Düzgün biçimlenmiş, APA uyumlu görünen bir kaynak listesi.
Kaynağın gerçekten var olup olmadığı, hakemli olup olmadığı ve iddiayı gerçekten söyleyip söylemediği.
Doğru yerde nasıl arar, bulduğumuzu nasıl sınarız?
Nominal → sıralı → eşit aralıklı → oran. Her basamak daha fazla istatistiğe izin verir.
Hem bağımsız hem bağımlı değişkenle ilişkili olan ve kontrol edilmesi gereken değişkendir. Örnek: aynı yaş grubunda sprint farkını açıklayabilecek olgunlaşma düzeyi.
Kontrolünüz dışındaysa sınırlılık, bilinçli seçiminizse sınırlama, sınamadan doğru kabul ediyorsanız varsayım.
Reklam, blog, satış sayfası ve haber karışık gelir. Sıralamayı popülerlik belirler, kanıt değil.
Akademik yayınları bulur ve atıf sayısını gösterir. Ama hakemli olmayan ve yırtıcı dergi yayınları da listelenir.
PubMed, SPORTDiscus, Web of Science, Scopus, TR Dizin: seçilmiş dergiler, kontrollü anahtar kelimeler, filtreler.
Başlangıç için Google Akademik olabilir; bir tezin kaynakçası ise veritabanı taramasına dayanır.
Bir konuda yayımlanmış bilimsel çalışmaların tamamı.
Veriyi toplayan araştırmacının kendi makalesi.
Başka çalışmaları özetleyen derleme, kitap.
Makaleleri yayından önce bağımsız uzmanlara inceletilen dergi.
Makaleleri dizinleyen arama sistemi: PubMed, SPORTDiscus, TR Dizin.
Aramada kullanılan terim; eş anlamlılarıyla birlikte düşünülür.
AND daraltır, OR genişletir, NOT dışlar.
Ücret karşılığı, gerçek hakemlik yapmadan yayımlayan dergi.
Cümlenin sonundaki (Bramer ve ark., 2017) gibi parantez, bilginin kimden geldiğini söyler. Atıf, o bilginin sizin olmadığını gösterir.
Yazar, yıl, başlık, dergi, cilt ve sayfa. Metindeki her atıf burada karşılığını bulmalıdır; metinde geçmeyen kaynak da burada yer almamalıdır.
10. ile başlayan benzersiz bir koddur. doi.org/ adresinin sonuna yazılınca makalenin kendi sayfası açılır. CrossRef bu kayıtları tutan ortak sistemdir.
Yapay zekâ sohbet araçları yazıyı tahmin ederek üretir. Halüsinasyon, bu araçların var olmayan bir makaleyi tam bir künyeyle, inandırıcı biçimde yazmasıdır. Bu yüzden her kaynağın DOI'si ya da PubMed kaydı açılır.
Literatür tarama nedir, sentez türleri, kaynak taksonomisi, gri literatür, hakemlik.
Yazar önemli bulduğu çalışmaları seçer ve yorumlar. Hızlıdır; ama hangi çalışmaların seçildiği yazarın gözüne bağlıdır.
Soru, veritabanları ve dahil etme ölçütleri önceden yazılır; bulunan her çalışma tek tek değerlendirilir. Başka biri aynı adımlarla aynı çalışmalara ulaşmalıdır.
Benzer çalışmaların sonuçları istatistikle ortak bir değere birleştirilir; büyük çalışma daha ağır sayılır. Sonuç çoğunlukla etki büyüklüğü (d) ile verilir: 0,2 küçük, 0,5 orta, 0,8 büyük.
RCT (randomize kontrollü çalışma): 24 futbolcunun 12'si kreatin, 12'si şeker hapı alır; kimin hangi gruba gireceğini yazı-tura gibi rastgele bir yöntem belirler. Yayın yanlılığı: "etki yok" bulan çalışmalar dergilerde daha zor yer bulur; bu yüzden yalnız dergilere bakan bir tarama etkiyi olduğundan büyük gösterebilir.
