Önce cevabı aklınızdan söyleyin, sonra kartı tıklayın.
Otorite, kişisel deneyim, gelenek, bilimsel yöntem. Kendini sınayan bilimsel yöntem.
Bu kadar az kişide yalnız şansla ±6 cm'ye kadar fark çıkabilir.
Antrenman yılı. Deneyimli sporcu hem güçlü hem çok protein tozu kullanıyor.
Ece ve Mert ilk görüşmeye bu cümleyle geliyor. Hoca üç soru soruyor; ikisi de cevap veremiyor. Sorun konuda değil, sorunun belirsizliğinde.
Hangi germe? Statik mi, dinamik mi, kaç saniye?
Kimde? Basketbolcu mu, yaşlı mı, çocuk mu?
Neye etkisi? Sıçrama mı, esneklik mi, sakatlık mı?
Araştırmanın genel alanı: "beslenme", "ısınma".
Bilinmeyen ve bir yerde sorun yaratan durum.
Ölçülerek cevaplanabilecek, soru işaretiyle biten tek cümle.
Araştırmada ölçülecek kişiler: kim?
Denenen şey: ne yapılıyor?
Uygulamanın neyle kıyaslanacağı.
Ölçülecek şey: ne değişecek?
Sorunun eldeki zaman, para, araç ve kişiyle cevaplanabilmesi.
Yayımlanmış çalışmaların henüz cevaplamadığı soru; problem cümlesindeki "bilinmiyor".
Bir bulgunun başka grupta, branşta ya da koşulda da geçerli olup olmadığını sınayan çalışma.
Sorunun düz cümle hâli: "Bu araştırmanın amacı ... incelemektir."
"Nasıl deneyimliyor?" türünden, sayı değil anlam arayan soru.
Değer yargısı, "en iyi", tanımsız ya da sınanamaz kavram içeren soru.
Bilinen, sorun, bilinmeyen ve amaçtan oluşan giriş paragrafı.
Doğru kabul edilen ama araştırmada sınanmayan durum.
Sonucun kime ve nereye kadar genellenebileceğini kısıtlayan durum.
İngilizcesi: research problem
Huni gibi düşünün: geniş bir ilgi alanından başlayıp tek bir ölçülebilir soruya inersiniz.
Neyi merak ediyorum?
Bu alanın hangi parçası?
Bilinmeyen ya da çelişkili olan ne? Kimin işine yarar?
Kimde, neyi, neyle karşılaştırıp, nasıl ölçeceğim?
İngilizcesi: research question
"Beslenme alışkanlıklarının etkileri" bir konu, "kahvaltı çok önemlidir" bir görüş. "Neden kahvaltı yapmıyor?" ilginç ama çok geniş: "neden" sorusu için başka bir araştırma türü gerekir (Hafta 10). Doğru cevapta kim (voleybolcu), neyi karşılaştırıyoruz (kahvaltı yapan/yapmayan) ve neyi ölçüyoruz (sıçrama) belli.
Altı kaynak, iki gerçek araştırma ve aynı konudan dört basamak: konu, problem, amaç, soru.
Araştırmacılar problemlerini çoğu zaman bu altı kaynaktan bulur. Her kaynakta farklı bir spor bilimi alanından örnek var.
Futbolda arka uyluk (hamstring) kası sakatlıkları sık görülür ve sık tekrarlar. Danimarkalı araştırmacılar bu saha sorununu dört parçası belli tek bir soruya çevirdi.
Bir bulgu bir grupta gösterildikten sonra yeni problem şudur: "Başka grupta da geçerli mi?" Hollandalı araştırmacılar Nordic egzersizini amatör futbolcularda sınadı.
