Hafta 1'de Mert bir reklama "Bunu nereden biliyoruz?" diye sormuştu. On üç hafta sonra Ece ile birlikte kendi sorusunu sordu, ölçtü, yazdı.
Henüz yapılmamış bir çalışmanın gerekçeli planı.
Çalışmanın neden gerekli olduğunu gösteren bilinen-eksik özeti.
Karşılaştırmanın biçimi: iki grup, aynı kişiler, tarama.
Hangi adımın ne zaman yapılacağını gösteren plan.
Çalışmanın kime, nasıl yarayacağı.
Öneriyi dinleyiciye kısa sürede anlatmak.
Öneriyi değerlendiren öğretim elemanları.
Araştırmanın tek sayfada görsel sunumu.
Sorunun kalıbına (ne kadar, ilişkili mi, etkiler mi, nasıl yaşıyor) göre desene karar vermek.
Çalışmanın asıl cevap aradığı tek ölçüm; veri toplanmadan önce yazılır.
Hangi sorunun hangi istatistikle cevaplanacağının önceden yazılması.
İş paketlerini aylara yerleştiren tablo (Gantt şeması).
Önerinin eldeki süre, katılımcı ve araçla bitirilebilir olması.
Katılımcı kaybı, cihaz arızası gibi aksiliklerde ne yapılacağı.
Kontrol grubu olan ama kişilerin gruplara kurayla atanamadığı deney.
Sonucun kime, hangi yolla ulaşacağı: antrenör, öğretmen, kulüp, literatür.
İngilizcesi: research proposal
Tek sayfada yedi kutu ve kaynakça. Her kutunun altında, o kutunun dönemin hangi haftasından geldiği yazıyor.
Teslimden önce kendi önerinizi bu on maddeyle sınayın. Aynı adımların araçlara bağlı hâli: Performans Merkezi'nin Bitirme Projesi Hazırlık Panosu.
İngilizcesi: rationale
İngilizcesi: expected outcome
Hafta 8'de uyku taraması yapan Zeynep, sonuçlarından yeni bir soru çıkardı. Önerisinin özeti tek sayfada.
Bir öneri jüriye beş soruya cevap verir: Ne soruyorsun? Neden? Nasıl ölçeceksin? Kiminle? Ne zaman ve hangi olanakla?
Bir araştırma hayatı boyunca üç kez yazılır. Bu hafta yazdığınız ilki: henüz veri yok, yalnızca plan var.
İyi başlığı okuyan, çalışmayı açmadan dört şeyi bilir: neyin uygulandığı ya da incelendiği, neyin ölçüldüğü, kimlerde yapıldığı ve gerekiyorsa desen.
Zayıf: "Pliometrik antrenman ve futbol"
Güçlü: "Altı haftalık pliometrik antrenmanın U15 futbolcularda 20 m sprint süresine etkisi"
Zayıf: "Sporcularda kaygı"
Güçlü: "Genç güreşçilerde yarışma öncesi kaygı düzeyi ile maç sonucu arasındaki ilişki"
Zayıf: "Spor salonu üyeleri"
Güçlü: "Fitness merkezi üyeliğini ilk üç ayda bırakan yetişkinlerin bırakma nedenleri: nitel bir çalışma"
Zayıf: "Beden eğitimi derslerinde oyun"
Güçlü: "Oyun temelli ısınmanın 6. sınıf öğrencilerinde beden eğitimi dersine katılım isteğine etkisi"
Gerekçe paragrafı genelden özele daralır. Her cümlenin bir görevi vardır; ikinci ve üçüncü cümle kaynak ister.
Uyku, sporcunun toparlanmasının temel parçalarından biridir; sabah erken antrenman yapan yüzücüler uykuyu en çok kısaltan gruplar arasındadır.
Üniversiteli basketbolcularda gece uykusunun 5–7 hafta uzatılması sprint süresini ve şut isabetini iyileştirmiştir (Mah ve ark., 2011).
Ancak bu çalışma 11 oyuncuyla ve kontrol grubu olmadan yapılmıştır; 14–17 yaş yüzücülerde uyku eğitiminin etkisine dair veri sınırlıdır.
Bu çalışmada dört haftalık uyku hijyeni eğitiminin genç yüzücülerde uyku süresine ve 100 m serbest stil derecesine etkisi incelenecektir.
Gerekçe örneğindeki çalışma. Bulgusu güçlü görünüyor; deseni ise bir sonraki önerinin neden gerekli olduğunu gösteriyor.
Katılımcı: Stanford Üniversitesi erkek basketbol takımından 11 oyuncu (yaş ort. 19,4).
Desen: Tek grup. Önce 2–4 hafta alışılmış uyku, sonra 5–7 hafta uyku uzatma (her gece en az 10 saat yatakta kalma hedefi).
Ölçüm: her antrenman sonrası zamanlı sprint, serbest atış ve üçlük isabeti.
Gece uykusu ortalama yaklaşık 1 saat 50 dakika uzadı.
