Telefonunuzdaki harita uygulamasıyla aynı mantık. GPS, ABD'nin uydu sisteminin adıdır; GNSS ise bütün uydu sistemlerini kapsayan genel addır. Bu derste ikisi birlikte anılır.
10 Hz, saniyede 10 konum noktası demektir. Veli 12 saniyede 100 m koşarsa 10 Hz'de 120 nokta, 1 Hz'de yalnız 12 nokta kaydedilir; kısa bir patlama iki nokta arasında kaybolabilir.
Tarif: 1) iki ardışık noktayı al, 2) aradaki mesafeyi ölç, 3) geçen süreye böl. 10 Hz'de noktalar 0,1 s arayla gelir; Ali 0,8 m ilerlediyse hızı 0,8 ÷ 0,1 = 8 m/s'dir. Raporda km/sa yazılır: 8 × 3,6 = 28,8 km/sa.
Maç boyunca gelen ardışık noktalar arasındaki mesafeler toplanır. İlk yarı 5.200 m, ikinci yarı 5.000 m ise toplam 10.200 m olur (örnek sayı). Mesafe işin hacmini verir; ne kadar hızlı koşulduğunu söylemez.
Bir hızın (km/sa) ya da ivmenin üstünü "ayrı say" diyen sınırdır. Yüksek hız eşiği 19,8 km/sa, yani 5,5 m/s'dir; 100 m'yi yaklaşık 18 saniyede koşan biri bu hızdadır.
Tarif: hızın çizgiyi geçtiği her anı bul, o anlardaki mesafeleri topla. Veli'nin 864 m'lik YHK'sı, maçın toplam mesafesinin içinde 19,8 km/sa üstünde geçen kısımdır.
Sprint eşiği 25,2 km/sa, yani 7 m/s'dir. Hız bunun üstüne çıkıp en az 1 saniye kalırsa bir sprint sayılır; 0,6 saniyelik patlama eşiği geçse de sayılmaz. Bu asgari süreye dwell denir.
Birimi m/s²'dir. Durgun Ayşe 2 saniyede 2 m/s'ye (7,2 km/sa) çıkarsa ivmesi 2 ÷ 2 = 1 m/s²'dir. 3 m/s² eşiği, her saniyede 10,8 km/sa hız kazanmak demektir. Yavaşlama, hızın aynı biçimde azalmasıdır.
İki sayı ve bir sıralama.
Eşiğin herkese aynı olması; sprint ve ivmelenme tanımları; cihazın örnekleme hızı (saniyede kaç ölçüm aldığı) ve takılma yeri.
Dış yük metriği ne zaman sporcuyu, ne zaman tanımı ölçer?
19,8 km/sa herkes için aynıdır. Takımlar ve çalışmalar arasında karşılaştırmak kolaydır; ama hızlı oyuncu çizgiyi kolay geçer, yavaş oyuncu zor geçer.
Tarif: 1) kişinin maksimal sprint hızını (MSS) bul, 2) yüzdeyi seç (%65), 3) çarp. Ali: 29 × 0,65 = 18,9 km/sa; Veli: 34 × 0,65 = 22,1 km/sa. Aynı mantık ivmede de kurulur: kişinin maksimal ivmesinin %25–75'i.
İkinci laktat eşiği: tempo artarken kanda laktatın hızla birikmeye başladığı, uzun süre sürdürülemeyen hızdır. Maksimal aerobik hız: oksijen kullanımının zirveye çıktığı en düşük koşu hızıdır. İkisi de testle bulunur.
Maksimal sprint hızı ile maksimal aerobik hız arasındaki farktır. Veli'nin MSS'si 34, maksimal aerobik hızı 17 km/sa olsun (örnek sayı): rezerv 34 − 17 = 17 km/sa. Bölgeler, aerobik hızın üstüne bu rezervin yüzdeleri eklenerek kurulabilir.
Yüksek hızda koşu dışındaki tüm bölgelerde bireysel yöntem daha fazla mesafe verdi.
Bireysel eşik, YHK mesafesini mutlak eşikten %37 daha az buldu.
