İSTATİSTİK · HAFTA 15

Varyans Analizi
(ANOVA)

Üç toparlanma yöntemi: fark var mı, varsa hangileri arasında?
Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi
Antrenörlük Eğitimi Bölümü · 2026–2027
Bugün

Dersin Yol Haritası

Masaj, buz ve kompresyonu karşılaştıran çalışmalardan başlıyoruz; neden üç ayrı t testi yapmadığımızı, sinyal ve gürültüyü, F oranı tarifini, ANOVA tablosunu, post hoc testleri ve η²'yi görüp üç grubu canlı çözümlüyoruz.
01

Neden üç t testi değil?

02

Sinyal ve gürültü

03

F tarifi ve tablo

04

Canlı: tek yönlü ANOVA

05

Post hoc

06

η² ve varsayımlar

Bugünün sonunda üç ya da daha fazla grubu tek testle karşılaştırıp hangi grupların farklı olduğunu söyleyebileceksiniz.
Bu Haftanın Dünyası · Toparlanma Yöntemleri

Masaj mı, Buz mu, Kompresyon mu?

Dupuy ve ark. (2018) egzersiz sonrası toparlanma yöntemlerini 99 çalışmayı birleştirerek karşılaştırdı. Aktif toparlanma, masaj, kompresyon giysisi, suya daldırma, kontrast su ve kriyoterapi gecikmiş kas ağrısını küçükten büyüğe değişen düzeyde azalttı; diğer yöntemlerde değişim yoktu. Kas ağrısı ve yorgunlukta en güçlü yöntem masajdı.

Görünen

Soyunma odasında herkesin bir favori yöntemi var.

Görünmeyen

Yöntemleri ikişer ikişer t testiyle karşılaştırmak, yanlış "fark var" sonucu bulma riskini katlar.

Bu haftanın sorusu

Üç ya da daha fazla grubu tek bir testle nasıl karşılaştırırız?

Araştırma ne diyor? · 2026

Toparlanma Yöntemleri Zamana Göre Nasıl Sıralanıyor?

Hou ve ark. (2026) egzersiz sonrası toparlanma yöntemlerini ağ meta-analiziyle (birbiriyle doğrudan karşılaştırılmamış yöntemleri ortak bir kontrol grubu üzerinden aynı sıralamaya koyan birleşik analiz), pasif kontrole göre ve zaman pencerelerine ayırarak karşılaştırdı.
Aktif, soğuk su

24 saatte sıçrama (CMJ)

CMJ: çömelip beklemeden yapılan dikey sıçrama; bacak gücünün yorgunlukla düşüşünü cm olarak gösterir.

En büyük etkiler; ama güven aralıkları geniş.

Soğuk su, masaj

Kas ağrısı (0–24 saat)

İkisi de ağrıyı azalttı; soğuk su 48 saatte de.

Çoğu kayboldu

48–72 saat

Gecikmiş dönemde CMJ ve CK için belirgin yarar yok. CK (kreatin kinaz): kas lifi hasar görünce kana geçen enzim; kan testinde yüksek CK, kasın henüz onarılmadığını gösterir.

Çok grubu karşılaştırmak tek bir testle yapılır; zamana göre değişen sonuç, tek bir "en iyi yöntem" olmadığını gösterir.
Geri Getirme · 5 Dakika

Önceki Haftalardan Ne Kaldı?

Notlara bakmadan cevapları bir kâğıda yazın, sonra açın. Hatırlamaya çalışmak, yeniden okumaktan daha kalıcı öğrenme sağlar (Roediger ve Karpicke, 2006).
Hafta 5

Varyans nasıl hesaplanır?

Cevabı göster

Her değerin ortalamadan farkının karesi alınır, toplanır ve n − 1'e bölünür.

Hafta 13

Etki yokken 20 test yapılırsa?

Cevabı göster

En az bir yanlış "anlamlı" sonuç olasılığı yaklaşık %64.

Hafta 14

t değeri neyin oranıdır?

Cevabı göster

Farkın, şans dalgalanmasına (standart hata) oranı.

Önce Temel · Dört Kavram

Faktör, Gruplar Arası, Grup İçi, F

Kalabalık bir kafede arkadaşınızın sesini duyabilmeniz, onun sesinin (sinyal) çevredeki uğultudan (gürültü) ne kadar yüksek olduğuna bağlıdır. ANOVA da tam olarak bu oranı hesaplar.

Faktör ve düzey

Faktör: toparlanma yöntemi. Düzeyleri: pasif, aktif, soğuk su.

Gruplar arası değişkenlik

Grup ortalamalarının birbirinden ne kadar uzak olduğu: sinyal.

Grup içi değişkenlik

Aynı yöntemi uygulayan sporcuların birbirinden ne kadar farklı olduğu: gürültü.

F oranı

Sinyal ÷ gürültü. F ≈ 1 ise gruplar arası fark şansla açıklanabilir.

Hafta 15 · Öğrenme Çıktıları

Bu Hafta Sonunda Yapabilmeniz Gerekenler

Her çıktı, haftanın sonundaki uygulama görevinde ölçülür.
  • Çok sayıda t testinin neden yanlış alarm riskini artırdığını hesapla göstermek.
  • Küçük bir veri setinde kareler toplamlarını, F'yi ve serbestlik derecelerini elle hesaplamak.
  • ANOVA tablosunu okumak ve F(sd₁, sd₂) biçiminde raporlamak.
  • Uygun post hoc testi seçmek ve ikili farkları yorumlamak.
  • η²'yi hesaplamak; varsayımlar bozulunca alternatif testi seçmek.
KISIM 01

Problem

Neden üç ayrı t testi değil?

Önce Temel · Yanlış Alarm ve Birikmesi

Tek Testte %5 Risk, Üç Testte %14'e Çıkar

Yangın dedektörü bazen duman yokken de öter. Tek dedektör için bu nadirdir; ama on dedektörün hiçbirinin yanılmaması çok daha zordur. Aynı veriye arka arkaya test uygulamak da böyle çalışır.
Yanlış alarm

Fark yokken "fark var" demek

Üç toparlanma yöntemi gerçekte eşit olsun, ama test "soğuk su daha iyi" desin. Bu bir yanlış alarmdır.

α = 0,05

Kabul edilen risk

α (alfa), yanlış alarm için izin verdiğiniz en yüksek oran: yüz denemede beş. Tek testte doğru karar olasılığı 1 − 0,05 = 0,95.

Olasılıklar çarpılır

Üç atışın üçü de girsin

Ali'nin serbest atışı %95 isabetli olsun. Üç atışın üçü de girme olasılığı 0,95 × 0,95 × 0,95 = 0,857. Üç testin üçünde de doğru karar da böyle.

En az bir yanlış alarm

1 − 0,857 = 0,143

Yani yaklaşık %14. Testler birbirinden bağımsız sayılırsa 10 testte %40, 20 testte %64 olur.

