Çarpıcı bir başlık, tek bir grafik ve "çığır açan" yorumu.
Yöntemin ayrıntısı, sınırlılıklar, etki büyüklüğü ve güven aralığı.
Bir araştırmayı başkasının okuyup tekrarlayabileceği ve güvenebileceği biçimde nasıl yazar ve sunarız?
Veri toplamaya başlamadan önce.
Hayır. İntihali ortadan kaldıran doğru atıftır.
Çalışma sonuçlarının ne kadar tutarlı olduğunu (heterojenlik).
Bu maç neden önemliydi? Puan durumu nasıldı?
= Giriş
Kim oynadı, diziliş neydi, saha ve hava nasıldı?
= Yöntem
2–1 bitti; topa sahip olma %58, isabetli şut 6.
= Bulgular
Neden kazandık? Bir sonraki maç için ne öğrendik?
= Tartışma
Skoru yazarken yorum yapmak ("hakem bizi yendi") ya da yorumu yazarken yeni skor eklemek. Bulgular ile tartışma birbirine karıştırılmaz.
Giriş, Yöntem, Bulgular, Tartışma: makalenin dört ana bölümü.
Tüm çalışmanın en fazla yaklaşık 250 kelimelik kısa hâli.
Amerikan Psikoloji Derneği'nin 2020 tarihli yazım ve kaynak gösterme kuralları.
Cümlede kaynağı gösterme: (Markovic, 2007).
Bir makalenin kalıcı internet kimliği: https://doi.org/…
Desene göre neyin yazılması gerektiğini sıralayan kontrol listesi (CONSORT, STROBE…).
Gerçek değerin bulunabileceği makul aralık; sonucun kesinliğini gösterir.
Başka bir araştırmacının, yazdıklarınızı okuyarak çalışmayı aynen yapabilmesi.
Değerlerin toplamı bölü kişi sayısı. Ali 40, Veli 44, Ayşe 46 cm sıçradı: (40 + 44 + 46) ÷ 3 = 43,3 cm.
Değerlerin ortalamadan tipik uzaklığı. Yukarıdaki üç kişide yaklaşık 3,1 cm: kimse ortalamadan çok uzakta değil.
Sayının kaç kişiye dayandığı. n = 15 demek, o grupta 15 sporcu olduğunu söyler.
Yaş ortalaması 21,2; tipik bir katılımcı bundan 2,1 yıl kadar ayrılıyor. Artı-eksi işaretinden sonraki sayı standart sapmadır.
Dört soru, kum saati, giriş hunisi, yöntemin altı bileşeni ve Performans Merkezi örneği.
Neden bu çalışmayı yaptınız?
Nasıl yaptınız?
Ne buldunuz?
Ne anlama geliyor?
IMRAD, 1940'lardan sonra tıp dergilerinde yaygınlaşmış, 1980'lerde neredeyse tek yapı hâline gelmiştir (Sollaci ve Pereira, 2004). Egzersiz fizyolojisi, biyomekanik, spor psikolojisi gibi ampirik spor bilimleri alanlarının neredeyse tamamı bu yapıyı takip eder — nitel araştırmalar ve derlemeler farklı yapılar kullanabilir.
Giriş, geniş bir alandan tek bir problem cümlesine daralır. Yöntem ve Bulgular, o dar noktada — yalnızca sizin çalışmanızda — ne yapıldığını ve ne bulunduğunu bildirir. Tartışma ise o dar bulguyu alıp, tekrar literatüre ve pratiğe genişletir.
Literatür boşluğu: Mental dayanıklılığın, farklı spor branşlarındaki elit sporcuların performansına etkisi yeterince araştırılmamıştır.
Problem cümlesi: Elit sporcularda mental dayanıklılığın performans üzerindeki etkisi ve bu etkinin branşlar arası farklılıkları belirsizdir.
Amaç: Bu çalışma, farklı branşlardaki elit sporcuların mental dayanıklılık düzeylerini ve bunun performansla ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır.
