Hızlı, zahmetsiz ve "garantili" bir sonuç.
Akademik suistimal, savunmada cevaplanamayan sorular ve öğrenilmemiş bir beceri.
Uygulanabilir bir bitirme projesi nasıl önerilir, yürütülür ve savunulur?
Giriş: neden? Yöntem: nasıl? Bulgular: ne bulundu? Tartışma: ne anlama geliyor?
İtalik p, kesin değer ve baştaki sıfır olmadan: p = .013.
Hipotez ve analiz planı veri toplanmadan kayda geçirilir; sonradan hipotez kurmayı ve seçici raporlamayı önler.
Sporcuları ölçtünüz. Sonra kontrol grubu olmadığını, testin güvenirliğinin bilinmediğini ve etik onam alınmadığını fark ettiniz. Veri kullanılamaz.
Soru, desen, örneklem, ölçüm, analiz ve etik iki sayfada yazıldı. Danışman ve etik kurul eksikleri veri toplamadan önce gördü.
Araştırmanın ne, neden, nasıl yapılacağını anlatan kısa plan.
Projeyi yönlendiren ve onaylayan öğretim üyesi.
İyi bir sorunun beş ölçütü: yapılabilir, ilginç, yeni, etik, ilgili.
Etkiyi yakalamak için kaç katılımcı gerektiğini hesaplamak.
Her adımın hangi haftalarda yapılacağını gösteren plan.
Metnin başka kaynaklarla örtüşen kısımlarını gösteren yazılım çıktısı.
Projenin jüri önünde sunulup sorulara cevap verilmesi.
Projeyi değerlendiren öğretim üyeleri kurulu.
0 ile 1 arasında bir sayı. Koo ve Li (2016): 0,50 altı zayıf, 0,50–0,75 orta, 0,75–0,90 iyi, 0,90 üstü mükemmel. 0,95 çok tutarlı bir ölçümdür.
Aynı kişinin aynı testteki doğal dalgalanması, test birimiyle. Dikey sıçramada SEM = 1,1 cm ise ölçümün kendi payı yaklaşık 1 cm.
Değişimin ölçüm hatası olmadığını söylemek için gereken en küçük fark: 1,96 × √2 × SEM = 1,96 × 1,41 × 1,1 ≈ 3,1 cm. Ali 2 cm arttıysa bu hata payının içindedir.
Sahada işe yarayan en küçük değişim. Yaygın kural: gruplar arası SS'nin 0,2 katı. SS = 5 cm ise SWC = 1 cm.
Bitirme projesi nedir, sekiz adım, FINER, öneri, sorular ve güç.
Bilimsel araştırma sürecini anlama ve uygulama kapasitesini belgeler
Belirli bir konuda mevcut bilimsel literatürü sistematik tarama ve sentezleme becerisi
Lisans programından mezun olmak için yasal zorunluluk (AYBÜ Lisans Yönetmeliği)
Her öğrenciye 7. yarıyılda bir öğretim üyesi danışman atanır; format, Fakülte Yönetim Kurulu'nca belirlenen yazım kurallarına uygun olmalıdır.
Bir yılda, ulaşabileceğiniz katılımcıyla, fakültedeki cihazlarla yapılabilir mi?
Siz ve antrenörler cevabı merak ediyor mu?
Bir boşluğu dolduruyor mu, farklı bir grupta doğruluyor mu?
Katılımcı için risk kabul edilebilir mi? Etik kurul onaylar mı?
Sonuç, sahada bir kararı değiştirebilir mi?
Katılımcı, müdahale, karşılaştırma ve sonuç yazılmadan FINER değerlendirilemez.
F: Feasible, yapılabilir. Bir yılda (iki dönem), ulaşabileceğiniz katılımcılarla ve elinizdeki ekipmanla bitebilecek mi? En çok projeyi bu ölçüt düşürür. I: ilginç, N: yeni, E: etik, R: ilgili.
PICO ve hipotez (Hafta 2–3)
3–5 gerçek kaynakla boşluk (Hafta 5)
Deneysel, ilişkisel, nitel ya da güvenirlik (Hafta 6, 8–10)
Dahil etme ve dışlama ölçütleri, örneklem gerekçesi (Hafta 7)
Test protokolü ve güvenirliği (Hafta 6)
Hangi test, hangi etki büyüklüğü (Hafta 8–9)
Onam, risk, KVKK planı (Hafta 12)
Haftalara bölünmüş iş planı
Katılımcı kaybı, cihaz arızası: B planı nedir?