Koşu hızı bölgeleri için bireysel, ivmelenme ve yavaşlama sayısı için mutlak eşik.
Toparlanmanın süresi ve sonucu: İAY günler–2 hafta ve kazanç; İOAY haftalar–aylar, kazanç yok.
Günlük yük ortalaması ÷ günlük yük SS'si; gerilim = haftalık yük × monotoni.
Dış yük yapılan iş; iç yük bu işin sporcuda yarattığı gerilim.
Toplam mesafe, süre, toplam tekrar, tonaj (set × tekrar × kg).
Hız bölgelerinde mesafe, metre/dakika, bar hızı, güç (W).
Sprint, ivmelenme, yavaşlama, sıçrama sayısı: bir eşiğin belirli bir süre aşılması.
Eşik değeri, en kısa süre (dwell), filtre, örnekleme hızı. Rapor tanımsızsa karşılaştırılamaz.
Ne ölçülür, ne kadar doğru?
| Sistem | Ölçtüğü | Güçlü yanı | Sınırı |
|---|---|---|---|
| GNSS (GPS) 10 Hz | Konum → hız, mesafe, ivme | Açık alanda pratik, takım ölçeği | Kapalı salon yok; yön değişimi ve yüksek ivmede hata artar |
| LPS / radyo işaret (yerel konumlama sistemi: salona kurulan alıcılar, sporcudaki vericinin yerini bulur) | Salon içinde konum | Kapalı alan, yüksek örnekleme | Kurulum maliyeti, alan sabit |
| Optik (video) izleme | Tüm oyuncuların konumu | Cihaz takmadan maç verisi | Sistemler arası uyum sınırlı; GNSS ile doğrudan karıştırılmaz |
| IMU / akselerometre | Üç eksende ivme, dönüş | Temas, sıçrama, yön değişimi | Konum ve hız doğrudan yok |
| Güç ölçer, lineer enkoder | W; bar hızı (m/s) | Bisiklette ve kuvvette doğrudan iş ölçümü | Tek hareket ya da tek sporla sınırlı |
Farklı sistemlerin verileri aynı sezonda karıştırılırsa, değişim sporcudan değil sistemden gelebilir. Sistem değişecekse bir geçiş dönemi boyunca iki sistem birlikte kullanılır.
Cihaz, referans ölçüme (burada şerit metre) karşı kontrol edilir. Gerçek 100 m'ye karşılık ortalama 99 m gösteriyor; geçerlik bu yakınlıkla değerlendirilir.
Tarif: ölçümlerin ortalamasını al, gerçek değerden çıkar. Ortalama 99 m; 99 − 100 = −1 m. Eksi işaret, cihazın gerçeğin altında ölçtüğünü gösterir.
Beş ölçümün standart sapması 0,71 m; ortalama 99 m'ye bölüp 100 ile çarpınca CV yaklaşık %0,7 çıkar. CV küçükse cihaz her seferinde birbirine yakın sayı verir (Hafta 2'deki CV ile aynıdır).
Hataların işaretsiz büyüklükleri 2, 1, 0, 1 ve 1 m; ortalaması 1 m, yani 100 m'nin %1'i. Sapmayı ve oynamayı birlikte taşıdığı için tek sayıyla özetler.
Ocak, Şentürk ve Akyıldız (2025): 10 Hz Catapult Vector S7 ile toplam mesafede CV %0,17, ortalama mutlak yüzde hata %0,77.
Rooney ve ark. (2026): sırt üstünde sapma 0,57 m (CV %1,54); sırt ortasında −12,69 m (CV %4,18). İki yerleşim birbirinin yerine kullanılamaz.
Ocak ve ark. MDC'nin (5,54) SWC'den (2,19) büyük olmasını "yüksek duyarlılık" olarak yorumladı. Hafta 2'ye göre: MDC > SWC ise tek ölçümde önemli bir değişim ayırt edilemez.
Her örnekleme hızındaki GNSS toplam mesafeyi yeterli tutarlılıkla ölçtü. 1 ve 5 Hz cihazlar yüksek hızda koşuda, kısa düz koşuda ve yön değişiminde zayıf kaldı. 10 Hz en geçerli ve güvenilir bulundu; 15 Hz ek yarar getirmedi.