Test sayısı arttıkça hiç yanlış alarm vermeme ihtimali düşer; ANOVA tek soruyla riski %5'te tutar.
Görsel · Biriken Alarm

Grup Arttıkça İkili Testler Alarm Çalar, ANOVA %5'te Kalır

%0%10%20%30%40%50%60%14%12%53 grup3 ikili test%26%20%54 grup6 ikili test%40%29%55 grup10 ikili test%54%36%56 grup15 ikili testformül 1 − 0,95ᵐ (testler bağımsız sayılırsa)simülasyon: tüm ikili t testlerisimülasyon: tek ANOVA
Öğretim amaçlı simülasyon (tohum 1515, her grup sayısında 20 000 deneme, grup başına 6 kişi, hiçbir grupta gerçek fark yok). Kırmızı sütun destedeki formüldür.
Ne anlama geliyor?Formül üst sınırdır: aynı grup birden fazla çiftte yer aldığı için testler tam bağımsız değildir, gerçek risk biraz daha düşük çıkar (3 grupta %12, 6 grupta %36). Yine de grup sayısıyla hızla büyür; tek ANOVA ise her durumda %5'te kalır.
Bölüm 1 · Problem

Neden Üç Ayrı t Testi Yapmıyoruz?

🧊 Üç toparlanma yöntemi: pasif dinlenme, aktif toparlanma, soğuk suya daldırma. İkili karşılaştırma sayısı: pasif–aktif, pasif–soğuk, aktif–soğuk = 3.
1

Bir test

Etki yokken doğru "fark yok" olasılığı 0,95

→
2

Üç test

Hepsinde doğru karar: 0,95³ ≈ 0,86

→
3

En az bir yanlış alarm

1 − 0,86 ≈ %14 (testler bağımsız sayılırsa)

→
4

Beş grup

10 ikili karşılaştırma: 1 − 0,95¹⁰ ≈ %40

Çözüm

Önce tek bir soru sorulur: "Grupların hepsi aynı ortalamaya mı sahip?" (H₀: μ₁ = μ₂ = μ₃). Bu soruyu tek testle ve %5 hata riskiyle cevaplayan yöntem ANOVA'dır. Hangi grupların farklı olduğuna, gerekirse, sonra düzeltilmiş testlerle bakılır.

Hızlı yoklama · 1 dakika

Üç t Testi Yapsak?

Üç grup, üç ikili karşılaştırma, her biri α = 0,05; gerçekte hiçbir fark yok. En az bir yanlış "anlamlı" çıkma olasılığı?

DOĞRU CEVAP: D

1 − 0,95³ ≈ 0,143. Grup sayısı arttıkça yanlış pozitif büyür; ANOVA tek testle %5'te tutar.

Önce Temel · Sapma, Kare, Kareler Toplamı

Dağınıklığı Tek Sayıyla Ölçmek

Üç oyuncunun atış sayısı birbirinden ne kadar uzak? Herkesi ortalamaya göre ölçüp tek bir "dağınıklık puanı" çıkarmak gerekir. ANOVA'daki KT (kareler toplamı) bu puandır.
1 · Ortalama

Ortalamayı bul

10 serbest atışta isabet: Ali 4, Veli 6, Ayşe 8. Ortalama (4 + 6 + 8) ÷ 3 = 6. Simgesi x̄ ("x çubuk"). (Yanlış alarm slaytındaki %95 yalnız olasılık hesabı için varsayılmış bir orandı; Ali ve Veli serbest atış çalışmadığı için burada 10'da 4 ve 6 isabet ediyor.)

2 · Sapma

Ortalamaya uzaklık

Ali 4 − 6 = −2, Veli 0, Ayşe +2. Hepsini toplarsanız −2 + 0 + 2 = 0 çıkar: artılar eksileri götürür, dağınıklık görünmez olur.

3 · Kare

Her sapmanın karesi

Eksi işareti yok etmek için sapmayı kendisiyle çarpın: 4, 0, 4. Ortalamadan uzak olan daha çok ağırlık kazanır.

4 · Topla

KT = 4 + 0 + 4 = 8

Karelerin toplamı: kareler toplamı (KT). Büyükse oyuncular birbirinden uzak, küçükse yakın. Σ (sigma) "hepsini topla" demektir.

Tarif: ortalamayı bul, sapmaları al, karele, topla. Ortaya çıkan sayı KT.
Görsel · Kare Gerçekten Kare

Sapmanın Karesi, Kenarı Sapma Olan Karenin Alanıdır

123456789101110 atışta isabetortalama 6(−2)² = 4Ali 4Veli 6(+2)² = 4Ayşe 8KT = 4 + 0 + 4= 8KO = 8 ÷ 2 = 4
Önceki slayttaki üç oyuncu. Her karenin kenarı, oyuncunun ortalamadan uzaklığıdır; alan = sapma².
Ne anlama geliyor?Ali'nin karesi sola, Ayşe'ninki sağa düşer ama ikisinin de alanı 4: kare almak eksi işaretini siler. Veli tam ortalamada, karesi yok. Kareler toplamı, bu alanların toplamıdır: 8.
Önce Temel · Serbestlik Derecesi ve Kareler Ortalaması

Toplamı "Serbest Bilgi" Sayısına Bölmek

Kalabalık grubun KT'si, sırf kişi fazla diye büyük çıkar. Adil kıyas için toplam bölünür; restoranda hesabı kişi sayısına bölmek gibi.
Serbestlik derecesi (sd)

Kaç değer serbest?

Üç oyuncunun toplamı 18 verilmişse Ali'ye 4, Veli'ye 6 yazabilirsiniz; Ayşe'nin 8 olması artık zorunludur. Serbest değer sayısı 2 = 3 − 1.

Kareler ortalaması (KO)

KT ÷ sd

Önceki örnekte 8 ÷ 2 = 4. Bu, kişi başına düşen dağınıklıktır; Hafta 5'teki varyansla aynı fikir.

ANOVA'da iki sd

Arası ve içi ayrı

Gruplar arası sd = grup sayısı − 1. Grup içi sd = toplam kişi − grup sayısı. 18 kişi, 3 grupta: 2 ve 15.

F nerede?

İki kişi başı değerin oranı

F = KO_arası ÷ KO_içi. İkisi de "kişi başına" olduğu için kıyas adildir.

KT toplamı verir, KO adil ortalamayı verir; F, KO'ların oranıdır.
Önce Temel · Toplam Dağınıklık İkiye Bölünür

Dört Oyuncu, İki Grup: 20 = 16 + 4

Ali ve Veli serbest atış çalışmadı; Ayşe ve Fatma her gün çalıştı. 10 atışta isabet: 4, 6, 8, 10. Toplam dağınıklığın ne kadarı gruplar arasındaki farktan, ne kadarı kişilerin kendi grubundaki farktan geliyor?
Serbest atış isabeti (10 atışta): grup ortalamaları ve genel ortalama
24681012 genel ortalama 7 grup ort. 5grup ort. 9 Ali 4Veli 6Ayşe 8Fatma 10 arası: 2arası: 2 içi: 1içi: 1içi: 1içi: 1 KT_arası = 2 × (5 − 7)² + 2 × (9 − 7)² = 8 + 8 = 16 (sd = 2 − 1 = 1)KT_içi = 1² + 1² + 1² + 1² = 4 (sd = 4 − 2 = 2)KT_toplam = 16 + 4 = 20 = her oyuncunun 7'den farkının karelerinin toplamı

Ne anlama geliyor?