Aynı sporcular iki koşulda (ör. programdan önce ve sonra) ölçülür. Her kişi kendi kontrolüdür.
Grubun yarısı önce A sonra B, yarısı önce B sonra A yapar. Yorgunluk ve öğrenme sıra etkisini dengeler. İki koşul arasına yeterli dinlenme konur.
Bir test aynı kişilerde iki kez uygulanır; ICC ve SEM hesaplanır. Yeni bir etkiyi sınamaz ama testin kendisi için değerli bilgi verir.
"Pliometrik antrenmanın futbolcuların performansına etkisi."
Hangi futbolcu? Hangi performans? Ne kadar süre? Neye göre?
"14–16 yaş erkek futbolcularda, haftada iki gün 8 haftalık pliometrik antrenman, olağan antrenmana göre aktif sıçrama (CMJ) yüksekliğini artırır mı?"
Grup başına 26 futbolcu bulamıyorsanız: aynı kişilerde tekrarlı ölçüm (çapraz desen), ya da bir testin güvenirlik çalışması. İkisi de bir bitirme projesi için tam ve saygın bir çalışmadır.
Gerçekte bir etki varsa, çalışmanın onu yakalama olasılığı. %80 güç: aynı çalışmayı 10 kez yapsanız 8'inde etkiyi görürsünüz.
Gerçekte etki yokken yanılıp "etki var" deme olasılığı. .05: etkisiz 100 çalışmanın 5'inde.
Fark bölü standart sapma. SS 3 cm ise d = 0,5, yani 1,5 cm fark. d = 0,8 (büyük etki) için 2,4 cm.
Bunu gizlemeyin, gerekçelendirin (Lakens, 2022): "Takımda 18 sporcu var; bu sayıyla ancak dz ≈ 0,7 ve üzeri etkiler %80 güçle yakalanabilir." Sonuç, güven aralığıyla raporlanır.
Soru, desen, örneklem, ölçüm, analiz, etik ve takvim iki sayfada yazılır. Hata çizimde düzeltilirse ucuzdur, veri toplandıktan sonra düzeltilemez.
Soru yapılabilir, ilginç, yeni, etik ve sahayla ilgili olmalı. Geniş konu yerine "14–16 yaş futbolcularda 8 haftalık pliometri CMJ'yi artırır mı?" gibi dar soru seçilir.
Aynı kişiyi iki kez ölçen desen 15–34 kişiyle yapılır; iki ayrı grup 52–128 kişi ister. Ulaşabildiğiniz sayı sınırlıysa bunu gizlemeyin, gerekçelendirin.
FINER: iyi bir sorunun beş ölçütü. PICO: katılımcı, müdahale, karşılaştırma ve sonuç. Güç analizi: etkiyi yakalamak için kaç kişi gerektiğini hesaplamak. Tekrarlı ölçüm: aynı kişilerin birden çok ölçülmesi. G*Power: bu hesabı yapan ücretsiz program. CMJ: aktif sıçrama testi: aşağı çömelip yukarı sıçrama.
Proje türleri, yapı, biçim, kapak, beyan, özet, bulgu, tartışma ve kaynak yazılımları.
"8 Haftalık Kuvvet Antrenmanının Genç Haltercilerde Koparma Performansına Etkisi" (n=24)
"Türkiye Süper Lig'inde Hücum Organizasyonlarının Gol ile Sonuçlanma Oranları"
"Dayanıklılık Sporlarında HIIT Antrenman Protokolleri: Sistematik Derleme"
"Genç Sporcularda Mental Dayanıklılık ve Yarışma Kaygısı İlişkisi"
| Özellik | AYBÜ Standardı |
|---|---|
| Süre | 1 akademik yıl (2 yarıyıl) |
| Sayfa Sayısı | 30-50 sayfa (kaynaklar hariç) |
| Proje Türü | Betimsel çalışma, güvenirlik çalışması veya küçük deney; örneklem gerekçelendirilir |
Kapak, onay, beyan, teşekkür, özet, abstract
Giriş → Genel Bilgiler → Yöntem → Bulgular/Tartışma → Sonuç
Alfabetik sırayla, dergi/kitap/tez formatında
Etik kurul onayı, anket/ölçek, özgeçmiş
Giriş "Neden bu araştırmayı yaptık?" sorusuna, Yöntem "Nasıl yaptık?" sorusuna, Bulgular/Tartışma "Ne bulduk ve ne anlama geliyor?" sorusuna cevap verir — jüri önce ön sayfalara bakar.