Desenin türü ve neden seçildiğine dair kısa gerekçe
Sayı, yaş, dahil etme/hariç tutma kriterleri, etik onay
Kullanılan tüm ölçüm araçları, geçerlik/güvenirlik bilgisi
Adım adım açıklama, müdahale protokolleri, ortam koşulları
İstatistiksel testler veya nitel analiz yöntemi, kullanılan yazılım
Etik kurul onayı, bilgilendirilmiş onam, gizlilik
Prosedür örneği: "Testler sabah 09:00-11:00 saatleri arasında, iklimlendirilmiş laboratuvarda (22°C, %45-50 nem) yapılmıştır. Katılımcılar testlerden 48 saat önce yoğun egzersizden kaçınmış ve testten en az 2 saat önce standart bir kahvaltı yapmışlardır."
"Aktif sıçrama (CMJ), [cihaz adı, model, üretici, ülke] ile ölçülmüştür. Standart bir ısınmanın ([süre, içerik]) ardından katılımcılar eller belde, [30 sn] dinlenme aralıklarıyla [3] sıçrama yapmış; en yüksek değer analize alınmıştır. Test-tekrar test güvenirliği için [12] katılımcı, [7] gün arayla ve günün aynı saatinde iki kez ölçülmüştür. Güvenirlik ICC(2,1), ölçüm hatası SEM ve en küçük saptanabilir değişim MDC₉₅ ile raporlanmıştır: ICC = [0,95], SEM = [1,1] cm, MDC₉₅ = [3,1] cm."
Giriş "neden?", Yöntem "nasıl?", Bulgular "ne çıktı?", Tartışma "ne anlama geliyor?" sorusunu cevaplar. Makale bu sırayla yazılır.
Giriş geniş konudan tek bir soruya daralır. Yöntem ve Bulgular yalnız sizin çalışmanızı anlatır. Tartışma sonucu yeniden geniş literatüre bağlar.
Yöntem bir tarif gibidir: kim, hangi cihazla, hangi sırayla, ne kadar dinlenerek ölçüldü. Tarif eksikse başka biri yemeği yapamaz.
Tekrarlanabilirlik: başka bir araştırmacının yazdıklarınızdan çalışmayı aynen yapabilmesi. Literatür boşluğu: bilinmeyen ya da yeterince araştırılmamış nokta. ICC: aynı ölçümün iki günde ne kadar tutarlı çıktığı. SEM: ölçümün kendi hata payı. MDC₉₅: bir değişimin ölçüm hatası olmadığını söylemek için gereken en küçük fark.
Bulgu ile yorumu ayırmak, APA cümle anatomisi, APA 7 ve tablo.
Son testte pliometri grubu (52.1 ± 2.8 cm) kontrol grubundan (48.4 ± 3.2 cm) yüksek sıçradı, t(28) = 3.37, p = .002, d = 1.23. Her grupta 15 kişi var.
Fark 3,7 cm. İki grup ortalaması farkının örneklemden örnekleme dalgalanma payı (standart hata; ölçüm hatası SEM ile karıştırılmamalı) yaklaşık 1,1 cm. 3,7 ÷ 1,1 ≈ 3,4: fark, dalgalanmanın yaklaşık üç buçuk katı.
Hesaba katılan bağımsız bilgi sayısı. İki grupta 15 + 15 = 30 kişi var; iki ortalama hesaplandığı için 30 − 2 = 28.
Gerçekte fark olmasaydı bu kadar büyük bir farkı şansla görme olasılığı: binde 2. Farkın büyüklüğünü değil, fark yokken bu kadar büyük bir farkın ne kadar nadir görüleceğini söyler.
Fark, gruplar içindeki ortak standart sapmanın (yaklaşık 3,0 cm) 1,23 katı. Cohen ölçütü: 0,2 küçük, 0,5 orta, 0,8 büyük.
Örneklemde ölçülen fark. Başka 30 sporcuyla tam 3,7 çıkmazdı.
Hesap: 3,7 ± 2,05 × 1,10. Çalışma 100 kez tekrarlansa aralıkların yaklaşık 95'i gerçek farkı içerir.
Aralık 0'a değmiyor: fark gerçek görünüyor. Uçlar arasında dört kat var: 15 kişi kesin boyut vermiyor.