Sistematik derleme. Geçerlik ve güvenirlik; cihazın markası ve modeli, örnekleme hızı, hareketin türü (düz koşu ya da yön değişimi) ve şiddeti (yürüyüş ya da sprint) ile değişti. Karar verirken kullanılan cihazın bu ayrıntıları bilinmelidir.
Futbolda kanat oyuncusunun 3 s süren çıkışı 1 Hz cihazda 3 noktayla, 10 Hz cihazda 30 noktayla çizilir. Üç noktadan ivme ve tepe hız ancak kabaca tahmin edilir. Aynı cihaz maçın toplam mesafesinde iyi, kısa patlamada zayıf kalır.
Rooney ve ark. (2026): sırt ortasına yerleşim mesafeyi sistematik olarak düşük ölçtü. Aynı anda herkeste görülen küçük düşüş, sistematik bir ölçüm değişikliğini düşündürür.
GNSS açık alanda konumu, IMU sarsıntıyı, enkoder bar hızını ölçer. Salonda GNSS çalışmaz; orada radyo işaretleri ya da IMU kullanılır.
Toplam mesafe çok doğru ölçülür; yüksek hız ve ivme daha zayıf ölçülür. Cihaz sırtın ortasına takılınca mesafe sistematik olarak kısa çıkar.
Sezon ortasında yelek ya da yerleşim değişirse herkeste aynı anda küçük bir kayma görülür. Bu kayma sporcudan değil ölçümden gelebilir.
GNSS: uydu sinyalleriyle konum bulan sistem. LPS: salon içinde radyo işaretleriyle konum bulan sistem. Optik izleme: kameralarla oyuncu konumlarını çıkaran sistem. IMU: ivme ve dönüşü ölçen sensör birimi. Geçerlik: cihazın gerçek değere yakınlığı. Sapma: ölçümün hep aynı yöne kayması. CV: ölçümlerin ortalamaya göre yüzde oynaması. MDC: ölçüm hatasının ötesinde gerçek değişim sayılabilecek en küçük değişim. SWC: sporcu için anlamlı sayılan en küçük fark.
Aynı kayıt, farklı sayılar.
| Yaklaşım | Örnek | Artısı | Eksisi |
|---|---|---|---|
| Mutlak | YHK > 19,8 km/sa; sprint > 25,2 km/sa | Takımlar ve çalışmalar arası karşılaştırma kolay | Hızlı oyuncunun yükünü abartır, yavaşınkini gizler |
| Maksimal hıza göre | YHK > %65 MSS; sprint > %85 MSS | Kişinin kapasitesine göre çaba | MSS'nin güvenilir ölçülmesi gerekir |
| Fizyolojik eşiğe göre | İkinci laktat eşiği, maksimal aerobik hız | Metabolik anlamı güçlü | Test yükü; eşik zamanla değişir |
| Karma | Takım raporunda mutlak, bireysel yük kararında göreli | İki soruyu ayrı cevaplar | İki sayının karışma riski |
Antenucci ve ark. (2026) koşu hızı bölgeleri için bireysel, ivmelenme sayısı için mutlak eşik önerdi: bireysel ivme eşiklerinde en yüksek bölgedeki olaylar neredeyse hiç sayılmadı.
| Ayar | Tipik değer | Değiştirilince ne olur? |
|---|---|---|
| Sprint en kısa süresi | 1 s | Kısaltılırsa kısa patlamalar da sayılır; sprint sayısı artar |
| İvmelenme eşiği | > 3 m/s² (yüksek şiddet) | Düşürülürse sayılar hızla artar; bireysel eşik farklı dağılım verir |
| İvme en kısa süresi | 0,5 s | Uzatılırsa kısa ivmelenmeler kaybolur |
| Örnekleme hızı | 10 Hz | 1 Hz'de kısa olaylar ve tepe değerler kaçırılır |
| Filtre / yumuşatma | Üretici algoritması | Yazılım güncellemesi sayıları değiştirebilir; sürüm kaydedilir |
GNSS raporunda eşik, en kısa süre, filtre, örnekleme hızı, cihaz modeli, yazılım sürümü ve yerleşim yazılır. Bu bilgiler yoksa iki rapor karşılaştırılamaz (Havanecz ve ark., 2026).
