Önce cevabı aklınızdan söyleyin, sonra kartı tıklayın.
Eğlence kaybı, yetersiz hissetme, sosyal baskı.
Özerklik, yeterlik, aidiyet.
"Seni oynarken izlemeyi sevdim."
Zeynep ve Can dosyanın son sayfasını yazarken kulüpte iki şey konuşuluyor. (Öğretim amaçlı vaka.)
Çocuğu her türlü zarardan korumak için kurulan kural, eğitim ve bildirim sistemi.
BM Çocuk Hakları Sözleşmesi'ndeki haklar; oyun ve korunma hakkı dahil.
Psikolojik, fiziksel, cinsel istismar ve ihmal.
Yetişkinin çocuğun ve ailenin güvenini adım adım kazanıp sınırları aşındırması.
Çocuk bir yetişkinle görünmeyen bir yerde yalnız kalmaz.
Şüpheyi yetkili kişiye ve kuruma iletmek; kanıtlamak bildirenin işi değildir.
Engel, cinsiyet, köken ya da gelir fark etmeksizin her çocuğa yer açmak.
Alan, görev, ekipman ve kişileri değiştirerek etkinliği uyarlamak.
Bedene zarar veren ya da zarar riski yaratan davranış; ceza olarak aşırı egzersiz de buna girer.
Aşağılama, tehdit, dışlama, beden üzerinden alay; sporda en sık görülen tür.
Çocuğun güvenlik ve bakım ihtiyacının karşılanmaması: susuz bırakma, sakatken oynatma.
Yeni gelene "kabul" için yaptırılan aşağılayıcı görevler (hazing); akran şiddetidir.
Kulüpte şüphelerin iletildiği, eğitimli ve adı herkesçe bilinen kişi.
Bir etkinliğin beş biçimi: açık, uyarlanmış, paralel, ayrı ve ters kapsayıcı.
Engelli bireylerin katılımı için etkinliği, ortamı ve öğretimi uyarlayan alan.
Paralimpik sporda sporcuları yetersizliğin performansa etkisine göre adil gruplara ayırma.
İngilizcesi: children's rights in sport
Karttaki üç madde (BM Çocuk Hakları Sözleşmesi, 1989; bağlayıcı) açılıştaki iki kapıda. Her maddenin altında Yıldızlar'daki karşılığı var.
İngilizcesi: warning signs / safeguarding rules
Açılıştaki "şampiyon" antrenörde kartın yetişkin işaretlerinden üçü birden var: hediye, gece mesajı, "aramızda kalsın". Ne kadar yaygın? Hollanda ve Belçika'da yetişkinlere çocuklukta sporda yaşadıkları soruldu (Vertommen, 2016): psikolojik şiddet %38, yani on kişiden yaklaşık dördü. Oranlar Türkiye'ye doğrudan aktarılamaz; mesaj açık.
İngilizcesi: responding to disclosure
Kartın dört fiili, bir çocuk Can'a "o hoca bana gece mesaj atıyor" derse. Soruşturmak sizin işiniz değil; çocuğu güvende tutmak ve doğru kişiye iletmek sizin işiniz.
Gizlilik sözü verilmez; bildirmeniz gerekecek. Yüzleşmek ya da araştırmak çocuğu ve süreci riske atar.
İstismarın türleri, Avrupa verisi, iki IOC bildirgesi, güven kazanarak hazırlama ve kulüp politikası.
IOC uzlaşı bildirgesi (Mountjoy, 2016) sporda kasıtlı şiddeti (non-accidental violence) psikolojik, fiziksel, cinsel ve ihmal olarak sınıflar. Her biri sporda kendine özgü bir "normal" kılığına girebilir.
Hartill ve ark. (2023) · Child Abuse & Neglect · geriye dönük kesitsel anket
Spor içinde psikolojik şiddet: yaklaşık üç kişiden ikisi.
Fiziksel şiddet %44, ihmal %37.
Temassız cinsel şiddet %35, temaslı cinsel şiddet %20: beş kişiden biri.
En az bir türü yaşayan erkekler %79, kadınlar %71: erkek çocuklar da risk altında.
IOC sporda şiddeti iki uzlaşı bildirgesiyle ele aldı. 2016 bildirgesi türleri ve riskleri tanımladı; 2024 bildirgesi önleme için bütün sistemin birlikte çalışmasını istedi.
Güvenli spor: saygılı, hakkaniyetli ve her tür kasıtlı şiddetten arınmış spor ortamı.
Elit, engelli, çocuk ve LGBT sporcular en yüksek risk altında.
Taciz ve istismar güç farkından doğar; psikolojik istismar hepsinin çekirdeğidir.
Temaslı, sözlü, çevrimiçi, ihmal, zorbalık ve çaylak ritüeli.
15 uzman; kapsam derlemesi ve gizli oylama turları (Delphi).