Literatür tarama, bilimsel bilginin kümülatif doğasını yansıtır: her yeni araştırma, önceki bulguların üzerine inşa edilir. Cooper (1988), literatür taramalarını amaçlarına göre sınıflandıran klasik bir taksonomi önermiştir.
Cooper (1988): Mevcut literatürün eksik kaldığı noktaların sistematik tespiti.
Torraco (2005): Araştırmanın kavramsal temellerinin kuramsal literatüre dayandırılması.
Geçmiş çalışmalardaki araştırma tasarımı, ölçüm aracı ve analiz yönteminin değerlendirilmesi.
"Pliometrik antrenmanın sıçrama performansına etkisi" konusunda 30 çalışma varsa ama hiçbiri 14 yaş altı çocuklarla çalışmamışsa, bu bir araştırma boşluğudur — tez konunuz olabilir.
| Tür | Amaç | Yöntem | Spor Örneği |
|---|---|---|---|
| Anlatı derlemesi narrative review | Genel bakış sağlama | Esnek, seçici, uzman görüşü ağırlıklı | "Futbolda kuvvet antrenmanı" genel makale |
| Sistematik derleme systematic review | Önyargısız, kapsamlı sentez | PRISMA protokolü (Page ve ark., 2021) | Sprint antrenmanının etkileri — 50 çalışma |
| Meta-analiz meta-analysis | İstatistiksel birleştirme | Cochrane Handbook (Higgins ve ark., 2023) | 30 çalışmadan ortak etki büyüklüğü: d=0,85 |
| Kapsam derlemesi scoping review | Araştırma alanını haritalama | Arksey & O'Malley (2005) çerçevesi | "E-spor araştırmaları" — hangi konular var? |
Evrensel bir sayı yoktur; enstitü yazım kılavuzu ve danışman belirler. Lisans projesinde genellikle anlatı derlemesi yeterlidir; yüksek lisans ve doktorada sistematik tarama beklenir. Ölçüt kaynak sayısı değil, taramanın sistematik ve tekrarlanabilir olmasıdır.
| Kaynak Tipi | Tanım | Epistemik Değer | Spor Örneği |
|---|---|---|---|
| Birincil (Primary) | Orijinal ampirik araştırma, ham veri | Yüksek — doğrudan kanıt | RCT çalışması, laboratuvar deneyi |
| İkincil (Secondary) | Birincil kaynakların sentezi | Orta — yorumlanmış kanıt | Sistematik derleme, meta-analiz |
| Tersiyer (Tertiary) | Genel bilgi kaynakları | Düşük — özet bilgi | Ders kitapları, ansiklopediler |
| Gri Literatür | Konvansiyonel yayıncılık dışı (Farace & Schöpfel, 2010) | Değişken — bağlama bağlı | Tezler, konferans bildirileri, teknik raporlar |
APA 7th Edition (2020) standartlarına göre atıf üç türdür: doğrudan alıntı, paraphrase (yeniden ifade) ve özet aktarım — her biri kaynağa yıl ve sayfa bilgisiyle bağlanmalıdır.
Veriyi kendisi toplayan araştırmanın makalesi birincil kaynaktır. Meta-analiz ve ders kitabı başka çalışmaları özetler (ikincil). Video ise bilimsel kaynak sayılmaz.
Yayın yanlılığından kaçınma: Negatif sonuçlu çalışmalar hakemli dergilerde reddedilir, gri literatürde bulunabilir.
Güncellik: Hakemli yayın süreci aylar sürebilir; gri literatür (tez, rapor, bildiri) daha erken erişilebilir.
Yerel bağlam: Türkiye'deki uygulamalara özgü bulgular ulusal tezlerde daha zengin.
Değişken kalite kontrolü: Hakem değerlendirmesinden geçmemiş olabilir.