Basamaklar her alanda aynıdır. Konu bir alan adıdır; problem bir eksikliktir; amaç düz bir cümledir; soru soru işaretiyle biter ve ölçülebilir.
| Basamak | Yüzme · sporcu sağlığı | Beden eğitimi | Rekreasyon · yönetim |
|---|---|---|---|
| Konu | Genç yüzücülerde uyku | Ortaokulda beden eğitimi dersine katılım | Fitness merkezinde üyelik |
| Problem | Sabah 05.30 antrenmanına gelen 13–15 yaş yüzücülerin ne kadar uyuduğu bilinmiyor; antrenörler yorgunluktan yakınıyor. | Kız öğrenciler derste uzun süre hareketsiz kalıyor; hangi ders modelinin bunu azalttığı bu okulda bilinmiyor. | Yeni üyelerin önemli bir kısmı ilk aylarda bırakıyor; nedenleri bilinmiyor, merkez gelir kaybediyor. |
| Amaç | 13–15 yaş lisanslı yüzücülerin antrenman günlerindeki uyku süresini belirlemek. | Oyun temelli dersin, geleneksel derse göre kız öğrencilerin orta-şiddetli aktivite süresine etkisini incelemek. | Üyeliğini ilk 6 ayda bırakan yetişkinlerin bırakma deneyimini ortaya koymak. |
| Soru | Sabah antrenmanı olan gecelerde ortalama kaç saat uyuyorlar ve kaçı 8 saatin altında kalıyor? | Oyun temelli ders, geleneksel derse göre orta-şiddetli aktivite süresini (dk, ivmeölçerle) artırır mı? | Üyeliğini bırakan yetişkinler bu kararı nasıl deneyimliyor? |
Dört cümle, dört basamak. Her birinin hangi basamakta olduğunu söyleyin ve eksik kalan parçayı bulun.
Konu. Kim? Hangi doz? Neyle karşılaştırılacak? Ne ölçülecek? Hiçbiri yok. Bir sonraki basamak: neyin bilinmediğini söyleyen bir problem cümlesi.
Amaç. Düz cümle, "incelemek" fiili, kim–ne–sonuç belli. Karşılaştırma (C) yazılmamış: su içi egzersiz neyle kıyaslanacak?
Problem. Bilinmeyen ("hangi yükte başladığını bilmiyoruz") ve yarattığı sorun (artan sakatlık) birlikte söylenmiş. Henüz soru değil.
Araştırma sorusu. P (tenisçiler), I (görsel tepki antrenmanı), C (kontrol grubu), O (karşılama isabeti, %) belli; soru işaretiyle bitiyor.
Kim? Ne yapılıyor? Neyle karşılaştırılıyor? Ne ölçülüyor?
İngilizcesi: comparison (C)
Sağlık ve spor bilimlerinde bu dört parçaya baş harfleriyle PICO denir. Adını ezberlemek gerekmez; dört soruyu sormak yeter.
Dört parçayı değiştirin. Soru kendiliğinden yazılır. Her seferinde yüksek sesle okuyun: bu soru bir dönemde cevaplanır mı?
Dört parça her alanda aynı mantıkla çalışır. Aşağıda dört farklı alandan kurulmuş sorular var; son satır sizin.
| Alan | P · Kim? | I · Uygulama | C · Karşılaştırma | O · Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| Beslenme | 18–25 yaş erkek 400 m koşucuları | 4 hafta beta-alanin | Görünüşü aynı plasebo | 400 m süresi (sn) |
| Psikoloji | U19 futbolcular | 6 hafta penaltı imgelemesi | İmgelemesiz olağan antrenman | Penaltı isabeti (%) |
| Beden eğitimi | 6. sınıf öğrencileri | Oyun temelli ısınma | Geleneksel ısınma | Derste aktif süre (dk) |
| Yaşlı egzersizi | 65 yaş üstü kadınlar | 12 hafta tai chi | Germe ve yürüyüş | 6 ayda düşme sayısı |
Örnek "kreatin ve kuvvet" sorusu: P 18–30 yaş erkek halterciler, I 6 hafta günde 5 g kreatin, C aynı görünen plasebo, O 1TM koparma (kg). "Erkek halterciler 6 hafta kreatin aldığında, plaseboya göre 1TM koparma değişir mi?"