Mor oklar (gruplar arası) gri oklardan (grup içi) uzun: ayrılığın çoğu gruplar arasında. KO_arası = 16 ÷ 1 = 16, KO_içi = 4 ÷ 2 = 2, F = 8. Dört kişiyle karar verilmez; bu örnek yalnız aritmetiği gösterir. F(1, 2) = 8 için p ≈ 0,11: grup başına iki oyuncuyla bu kadar büyük bir F bile anlamlı sayılmaz (eşik 18,5), çünkü gürültüyü tahmin edecek yalnız 2 serbest değer vardır.

Bölüm 1 · Veriyi Gör

On Sekiz Sporcu, Üç Yöntem

Ağır bir antrenmandan 48 saat sonra kas ağrısı (0–10 ölçeği). Her yönteme kurayla 6 sporcu atandı. (Öğretim amaçlı veri.)
Kas ağrısı puanları, grup ortalamaları ve genel ortalama
2 4 6 8 10 Kas ağrısı (0–10) genel ortalama 5,33 7 Pasif 5 Aktif 4 Soğuk su arası içi Hesap tablosu Pasif: 7, 6, 8, 5, 7, 9 → ort. 7Aktif: 5, 6, 4, 6, 5, 4 → ort. 5Soğuk su: 4, 5, 3, 5, 4, 3 → ort. 4KT_arası = 28 · sd = 2 · KO = 14KT_içi = 18 · sd = 15 · KO = 1,2F = 14 ÷ 1,2 = 11,67 · p = 0,0009 Ne anlama geliyor?Grup ortalamaları birbirinden uzak (mor),sporcular kendi ortalamasına yakın (gri).Sinyal gürültüden büyük: F büyük.
Sade Dille · Problem

Problem Bir Bakışta

Üç grubu ikişer ikişer karşılaştırmak, hiç fark yokken bile yanlış alarm ihtimalini %14'e çıkarır. Çözüm, tek bir genel soru sormaktır.
1 · Sorun

Çok test, çok şans

Her t testinde %5 yanlış alarm riski var. Üç testte bu risk yaklaşık %14, on testte yaklaşık %40 olur.

2 · Veri

Üç yöntem, on sekiz sporcu

Kas ağrısı ortalaması pasifte 7, aktifte 5, soğuk suda 4. Sporcuların puanları kendi grup ortalamalarının çevresinde de dağılıyor.

3 · Fikir

Mesafe mi, dağınıklık mı?

Grup ortalamaları arasındaki mesafe (sinyal), grupların kendi içindeki dağınıklıktan (gürültü) belirgin büyükse fark gerçektir.

Yabancı kelimeler

Yanlış alarm: gerçekte fark yokken "fark var" sonucu çıkması. α (alfa): kabul ettiğiniz yanlış alarm oranı, genelde %5. Faktör: karşılaştırılan şey, burada toparlanma yöntemi. Düzey: faktörün seçenekleri: pasif, aktif, soğuk su. KT (kareler toplamı): ortalamadan uzaklıkların karelerinin toplamı. Genel ortalama: tüm 18 sporcunun birlikte ortalaması.

KISIM 02

F Oranı

Tarif, tablo ve dağılım.

Bölüm 2 · Tarif

F Oranını Dört Adımda Hesaplamak

Genel ortalama: 96 ÷ 18 = 5,33. Grup ortalamaları: pasif 7, aktif 5, soğuk su 4.
1

Gruplar arası KT

6 × [(7 − 5,33)² + (5 − 5,33)² + (4 − 5,33)²] = 28

→
2

Grup içi KT

Her sporcunun kendi grup ortalamasından farkının karesi: 10 + 4 + 4 = 18

→
3

Kareler ortalaması

KO_arası = 28 ÷ 2 = 14 · KO_içi = 18 ÷ 15 = 1,2

→
4

F

F = 14 ÷ 1,2 = 11,67 · sd = (2, 15)

Serbestlik dereceleri nereden geldi?

Gruplar arası: grup sayısı − 1 = 3 − 1 = 2. Grup içi: toplam kişi − grup sayısı = 18 − 3 = 15. Toplam: 18 − 1 = 17 = 2 + 15. Kareler toplamı da böyle bölünür: 46 = 28 + 18.

Görsel · Tarifin Resmi

46 Puanlık Dağınıklık, İkiye Bölünüp Oranlanır

Kareler toplamı (KT)arası 28içi 18toplam 46Serbestlik derecesine böl28 ÷ 2 =18 ÷ 15 =KO arası 14 (sinyal)KO içi 1,2 (gürültü)14 ÷ 1,2 = 11,67: sinyal gürültünün yaklaşık 11,7 katı
Destedeki 18 sporcunun kas ağrısı verisi; KT ve KO değerleri betikte yeniden hesaplandı. Alttaki çentikler 1,2'lik gürültü birimleridir.
Ne anlama geliyor?Üst çubuk toplam dağınıklığın %61'inin gruplar arasından geldiğini gösterir. Ama karar KT'ye değil KO'ya bakılarak verilir: 14'lük sinyal çizgisi boyunca 1,2'lik gürültü birimi on bir kezden fazla sığar.
Bölüm 2 · Çıktıyı Okumak

ANOVA Tablosu

İstatistik programlarının verdiği tablo, az önceki dört adımın özetidir.
KaynakKT (kareler toplamı)sdKO (KT ÷ sd)Fp
Gruplar arası (yöntem)28214,011,670,0009
Grup içi (hata)18151,2
Toplam4617

Ne anlama geliyor?

Yöntemler arası fark, sporcular arası doğal farkın 11,67 katı büyüklükte. Yöntemin hiçbir etkisi olmasaydı bu kadar büyük bir F görmek çok nadir olurdu (p = 0,0009). Rapor: F(2, 15) = 11,67; p < 0,001; η² = 0,61 (η², Bölüm 3'te açılıyor: ağrı farklarının yöntemle ilişkili payı; 0,61 büyük bir etkidir). ANOVA yalnız "en az bir grup farklı" der; hangisi olduğunu söylemez.

izStat · Uygulama

Elle Bulunan F = 11,67'yi izStat da Bulacak mı?

Aynı 18 sporcu, ağır antrenmandan 48 saat sonra kas ağrısı (0–10). Soru: üç toparlanma yöntemi arasında fark var mı? Tarifin dört adımını izStat birkaç tıkla yapar; sayılar birebir aynı çıkmalı.
SporcuPasifAktifSoğuk su
1. sporcu754
2. sporcu665
3. sporcu843
4. sporcu565
5. sporcu754
6. sporcu943
Ortalama754
izStat

Bu veriyi izStat'ta aç

Toparlanma verisi: 3 yöntem × 6 sporcu, kas ağrısı 0–10.