Sprint süresi (sn) 0,7 sn kısaldı: daha hızlı.
Serbest atış isabeti; üçlük isabeti de %9,2 arttı.
Jüri öneriyi en çok yöntemden puanlar (100 puanın 30'u). Altı alt başlığın her biri, başka biri okuduğunda çalışmayı aynen tekrarlayabileceği kadar açık yazılır. Örnek cümleler yüzücü önerisinden.
Desen bir zevk meselesi değildir; sorunun kalıbı deseni belirler. Önce sorunuzun hangi satıra düştüğünü bulun.
Uygulamayı öğretmen yapıyor (deney), kontrol grubu da var. Ama şubeler hazır gruplar; öğrenciler kurayla atanamıyor. Kontrol grubu var, seçkisiz atama yok: yarı deneysel. Şubeler başlangıçta farklı olabileceği için öntest şarttır.
Hesabı istatistik dersinde yapacaksınız. Öneride yalnız hangi analizin neden seçildiği yazılır. Anlamlılık düzeyi çoğunlukla 0,05 alınır; yanına etki büyüklüğü eklenir (Hafta 11).
Her satır bir iş paketi, her sütun bir ay. Jüri bu tabloya bakıp "Bu iş bu sürede biter mi?" sorusunu cevaplar. Tabloya "Gantt şeması" da denir.
Lisans önerisinde bütçe küçüktür; ama her kalem bir yöntem adımına bağlanır. Risk tablosu ise "işler ters giderse ne yapacaksın?" sorusunun cevabıdır.
Var olan olanak: fakülte laboratuvarındaki fotosel, sıçrama matı, el dinamometresi. Öneride "mevcut olanak" diye yazılır, satın alınmaz.
Sarf malzemesi: kafein ve plasebo kapsülü, laktat ölçüm şeridi, anket basımı.
Diğer: kulübe ulaşım, katılımcıya su ve ara öğün.
Ölçüt: "Bu kalem olmazsa hangi ölçüm yapılamaz?" Cevabı yoksa kalem çıkarılır.
Fizibilite (yapılabilirlik), önerinin elinizdeki süre, katılımcı ve araçla bitirilebilmesidir. Soldaki fikirler kötü değil; bir lisans projesine büyük.
Büyük: Türkiye'deki bütün elit güreşçilerde bir yıllık kilo düşürme izlemi
Yapılabilir: Bir ilin iki kulübündeki 20 genç güreşçide yarışma öncesi 7 günlük vücut ağırlığı değişimi ve sıvı alımı
Büyük: Futbolda sakatlıkların nedenleri
Yapılabilir: Bir amatör ligdeki 6 takımda bir sezon boyunca sakatlık sıklığının ve ısınma programı uygulamasının kaydı
Büyük: Egzersizin yaşlılara etkisi
Yapılabilir: Bir huzurevinde 65 yaş üstü 24 gönüllüde 8 haftalık sandalye egzersizinin 30 saniye otur-kalk testine etkisi
FIFA 11+ ısınma programının sınandığı Norveç çalışması. Önerinin neden önceden ve ayrıntılı yazıldığını en iyi bu çalışma gösterir.
Soru: Yapılandırılmış ısınma programı genç kadın futbolcularda sakatlığı azaltır mı?
Desen: küme randomize kontrollü deneme. Kura oyuncuya değil kulübe çekildi; çünkü ısınma takımca yapılır.
Katılımcı: 125 kulüp (65 uygulama, 60 kontrol), 13–17 yaş 1.892 oyuncu, 8 aylık sezon.
Birincil sonuç (bacak sakatlığı): uygulama grubunda sakatlık hızı kontrolün %71'i. Güven aralığı 0,49–1,03; 1'i içerdiği için "fark yok" ihtimali dışlanamadı.
Ağır sakatlık yaklaşık %45 daha az; aşırı kullanım sakatlığı 0,47 (yaklaşık yarıya indi).
Aynı yedi kutu; dört farklı soru, dört farklı desen. Kendi önerinize en yakın olanı model alın.
İkisi de "uygularsam değişir mi?" diye soruyor. Fark: A'da her sporcu iki koşulu da yaşıyor; B'de hazır şubeler karşılaştırılıyor.
İkisinde de araştırmacı hiçbir şey uygulamıyor. C anlamı, D sıklığı arıyor; ikisi de neden-sonuç cümlesi kuramaz.
Her hata bir haftanın konusuna geri döner. Önerinizi teslim etmeden önce bu sekiz satırı tek tek kontrol edin.