İngilizcesi: feasibility
Ece ve Mert'in sorusunu beş ölçütle sınayın. Her kutuyu işaretlemeden önce kendinize sorun: bunu gerçekten biliyor muyum?
Her harf bir soru sordurur. Her ölçüt için sorunlu bir soru ve onun daha iyi bir hâli.
Öğrenci önerilerinde sık görülen türden örnekler. Soldakiler cevaplanamaz, sağdakiler cevaplanır.
Sorunuzun ilk kelimelerine bakın. "Ne kadar?" ile "Etkiler mi?" aynı araştırmayla cevaplanmaz.
Kuvvet antrenmanını araştırmacı vermiyor; sporcular zaten yapıyor ya da yapmıyor. Bu yüzden yalnız birlikte görülüp görülmediğine bakılır. "Kuvvet antrenmanı atış hızını artırır mı?" demek için sporculara antrenmanı bizim vermemiz gerekir.
Nitel soru, bilimin cevaplayamadığı sorular ve problem durumunun nasıl yazılacağı.
Üç türü gördük: betimleme, ilişki, etki. Dördüncüsü sayı değil anlam arar. Sorunun ilk kelimeleri, hangi araştırmanın gerektiğini söyler.
| Tür | Kalıp | Spor örneği | Yol |
|---|---|---|---|
| Betimsel | Ne kadar? Kaç? Ne sıklıkta? | Lisanslı U14 yüzücüler haftada kaç saat antrenman yapıyor? | Tarama, ölçüm (Hafta 8) |
| İlişkisel | Birlikte değişiyor mu? | Yaşlılarda kavrama kuvveti ile yürüme hızı ilişkili mi? | Korelasyon (Hafta 8) |
| Karşılaştırmalı / nedensel | Etkiler mi? Fark var mı? | Beta-alanin 400 m süresini kısaltır mı? | Deney (Hafta 9) |
| Nitel | Nasıl deneyimliyor? Ne anlam veriyor? | Sakatlıktan dönen judocular ilk müsabakayı nasıl yaşıyor? | Görüşme, gözlem (Hafta 10) |
Bazı sorular ne kadar önemli olursa olsun veriyle cevaplanamaz. Ama çoğu, araştırılabilir bir soruya dönüştürülebilir.
Dört cümlenin her biri neden olduğu gibi araştırılamaz? Önce sorunu adlandırın, sonra araştırılabilir bir soru yazın; kartı açıp karşılaştırın.
Değer yargısı + "en iyi". Dönüşüm: "Halter ve güreşle uğraşan 15–17 yaş sporcuların dikey sıçrama yüksekliği farklı mı?" (nedensel-karşılaştırmalı; fark çıkarsa nedeni spor olmayabilir).
Çok geniş ve tanımsız. Dönüşüm: "U12 seçmelerinde seçilen basketbolcuların kaçı U18'de hâlâ kulüp kadrosunda?" (betimsel, izlem). Yetenek önce ölçülebilir biçimde tanımlanmalı.
"Faydalı" tanımsız. Dönüşüm: "65 yaş üstü bireylerde 10 haftalık yoga, kontrol grubuna göre tek ayak üstünde durma süresini (sn) artırır mı?"
Belirsiz, ölçülemeyen. Nicel dönüşüm: "Kombine bilet sahiplerinin takıma bağlılık puanı, takımın sezon sıralamasıyla ilişkili mi?" Nitel dönüşüm: "Küme düşen bir kulübün taraftarları bu süreci nasıl deneyimliyor?"
Bir araştırma önerisinin ilk paragrafı okuyucuyu soruya ikna eder. Dört cümlelik bir iskelet çoğu zaman yeter; her cümlenin bir görevi vardır.
Bilinen: Genel durum ve onu gösteren kaynak.
Sorun: Neden önemli? Sıklık, maliyet, kişiye etkisi.
Bilinmeyen: Literatürdeki boşluk, "henüz bilinmiyor".