Aç →
izStat'ta dört adım

Veri uzun biçimde: her satır bir sporcu

  1. Aşağıdaki bağlantıyı açın: 18 satır yüklenir, ANOVA modülü açılır. Sütunlar: Yöntem (Pasif, Aktif, Soğuk su) ve Kas_ağrısı.
  2. ANOVA Türü Seçin bölümünde Tek Yönlü ANOVA kartı seçili kalsın.
  3. Bağımlı Değişken (Ölçülen): Kas_ağrısı. Gruplandırma Değişkeni: Yöntem.
  4. Ek Ayarlar'daki dört kutu işaretli, α = 0.05 kalsın; Analizi Çalıştır.
izStat · Uygulama

izStat'ın ANOVA Tablosu, Elle Yapılan Hesabın Aynısı

Analizi Çalıştır'dan sonra ekranda Grup İstatistikleri, ANOVA Tablosu ve Etki Büyüklüğü kutuları belirir. izStat ondalık ayırıcı olarak nokta kullanır: 11.667, yani 11,667. p de öyle: 0.616 = .616 = 0,616.
KaynakKTsdKOFp
Gruplar Arası28.00214.0011.667< .001
Gruplar İçi18.00151.20--
Toplam46.0017---
Ekrandaki diğer sayıizStatDestedeki karşılığı
Ortalamalar7.0000 · 5.0000 · 4.00007 · 5 · 4
η² · ω²0.609 · 0.5420,61 · 0,54
YorumBüyükbüyük etki (≥ 0,14)
Levene (varsayım kutusu)F = 0.500, p = 0.616p = 0,62

APA satırı (izStat'ın kopyalama düğmesi)

Tek yönlü ANOVA sonuçlarına göre gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur, F(2, 15) = 11.67, p < .001, η² = 0.609. Türkçe raporda: F(2, 15) = 11,67; p < 0,001; η² = 0,61.

Ne anlama geliyor?

Elle bulunan KT 28 ve 18, KO 14 ve 1,2, F 11,67 izStat'ta aynı: tarif doğru uygulanmış. p < 0,001: yöntemlerin hiç etkisi olmasaydı bu büyüklükte bir F binde birden seyrek görülürdü. η² = 0,61: ağrı farklarının yaklaşık üçte ikisi yöntemle ilişkili. Antrenöre çevirisi: toparlanma yöntemi seçimi 48. saatteki ağrıyı değiştiriyor; hangi yöntemin farklı olduğunu aynı ekranın altındaki post hoc tablosu söyler. Sağ tablodaki iki sayı Bölüm 3 ve 4'te açılıyor: ω² (omega-kare) şans payı düzeltilmiş η²'dir, 0,54 de büyük etki; Levene p = 0,62 grupların dağınıklığının benzer olduğunu, yani klasik ANOVA'nın uygun olduğunu gösterir.

Görsel · Sinyal Aynı, Gürültü Farklı

Ortalamalar Yerinde Durdu, F Yarıdan Fazla Düştü

0246810PasifAktifSoğuk suDestedeki veriF(2, 15) = 11,67 · p = 0,00090246810PasifAktifSoğuk suGürültü 1,5 katıF(2, 15) = 5,19 · p = 0,019
Sağ panel öğretim amaçlı dönüşümdür: her puanın kendi grup ortalamasından uzaklığı 1,5 ile çarpıldı, ortalamalar değişmedi. 2 katında F = 2,92, p = 0,085 olurdu (puanlar 0–10 ölçeğini aşacağı için çizilmedi).
Ne anlama geliyor?Kalın çizgiler iki panelde de aynı yerde: sinyal (KO arası 14) değişmedi. Noktalar dağılınca KO içi 1,2'den 2,7'ye çıktı ve F 11,67'den 5,19'a indi. ANOVA tablosundaki her sayı, bu iki dağınıklığın hikâyesidir.
Bölüm 2 · F Dağılımı

F = 11,67 Ne Kadar Uç?

Yöntemlerin hiçbir etkisi olmasaydı (H₀), F değerleri sd (2, 15) olan F dağılımına uyardı. Çoğu değer 0 ile 3 arasında kalır.
H₀ altında F(2, 15) dağılımı, kritik değer ve gözlenen F
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 F değeri kritik değer 3,68sağındaki alan %5 (α) gözlenen F = 11,67p = 0,0009 Ne anlama geliyor?Yöntemlerin etkisi olmasaydı, 11,67 kadarbüyük bir F yaklaşık 1100 denemede bir görülürdü.
Performans Merkezi · Canlı

Pasif, Aktif, Soğuk Su

1

Ortalamalar 7, 5, 4; genel ortalama 5,33.

2

KT arası 28, KT içi 18 → F(2, 15) = 11,67, p ≈ 0,0009, η² = 0,61.

3

Soğuk su grubuna 8 ve 9 ekleyin: gürültü arttı, F ne oldu?

4

Dördüncü bir grup (ör. masaj) ekleyin: sd nasıl değişti?

Tek Yönlü ANOVA: Sinyal ve GürültüYeni sekmede aç ↗
Sade Dille · F Oranı

F Oranı Bir Bakışta

F, gruplar arası farkın (sinyal) kişiler arası doğal farka (gürültü) oranıdır. Burada 14 ÷ 1,2 = 11,67.
1 · Dört adım

KT, sd, KO, F

Önce iki KT bulunur (28 ve 18), sd'lere bölünür (14 ve 1,2), sonra oranlanır. Toplam KT 46 = 28 + 18.

2 · Tablo

Aynı tarifin özeti

ANOVA tablosunun satırları bu dört adımdır: kaynak, KT, sd, KO, F ve p.

3 · Karar

F = 11,67 çok uç

Yöntemlerin etkisi olmasaydı F değerleri 3,68'in altında kalırdı (%95'i). Gözlenen F bunun çok üzerinde: en az bir grup farklı.

Yabancı kelimeler

F dağılımı: etki yokken F değerlerinin hangi aralıkta çıkacağını gösteren eğri. Kritik değer: F bunu aşınca sonuç anlamlı sayılan eşik (burada 3,68). p değeri: etki olmasaydı en az bu kadar büyük bir F görme olasılığı (burada 0,0009). sd: serbestlik derecesi: toplamda serbestçe değişebilen değer sayısı. KO: kareler ortalaması: KT ÷ sd.

KISIM 03

Sonrası

Post hoc ve etki büyüklüğü.

Önce Temel · Post Hoc, Tukey, Bonferroni, Güven Aralığı

ANOVA "Fark Var" Der, "Kimde" Demez

Koşu sonunda "gruptaki birisi yavaş" denirse, o kişiyi bulmak için ayrıca tek tek bakmak gerekir. Post hoc ("sonradan" demek) o ikinci bakıştır.
Post hoc

ANOVA'dan sonraki ikili bakış

ANOVA anlamlı çıkınca hangi iki grubun farklı olduğunu aramak: pasif–aktif, pasif–soğuk su, aktif–soğuk su. Üç çift.

Bonferroni

p'yi çift sayısıyla çarp

En basit düzeltme. Pasif–aktif için düzeltmesiz p = 0,015; üç çift olduğundan 0,015 × 3 = 0,045.

Tukey HSD

Tüm çiftleri birlikte tartar

Bütün ikili farkları tek seferde değerlendirip yanlış alarmı %5'te tutar. Bonferroni'den daha az temkinlidir.

Güven aralığı (GA)

0'ı içeriyor mu?