Erişim zorluğu: Merkezi indeksleme yetersiz, atıf takibi (WoS/Scopus) sınırlı.
Kalıcılık sorunu: Dijital kaynaklar kaldırılabilir; bağlantı kopar (link rot).
Uluslararası dergilerde az kaynak bulabilirsiniz. YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde "güreş" ve "antrenman" sözcükleriyle arama yaparak yerel programları ve sporcu özelliklerini inceleyen lisansüstü tezlere ulaşın. Kaç tez çıktığını ve hangi üniversitelerden geldiğini not edin: bu, alanın haritasıdır.
600.000+ tezYÖK Tez MerkeziGri literatür
Literatür taraması, sorunuzla ilgili çalışmaları sistemli biçimde bulup değerlendirmektir. Önemli olan, başkasının aynı adımlarla tekrarlayabilmesidir.
Birincil kaynak ham kanıtı verir, ikincil kaynak birleştirip yorumlar, ders kitabı özetler. Tez ve rapor gibi gri literatür hakemsiz olabilir ama olumsuz sonuçları da taşır.
Hakemli dergide makaleyi bağımsız uzmanlar inceler; kör hakemlikte bu uzmanlar yazarın kim olduğunu da bilmez. Bu, yayımlanan her şeyin hatasız olduğu anlamına gelmez; yalnızca bir süzgeçten geçtiğini gösterir.
Hakemli değerlendirme (peer review): makalenin yayından önce bağımsız uzmanlarca incelenmesi. Masaüstü reddi: editörün makaleyi hakeme göndermeden reddetmesi. Tersiyer kaynak: ders kitabı, ansiklopedi gibi genel bilgi kaynağı. Gri literatür: tez, bildiri, rapor gibi ticari yayıncılık dışındaki kaynaklar.
Ulusal ve uluslararası veritabanları, yerel-uluslararası denge, çoklu arama.
ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin kataloğu. Egzersiz fizyolojisi ve spor hekimliği makaleleri burada bulunur; kayıtlar MeSH (Tıbbi Konu Başlıkları: PubMed'in ortak etiket sözlüğü) başlıklarıyla etiketlenir.
Kurum aboneliğiyle açılan, çok alanlı kataloglar. Her makalenin kaç atıf aldığını da gösterirler; üniversite ağından ücretsiz kullanılır.
Spor, antrenman ve beden eğitimi yayınlarını toplar; tıp kataloglarında yer almayan spor dergilerini de taşır.
Dizinlenmek: bir derginin bir kataloğa kabul edilmesi. Tekrarlı kayıt: aynı makalenin iki katalogda çıkması. A'da 100, B'de 100 kayıt varsa ve 40'ı ortaksa 100 + 100 − 40 = 160 benzersiz makale kalır; bu ayıklamaya deduplikasyon denir.
| Veritabanı | İçerik Türü | Erişim | Özel Özellikler |
|---|---|---|---|
| ULAKBİM TR Dizin | Türkçe akademik dergiler | Açık erişim | Türkiye'de yayımlanan hakemli dergiler |
| DergiPark | Türkçe bilimsel yayınlar | Açık erişim | 2.500+ dergi, tam metin |
| YÖK Tez Merkezi | Yüksek lisans / doktora tezleri | Kısıtlı / açık | 600.000+ tez, gri literatür kaynağı |
| TÜBİTAK Akademik | Uluslararası veritabanları | Kurumsal abonelik | Web of Science, Scopus erişimi (CAFE) |
YÖK Tez Merkezi'ndeki tezler, dergi makalelerinden çok daha fazla metodolojik ayrıntı içerir — benzer konudaki bir tezin "yöntem" bölümü, kendi tez tasarımınız için model oluşturabilir.
Güreş, cirit, atlı spor gibi Türkiye'ye özgü dallar; Türk popülasyonunun antropometrik/genetik verileri.