| Ayar | Sayılan ivmelenme | Ne oldu? |
|---|---|---|
| Ham veri, en kısa süre 0,2 s | 8 | Eşiği geçen her kısa sıçrama sayıldı |
| Ham veri, en kısa süre 0,5 s | 4 | 0,2–0,4 s süren dört olay elendi |
| Ham veri, en kısa süre 1 s | 1 | Yalnız 1,2 s süren uzun ivmelenme kaldı |
| Yumuşatılmış veri, en kısa süre 0,5 s | 3 | 0,6 s süren olayın tepesi 3,2'den 2,9 m/s²'ye indi; eşiğin altında kaldı |
Yazılım, ardışık birkaç ölçümün ortalamasını alarak titreşimi azaltır; bu işlem ani tepeleri de törpüler. Sonuç: aynı Veli, aynı 10 dakika, 1 ile 8 arasında bir sayı. Haftalık raporda bu 8 katlık fark "ivme yükü değişti" diye okunabilir; oysa yalnız ayar değişmiştir.
En kısa süre 0,5 s'nin altındayken iki filtre arasında küçük–orta etki büyüklüğünde fark (etki büyüklüğü: Hafta 2; Cohen'in eşikleri 0,2 küçük, 0,5 orta, 0,8 büyük).
En kısa süre 0,7 s'nin altındayken fark küçükten çok büyüğe uzandı: ivme sayısı ayara en duyarlı metrik.
Tüm olay sayıları hızla azaldı; ilk uzatmalar en çok olayı sildi. En büyük düşüş ivmelenmede görüldü.
1) Her an hızı ve ivmeyi al, 2) ivmeyi eşdeğer bir yokuş eğimine çevir, 3) o eğimde o hızla koşmanın maliyetini bul. W/kg: her kilogram vücut ağırlığı için saniyede harcanan enerji (joule).
14 futbolcu, topla 3 × 1 dk dril, 4 Hz GNSS ve taşınabilir gaz analizörü. GNSS metabolik gücü egzersizde %29 ± 10, dinlenme aralarında %85 ± 7 düşük buldu. İki yöntemin korelasyonu 0,24: zayıf.
27 katılımcı, 90 dk seans. Hafif koşuda (jog) ve koşuda fark küçük (%7,8 ve %4,8). Yürüyüşte %43 fazla, yön değiştirmeli saha devrelerinde yaklaşık %44 az gösterdi. Bütün seansta harcamayı %19 az tahmin etti.
Gerçekte 1.000 kJ harcanan karışık bir seansı model yaklaşık 810 kJ gösterir; yalnız yön değiştirmeli devrelerde bu yaklaşık 560 kJ'ye iner (örnek hesap). Dururken süren nefes nefeselik GNSS'ye görünmez; hız sıfırsa model harcamayı da sıfıra yakın sayar.
Mutlak eşik (19,8 km/sa): Veli 864 m, Ali 464 m yüksek hızda koşu; sprint 11 ve 3. Laboratuvar, Pazartesi raporundaki bu sayıları 90 dakikalık simüle bir maç kaydından üretir: yaklaşık 10 dakikalık yoğun bölümler, aralarında 80 dakikalık yürüme ve hafif koşu; toplam mesafe Veli 11.384 m, Ali 9.709 m.
"Bireysel"e geçin (%65 ve %85 maks): fark nasıl kapandı?
Sprint en kısa süresini 0,3 s ve 2 s yapın: sprint sayıları ne oldu?
Cihazı 1 Hz yapın: ivmelenme sayısı ve tepe hız nasıl değişti?
Kişinin kapasitesine göre çabayı karşılaştırmak için bireysel eşik uygundur. Takımlar arası karşılaştırma için mutlak eşik ayrıca raporlanabilir.