Önemli bulguları vurgulayan kısa, öz anlatım
Betimsel istatistikler, test sonuçları, frekanslar
Dağılım, ilişki veya farkları görsel gösterme
Temalar, kategoriler, katılımcı alıntıları
Objektiflik (yorum yapma), netlik ve kısalık, tutarlılık (metin-tablo-grafik uyumu), tekrardan kaçınma, APA formatına uygun istatistiksel detaylar (test istatistiği, serbestlik derecesi, p-değeri, etki büyüklüğü).
"Son testte pliometri grubunun sıçraması (52.1 ± 2.8 cm) kontrol grubundan (48.4 ± 3.2 cm) yüksekti, t(28) = 3.37, p = .002, d = 1.23."
"Bu bulgular pliometrik antrenmanın üstünlüğünü kanıtlamaktadır." — bu bir yorumdur, bulgular bölümüne ait değildir.
t(28) = 3.37, p = .002, d = 1.23: parantez içi sayı serbestlik derecesi, t test istatistiği, p olasılık değeri, d etki büyüklüğüdür. Sembol italik, p değerinde baştaki sıfır yok.
Bulgu bölümü yalnız ne bulunduğunu yazar; "neden" ve "ne anlama geliyor" tartışmanın işidir. Yöntem ne yapıldığını, özet hepsinin kısa hâlini anlatır.
| Kural | Yanlış | Doğru |
|---|---|---|
| İstatistik sembolleri italik yazılır | t(28) = 3.37, p = .002 | t(28) = 3.37, p = .002 |
| 1'i aşamayan değerlerde baştaki sıfır yazılmaz (p, r) | p = 0.002, r = 0.45 | p = .002, r = .45 |
| p kesin değeriyle yazılır, çok küçükse < .001 | p < .05, p = .000 | p = .023, p < .001 |
| Etki büyüklüğü ve güven aralığı eklenir | anlamlı fark bulundu (p = .002) | d = 1.23, %95 GA [0.44, 2.01] |
| Ondalık ayırıcı dergiye göre, tutarlı | 45,2 cm … 52.1 cm | İngilizce: 45.2 · Türkçe dergi çoğunlukla: 45,2 |
Semboller italik, boşluklar var, p kesin değerle ve baştaki sıfır olmadan; etki büyüklüğü de eklenmiş. "p = .000" yazılmaz (p < .001), yalnız "p < .05" yetersizdir.
Tablo 1
Grupların Ön Test ve Son Test Dikey Sıçrama Değerleri (cm)
| Grup | Ön test Ort. (SS) | Son test Ort. (SS) |
|---|---|---|
| Pliometri (n = 15) | 45.2 (3.1) | 52.1 (2.8) |
| Kontrol (n = 15) | 45.6 (3.0) | 48.4 (3.2) |
Not. Ort. = ortalama; SS = standart sapma. Veriler öğretim amaçlı örnektir.
"Son testte pliometri grubunun sıçraması kontrol grubundan 3.7 cm (%95 GA [1.45, 5.95]) daha yüksekti, t(28) = 3.37, p = .002, d = 1.23, %95 GA [0.44, 2.01]."
Dikkat: Güven aralığı geniş (0.44 ile 2.01 arası). Grup başına 15 kişiyle etki büyüklüğü kesin bilinemez. Bu, tartışmada sınırlılık olarak yazılır.
Daha iyi analiz: Ön test değerlerini kontrol eden ANCOVA (Hafta 7).
"Pliometri" örneği: 52.1 ± 2.8 ve 48.4 ± 3.2 cm, n = 15/15 → t(28) = 3.37, p = .002, d = 1.23.
Cümleyi destedeki örnek cümleyle karşılaştırın: hangi öğeler aynı?
"Küçük fark, küçük örneklem" örneğine geçin: cümle nasıl değişti? "Etkisiz" yazılabilir mi?
Kendi (ya da Hafta 8'deki sınıf) verinizi girip cümlenizi alın.
"Pliometri grubu 3,7 cm yüksek sıçradı" bulgudur. "Bu yüzden pliometri üstündür" yorumdur ve Tartışma'ya aittir.
t farkın dalgalanmaya oranını, (28) kaç bilgiyle hesaplandığını, p şans olasılığını, d farkın boyunu söyler. Hiçbiri diğerinin yerini tutmaz.