Sosyokültürel faktörler (toplumsal cinsiyet, aile desteği) ve yüksek irtifa antrenman merkezleri (Erzurum, Isparta).
Kas fizyolojisi, enerji sistemleri, moleküler adaptasyonlar (mRNA ekspresyonu, protein sentezi).
Yüksek kaliteli RCT'ler (randomize kontrollü çalışmalar, RKÇ), wearable sensors (giyilebilir sensörler), GPS tracking (GPS ile konum izleme), geniş kohort çalışmaları.
Genç futbolcularda kuvvet antrenmanı-sprint ilişkisini araştırırken: uluslararası literatürden evrensel yükleme parametrelerini, ulusal literatürden Türk altyapı sisteminin gerçeklerini alıp sentezleyin.
| Veritabanı | Kapsam | Spor Bilimleri İçin | Özel Özellikler |
|---|---|---|---|
| PubMed/MEDLINE | Tıp ve yaşam bilimleri | Mükemmel | MeSH kontrollü sözlük, ücretsiz |
| Web of Science | Çok disiplinli | Çok iyi | Journal Impact Factor, atıf analizi |
| Scopus | Çok disiplinli, geniş dergi kapsamı | Çok iyi | CiteScore, Author ID sistemi |
| SPORTDiscus | Spora özgü | En iyi | Spor-özel thesaurus, 1800'lerden veri |
Tıp veritabanlarına SPORTDiscus eklenir; Türkiye bağlamı için TR Dizin, DergiPark ve YÖK Tez Merkezi taranır.
1. Adım — Çoklu arama: PubMed 450 + Web of Science 380 + SPORTDiscus 290 = 1.120 makale.
2. Adım — Deduplikasyon (EndNote): Temizleme sonrası 680 benzersiz makale kaldı (%39 duplikasyon — normal bir değer).
3. Adım — Kapsam kazancı: Sadece PubMed kullansaydınız 680'den yalnızca 450'sine ulaşırdınız — %34 kayıp! Çoklu strateji 230 ek makale kazandırdı.
PubMed + Web of Science/Scopus + SPORTDiscus temel üçlüsü; gri literatür için Google Scholar; Türkiye bağlamı için DergiPark + YÖK Tez eklenmelidir.
Hiçbir veritabanı ilgili çalışmaların hepsini taşımaz. Bramer ve ark. (2017) dört kaynağı birlikte kullanınca ilgili çalışmaların yaklaşık %98'ine ulaştı.
PubMed, Web of Science ya da Scopus ve SPORTDiscus temel üçlüdür. Türkiye bağlamı için DergiPark, TR Dizin ve YÖK Tez Merkezi eklenir.
Örnekte üç veritabanı 1.120 kayıt verdi; tekrarlar ayıklanınca 680 benzersiz makale kaldı. Her adımdaki sayı yazılırsa tarama tekrarlanabilir olur.
TR Dizin: TÜBİTAK ULAKBİM'in Türkiye'deki hakemli dergileri topladığı katalog. DergiPark: Türkiye'deki akademik dergilerin açık erişimli yayın platformu. Kapsam: bir veritabanının hangi dergileri taradığı. Deduplikasyon: tekrarlı kayıtları ayıklamak.
PICO ile arama, Boolean, küme diyagramı, ileri teknikler, atıf zinciri, PRISMA.
İlgili makalelerin ne kadarını yakaladınız? 100 ilgili makalenin 90'ı bulunduysa duyarlılık %90'dır. OR ve eş anlamlı sözcük eklemek duyarlılığı artırır.
İlgisiz makalelerin ne kadarı dışarıda kaldı? AND ve tam ifade ilgisizleri eler; ama fazla daraltırsanız ilgili makale de kaçar.
(youth OR adolescent) AND sprint yazılınca önce parantezdeki eş anlamlılar birleşir, sonra sprint şartı gelir. Parantez yoksa arama yanlış sırayla çalışabilir.