48 önermeden 43'ü uzlaşıya ulaştı (en az %80 onay).
Kişisel, kişilerarası ve bağlamsal belirleyicileri birlikte gösteren yeni bir kavramsal model.
Bütün sistem yaklaşımı: karşılıklı özen, sporcu merkezlilik, sağlıklı ilişkiler.
İstismar çoğu zaman ani değildir. Fail önce çocuğun ve ailenin güvenini kazanır, sonra sınırları adım adım aşındırır. Her adım tek başına masum görünebilir; bu yüzden tek davranışa değil, örüntüye bakılır.
Uluslararası Spor Çocuk Koruma Standartları (International Safeguards for Children in Sport, 2016) bir kuruluşun koruma sistemini sekiz parçada toplar. Her parça bir soruya cevap verir; canlı slayttaki denetim bu soruların kısa hâliydi.
Kural kâğıtta kolay, sahada zordur. Her durumda kuralı nasıl uygularsınız? Önce kendiniz karar verin, sonra cevabı açın.
Görünür bir alanda beklenir; ikinci bir yetişkin (görevli, başka veli) çağrılır, veli aranır, durum kayda geçer. Çocuk tek başına arabanızla götürülmez.
Kapı açık, ortak alanda ve ikinci bir yetişkinle konuşulur; çocuk odaya yalnız alınmaz.
Ne yapacağınızı söyleyip izin alın; ikinci bir yetişkin, mümkünse aynı cinsiyetten görevli yanında olsun; sağlık personeline yönlendirin.
Kısa ve nazik cevap: yarın antrenmanda görünür bir yerde konuşalım. Mesajı saklayın; anlatırsa dinle, inan, kaydet, bildir.
Soyunma odasında fotoğraf yasaktır; başka yerdeki paylaşım için de veli izni gerekir (kulüp politikası).
Akran şiddetidir. Hemen durdurulur, takımla konuşulur, veliler bilgilendirilir, koruma sorumlusuna bildirilir.
İhmal, çocuğun güvenlik ve bakım ihtiyacının karşılanmamasıdır. A psikolojik, B fiziksel, D temassız cinsel istismarın örneğidir.
"Uygun değil" değil, "nasıl uyarlarız?"; ve on dört sayfanın tek planı.
İngilizcesi: inclusive sport (STEP)
Kartın dört harfi (Bull, 2020) Efe'nin 4'e 4'ünde. Hafta 7'deki ayar düğmeleri burada da çalışır; her harf bir kurala dönüştü (alttaki satır).
Engelli çocuklarda aktif oyunun engellerinin çoğu çocuğun dışında: kişilerarası, kurumsal, toplumsal (Abungin, 2026). Aynısı diğer çocuklar için de geçerli.
Staj yerinizi ya da tanıdığınız bir kulübü düşünün. Başlangıç: "şampiyon hoca" kulübü.
Alan, görev, ekipman, kişiler uyarlanır. Tekerlekli sandalye basketbolu gibi programlara yönlendirmek de ek bir seçenektir.
Kapsayıcılık yelpazesi, uyarlanmış fiziksel aktivite, engel türüne göre ilk uyarlama ve engelli sporunun yapıları.
Kapsayıcılık yelpazesi (inclusion spectrum) bir etkinliğin beş biçimde sunulabileceğini gösterir. Tek doğru biçim yoktur; antrenör çocuğa ve etkinliğe göre seçer, aynı seans içinde de değiştirebilir.
Uyarlanmış fiziksel aktivite (adapted physical activity), engelli bireylerin hareket ve spora katılımı için etkinliği, ortamı ve öğretimi uyarlayan uygulama ve bilim alanıdır. Tanıdan önce çocuğun ne yapabildiğine bakılır.
Engelli çocuğun spordaki yolu tek değildir. Yarışma yapıları farklı ilkelerle kurulur; aile ve antrenör çocuğa uygun olanı bilmelidir.
Baran ve ark. (2013) · Research in Developmental Disabilities · karşılaştırma gruplu deney
Haftada 3 seans × 1,5 saat, okul sonrası: 24 seans, toplam 36 saat ortak futbol antrenmanı.
Antrenman grubundaki iki alt grup da değişkenlerin çoğunda karşılaştırma grubundan anlamlı biçimde yüksek puan aldı.
Futbol beceri puanlarında da iki alt grup karşılaştırma grubunu geçti.
Ortak program engelli gence yararlıyken engelsiz gencin gelişimini engellemedi; ikisi de gelişti.
Her çocuk için kapsayıcılık yelpazesinden bir biçim ve STEP'ten (alan, görev, ekipman, kişiler) bir uyarlama seçin.
Uyarlanmış biçim: rutin ve görsel program; ilk dakikalar sessiz kulvarda (Alan); değişiklikler önceden söylenir.