Mutlak eşik herkese aynı km/sa'yı uygular ve hızlı oyuncunun yükünü abartır. Bireysel eşik herkesi kendi maksimaline göre okur.
Sprint sayısı en kısa süreye, ivmelenme sayısı ivme eşiğine ve en kısa süreye bağlıdır. 1 Hz'lik cihaz kısa olayları ve tepe değerleri kaçırır.
Eşik, en kısa süre, filtre, örnekleme hızı, cihaz modeli, yazılım sürümü ve yerleşim raporda yazılır. Yazılmamışsa iki rapor karşılaştırılamaz.
Eşik: sayımın başladığı sınır değer. Yüksek hızda koşu (YHK): yüksek hız eşiğinin üstünde koşulan mesafe. Dwell (en kısa süre): olayın sayılması için eşiğin üstünde geçmesi gereken asgari süre. Filtre: ham konum verisini yumuşatan yazılım adımı. Örnekleme hızı: saniyedeki ölçüm sayısı (Hz). MSS: maksimal sprint hızı.
Salon, temas ve ağırlık salonu.
Telefonunuzu yana çevirince ekranı döndürmesini sağlayan sensörle aynı türdendir. İleri–geri, yan ve yukarı–aşağı ivmeyi ölçer; konumu bilmez. Diğer adı akselerometredir. IMU, ivmeölçeri dönüşü ölçen sensörle bir arada taşıyan birimin adıdır.
Tarif: 1) her ölçümde üç yöndeki ivme farkını al, 2) karelerini topla, karekökünü al, 3) seans boyunca topla. Durarak beklemek az, sıçramak ve yön değiştirmek çok puan verir. Birimsizdir; KB / AU (keyfi birim) yazılır.
Lineer enkoder, bara bağlı telin ne kadar hızlı uzadığını ölçüp m/s verir. Ortalama itme hızı, barın yukarı itme evresindeki ortalama hızıdır. Fatma squatta 100 kg'ı 0,60 m/s ile iterse (örnek sayı), daha ağır yük bundan daha yavaş kalkar.
1TM (tekrar maksimum), bir kez kaldırılabilen en yüksek ağırlıktır. Hız kaybı, son tekrarın hızının ilk tekrara göre yüzde kaç düştüğüdür: ilk tekrar 0,80, beşinci tekrar 0,64 m/s ise (0,80 − 0,64) ÷ 0,80 = %20.
Üç eksende ivme değişiminin karekök toplamı; birimsiz "keyfi birim (KB / AU)". Güvenirliği yüksek.
Basketbol, voleybol, hentbol, rugby teması; salon sporları; sıçrama sayısı.
Hız ya da mesafe vermez; aynı KB farklı hareketlerden gelebilir. Takılma yeri ve kayış sıkılığı sonucu etkiler.
PlayerLoad / dakika ile seans algılanan zorluk (sAZ / sRPE) birlikte: aynı dış yüke yükselen algılanan zorluk (AZ / RPE) yorgunluk ya da hastalık işaretidir.
| Metrik | Ne söyler? | Örnek karar |
|---|---|---|
| Ortalama itme hızı (m/s) | Yükün göreli şiddeti (% 1TM ile ilişkili) | Isınmadaki hız dün 0,05 m/s düşükse yük hafifçe azaltılır |
| Set içi hız kaybı (%) | Setin yorgunluk derecesi | Kuvvet için %10–20, hipertrofi için %20–30 kaybında set bitirilir |
| Yük–hız profili | Güncel 1TM tahmini | Haftalık profil ile program güncellenir |
| Tonaj | Hacim (set × tekrar × kg) | Şiddet bilgisi vermez; hızla birlikte okunur |
Pareja-Blanco ve ark. (2017): %20 hız kaybıyla antrenman yapan grup, %40 kayıpla yapan gruba benzer kuvvet kazancı sağladı; daha az hacimle ve sıçramada daha iyi gelişimle.
Pazartesi yük 1TM'nin %50'si: bar hızlı, set sonunda hâlâ yedek tekrar var. Perşembe %83'ü: son tekrarlar yavaş, tükenişe yakın. Tonaj iki günü eşit gösterir; bar hızı ve set içi hız kaybı farkı ortaya çıkarır.