Gerçek farkın makul olduğu aralık. Aktif–soğuk su [−0,6; 2,6] 0'ı içerir: fark yok da olabilir. Pasif–soğuk su [1,4; 4,6] 0'ı içermez.

Aralık 0'ı içeriyorsa fark belirsizdir; içermiyorsa fark vardır.
Bölüm 3 · Post Hoc

Hangi Gruplar Farklı?

ANOVA anlamlı çıktıysa, ikili farklara hata oranını koruyan testlerle bakılır. Varyanslar benzer olduğundan (Levene p = 0,62) Tukey HSD seçildi. Levene testi, grupların dağınıklığının (varyansının) benzer olup olmadığını sınar: p > 0,05 ise benzer sayılır; burada en dağınık grup pasif (varyans 2,0), diğer ikisi 0,8.
KarşılaştırmaOrtalama farkTukey %95 GATukey pDüzeltmesiz t pBonferroni p (× 3)
Pasif − Aktif2,0[0,4; 3,6]0,0170,0150,045
Pasif − Soğuk su3,0[1,4; 4,6]0,0010,0010,004
Aktif − Soğuk su1,0[−0,6; 2,6]0,280,080,24

Ne anlama geliyor?

Aktif ve soğuk su, pasif dinlenmeden daha az ağrıyla sonuçlandı. Aktif ile soğuk su arasındaki 1 puanlık fark belirsiz: aralık hem soğuk suyun 2,6 puan üstünlüğüyle hem aktifin 0,6 puan üstünlüğüyle uyumlu. Bonferroni, p'yi karşılaştırma sayısıyla çarpar; Tukey'den daha temkinlidir.

Görsel · Aralıklar Sıfırı Kesiyor mu?

Üç Çift, İkisi Net, Biri Belirsiz

−10+1+2+3+4+5ortalama fark (ağrı puanı)Pasif − Aktif[0,4; 3,6][0,3; 3,7]Pasif − Soğuk su[1,4; 4,6][1,3; 4,7]Aktif − Soğuk su[−0,6; 2,6][−0,7; 2,7]Tukey HSD %95 GABonferroni %95 GA (birleşik KO)
Destedeki veriden scipy tukey_hsd ile Tukey aralıkları; Bonferroni aralıkları ortak KO içi 1,2 ve sd 15 ile, α = 0,05 ÷ 3. Tablodaki “düzeltmesiz t p” sütunu her çifti kendi iki grubuyla hesapladığı için bu aralıklardan biraz farklıdır.
Ne anlama geliyor?Siyah çizgi “fark yok”tur. Pasifle ilgili iki çiftin aralıkları tamamen sağda: pasif dinlenme daha ağrılı. Aktif–soğuk su aralığı sıfırı kesiyor: bu veriyle aralarında fark olup olmadığı söylenemez. Bonferroni aralıkları biraz daha geniş, yani daha temkinli.
Hızlı yoklama · 1 dakika

ANOVA Anlamlı Çıktıysa?

F = 11,67, p = 0,0009.

DOĞRU CEVAP: D

ANOVA "en az bir fark" der. Örnekte aktif ile soğuk su arasındaki fark belirsiz kaldı (Tukey).

Bölüm 3 · Etki Büyüklüğü

η²: Değişkenliğin Ne Kadarı Açıklandı?

Tarif: gruplar arası KT'yi toplam KT'ye böl. η² = 28 ÷ 46 = 0,61. Kas ağrısındaki farklılıkların %61'i yöntemle ilişkili. Bu değer “büyük” eşiği olan 0,14'ün dört katından fazla: sporcular arasındaki ağrı farklarının çoğu kişisel farktan değil, seçilen yöntemden geliyor.
SembolAnlamı
KT_arasıGrup ortalamalarının genel ortalamadan uzaklığı
KT_içiSporcuların kendi grup ortalamasından uzaklığı
η²KT_arası ÷ KT_toplam; 0 ile 1 arasında
kısmi η²Birden çok faktörde: KT_etki ÷ (KT_etki + KT_hata)
Büyüklükη² (Cohen'in kaba kılavuzu)
Küçük≈ 0,01
Orta≈ 0,06
Büyük≈ 0,14

Dikkat

Küçük örneklemlerde η² gerçek etkiyi olduğundan büyük gösterme eğilimindedir; daha az yanlı ω² de raporlanabilir (Lakens, 2013). Tek faktörlü ANOVA'da η² ile kısmi η² aynıdır; çok faktörlü desenlerde farklıdır ve hangisinin raporlandığı yazılmalıdır.

Görsel · Şansın Payı

Etki Yokken Bile η² Sıfır Çıkmaz

%0%20%40%60%80%100η² (bu veri)0,61ω² (düzeltilmiş)0,54etki yokken ortalama η²0,12Kas ağrısı farklarının yöntemle ilişkili payı
ω² = (KT arası − sd arası × KO içi) ÷ (KT toplam + KO içi). Gri çubuk öğretim amaçlı simülasyon (tohum 1516, 20 000 deneme): 3 grup × 6 kişi, gerçek fark yok; kuramsal beklenen değer 2 ÷ 17 = 0,12.
Ne anlama geliyor?18 kişide grup ortalamaları şans yüzünden de biraz ayrışır; bu yüzden etki hiç yokken η² ortalama 0,12 çıkar. ω² bu şişkinliği düzeltir: 0,61 yerine 0,54. İki değer de büyük; yöntemle ilişki şansın çok ötesinde.
izStat · Uygulama

Hangi Çift Farklı? izStat Aynı Ekranda Gösteriyor

Toparlanma analizinin alt kısmı: Tukey HSD tablosu. Tukey slaytında elle okunan sonuçları ve η²'yi buradan doğrulayın, sonra iki uç puan ekleyip F'nin nasıl düştüğünü görün.
KarşılaştırmaFarkpSonuç
Pasif vs Aktif2.0000.017✓ Anlamlı
Pasif vs Soğuk su3.0000< .001✓ Anlamlı
Aktif vs Soğuk su1.0000.284✗ Anlamsız
Etki BüyüklüğüizStatAnlamı
η² (Eta-kare)0.609ağrı farklarının %61'i yöntemle ilişkili
ω² (Omega-kare)0.542şans payı düzeltilince %54
YorumBüyük0,14 eşiğinin dört katı
Deneyin

Soğuk su grubuna 8 ve 9 puanlı iki sporcu

İkinci bağlantı aynı veriye bu iki sporcuyu ekler. Soğuk su ortalaması 4'ten 5,13'e, KO içi 1,2'den 2,88'e çıkar: F(2, 17) = 2,73; p = 0,094; η² = 0,24. İki uç puan gürültüyü büyüttü, fark artık anlamlı değil.

Ne anlama geliyor?

izStat'ın p değerleri Tukey sütunuyla aynı: 0,017; 0,001'in altı (0,0007); 0,28. Pasif dinlenme, iki yöntemden de 2–3 puan daha ağrılı; aktif ile soğuk su arasındaki 1 puan bu 18 sporcuyla ayırt edilemiyor. Levene anlamlı çıksaydı izStat kendiliğinden Welch ANOVA ve Games-Howell'e geçerdi. Bu tabloda güven aralığı yok; aralık için Tukey slaytındaki [0,4; 3,6] gibi değerlere bakılır.