MeSH: PubMed'in konu başlığı sözlüğüdür; "idman", "egzersiz", "workout" gibi farklı yazımlar tek başlıkta toplanır. [Title/Abstract]: aramanın yalnız başlık ve özette yapılacağını söyler.
| PICO Bileşeni | Tanım | Örnek Terimler | Boolean Strateji |
|---|---|---|---|
| P — Popülasyon | Hedef grup | adolescent[MeSH], teenager OR youth | OR ile sinonimler |
| I — Müdahale | Müdahale / maruziyet | resistance training, strength training | OR ile varyasyonlar |
| C — Karşılaştırma | Kontrol grubu | control OR placebo | Opsiyonel, genelde ihmal edilir |
| O — Sonuç | Sonuç ölçümü | muscle strength, 1RM | OR ile outcome metrikleri |
Sonuç <10 ise OR ile genişletin, sinonim ekleyin. Sonuç >1000 ise AND ile daraltın, spesifik terimler kullanın.
| Operatör | Küme İşlemi | Etki | Spor Örneği |
|---|---|---|---|
| AND | Kesişim | Sonuç azalır (özgüllük ↑) | HIIT AND adolescent → daha az, daha odaklı sonuç |
| OR | Birleşim | Sonuç artar (duyarlılık ↑) | youth OR adolescent → çok daha fazla sonuç |
| NOT | Fark | Dışlar (dikkat: dışlama yanlılığı) | training NOT doping |
Tek veritabanı ilgili çalışmaların bir kısmını kaçırır (Bramer ve ark., 2017). Çözüm: birden fazla veritabanını birlikte taramak (ör. PubMed + Scopus + SPORTDiscus).
OR, terimlerden herhangi birini içeren her makaleyi getirir; AND ise ikisini birden içerenleri. Bu yüzden OR genişletir, AND daraltır. NOT da dışlayarak daraltır.
"Kreatin ve sprint" örneği hazır. Yalnızca creatine araması PubMed'de ~54 bin sonuç verir (Eylül 2026).
Sprint kavramı AND ile eklenince ~350; sporcu kavramı eklenince ~170 sonuç. AND daraltır.
"Yalnız derleme ve meta-analiz" kutusunu işaretleyin: ~10 sonuç. Önce bunları okuyun.
Kendi sorunuzu PICO'ya bölüp yazın ve PubMed'de aç düğmesine basın. Kaç sonuç geldi?
train* → training, trainer, trained. Duyarlılığı büyük ölçüde artırır.
"high intensity interval training" — tam ifadeyi arar, özgüllüğü artırır.
[Title/Abstract] vs [Title] — başlık-only arama özgüllüğü yükseltir.
Exercise[MeSH] alt terimleri de kapsar — National Library of Medicine'in kontrollü sözlüğü.
(adolescent*[Title/Abstract] OR teen*[Title/Abstract] OR "Adolescent"[MeSH]) AND ("high intensity interval"[Title/Abstract] OR HIIT OR "High-Intensity Interval Training"[MeSH]) AND (VO2max OR "aerobic capacity"[Title/Abstract])
Filtre: Humans, English, 2014-2024Beklenen: ~150-250 makale
Bulduğunuz makalenin kaynakça bölümünü inceleyin — o alanın kurucu (seminal) makalelerini ve teorik temellerini ortaya çıkarır.
Nasıl: Makalenin "References" bölümünü tarayın.
O makaleye atıf yapan yeni çalışmaları inceleyin — bulguların nasıl kullanıldığını ve etki alanını gösterir.
Nasıl: Google Scholar'da "Cited by" veya Web of Science'ta "Times Cited".
İlk arama: PubMed (145) + SPORTDiscus (89) + Web of Science (112) = 346 kayıt.
Deduplikasyon: 245 benzersiz kayıt → Başlık/özet taraması: 87 ilgili makale → Tam metin incelemesi: 34 dahil edilen makale.