Semboller italik, p kesin yazılır (.002) ve başta sıfır olmaz. Etki büyüklüğü ile güven aralığı her sonuca eklenir. Tablo sayıları, metin yalnız ana karşılaştırmayı verir.
APA 7: Amerikan Psikoloji Derneği'nin yazım ve kaynak gösterme kuralları. Serbestlik derecesi: hesaba katılan bağımsız bilgi sayısı. Etki büyüklüğü: farkın boyu. %95 GA: gerçek değerin bulunabileceği makul aralık. ANCOVA: gruplar arasındaki başlangıç farkını hesaba katan analiz.
Tartışma bileşenleri, başlık, özet, tam örnek, kaynaklar, ekler ve sunum.
Ana bulguları kısaca tekrar etme (sayısal değersiz)
Bulguların araştırma sorusuna nasıl cevap verdiği
Uyumlu mu, çelişkili mi — neden farklı olabileceği
Antrenörlere, sporculara, klinisyenlere katkı
Çalışmanın zayıf yönlerini dürüstçe belirtme
Sınırlılıklardan yola çıkan yeni araştırma soruları
Bulgularınız "Peki, ne olmuş?" sorusuna ikna edici bir cevap veriyor mu? Bilimsel bilgi birikimine veya pratiğe katkınızı açıkça gösterin.
Sayısal değerleri yeniden yazmayın
Bulgular bölümünde olmayan veri eklemeyin
Zaten anlatılan detayları yinelemeyin
Sonuçları aşırı yorumlamaktan kaçının
"Bu bulgu, plyometrik antrenmanların kas gücü üzerindeki olumlu etkilerini gösteren meta-analiz bulgularıyla (Markovic, 2007) uyumludur. Sıçrama ve sprint gerektiren futbol eylemleri için pratik bir kazanım olabilir."
Sınırlılık: "Grup başına 15 kişi olması etki büyüklüğünün güven aralığını genişletmiştir (0.44–2.01). Çalışmanın yalnızca genç erkek futbolcularla yapılması, bulguların kadın sporculara genellenmesini sınırlamaktadır."
Açık, bilgilendirici, anahtar değişkenleri ve popülasyonu içermeli. APA 7 kesin kelime sınırı koymaz; derginin kuralına bakın
Kısaltmalar, jargon, genellikle soru cümlesi kullanılmamalı
Çalışmanın amacı
Katılımcılar, veri toplama, analiz
Ana sonuçlar (sayısal değerlerle)
Ana çıkarım ve önem
Bağımsız olarak anlaşılabilir olmalı, genellikle geçmiş zaman kullanılır, kısaltmalardan kaçının ya da açıklayın, makalede olmayan yeni bilgi eklemeyin.
"Bu çalışma, genç futbolcularda plyometrik antrenmanların dikey sıçrama yüksekliği üzerindeki etkisini incelemiştir. Çalışmaya 30 genç erkek futbolcu (yaş: 16.5 ± 0.8) dahil edilmiş, rastgele deney ve kontrol gruplarına atanmıştır. 8 hafta sonunda pliometri grubunun sıçraması kontrol grubundan 3.7 cm daha yüksekti (p = .002, d = 1.23, %95 GA [0.44, 2.01])." (Öğretim amaçlı örnek.)
Plyometrik antrenmandikey sıçramafutbolgenç sporcular
Randomize kontrollü çalışmalar. Akış şeması ve randomizasyon ayrıntıları istenir (Hafta 9).
Kohort, vaka-kontrol ve kesitsel çalışmalar; 22 madde (Hafta 8, 11).
Sistematik derleme ve meta-analiz; 27 madde ve akış şeması (Hafta 11).
Görüşme ve odak grup çalışmaları (COREQ, 32 madde); genel nitel araştırma (SRQR, 21 madde) (Hafta 10).
Güvenirlik ve uyum çalışmaları. Hafta 6 test-tekrar test çalışmanız için.
Antrenman programının kim, ne, nasıl, ne sıklıkla uygulandığını eksiksiz tanımlama.
Tüm rehberler equator-network.org adresinde ücretsizdir. Rehberler yazım kılavuzudur; çalışmanın kalitesini ölçen bir puan değildir.
Cümlenin yanına yazar soyadı ve yıl konur: (Markovic, 2007). Okuyucu bilginin kime ait olduğunu anında görür.