Sade Dille · Sonrası

Sonrası Bir Bakışta

ANOVA "en az bir fark var" der. Hangi grupların farklı olduğunu post hoc, farkın ne kadar büyük olduğunu etki büyüklüğü söyler.
1 · Post hoc

Pasif en ağrılı

Pasif dinlenme, aktif toparlanma ve soğuk sudan daha yüksek ağrıyla sonuçlandı (p = 0,017 ve 0,001).

2 · Belirsiz çift

Aktif ile soğuk su

Aradaki 1 puanlık fark için aralık [−0,6; 2,6]. Bu veriyle hangisinin üstün olduğu söylenemez.

3 · η² = 0,61

Farkın büyüklüğü

Kas ağrısı farklarının %61'i yöntemle ilişkili (28 ÷ 46). Bu, nedensel iddia değil, ilişki payıdır.

Yabancı kelimeler

Post hoc: ANOVA'dan sonra yapılan ikili karşılaştırmalar. Tukey HSD: tüm çiftleri birlikte değerlendiren post hoc testi. Bonferroni: p değerini karşılaştırma sayısıyla çarpan düzeltme. Güven aralığı: gerçek farkın makul olduğu değerler aralığı. Etki büyüklüğü: farkın ne kadar büyük olduğunu gösteren, örneklem sayısından bağımsız ölçü. η² (eta kare): KT_arası ÷ KT_toplam; gruplarla ilişkili pay. ω² (omega kare): küçük örneklemde η²'nin şişkinliğini azaltan düzeltilmiş hâli.

KISIM 04

Varsayımlar ve
Aile

Hangi test, hangi desen?

Bölüm 4 · Varsayımlar

Varsayım Bozulursa Hangi Test?

Hafta 14'teki kontrollerin aynısı, her grup için ayrı ayrı. Toparlanma verisinde Levene p = 0,62 (varyanslar benzer) ve üç grubun Shapiro-Wilk p değerleri 0,17 ile 0,96 arasında (normalden belirgin sapma yok): ilk satır geçerli, tek yönlü ANOVA ve Tukey.
DurumAna testPost hoc
Normal dağılım, benzer varyansTek yönlü ANOVATukey HSD
Varyanslar belirgin farklıWelch ANOVAGames-Howell
Belirgin çarpıklık, sıralı veri, küçük nKruskal-Wallis (Hafta 19)Dunn
Yalnız kontrol grubuyla karşılaştırmaTek yönlü ANOVADunnett

Bağımsızlık desenle sağlanır

Her sporcu yalnız bir grupta yer alır. Aynı sporcular birkaç kez ölçülüyorsa (önce, 4. hafta, 8. hafta) tekrarlı ölçümler ANOVA'sı kullanılır; orada ek bir varsayım (küresellik) Mauchly testiyle kontrol edilir, bozulursa Greenhouse-Geisser düzeltmesi uygulanır.

izStat · Uygulama

Varyanslar Eşit Değilse: Mevkiye Göre Yüksek Şiddetli Koşu

Bir futbol takımında 21 oyuncunun maç başına yüksek şiddetli koşu mesafesi (YŞK: GPS ile ölçülen, saatte 19,8 km'nin üstünde koşulan metre). Soru: stoper, orta saha ve kanat farklı mı koşuyor? (Öğretim amaçlı sayılar.)
YŞK (m)StoperOrta sahaKanat
1. oyuncu480620850
2. oyuncu510700700
3. oyuncu495560980
4. oyuncu520780640
5. oyuncu500650910
6. oyuncu490590760
7. oyuncu5057201020
Ortalama500660837
SS1378143
izStat'ta

Aynı modül, aynı düğme

  1. Bağlantıyı açın: 21 satır yüklenir. Sütunlar: Mevki ve YŞK_m.
  2. Tek Yönlü ANOVA: Bağımlı Değişken (Ölçülen) YŞK_m, Gruplandırma Değişkeni Mevki; Analizi Çalıştır.
  3. Önce SS satırına bakın: kanatların dağınıklığı stoperlerin 11 katı (143 ÷ 13). Eşit varyans varsayımı burada zorlanıyor; izStat bunu Levene ile sınar.
izStat

Bu veriyi izStat'ta aç

21 oyuncu, 3 mevki, YŞK (m).

Aç →
izStat · Uygulama

izStat Welch ANOVA'ya Kendiliğinden Geçiyor

Varsayım kutusu: Levene F = 10.379, p = 0.001, “Varyanslar homojen değil” (en büyük ÷ en küçük varyans = 117.09). Bu durumda izStat en üste Welch ANOVA'yı, post hoc olarak Games-Howell'i koyar; klasik tablo altta bilgi için kalır. Türkçe yazımla: Levene F = 10,38; p = 0,001; en dağınık grubun varyansı en derli toplu grubunkinin 117 katı.
Welch ANOVAizStat
F (Welch)30.707
sd (df1; df2)2; 8.29
p değeri< .001
η²0.713 (Büyük)
Games-HowellFark (m)p%95 GA (m)
Stoper vs Orta saha−160.003[−250; −70]
Stoper vs Kanat−337.002[−503; −171]
Orta saha vs Kanat−177.043[−348; −6]

Rapor

Welch F(2; 8,29) = 30,71; p < 0,001; η² = 0,71. Payda sd'si küsuratlıdır, çünkü Welch her grubu kendi varyansıyla tartar; olduğu gibi yazılır. Ekranda farklar ve aralıklar dört ondalıklı görünür (−160.0000); burada metreye yuvarlandı.

Ne anlama geliyor?

Üç mevkinin yükü birbirinden farklı: kanat oyuncusu maçta stoperden yaklaşık 337 m, orta sahadan 177 m daha fazla yüksek şiddette koşuyor. Orta saha–kanat aralığı sıfıra çok yakın bitiyor (−6 m): fark var ama büyüklüğü belirsiz. Antrenöre çevirisi: takım ortalaması (666 m) üzerinden yazılan tek bir koşu hedefi stoperi fazla, kanadı az yükler; YŞK hedefi mevkiye, kanatta oyuncuya göre yazılır. η² = 0,71: oyuncular arasındaki YŞK farklarının %71'i mevkiyle ilişkili; 0,14 eşiğinin beş katı, büyük etki.

Bölüm 4 · ANOVA Ailesi

Desene Göre Dört ANOVA

Hepsi aynı fikre dayanır: toplam değişkenliği kaynaklarına ayırmak.
Tek yönlü

Bir faktör

🧊 Üç toparlanma yöntemi, farklı sporcular.

İki yönlü

İki faktör

⚽ Yöntem × cinsiyet. Etkileşim: yöntemin etkisi cinsiyete göre değişiyor mu?

Tekrarlı ölçümler

Aynı kişiler

🏊 Aynı yüzücülerin 3 dönemdeki 100 m süresi.

Karma

Grup × zaman

🏋️ Deney ve kontrol, önce ve sonra. Antrenman çalışmalarında çok yaygın.