Bu araştırma: Amaç cümlesi.
Önerilerde problem durumunun ardından iki kısa başlık gelir. Bu hafta tanıyoruz; Hafta 3'te kendi projenize yazacaksınız.
Önceki atölyedeki gibi: soldaki cümle cevaplanamaz. Önce kendiniz düzeltin, sonra kartı açın.
"Rekreasyonel koşucularda karbon plakalı ayakkabı, standart antrenman ayakkabısına göre 12 km/sa koşuda oksijen kullanımını (koşu ekonomisi) değiştirir mi?"
"Yaz kampındaki U17 futbolcuların kaçta kaçı, antrenman öncesi idrar yoğunluğu ölçümüne göre antrenmana susuz (dehidrate) başlıyor?"
"İlçedeki ortaokulların kaçında kapalı spor salonu var ve öğrenci başına düşen salon alanı kaç metrekare?"
"Yarış haftasında hızlı kilo düşüren ve düşürmeyen 16–18 yaş güreşçilerin yarış sabahı kavrama kuvveti farklı mı?"
Bir haftalık okuma ve Kaan Hoca'yla iki konuşmadan sonra soru son hâlini aldı. Dönemin geri kalanı bu soru üzerine kurulacak.
Kaan Hoca'nın takımı: 14 oyuncu ulaşılabilir.
60 sn: Behm 2016'daki eşik.
Dinamik ısınma zaten takımın düzeninde var.
Sıçrama: basketbolda önemli, ölçmesi kolay.
Kutularda dört parça: P U17 erkek basketbolcular, I kas başına 60 sn statik germe, C yalnız dinamik ısınma, O dikey sıçrama yüksekliği (cm).
Araç tek cümlelik soruyu kurdu ve üç kontrolün üçünü de geçti: P dar, O ölçülebilir (birim var), karşılaştırma var. Anlamı: soru "fark yaratır mı?" diye bittiği için bir etki sorusu; Hafta 9'da deneyle cevaplanacak.
C kutusunu boşaltın: soru "... arasında bir ilişki var mıdır?" olur ve araç uyarır: karşılaştırma yoksa neden-sonuç gösterilemez. Sonra O kutusuna yalnız "sıçrama" yazın: birim olmadığı için ölçülebilir sayılmaz.
Akılda kalsın: "Ece ve Mert'in sorusu dört parçalı ve tek cümle. Sizinkini aynı kutulara yazın; araç bir ✗ gösteriyorsa soru henüz bitmemiştir."
Geçen hafta bulduğunuz iddiayı alın. Dört adımda bir araştırma sorusuna çevirin, sonra yanınızdakiyle değiştirip birbirinizinkini sınayın.
Geniş konu cevapsız kalır. Dar ve ölçülebilir bir soru, bir dönemde gerçekten cevaplanabilir.
Soru öğrenmek içindir; "Kahvaltı çok önemlidir" bir görüştür, soru değildir.
İlginç olmak beş ölçütten biridir. Yapılabilir ve etik değilse ilginç soru da beklemeye alınır.
Bazen yeter, çoğu zaman yetmez. Kafein örneğinde olduğu gibi, karşılaştırma uygulamadan tek bir şeyle ayrılmalıdır.
Bir merakı cevaplanabilir bir soruya çevirmenin dört fikri.
Dört fikir daha: problemin kaynağı, sorunun türü, bilimin sınırı ve problem durumunun iskeleti.
Kim, neyle karşılaştırılacak ve ne ölçülecek belli değil.
İki içecek yalnız kafeinle ayrılınca fark kafeine bağlanabilir.
P, I, C, O kutularından tek cümlelik soru; FINER'in beş ölçütü.
Aç → TestSorunun O'su: sıçrama nasıl ölçülür, birimi ne?
Aç → TestSoru kurucudaki sprint örneğinin ölçüm sayfası.
Aç → HesaplayıcıHafta 5'te aynı dört parça arama satırına dönüşecek.
Aç →