346 → 245 → 87 → 34Filtre: 2015-2025, RCT/Meta-analiz
Popülasyon, müdahale, karşılaştırma, sonuç: her parçanın eş anlamlıları OR ile toplanır, parçalar AND ile bağlanır.
10'dan az sonuç geldiyse OR ile genişletin; 1000'den fazlaysa AND ile daraltın. Önce küçük bir deneme aramasıyla ayarlayın.
1000 kayıttan 30 makaleye inen bir taramada her aşamada kaç kaydın neden elendiği yazılır. Başkası aynı yolu izleyip aynı sayıya ulaşabilmelidir.
Boolean işleçleri: aramada sözcükleri bağlayan AND, OR, NOT. Kesme (truncation): kelime kökünün sonuna * koyup türevleri yakalamak. Atıf zinciri: bulduğunuz makalenin kaynakçasına ve ona atıf yapan makalelere bakmak. PRISMA: sistematik derleme tarama adımlarını raporlama kılavuzu.
Yırtıcı yayınlar, metrikler, yapay zekâ, kaynak yönetimi ve uygulama.
Derginin son iki yılda yayımladığı makalelere bu yıl yapılan atıf sayısı, o makale sayısına bölünür. 200 makale ve 600 atıf varsa etki faktörü 3,0'dır.
Ali'nin 5 makalesi 10, 8, 5, 3 ve 1 atıf aldıysa, en az 3 atıf alan 3 makalesi vardır: h = 3. Hem üretkenliği hem etkiyi tek sayıda toplar.
Bir alandaki 100 dergi metriğe göre sıralanınca ilk 25'i Q1, son 25'i Q4 olur. Q1, "alanında üst çeyrek" demektir; "hatasız" demek değildir.
APC: makale işlem ücreti; meşru açık erişim dergileri de alır. Açık erişim: makalenin ücretsiz okunabilmesi. Preprint: hakem incelemesinden önce paylaşılan metin. Geri çekme: yayımlanmış bir makalenin hata ya da sahtecilik nedeniyle yayından kaldırılması.
%90+ kabul oranı, agresif e-posta davetleri, sahte "Global Impact Factor" metrikleri.
Ünlü isimlerin izinsiz kullanımı, şeffaf olmayan makale işlem ücreti (APC).
DOAJ (açık erişim dergi dizini), Think Check Submit, Cabells Predatory Reports, Retraction Watch.
Dergiyi DOAJ veya Web of Science Master Journal List'te arayın → listede varsa güvenilir. Referanslarınızı Retraction Watch'ta kontrol edin, geri çekilmiş (retracted) makaleleri kaynakçadan çıkarın.
| Metrik | Ne Ölçer | Spor Bilimlerinde Değerlendirme |
|---|---|---|
| Impact Factor (IF) | Son 2 yılda yayımlanan makalelere ortalama atıf sayısı | Alanlar arasında karşılaştırılmaz; yalnızca aynı alandaki dergiler için anlamlıdır |
| SJR (SCImago) | Atıf sayısı + atıf yapan derginin prestiji | Q1 = en iyi %25, Q4 = son %25 (Scopus verisiyle) |
| h-Index | Hirsch (2005): h makale en az h kez atıf almışsa h-index=h | Alana ve kariyer süresine göre çok değişir; tek başına kıyas ölçütü değildir |
Yüksek metrikli bir dergide yayımlanmış olmak, o makalenin metodolojik olarak kusursuz olduğu anlamına gelmez — her makaleyi bağımsız olarak eleştirel değerlendirin.
Elicit, Consensus, Scite.ai — otomatik özetleme ve sentez; halüsinasyon riski nedeniyle manuel doğrulama şart.
bioRxiv, medRxiv, SportRxiv: hakem incelemesinden önce paylaşılan çalışmalar. Hızlıdır ama henüz hakemden geçmemiştir; öyle atıf yapılır.