Uyarlanmış ya da paralel: rehber koşucu ve bağlama ipi (Kişiler), sesli komut.
Uyarlanmış: daha hafif ve büyük top (Ekipman), ona pas zorunluluğu (Görev). Serebral palsi futbolu da bir yarışma yoludur.
Açık biçim, engeller kaldırılarak: burs ya da indirim, görsel anlatım, eş öğrenci (Kişiler).
Ters kapsayıcılık: bütün takım bir seans tekerlekli sandalye basketbolu ya da oturarak oyun oynar.
Uyarlanmış: kısa istasyonlar ve az bekleme (Görev), ona bir görev ya da rol verme (Kişiler).
Bir okul yılına yayılan sezon takvimi ve on dört haftanın tek kontrol listesi.
Çocuk sporunda sezon yalnız maç fikstürü değildir: hazırlık, yarışma ve geçiş dönemleri; ölçüm haftaları; dinlenme ve serbest oyun zamanları birlikte planlanır. Aşağıda bir okul yılına yayılan U12 örneği var.
Dönemin her haftası bir soruya dönüştü. Sezon başında bu on dört soruya "evet" diyebiliyorsanız program çocuğa göredir. Soldaki sayı, sorunun dayandığı haftadır.
Antrenman çocuğa orta-şiddetli hareket kazandırıyor mu?
Her çocuğun boyunu ve büyüme hızını biliyor muyuz?
Sıcak gün planı (WBGT eşiği, su, mola) yazılı mı?
Temel hareket becerileri her antrenmanda var mı?
Haftalık organize saat yaşı geçmiyor; yılda bir ara var mı?
Kadro kararında göreli yaş ve olgunlaşma hesaba katılıyor mu?
Sıra yerine küçük oyunlar; bekleme süresi az mı?
Kuvvet antrenmanı gözetimli ve önce teknik mi?
Önleyici ısınma her antrenmanın başında mı?
Yük ölçülüyor ve sıralama tablosu yok mu?
Ağrı ve sarsıntı protokolü yazılı mı?
Tabak, su ve uyku velilere anlatıldı mı?
İklim gelişim odaklı, veli sözleşmesi imzalı mı?
Koruma sorumlusu, bildirim yolu ve STEP planı var mı?
On dört sayfa, tek bir plan. Her satırın arkasında dönemin bir haftası var.
Araç Yıldızlar'ın sezon sonuyla açıldı: koruma sorumlusu, bildirim yolu, yazılı kurallar, iki yetişkin, grup mesajı ve STEP'in beş maddesi işaretli. Önemli maddeler 3 puan, diğerleri 2 ya da 1.
Sonuç %67 / %75 / %100. Anlamı: kapsayıcılık tam, koruma üçte iki: %80 altı turuncu. Yıldızlar bile tam değil; araç sıradaki üç maddeyi gösteriyor: koruma eğitimi, adli sicil kontrolü, hediye yasağı.
Formun üstündeki "Örnek: şampiyon hoca kulübü" düğmesine basın: on üç maddeden yalnız biri kalır; koruma %0, iki temel kural %0, kapsayıcılık %17. Gece mesaj atan antrenörü durduracak hiçbir yapı yok; araç önce koruma sorumlusu, bildirim yolu ve iki yetişkin kuralını istiyor.
Akılda kalsın: "İyi niyetli bir antrenör kötü niyetli birini durdurmaya yetmez. Kulübü koruyan şey, herkesin bildiği yazılı kurallardır."
Öğretim amaçlı değerler. Asıl kazanç, sayıların arkasındaki kararların gerekçeli olması.
Bir altyapı kulübü için tek sayfalık koruma ve kapsayıcılık politikası yazın.
İstismar her düzeyde ve her sporda görülebilir (Mountjoy, 2016; Tuakli-Wosornu, 2024).
Aşağılama ve bağırma psikolojik şiddettir; kaygıyı ve bırakmayı artırır.
Çocuğa inanmak ve bildirmek antrenörün görevi; araştırmak yetkili kurumların.
Bazen özel program gerekir; ama çoğu etkinlik STEP ile uyarlanabilir.
Dersten aklınızda kalması gerekenler.
Dönem özetinin yanında, bu haftanın yeni bölümlerinden taşıyacağınız cümleler.
Hem çocuğu hem yetişkini korur; açık iletişim kuralıyla birlikte uygulanır.
Space (alan), Task (görev), Equipment (ekipman), People (kişiler).
Çocuk koruma, iki temel kural ve STEP: kulübünüz yüzde kaçta?
Aç → HesaplayıcıÇocuğun kendini hazır ve güvende hissetmesi: kısa anket.
Aç → TestEfe'nin süratini kendi koşullarında ölçmek.
Aç → TestTekerlekli sandalye kullanan çocukta dayanıklılık: 20 m mekiğin karşılığı.
Aç →