Karma desende asıl soru

"Deney grubu, kontrol grubundan daha çok gelişti mi?" Bu, grup × zaman etkileşimidir. Yalnız "zaman etkisi anlamlı" demek, iki grubun birlikte geliştiğini söyler; programın farkını söylemez.

Görsel · Karma Desenin Üç Hikâyesi

Program Etkisi Paralel Çizgide Değil, Açılan Makastadır

46505458öncesonraYalnız zaman etkisi46505458öncesonraGrup × zaman etkileşimi46505458öncesonraYalnız grup farkıdeneykontrolsıçrama (cm)
Öğretim amaçlı şematik değerler (sıçrama, cm); istatistik sonucu değil, desenin okunuşu. Soldaki panelde iki grubun çizgisi üst üstedir (kontrol kesikli).
Ne anlama geliyor?Solda iki grup aynı miktar gelişiyor: “zaman etkisi anlamlı” der, programın katkısı yoktur. Ortada çizgiler makas gibi açılıyor: asıl soru bu etkileşimdir. Sağda gruplar baştan farklı ve değişmiyor: program değil başlangıç farkı.
izStat · Uygulama

Aynı Yüzücüler Üç Kez: Tekrarlı Ölçümler ANOVA

Sekiz yüzücünün 100 m serbest süresi (s): Eylül, Aralık, Mart. Soru: sezon boyunca hızlandılar mı? Bu kez gruplar farklı kişiler değil, aynı kişilerin üç ölçümü. (Öğretim amaçlı sayılar.)
YüzücüEylülAralıkMartKazanç
S161,260,459,91,3
S263,562,862,11,4
S359,859,558,71,1
S464,163,062,61,5
S560,760,259,80,9
S662,361,160,91,4
S758,958,658,00,9
S865,063,963,21,8
Ortalama61,9461,1960,651,29
izStat'ta

Veri geniş biçimde: her satır bir yüzücü

  1. Bağlantıyı açın: 8 satır yüklenir. Sütunlar: Yüzücü, Eylül_s, Aralık_s, Mart_s.
  2. ANOVA Türü Seçin: Tekrarlı Ölçümler.
  3. Tekrarlı Ölçümler (Zaman Noktaları) kutusunda Ctrl ile Eylül_s, Aralık_s, Mart_s'yi seçin; Analizi Çalıştır.
izStat

Bu veriyi izStat'ta aç

8 yüzücü × 3 ölçüm, 100 m (s).

Aç →
izStat · Uygulama

Kişi Farkı Gürültüden Ayrılınca F Büyüyor

Küresellik kutusu: Mauchly W = 0.641, p = .263, “Sağlanıyor”: düzeltmesiz satır okunur. Rapor: F(2, 14) = 75,24; p < 0,001; η²p = 0,91. Türkçe yazımla W = 0,64; p = 0,26: p > 0,05, küresellik (dönem çiftleri arasındaki farkların dağınıklığının benzer olması) bozulmamış.
KaynakKTsdKOF
Zaman6.6923.3575.238
Denekler80.857--
Hata0.62140.04-
BonferroniFark (s)p (düz.)
Eylül vs Aralık−0.75.002
Eylül vs Mart−1.29< .001
Aralık vs Mart−0.54< .001

Ne anlama geliyor?

Takım Eylül'den Mart'a ortalama 1,29 s hızlandı (100 m'de yaklaşık %2) ve sekiz yüzücünün sekizi de her dönemde hızlandı. Aynı sayıları bağımsız gruplar gibi tek yönlü ANOVA'ya verseydiniz F(2, 21) = 0,86; p = 0,44 çıkardı: yüzücüler arasındaki 6 s'lik doğal fark (58,9 ile 65,0 s) gürültüye karışırdı. Tekrarlı ölçüm bu kişi farkını (Denekler, KT = 80,85; toplamın %92'si) gürültüden ayırır; kalan gürültü KO 3,88'den 0,044'e iner. Akılda kalsın: aynı sporcular tekrar ölçülüyorsa tekrarlı ölçümler ANOVA'sı seçilir. η²p (kısmi eta-kare) = 6,69 ÷ (6,69 + 0,62) = 0,91: kişi farkı çıkarıldıktan sonra kalan değişkenliğin %91'i dönemle ilişkili, büyük etki. Bonferroni p'lerinin üçü de 0,05'in altında: her dönem bir öncekinden anlamlı biçimde hızlı; en küçük adım Aralık–Mart arası 0,54 s.

Sade Dille · Varsayımlar ve Aile

Varsayımlar ve Aile Bir Bakışta

ANOVA'nın kuralları bozulursa yedek testler var. Desen değişince de ANOVA'nın türü değişir.
1 · Varsayım bozulursa

Yedek test seç

Varyanslar farklıysa Welch ANOVA, dağılım çok çarpıksa Kruskal-Wallis. Her birinin kendi post hoc testi var.

2 · Dört ANOVA

Desene göre

Tek yönlü: bir faktör. İki yönlü: iki faktör. Tekrarlı ölçüm: aynı kişiler. Karma: hem grup hem zaman.

3 · Karma desen

Asıl soru etkileşim

"Deney grubu kontrolden daha çok gelişti mi?" sorusu grup × zaman etkileşimidir.

Yabancı kelimeler

Varsayım: testin doğru çalışması için verinin sağlaması gereken koşul. Welch ANOVA: grup varyansları eşit değilken kullanılan ANOVA. Kruskal-Wallis: ANOVA'nın değerlere değil sıralara dayanan alternatifi. Games-Howell / Dunn / Dunnett: sırasıyla Welch, Kruskal-Wallis ve kontrol grubu karşılaştırmasının post hoc testleri. Levene testi: grup varyanslarının benzer olup olmadığına bakan test. Tekrarlı ölçüm: aynı kişilerin birkaç kez ölçülmesi. Küresellik: tekrarlı ölçümlerde, ölçüm çiftleri arasındaki farkların değişkenliğinin benzer olması (Mauchly testiyle bakılır). Greenhouse-Geisser: küresellik bozulunca sd'yi küçülten düzeltme. Etkileşim: bir faktörün etkisinin diğer faktöre göre değişmesi.

KISIM 05

Uygulama

Mitler, Performans Merkezi, görev ve tartışma.

Mit mi, Gerçek mi?

Sahada Duyacağınız Dört Cümle

Her birine bu haftanın kavramlarıyla cevap verin.
Mit

"ANOVA anlamlı çıktı, yani bütün gruplar birbirinden farklı."

ANOVA yalnız en az bir farkı gösterir. Örneğimizde aktif ile soğuk su arasındaki fark belirsiz kaldı.

Mit

"p = 0,54, gruplar eşit; H₀ kabul edildi."

H₀ reddedilemez, kabul edilmez (Hafta 13). Eşitlik iddiası için etki büyüklüğü ve güven aralıkları gerekir.

Kısmen

"ANOVA anlamsızsa post hoc yapılmaz."

Tukey gibi testler tek başına da hata oranını korur. Ama sonucu görünce karşılaştırma aramaya başlamak, Hafta 1'deki esnek analiz tuzağıdır.

Gerçek

"Beş grubu ikişer ikişer t testiyle karşılaştırmak yanıltır."