2018'de başlatılan Avrupa girişimi: destekçi kurumların fonladığı yayınların 2021'den itibaren hemen açık erişimde olmasını şart koşar.
Sosyal medya, haber, blog etkisini ölçer — Impact Factor'ün ikamesi değil, tamamlayıcısıdır.
| Yazılım | Öne Çıkan Özellik | Fiyat | Tavsiye |
|---|---|---|---|
| Zotero | Açık kaynak, tarayıcı eklentisi, Word entegrasyonu | Ücretsiz | En iyi seçenek |
| Mendeley | Elsevier ürünü, Scopus entegrasyonu, PDF okuyucu | Ücretsiz | Popüler |
| EndNote | Profesyonel seviye, Web of Science entegrasyonu | Kurum lisansı | Akademisyenler için |
| Paperpile | Web tabanlı, Google Docs entegrasyonu | $3/ay (öğrenci) | Google kullanıcıları |
zotero.org/download → masaüstü + tarayıcı bağlayıcısını kurun → koleksiyon oluşturun ("Tez Kaynakları") → Word eklentisiyle atıf ekleyin; stil değiştirdiğinizde tüm kaynakça otomatik güncellenir.
library.aybu.edu.tr (kampüs içi) · VPN/uzaktan erişim · OpenAthens kurumsal kimlik doğrulama · mobil uygulama
Web of Science, Scopus, PubMed, SPORTDiscus (uluslararası) · TR Dizin, YÖK Tez, DergiPark (ulusal). Güncel abonelik listesi için kütüphane sayfasına bakın.
Elektronik kaynak eğitim atölyeleri, literatür tarama danışmanlığı, kütüphaneler arası ödünç verme sistemi ve EndNote/Mendeley eğitimleri sunulur.
300 kaynağın 165'inde yazar, yıl, dergi ya da başlıkta yanlışlık vardı.
85 kaynak hiç var olmayan bir makaleydi, ama eksiksiz ve inandırıcı görünüyordu.
Model değiştikçe oran çok değişiyor; hiçbiri doğrulamadan güvenilir değil.
16'sı aşırı kendine atıf, 4'ü birbirine yoğun atıf yapan dergi kümesi (atıf yığma) nedeniyle.
Geri çekilmiş makalelere yapılan ve onlardan gelen atıflar artık etki faktörü hesabına girmiyor; makale sayısında kalmaya devam ediyor.
Etki faktörü bir derginin ortalama atıfını gösterir; tek bir makalenin doğruluğunu göstermez ve manipüle edilebilir.
Bulduğunuz bir makalenin dergisi etki faktörü yüksek ama makale geri çekilmiş. Bu haftanın kaynak değerlendirme adımlarıyla bunu nasıl fark edersiniz?
Çok yüksek kabul oranı, ısrarlı e-posta davetleri ve sahte metrikler uyarı işaretidir. Dergiyi DOAJ ya da Web of Science Master Journal List'te arayın.
Etki faktörü yüksek dergide zayıf makale, düşük etki faktörlü dergide güçlü makale çıkabilir. Metrik manipüle edilebilir: 2025'te 20 derginin etki faktörü askıya alındı.
DOI ya da PubMed kaydı açılmıyorsa kaynak yoktur. Zotero gibi bir araç kaynakları toplar, atıfları ve kaynakçayı sizin yerinize biçimler.
DOAJ: güvenilir açık erişim dergilerin dizini. Retraction Watch: geri çekilen makalelerin izlendiği veritabanı. Altmetrics: makalenin sosyal medya, haber ve blogda ne kadar anıldığını sayan ölçüler. Plan S: fonlanan araştırmaların yayımlanır yayımlanmaz açık erişimli olmasını isteyen Avrupa girişimi.
Sıralamayı popülerlik belirler, kanıt değil; tez kaynakçası veritabanı taramasına dayanır.