Göreli yük (%1TM) set arası dinlenmeyi, tekrar hızını ve setteki tekrar sayısını hesaba katmaz. Tonaj, set zorluğu algısı ve bar hızı yararlı bilgi verir; ama bunların nasıl birleştirileceğine dair uzlaşı henüz yoktur.
Sistematik derleme. Çoğu çalışma cihazı altın standart bir referansa karşı sınamadı; tutarlılık çalışmaları cihaz hatasını sporcunun günden güne değişiminden ayırmadı. Lineer enkoderler diğer cihaz türlerinden daha doğru ve tutarlı göründü.
Üç yöndeki ivme değişiminin toplamıdır; hız ya da mesafe vermez. Aynı puan farklı hareketlerden gelebilir.
Isınmadaki bar hızı dünkünden 0,05 m/s düşükse yük hafifçe azaltılır. Hız, yükün göreli şiddetiyle ilişkilidir.
Set içinde hız kaybı arttıkça set yorucu olur. Kuvvet için %10–20, hipertrofi için %20–30 kayıpta set bitirilir.
PlayerLoad: üç yöndeki ivme değişimlerinden hesaplanan sarsıntı puanı. KB / AU: keyfi birim. Ortalama itme hızı: barın yukarı itme evresindeki ortalama hızı. Hız kaybı: setin son tekrarında hızın ilk tekrara göre düşüşü. 1TM: bir kez kaldırılabilen en yüksek ağırlık. Lineer enkoder: bara bağlı, barın hızını ölçen sensör. Hipertrofi: kas büyümesi. Yük–hız profili: farklı yüklerdeki hızlardan çizilen çizgi. Tonaj: set × tekrar × kg.
Mitler, eşli çalışma, görev ve tartışma.
Toplam mesafe çok doğru; yüksek hız, ivme ve kısa olaylar daha az doğru ölçülür.
Mutlak eşikte hızlı oyuncunun metriği şişer; göreli çaba için bireysel eşik gerekir.
Koşu bölgelerinde evet; Antenucci ve ark. (2026) ivmelenme sayısında mutlak eşiği önerdi.
Rooney ve ark. (2026): sırt ortasında mesafe sistematik olarak düşük ölçüldü.
Eşikler, en kısa süre, filtre ve örnekleme hızı yazılmış mı?
Model, yazılım sürümü ve yerleşim belli mi?
Hızları farklı oyuncular aynı eşikle mi karşılaştırılmış?
Raporu yeniden yazmak için üç öneri yazın.
| Ölçüt | 1 · Gelişiyor | 2 · Yetkin |
|---|---|---|
| Veri | Metrikler hesaplanmış. | Maksimal hız gerekçeli; iki eşikle tüm metrikler doğru. |
| Karşılaştırma | Farklar verilmiş. | Sıralama değişimi ve nedeni açıklanmış. |
| Tanım kutusu | Eşikler yazılmış. | Eşik, en kısa süre, filtre, cihaz, sürüm ve yerleşim eksiksiz. |
| Karar | Genel yorum. | Her metrik için hangi karar, hangi eşik gerekçesiyle yazılmış. |
Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.
Mutlak eşik yavaş oyuncunun eforunu nasıl etkiler?
Yavaş oyuncuya eklenen yüksek hız dozu göreli olarak ne kadar büyük?
Bireysel eşik ya da maç talebine göre hedefi nasıl yazarsınız?
"Hedef basit olmalı; herkes aynı sayıyı görmeli."
Göreli çaba, bireysel eşik ve sakatlık riskine dayanan iki cümle.
1. Mutlak hız eşiği hangi oyuncunun yüksek hızda koşusunu olduğundan az gösterir?
Aynı göreli çaba, yavaş oyuncuda eşiğin altında kalır.
2. Rooney ve ark. (2026): GNSS ünitesi sırtın ortasına takılınca ne oldu?
Sapma −12,69 m; iki yerleşim birbirinin yerine kullanılamaz.