| Öğe | Standart |
|---|---|
| Font | Times New Roman, 12 punto |
| Kenar Boşlukları | Sol 4 cm (ciltleme için), diğerleri 2,5 cm |
| Paragraf Girintisi | 1 Tab (1,27 cm) — Space tuşu kullanma! |
| Hizalama | İki yana yasla (Justify) |
| Satır Aralığı | 1,5 satır (kaynakça/tablo içi: 1,0) |
| Hece Bölme | YAPMA — Word'de "Otomatik hece bölme" kapatın |
1. Düzey: BÜYÜK HARF, KALIN, ortalı — "1. GİRİŞ" · 2. Düzey: İlk Harfler Büyük, Kalın, sola dayalı — "1.1. Araştırmanın Amacı" · 3. Düzey: küçük harf, kalın — "1.1.1. spesifik hedefler"
Kritik uyarı: İmza mavi mürekkep kalemle el yazısıyla atılmalıdır. Dijital imza veya siyah kalem kabul edilmez.
İsteğe bağlı, max 1 sayfa, kişisel ve samimi olmalıdır — danışman, jüri, aile ve destek verenlere teşekkür edilir.
Max 300 kelime, 1 sayfa — Word Count ile kontrol edin
Times New Roman 12 pt — ana metinle aynı
Tek paragraf, girintisiz (blok metin)
1,5 satır — ana metinle tutarlı
| Grup | Ön-test (cm) | Son-test (cm) | Değişim |
|---|---|---|---|
| Deney (n=20) | 45.2±3.1 | 47.9±3.3 | +6.0% |
| Kontrol (n=20) | 44.8±2.9 | 45.3±3.0 | +1.1% |
"Son testte deney grubunun sıçraması kontrol grubundan 2.6 cm yüksekti, t(38) = 2.61, p = .013, d = 0.82." (Öğretim amaçlı örnek. Yüzdeler tabloda olduğu için metinde tekrarlanmaz; p değeri gruplar arası karşılaştırmada verilir.)
"Bulgumuz meta-analiz sonuçlarıyla uyumludur (Markovic, 2007)" ya da "Yazar (yıl) farklı bir sonuç bildirmiştir; bunun nedeni … olabilir"
Bulguların altında yatan fizyolojik/biyomekanik mekanizmayı açıklayın
Antrenörler, sporcular veya klinisyenler için ne anlama geldiğini belirtin
| Yazılım | Fiyat | Özellikler |
|---|---|---|
| Zotero | Ücretsiz | Açık kaynak, tarayıcı eklentisi, Word entegrasyonu, sınırsız yerel depolama |
| Mendeley | Ücretsiz | Elsevier ürünü, PDF okuyucu, 2GB bulut depolama |
| EndNote | Ücretli | Profesyonel seviye, Web of Science entegrasyonu, kurum lisansı gerekir |
Uzman okurlar yapay zekâ kullanım düzeyini şans düzeyinde tahmin etti.
Araçlar koşulları ayırt etti ama verdikleri yüzdeler birbirini tutmadı.
Dedektör sonucu tek başına karar için kullanılmamalı.
Ön sayfalar (kapak, beyan, özet), proje metni (Giriş, Yöntem, Bulgular/Tartışma, Sonuç), kaynaklar ve ekler. Jüri önce ön sayfalara bakar.
Font, kenar boşluğu, satır aralığı ve başlık düzeyleri fakülte kılavuzundadır. Beyan sayfası mavi kalemle el imzalı olur; özet 300 kelimeyi aşmaz.
Tabloya sayılar, metne yalnız ana karşılaştırma yazılır. Tartışmada bulgu literatürle, mekanizmayla ve sahadaki anlamıyla bağlanır.
Abstract: özetin İngilizcesi. Blok metin: ilk satırı girintisiz tek paragraf. Kaynakça: kullanılan kaynakların listesi. Ek: ana metne sığmayan belgeler (onam formu, ölçek). Zotero, Mendeley, EndNote: kaynakçayı otomatik hazırlayan programlar.
Etik kurul, intihal, benzerlik, takvim, son kontrol, savunma ve jüri.
Çalışma planını katılımcıya zarar verir mi diye inceleyen bağımsız komisyon. Onay çıkmadan ölçüm yapılmaz.