Hiçbir veritabanı tek başına ilgili kaynakların tamamına ulaşamadı (Bramer ve ark., 2017).
Metrik dergiyi anlatır, makaleyi değil; her makale ayrıca eleştirel değerlendirilir.
Araçlar var olmayan kaynaklar üretebilir; her kaynak asıl makaleden doğrulanır.
Mathiowetz ve ark. (1985) protokolü.
Aç → Güvenirlik kaynağıLevinger ve ark. (2009) güvenirlik çalışması.
Aç → Test"Bilimsel Arka Plan" bölümündeki kaynaklar.
Aç → TestKlasik protokol ve güncel derlemeler.
Aç → TestProtokol ve kriter kaynakları.
Aç → TestGörece yeni bir test: kanıt ne kadar güçlü?
Aç →PubMed kaydı ya da DOI bağlantısı açılıyor mu? Yazar, yıl, dergi tutuyor mu?
Dergi hakemli mi, dizinde mi? Yırtıcı dergi işaretleri var mı?
Birincil mi, ikincil mi? Deney mi, derleme mi?
Özette gerçekten sizin aktaracağınız şey yazıyor mu?
| Ölçüt | 1 · Gelişiyor | 2 · Yetkin |
|---|---|---|
| Kaynak doğrulama | Kaynak bulunmuş, DOI ya da dergi kontrolü yok. | DOI yazılmış, derginin hakemli olduğu doğrulanmış, son 5 yıldan bir ileriye dönük atıf bulunmuş. |
| Arama dizgesi | Anahtar kelimeler var, işleçler yanlış. | PICO'dan kurulmuş; kavram içinde OR, kavramlar arası AND doğru kullanılmış. |
| Veritabanları | Tek veritabanında arama yapılmış. | PubMed ve SPORTDiscus sonuç sayıları ve yinelenenler not edilmiş; TR Dizin ya da YÖK Tez taranmış. |
| Kaynak yönetimi | Kaynaklar elle listelenmiş. | En ilgili 5 kaynak Zotero'ya eklenmiş ve kaynakça dışa aktarılmış. |
Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.
Bu hata yalnızca bir biçim sorunu mu, yoksa akademik dürüstlük sorunu mu? (Hafta 12)
Bir kaynağın gerçekliğini DOI, veritabanı ve atıf zinciriyle nasıl sınarsınız?
Yapay zekâyı yasaklamadan, literatür taramasında kullanımı için üç kural yazın.
"Araç çok kaynak buldu. Hepsini tek tek kontrol etmek zaman kaybı."
Aracın hızını kabul eden ama doğrulamanın vazgeçilmez olduğunu anlatan iki cümle.
1. Aynı kavramın eş anlamlıları aramada hangi işleçle birleştirilir?
Eş anlamlılar OR ile birleşir (genişletir); farklı kavramlar AND ile bağlanır (daraltır).
2. Seifi ve Seyfi (2026) yapay zekâ kaynaklarının yaklaşık ne kadarını tamamen uydurma buldu?
300 kaynağın 85'i (%28) hiç var olmayan makalelerdi; %55'inde en az bir hata vardı.
Ana akışta anlatılanların başka biçimde yinelenmesi; derste atlanabilir, evde okunabilir.
Boyalı bölge, taramanın hangi kısmını göreceğinizi gösterir. AND'de sadece ortak dilim taranır (dar ama isabetli); OR'da her iki kümenin tamamı taranır (geniş ama gürültülü); NOT'ta ise değerli çalışmalar da yanlışlıkla dışlanabilir — bu yüzden NOT operatörü dikkatli kullanılmalıdır.
1000 kayıttan sadece 30'u analize girer — bu %97'lik daralma normaldir ve zayıflık değildir; huninin her seviyesinde dışlama gerekçesini not almak, sistematik derlemenizin bilimsel şeffaflığını ve tekrarlanabilirliğini garanti eder.