu
Adet dönemi hakkında konuşamamak
Rahatsız eden forma; erkeklerin baskın olduğu alan
"Kız işi değil" söylemi; kadın rol model eksikliği
Forma seçeneği
Utandırmadan konuşulabilen ortam
Kızlara ayrılmış saha, saat ya da grup
Kadın antrenör ve rol modeller; beceri ve eğlence odağı
Slater ve Tiggemann (2011) · Journal of Adolescence · kesitsel anket
Kızlar organize spora erkeklerden daha düşük oranda katılıyordu.
Kızlar spor ortamında daha çok alaya maruz kalıyordu.
İki cinsiyet de kendi cinsiyetinden akranların alayını bildirdi; kızlar ayrıca erkeklerin alayına da maruz kalıyordu.
Estetik etkinliklere ayrılan süre hem kızlarda hem erkeklerde düzensiz yeme belirtileriyle ilişkiliydi.
Sosyal medya çocuğun sporunu herkese açık bir sahneye taşıdı.
Kızların kopmasının nedenleri büyük ölçüde sosyal olduğu için çözüm de ortamın düzenlenmesindedir. Aynı ilke dört ayrı yerde farklı görünür.
Defne'nin üç cümlesine üç değişiklik. Sezon başı veli toplantısı yeniden yapıldı; sosyal medya politikası imzalandı.
Araç Zeynep'in işaretleriyle açıldı: Gruplama −2 (erkekler kendi aralarında, "pas vermiyorlar"), Görev, Tanıma, Değerlendirme ve Zaman −1 (video, kenarda bekleyen Defne), Yetki 0.
Toplam −6 (−12 ile +12 arası): araç "karşılaştırma odaklı iklim" diyor; ilk değiştirilecek boyut Gruplama. Anlamı: Defne'yi kaçıran tek bir kötü olay değil, her antrenmanda tekrarlanan küçük davranışlar. Eşik: +4 ve üstü gelişim, −4 ve altı karşılaştırma odaklı.
Projedeki değişiklikleri girin: altı satırın hepsini +1 yapın (herkes dokunmadan gol yok, son oyunu çocuk seçiyor, video silindi, ağrılı günde pas istasyonu). Toplam +6: "gelişim odaklı iklim". Hiçbiri +2 değil; araç sıradaki adım olarak Görev'i gösterir.
Akılda kalsın: "Defne'yi geri getiren bir konuşma değildi; her antrenmanda biraz değişen altı davranıştı. Kendi antrenmanınızı da aynı altı satırla puanlayın."
U12 takımı için 20 dakikalık toplantının akışını yazın.
Çok alıntılanan bu sayının sağlam bir kaynağı gösterilemiyor; oran ülkeye, spora ve tanıma göre değişir.
Sosyal baskı ve karşılaştırma odaklı iklim kopmanın ve kaygının nedenleri arasında.
Engellerin çoğu sosyal ve değiştirilebilir: ortam, forma, rol model, dil.
Antrenör ve veli programları iklim, keyif ve kaygıda küçük-orta olumlu etki gösterdi (Bengtsson, 2024).
Gelecek haftaya taşıyacağınız cümleler.
Yeni bölümlerden taşıyacağınız cümleler.
Kazanmak istenir; kıyas çocuğun kendi önceki hâliyledir.
Eğlence, yeterlik hissi ve sosyal baskı büyük ölçüde antrenörün ve velinin etkisinde.
TARGET modelinin altı boyutu: antrenmanınız gelişim mi, karşılaştırma mı odaklı?
Aç → HesaplayıcıYorgunluk, uyku, ruh hâli: tükenmişliğin erken işaretleri.
Aç → HesaplayıcıHer gün aynı antrenman: tükenmişliğin risklerinden biri.
Aç → TestStres ve toparlanma dengesi: bitkinlik tükenmişliğe dönüşmeden.
Aç →Dersin temel kavramları üzerine çözümlü sorular.
Aç → ZorlayıcıAynı konunun ileri düzey soru seti; anında geri bildirim.
Başla → Derinleşmek isteyeneAynı haftanın ayrıntılı sunumu: daha çok kanıt, hesap ve vaka.
Aç →