10 karşılaştırmada, etki yokken bile en az bir yanlış alarm olasılığı yaklaşık %40.

Performans Merkezi'nde Uygula

Bu Haftanın Araçları

Toparlanma verisi toplayın, grupları karşılaştırın.
Eşli uygulama · 12 dakika

Sıra Sizde: Toparlanma Denemesi

Dörtlü gruplar. Üç toparlanma yöntemi, ertesi gün kas ağrısı.
3 dk

Desen

Kurayla mı dağıtacaksınız, aynı kişiler mi (tekrarlı ölçüm)?

→
3 dk

Veri

Kaç kişi, hangi ölçek, ne zaman ölçülecek?

→
3 dk

Analiz

Araçla F, p ve η²'yi hesaplayın (izStat → ANOVA → Tek Yönlü ANOVA).

→
3 dk

Yorum

Hangi gruplar farklı? Varsayımlar sağlanıyor mu?

ANOVA toplam değişkenliği kaynaklarına böler.
Hafta 15 · Uygulama Görevi

Görev: Üç Isınma, Bir Sıçrama

Gelecek derse kadar, dörtlü gruplar. Sınıftan 15 gönüllüyü kurayla üç ısınma protokolüne (5 dk yürüyüş, statik germe, dinamik ısınma) ayırın ve dikey sıçrama ölçün.

1. Veri ve hesap

  1. Veriden önce H₀, H₁, α ve post hoc testini yazın.
  2. Veriyi nokta grafiğiyle çizin; grup ve genel ortalamaları işaretleyin.
  3. KT_arası, KT_içi, F ve sd'yi elle hesaplayın; izStat ile karşılaştırın (ANOVA → Tek Yönlü ANOVA; her satır bir öğrenci, bir sütunda protokol adı, bir sütunda sıçrama cm).

2. Yorum

  1. η²'yi hesaplayın ve yorumlayın.
  2. Post hoc sonuçlarını güven aralıklarıyla yazın.
  3. Aynı veriyi üç ayrı t testiyle çözseydiniz sorun ne olurdu?
Uygulama Görevi · Puanlama Rubriği

Görevinizi Nasıl Değerlendireceksiniz?

Her ölçüt 0–2 puan: 0 eksik, 1 gelişiyor, 2 yetkin; toplam 8. Önce kendi görevinizi, sonra bir arkadaşınızınkini puanlayın.
Ölçüt1 · Gelişiyor2 · Yetkin
DesenGruplar var, kura belgelenmemiş.Kura, hipotezler, α ve post hoc önceden yazılmış.
HesapF doğru, ara adımlar eksik.KT, sd, KO, F adım adım; KT_toplam = KT_arası + KT_içi kontrol edilmiş.
Post hoc ve etkiAnlamlı çiftler listelenmiş.Farklar, GA ve η² birlikte yorumlanmış; belirsiz farklar ayrıca belirtilmiş.
Çoklu test"Hata riski artar" denmiş.Üç t testinde yanlış alarm riski hesapla gösterilmiş.

Akran değerlendirmesi

Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.

Tartışma · Sınıfta 15 Dakika

"Soğuk Su Havuzu Alalım"

Kulüp, yukarıdaki sonuçlara bakarak pahalı bir soğuk su havuzu almayı düşünüyor. Aktif toparlanma ise yalnızca hafif bir koşu ve bisiklet gerektiriyor.
1 · Teşhis

Veri neyi gösterdi?

Soğuk su pasiften iyi. Aktiften de iyi mi? Aralık [−0,6; 2,6] ne diyor?

2 · Kanıt

Başka ne var?

18 sporcu yeterli mi? Dupuy ve ark. (2018) gibi birleşik kanıtlar ne söylüyor?

3 · Karar

Bedel

Maliyet, uygulanabilirlik ve sporcu tercihi kararı nasıl etkiler?

Yönetici

"Soğuk su en düşük ağrıyı verdi; en iyisi o."

VS

Sizin cevabınız

Post hoc sonucuna ve güven aralığına dayanan iki cümle.

Kendini Sına

Soru Seti

Her soruda cevaptan sonra açıklama açılır.
Çıkış kontrolü · 2 soru

Aklınızda Ne Kaldı?

1. F oranı neyi neye böler?

DOĞRU CEVAP: A

Sinyal ÷ gürültü.

2. Hou ve ark. (2026): 48–72 saatte toparlanma yöntemlerinin etkisi?

DOĞRU CEVAP: C

Soğuk su 48 saatte ağrıda etkili kaldı.

Hafta 15 · Özet

Akılda Kalması Gerekenler

  • Çok sayıda t testi yanlış alarm riskini artırır; ANOVA tüm grupları tek testte karşılaştırır.
  • KT_toplam = KT_arası + KT_içi; F = KO_arası ÷ KO_içi (sinyal ÷ gürültü).
  • Rapor: F(2, 15) = 11,67; p < 0,001; η² = 0,61.
  • ANOVA "hangi grup" demez: Tukey, Games-Howell, Bonferroni ya da Dunnett.
  • Varyans farklıysa Welch ANOVA, dağılım bozuksa Kruskal-Wallis; tekrarlı ölçümde küresellik.
Görsel · Haftanın Tek Sayfası

Tek Soru, Bir Oran, Sonra Ayrıntı

Tek test3 grup, 3 t testien az bir alarm ≈ %12–14Tek ANOVArisk %5'teBölKT 46 = 28 + 18arası + içiKO 14 ve 1,2KT ÷ sdOranlaF(2, 15) = 11,67p = 0,0009Gürültü artıncaF düşerAyrıntıTukey: 2 çift netaktif–soğuk belirsizη² 0,61 · ω² 0,54şans payı düzeltildiANOVA “en az bir fark var” der; kimde ve ne kadar olduğunu sonrası söyler.
Haftanın özeti; sayılar ilgili slaytlardan.
Ne anlama geliyor?Soldan sağa: neden tek test, dağınıklık nasıl bölünür, F nasıl okunur, post hoc ve etki büyüklüğü neyi ekler.
Kaynaklar

Bu Haftanın Kaynakları

  1. Dupuy O, Douzi W, Theurot D, Bosquet L, Dugué B. An evidence-based approach for choosing post-exercise recovery techniques to reduce markers of muscle damage, soreness, fatigue, and inflammation: a systematic review with meta-analysis. Front Physiol. 2018;9:403.
  2. Lakens D. Calculating and reporting effect sizes to facilitate cumulative science: a practical primer for t-tests and ANOVAs. Front Psychol. 2013;4:863.
  3. Cohen J. A power primer. Psychol Bull. 1992;112(1):155–159.
  4. Roediger HL, Karpicke JD. Test-enhanced learning: taking memory tests improves long-term retention. Psychol Sci. 2006;17(3):249–255.
  5. Hou C, Yin W, Qiao F. Acute and delayed effects of post-exercise recovery strategies on explosive performance and markers of muscle damage: a systematic review and network meta-analysis. Healthcare (Basel). 2026;14(10):1321.
Prof. Dr. İzzet İNCE · AYBÜ Spor Bilimleri Fakültesi · Hafta 15 — Varyans Analizi (ANOVA)