Makalenin sonundaki tam liste: yazar, yıl, başlık, dergi, cilt, sayfa. Metindeki her atıf burada, buradaki her kaynak metinde bulunur.
Makalenin kalıcı numarası: https://doi.org/10.1136/bjsm.2007.035113. Dergi sitesi değişse de aynı makaleye götürür.
Üç ve daha fazla yazarda metinde ilk yazar yazılır: Page ve ark. (2021). "ark." arkadaşları demektir. Kaynakçada yazarlar tam listelenir.
(Markovic, 2007)
Markovic (2007) gösterdi ki…
(Koo & Li, 2016)
Türkçe metinde: (Koo ve Li, 2016)
İlk atıftan itibaren: (Page et al., 2021)
Türkçe: (Page ve ark., 2021)
| APA 6 alışkanlığı | APA 7 kuralı |
|---|---|
| doi:10.1136/… | DOI bağlantı olarak yazılır: https://doi.org/10.1136/… |
| Yayınevinin şehri yazılır | Yayınevi yeri yazılmaz, sadece yayınevi adı. |
| En fazla 7 yazar listelenir | 20 yazara kadar hepsi listelenir. |
Anket formları, mülakat rehberleri, etik kurul onayı, bilgilendirilmiş onam formu, ham veri tabloları, SPSS (istatistik yazılımı) analiz çıktıları
Özellikle karmaşık istatistiksel analizler ve özgün ölçek geliştirme çalışmalarında eklerin zenginliği çalışmanın kalitesini gösterir
| Tür | Örnek Atıf |
|---|---|
| Makale | Markovic, G. (2007). Does plyometric training improve vertical jump height? A meta-analytical review. British Journal of Sports Medicine, 41(6), 349–355. https://doi.org/10.1136/bjsm.2007.035113 |
| Kitap | McArdle, W. D., Katch, F. I., & Katch, V. L. (2015). Exercise Physiology (8th ed.). Wolters Kluwer Health. |
Başlık birkaç metre öteden okunmalı. Metin az, şekil çok olmalı. Tek bir "ana mesaj" kutusu olmalı: izleyici 30 saniyede ne öğrenmeli?
Her iki biçimde: Her bulgu slaytının başlığı sonucu söyler ("Pliometri sıçramayı artırdı"), sadece konuyu değil ("Sıçrama sonuçları").
Dil düzeltmesi için kullandıysanız bunu beyan edin (Hafta 12). Yapay zekânın önerdiği her kaynağı DOI'siyle açıp kontrol edin; uydurma kaynak intihal kadar ciddi bir sorundur.
Yarıdan fazlasında sonucu olduğundan olumlu gösteren bir sunum vardı.
%19,6'sında en az bir, %10'unda birden fazla kritik spin.
Raporlama kılavuzuna uyum yüksek olan çalışmalarda güven düzeyi yüksekti.
Tartışma bulguyu literatürle karşılaştırır, sahaya ne söylediğini yazar ve sınırlılıkları açıkça belirtir. Yeni veri eklenmez, sayılar yinelenmez.
Başlık sonucu abartmadan söyler. Özet mini bir IMRAD'dır: amaç, yöntem, bulgu ve sonuç; makalede olmayan hiçbir şeyi içermez.
Her atıf kaynakçada, her kaynak metinde olmalı; yapay zekânın önerdiği kaynak DOI ile açılıp doğrulanmalı. Sunumda her slayt başlığı bir sonuç cümlesidir.
Sınırlılık: çalışmanın zayıf yönü (ör. küçük örneklem). Spin: sonucu olduğundan olumlu sunma. Kaynakça: metinde atıf yapılan kaynakların listesi. CONSORT, STROBE, PRISMA: çalışma türüne göre yazılacak her şeyi sıralayan kontrol listeleri. Poster: çalışmanın tek sayfada, büyük başlık ve şekillerle gösterilmesi.
Güncel tartışma, mitler, Performans Merkezi, görev ve tartışma.
Çalışmanın doğruluğundan, bütünlüğünden ve özgünlüğünden sorumlu tutulamaz; sorumluluk insan yazarlarındır.
Metin yazımında kullanıldıysa teşekkür bölümünde, nasıl kullanıldığıyla birlikte açıklanır; ön yazıda da belirtilir.