Katılımcıya ne yapılacağı, riskler ve istediği an çekilebileceği yazılı anlatılır; imzası alınır. 18 yaş altında veli onamı ile çocuğun kendi rızası gerekir.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. Ad yerine kod yazılır (K01, K02); kimliği belli eden bilgi paylaşılmaz.
Turnitin gibi yazılım metni başka metinlerle karşılaştırır. %12, metnin %12'sinin bir yerle eşleştiğini söyler; bu tek başına intihal demek değildir.
Araştırma planı + onam formu
Form + komisyon sunumu
Komite toplantısı (2-6 hafta)
Veri toplama başlayabilir
18 yaş altı katılımcılar için veli/vasi onayı VE çocuğun kendi rızası gereklidir. Protokolde değişiklik olursa etik kurula yeniden başvurulmalıdır.
En açık tür — Turnitin gibi yazılımlarla kolayca tespit edilir
Kelimeleri değiştirip kaynak göstermemek — yine intihaldir
Kendi yayımlanmış çalışmanızı kaynak göstermeden tekrar kullanmak
Turnitin, iThenticate, Compilatio, Unicheck. Şüphe durumunda kaynak göstermek her zaman daha güvenlidir.
%9 benzerlik, ama tamamı tek bir tezden alınmış iki paragraf. Kaynak gösterilmemişse intihaldir.
%24 benzerlik; çoğu kaynakça, tırnak içindeki alıntılar ve standart test adları. Filtreler açılınca oran düşer.
Tek kaynaktan gelen büyük bloklar, dağınık küçük eşleşmelerden daha önemlidir.
Tek bir ulusal yüzde yoktur. Fakültenizin güncel kuralını danışmanınızdan öğrenin.
Güvenilir değildir; tek başına kanıt sayılmaz (Weber-Wulff ve ark., 2023). Asıl güvence, kullanımı beyan etmektir.
Benzerlik yazılımı yalnız eşleşen metni gösterir; yeniden ifade edilmiş intihali, fikir intihalini ya da yapay zekâ metnini kaçırabilir, kaynakçayı ise "benzer" sayabilir. Rapor satır satır okunur.
Örnek: ilk 4 adım tamam → %33. Sıradaki adımlar ve tahmini süreleri listeleniyor.
Her adımın yanında ilgili hafta ve araç var: güç analizi, test-tekrar, APA cümlesi...
"Teslime kalan hafta"yı 4 yapın: takvim uyarısı ne diyor?
Kendi projenizi işaretleyin; eksik üç adımı danışmanınızla paylaşın.
Format kurallarına uygunluk, kaynakça eksiksiz, etik kurul onayı eklerde, beyan sayfası mavi kalemle imzalı
Kılavuzda istenen dijital kopya (ör. CD ya da PDF) ve basılı nüsha hazır, özgeçmiş güncel, içindekiler sayfa numaralarıyla eşleşiyor, özet/abstract 300 kelime sınırında
Mezuniyet dilekçesi → danışman onayı → Enstitü/Fakülte Yönetim Kurulu onayı → diploma hazırlama (2-4 hafta) → diploma teslimi (kimlik ibrazıyla).
Tek slaytta: neden ve ne sordunuz?
Desen, katılımcı, ölçüm, güvenirlik
Bir grafik, etki büyüklüğü ve güven aralığı
Antrenöre ne söylersiniz? Sınırlılık ne?
Uydurmayın. "Bunu incelemedim; şu analizle kontrol ederdim" demek, jürinin gözünde bilimsel olgunluktur.
Boşluğu ve sahadaki problemi tek cümlede söyleyin.
Güç analizi ya da ulaşılabilir sayı ve bunun sonuca etkisi.
ICC, SEM, MDC₉₅: kendi ölçümünüz ya da literatürden (Hafta 6).
Anlamlı olmamak etkinin olmadığını göstermez. Güven aralığına bakın.
Karıştırıcı değişkenler ve desenin bunları nasıl kontrol ettiği (Hafta 4, 9).
Değişim en küçük değerli değişimi (SWC) aşıyor mu?
İnsan katılımcılı her çalışma veri toplamadan önce etik kuruldan onay alır. Onay 4–8 hafta sürebilir; takvime baştan yazılır.
Benzerlik yüzdesi karar değil ipucudur. Kaynaksız tek bir blok, %9'da bile intihaldir; kaynakçadan gelen %24 ise sorun olmayabilir. Raporu satır satır okuyun.