1 · Soru çok geniş ("sporun gençlere etkisi") → tek uygulama, tek katılımcı grubu, tek birincil sonuç. H2
2 · Ölçüm belirsiz ("performans ölçülecek") → testin adı, birimi, protokolü, güvenirlik kaynağı. H4, H6
3 · Desen soruya uymuyor (anketle "etkiler mi?") → ya deney kur ya "ilişkili mi?" diye sor. H8, H9
4 · Sayının gerekçesi yok ("30 kişi yeterlidir") → güç analizi ya da benzer çalışmalara dayanak. H7
5 · Kontrol grubu yok → kontrol grubu, çapraz desen ya da sınırlılıklarda açıkça yazmak. H9
6 · Etik eksik (18 yaş altında yalnız sporcunun imzası) → kurul onayı, veli onamı ve çocuğun rızası. H12
7 · Gerekçe kaynaksız → en az 3 hakemli kaynakla bilinen ve eksik. H5
8 · Sonuç baştan yazılmış ("etkili olduğu gösterilecektir") → "etkisi incelenecektir". H3
Soldaki öneri bir öğrenciden geldi. Dört başlıkta sorunu önce kendiniz bulun, sonra cevabı açın.
Başlıkta uygulama, sonuç değişkeni ve katılımcı yok. "Performans" hangi performans? Örnek: "Sekiz haftalık futbol antrenmanının sedanter üniversite öğrencilerinde 20 m mekik koşusu skoruna etkisi".
"Kanıtlamak" ve "çok faydalı" sonucu baştan yazıyor. Doğrusu: "… etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır."
Salondakiler zaten aktif (seçim yanlılığı, H7). Anket "etki" sorusunu cevaplayamaz; kontrol gruplu bir deney gerekir. 30'un gerekçesi yok.
Hangi test, hangi birim? "Yorumlanacak" bir analiz değildir: ör. eşleştirilmiş t testi ve Cohen d. Etik kurul, aydınlatılmış onam ve risk tamamen eksik.
TÜBİTAK'ın 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı'na lisans öğrencileri bir danışman öğretim üyesiyle başvurabilir. Başvuru formu, bu derste kurduğunuz yedi kutunun neredeyse aynısıdır.
Zayıf: "Bu çalışma spor bilimlerine katkı sağlayacaktır."
Güçlü: "Sonuçlar iki kulübün antrenörleriyle paylaşılacak, ulusal bir kongrede bildiri olarak sunulacak; fark bulunursa uyku eğitimi kulübün yaz kampı programına eklenecektir."
Öneride henüz veri yoktur: geçmiş zaman ("bulunmuştur") olamaz. "Kanıtlayacaktır" sonucu baştan yazar. "Herkesçe bilinen" kaynağa değil kanıya dayanır (Hafta 1). D, ne yapılacağını ve neyle karşılaştırılacağını gelecek kipiyle söyler.
Sunum, önerinin kısa hâli değil; dinleyiciye tek bir soruyu ve onu nasıl cevaplayacağınızı anlatmaktır.
Her slayt için yaklaşık bir dakika. Okumak yerine anlatın; slaytta cümle değil, ana fikir ve görsel olsun.
Her biri bir haftanın konusu. Cevabınız hazırsa, öneriniz sağlamdır.
Toplam 100 puan. Her ölçüt dönem boyunca yaptığınız bir haftalık görevin karşılığı.
Her adımın altında hafta ve araç bağlantısı: Soru Kurucu (H2), Arama Dizesi (H5), Test-Tekrar (H6), Güç Analizi (H7), Rastgele Atama (H9), p-Hacking (H12), APA Cümlesi (H13). Örnek olarak ilk 4 adım işaretli.
Durum %33 (12 adımın 4'ü). Teslime 10 hafta kala araç sıradaki üç adıma yaklaşık 1'er hafta veriyor. Anlamı: öneri için 1–8. adımlar gerekir; 9–12. adımlar çalışma yapıldıktan sonra gelir. Ölçüt: öneri tesliminde ilk 8 adım tamam.
"Teslime kalan hafta" kutusuna 1 yazın: süreler yarım haftaya iner ve araç "kalan iş sıkışık; danışmanınızla konuşun" uyarısı verir.
Akılda kalsın: "Ece ve Mert bu panonun 12 adımının hepsini yaptı. Sizin önerinizde ilk sekiz adım tamamsa teslime hazırsınız; geri kalanı çalışmayı yaptığınızda gelir."
Antrenör olduğunuzda her gün yeni bir yöntem, yeni bir ürün, yeni bir "kesin işe yarar" duyacaksınız.
Öneri bir soruyu sorar; sonucu bilseydik araştırmaya gerek olmazdı.
Beş dakikada tek bir soru ve onu nasıl cevaplayacağınız anlatılır.
Jüri soruları önerinin zayıf yerini gösterir; hazırlıklı olmak öneriyi güçlendirir.
Küçük ama yapılabilir bir öneri, büyük ama yapılamayan bir öneriden değerlidir.
Dört son adım.
12 adım, her biri bir haftaya ve bir araca bağlı; kalan süreye göre takvim.
Aç → HesaplayıcıÖnerinin 1. kutusu: dört parçalı soru ve beş ölçüt.
Aç → HesaplayıcıJürinin "kaç kişi yeterli?" sorusunun cevabı.
Aç → HesaplayıcıÇalışma yapıldıktan sonra bulgunun tek cümlesi.
Aç →