Veri toplama, analiz ya da şekil üretiminde kullanıldıysa Yöntem bölümünde anlatılır.
Tezinizde bir sohbet botu literatür özetinde ve bir grafiğin kodunda size yardım etti. Hangisini nereye, hangi cümleyle yazarsınız? Botun önerdiği kaynakları nasıl doğrularsınız?
Bulgular olguyu bildirir; yorum ve literatürle karşılaştırma tartışmaya aittir.
APA 7'de p kesin değeriyle, çok küçükse p < .001 olarak yazılır.
Özet makalede olmayan hiçbir şey içermez; tek başına anlaşılır olmalıdır.
Sınırlılıklar dürüstçe yazılır ve gelecek araştırmalara bağlanır; bu, güvenirliği artırır.
Protokolü kendi cümlelerinizle, kaynak göstererek yazın.
Aç → YöntemHafta 9 deneyinin prosedür paragrafı.
Aç → YöntemICC, SEM, MDC₉₅ değerleri.
Aç → Bulgulart, p ve d birlikte nasıl yazılır?
Aç → Bulgulard değerinin yorumu ve sınırları.
Aç → TartışmaFark antrenör için anlamlı mı?
Aç →Cümledeki spin nerede? (sözcük, istatistik, genelleme)
Etki büyüklüğü ve güven aralığı olmadan ne söylenebilir?
Bulguyu olduğu kadar yazın.
Aynı çalışmaya abartısız bir başlık önerin.
| Ölçüt | 1 · Gelişiyor | 2 · Yetkin |
|---|---|---|
| Özet ve giriş | Özet var, bölümleri eksik ya da 250 kelimeyi aşıyor. | Yapılandırılmış özet ≤ 250 kelime; giriş huni yapısında, en az 3 gerçek kaynak, amaç son cümlede. |
| Yöntem | Yöntem genel anlatılmış. | Katılımcı, araç, prosedür, analiz ve etik onam başka birinin tekrarlayabileceği ayrıntıda. |
| Bulgular ve tartışma | Bulgular yorumla karışmış. | APA tablosu; etki büyüklüğü ve güven aralığı içeren bir cümle; tartışmada iki sınırlılık. |
| Rehber ve kaynakça | Kaynakça biçimi tutarsız. | Raporlama rehberinden 5 madde işaretlenmiş; APA 7 kaynakçada her DOI açılıp doğrulanmış. |
Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.
Başlık bulgunun hangi yönünü abartıyor? Güven aralığı ne söylüyor?
Aynı bulguyu doğru ama ilgi çekici tek bir cümleyle yazın.
Paylaşıma eklenmesi gereken en önemli sınırlılık hangisi?
"Kimse "güven aralığı" okumaz. Başlık dikkat çekmeli."
Dikkat çekme ihtiyacını anlayan ama bulguyu çarpıtmayan iki cümle.
1. IMRAD'ın açılımı nedir?
Introduction, Methods, Results and Discussion: bilimsel makalenin temel iskeleti.
2. Chellamuthu ve ark. (2021) incelenen özetlerin yaklaşık ne kadarında spin buldu?
250 RKÇ özetinin %50,4'ünde spin vardı; CONSORT uyumu yüksek olanlarda güven düzeyi daha yüksekti.
Ana akışta anlatılanların başka biçimde yinelenmesi; derste atlanabilir, evde okunabilir.
Kelime sayıları dergiye göre değişir; bu dağılım bir örnektir. Özet her bölümden en önemli bilgiyi taşır ve makalede olmayan hiçbir şey içermez.
Fikirlerin orijinal sahibine atıf yapmak, okuyucunun kaynağı bulmasını sağlamak, intihalden kaçınmak
APA, Vancouver, Harvard, Chicago. Spor bilimleri dergilerinde APA ve Vancouver yaygındır; hangisi olacağını dergi belirler. Seçilen stile baştan sona sadık kalınmalı.
Fikir, veri, yöntem ve ifadelerin orijinal sahibine atıf yapmak etik zorunluluğun ötesinde, çalışmanızın güvenirliğini de artırır. İntihal, akademik kariyeri sonlandırabilecek ciddi bir ihlaldir.