Kısa bir sunumu jüri soruları izler: neden bu konu, örneklem neden bu kadar, ölçüm güvenilir mi, antrenöre ne söylersiniz? Bilmediğinizi uydurmadan söyleyin.
Protokol: araştırmanın adım adım yazılı planı. Paraphrasing: bir metni kendi kelimelerle yeniden yazmak; kaynak gösterilmezse yine intihaldir. Öz-intihal: kendi yayımlanmış metninizi atıfsız yeniden kullanmak. Jüri: projeyi değerlendiren öğretim üyeleri. SWC: sahada işe yarayan en küçük değişim.
Güncel tartışma, mitler, Performans Merkezi, görev ve tartışma.
Bitirme projesinde FINER'in en önemli harfi yapılabilirliktir: bir yılda, ulaşılabilir katılımcı ve cihazla.
Anlamlı olmamak etkinin olmadığını göstermez; iyi tasarlanmış, dürüst raporlanmış çalışma başarılıdır.
Oran bir ipucudur; kaynaksız tek bir blok, düşük oranda bile intihaldir.
Tekrarlı ölçüm ya da güvenirlik çalışması az kişiyle tam ve saygın bir bitirme projesidir.
Pliometri ve kuvvet projeleri.
Aç → ÖlçümGüvenirlik çalışması için uygun.
Aç → ÖlçümSürat projeleri.
Aç → ÖlçümAnaerobik güç, çapraz desen.
Aç → İzlemeAntrenman yükü projeleri.
Aç → İzlemeİlişkisel projeler.
Aç → ÖneriÖrneklem gerekçesi.
Aç → YöntemICC, SEM, MDC₉₅.
Aç → TartışmaPratik anlamlılık.
Aç →Soru, desen, örneklem ve ana bulgu: bir dakikada.
Jüri: "Neden bu kadar katılımcı? Ölçüm ne kadar güvenilir?"
Jüri: "Etki büyüklüğü ve güven aralığı ne söylüyor?"
Jüri: "Sonucu kime genelleyebilirsiniz?" Rolleri değiştirin.
| Ölçüt | 1 · Gelişiyor | 2 · Yetkin |
|---|---|---|
| Öneri | Dokuz başlığın bir kısmı eksik. | Dokuz başlık eksiksiz; soru PICO biçiminde, gerekçe 3–5 gerçek kaynağa dayanıyor. |
| Yöntem ve örneklem | Ölçüm var, güvenirlik ya da örneklem gerekçesi yok. | Örneklem güç analiziyle ya da ulaşılabilir sayıyla gerekçelendirilmiş; her ölçümün protokolü ve güvenirliği yazılmış. |
| Takvim ve risk | Takvim var, B planı yok. | 28 haftalık gerçekçi takvim ve somut bir B planı yazılmış. |
| Sunum ve akran puanı | Sunum süreyi aşmış ya da FINER puanı gerekçesiz. | 5 dakika, en fazla 5 slayt; arkadaşın önerisi FINER ile gerekçeli puanlanmış. |
Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.
Bu yolun akademik, etik ve hukuki riskleri neler? Savunmada ne olur?
Asıl sorun zaman mı, desen mi? Proje nasıl küçültülebilir?
Kalan iki ayda yapılabilecek dürüst bir B planı yazın (ör. güvenirlik çalışması).
"Herkes bir şekilde hallediyor. Mezun olmamız lazım."
Arkadaşınızın baskısını anlayan ama dürüst ve yapılabilir bir yol gösteren iki cümle.
1. Benzerlik yazılımı neyi gösterir?
Rapor eşleşmeleri gösterir; yorum ve karar, eşleşen kısımlar satır satır okunarak verilir.
2. Cheng ve ark. (2025) insan okurların yapay zekâ metnini tanıma doğruluğunu nasıl buldu?
Okurların doğruluğu %19; dedektörler koşulları ayırt etti ama birbirini tutmadı.
Ana akışta anlatılanların başka biçimde yinelenmesi; derste atlanabilir, evde okunabilir.
300 kaynağın 165'inde künye hatası vardı.
85 kaynak tamamen uydurmaydı: böyle bir makale yok.
Hata oranı modelden modele çok değişti. Hangi model olursa olsun kaynak tek tek doğrulanmalı.
Bitirme projenizin kaynakçasındaki her kaynağı doğrulamak için bir kontrol listesi yazın: hangi veritabanında, neyi (yazar, yıl, DOI, başlık) karşılaştıracaksınız?