Dakika × zorluk puanı çarpımlarının (seans algılanan zorluk, sAZ / sRPE) toplamı, keyfi birim (KB / AU) olarak. Ali'nin bu haftası 2.600 KB.
Ali'nin son dört haftası 2.000, 2.200, 1.800 ve 2.000. Toplam 8.000, ortalama 2.000.
Tarif: 2.600 ÷ 2.000 = 1,30. Ali bu hafta alışık olduğundan %30 fazla yük aldı.
Veli üç hafta sakat kaldı; son dört haftası hep 1.600 KB idi (sakatlık ve kademeli dönüş). Bu hafta sakatlık öncesi normal haftasını yaptı: 2.400 ÷ 1.600 = 1,50.
Kırmızı bir oran.
Oranın yükselmesinin nedeni: düşük kronik yük. Oranın hesap biçimi, matematiksel bağlılık ve kanıtın gücü.
Takım sporunda yük ile sakatlık ilişkisi nasıl izlenir, oran nasıl okunur?
Benzer soruyu soran çalışmaların sonuçları birlikte değerlendirilir. Prospektif çalışmada yük önce ölçülür, sakatlık sonra beklenir. Bu analizde 16 çalışma ve 797 sporcu birleşti.
Serbest atış yüzdesi ortalaması 70, standart sapması 10 olan bir basketbol takımında g = 0,35, 3,5 puanlık farktır (0,35 × 10). Yaygın okuma: 0,2 küçük, 0,5 orta, 0,8 büyük.
g = 0,35 etrafında aralık 0,16 ile 0,54. Sıfır aralığın dışında; ilişki var görünüyor. Ama aralık geniş: alt ucu çok küçük, üst ucu orta büyüklükte bir etki.
Sonuçlar arasındaki farkın ne kadarının rastlantıdan değil, çalışmaların kendi farklılığından geldiği. %0 tam uyum; %95,8 çok büyük farklılık (kulüpler yükü ve sakatlığı farklı tanımlıyor).
%95 GA 0,16–0,54: yüksek AKYO ile sakatlık arasında küçük–orta ilişki.
Yük metriği, hesap yöntemi, pencere ve sakatlık tanımı çok farklı.
Kanıt, AKYO'nun tek başına nedensel ya da kestirimci araç olarak kullanımını desteklemiyor.
(EF₁ − EF₂) ÷ EF₁ × 100; EF = güç ya da hız ÷ nabız.
Yanlış alarmı azaltır, kaçırılan olayı artırır.
Maksimal hızı yüksek olanın.
Günler maça göre adlandırılır: MD−4, MD−3 … MD, MD+1. Her günün hedef yükü farklıdır.
Akut: son 1 hafta. Kronik: son 3–6 haftanın ortalaması; sporcunun alışkın olduğu yük.
Akut yükün kronik yüke oranı; "hazırlıklı olunan yükün ne kadar üstündeyiz?" sorusunu sayıya çevirme denemesi.
Standart tanımlarla sakatlık ve hastalık kaydı (Bahr ve ark., 2020); yük analizinin diğer yarısı.
Maç haftası, pozisyon, yedekler.
sAZ: seans dakikası × sporcunun 0–10 zorluk puanı. 75 dakikalık antrenmana 4 veren oyuncu için 75 × 4 = 300 KB. Toplam mesafe, GNSS'nin (uydu konum sistemi; Hafta 5) kaydettiği toplam koşu yoludur.
Kreatin kinaz, kas hasarında kana geçen bir enzimdir. Dinlenik 150, maç ertesi 450 U/L (bir litre kandaki enzim etkinliği birimi) ise üç kat artmış demektir (örnek sayı). Değerler kişiden kişiye çok değişir; oyuncu kendi değeriyle kıyaslanır.
Kulübün eşiği 20 km/sa (yüksek hız) ve 25 km/sa (sprint) ise, oyuncunun bu hızların üstünde koştuğu toplam mesafe kaydedilir (örnek eşikler; kulüpler farklı kullanır).
Saniyede hızın belirli bir eşikten fazla değişmesi (örneğin 3 m/s²). Yavaşlamalar kasları sprint kadar zorlayabilir; maçta kaç kez yapıldığı sayılır.
| Gün | Amaç | Tipik yük (maça göre) | İzlemede odak |
|---|---|---|---|
| MD+1 | Toparlanma (oynayanlar) / telafi (oynamayanlar) | Oynayan: düşük · oynamayan: yüksek | İyi oluş, kreatin kinaz (KK / CK), yedek açığı (maçta oynamayanın kaçırdığı yüksek hız ve sprint yükü) |
| MD−4 | Kuvvet ve dayanıklılık odaklı | Yüksek hacim | Seans algılanan zorluk (sAZ / sRPE), toplam mesafe |
| MD−3 | Yüksek hız, geniş alan | Yüksek şiddet | Yüksek hız ve sprint |
| MD−2 | Taktik, orta yük | Orta | İvmelenme, yavaşlama |
| MD−1 | Tazelik, hız | Düşük hacim, kısa hızlı iş | Hazırlık göstergeleri |
Yük, maç günlerine göre dalgalanır: bu doğal dalgalanma monotoniyi düşürür (Hafta 4). Hafta içindeki her gün maç talebiyle karşılaştırılarak raporlanır.
48 antrenman günü, 295 oyuncu kaydı. Maçtan 5 gün önceki gün (MD−5) bütün göstergelerde en yüksek, MD−1 en düşük yükü taşıdı. Orta sahalar, kanat orta sahalar dışındaki mevkilerden yaklaşık %8–16 fazla toplam mesafe koştu. Yüksek hız eşiği 5,8 m/s (yaklaşık 21 km/sa) idi.
24 oyuncu, 37 maç. Yük maça yaklaştıkça azaldı: MD−4 > MD−3 > MD−2 > MD−1. İvmelenme ve yavaşlama, maçtakinin MD−4'te %71–72'si, MD−3'te %62–69'u, MD−2'de %56–61'i kadardı. Bekler MD−4 ve MD−3'te öteki mevkilerden daha çok yüksek hız ve sprint koştu.
Altı dakikanın ortalaması (900 ÷ 6). Yoğun anlar sakin anlarla karışır; oyuncunun en zorlandığı bölüm görünmez.
1.–3. ve 4.–6. dakika diye kesilince en yüksek blok 4.–6. dakikadır (470 ÷ 3). Yoğun bölüm (3.–5. dakika) iki bloğa bölündüğü için zirve küçük çıkar.
Üç dakikalık pencere birer dakika kaydırılır: 1–3, 2–4, 3–5, 4–6. En yüksek pencere 3.–5. dakikadır (570 ÷ 3). Gerçek zirveyi bu yöntem yakalar.
Oyuncu içi CV: toplam mesafede %4,6–8,2, yüksek hızda (5,5 m/s üstü, yaklaşık 20 km/sa) %15,6–37,8, sprintte (7,0 m/s üstü, yaklaşık 25 km/sa) %21,1–76,4. CV %50 demek: ortalaması 60 m olan sprint zirvesi maçtan maça tipik olarak ±30 m oynar.
Mevki, toplam koşu, önceki dönem, devre, dakika, ilk 11 ya da yedek olmak ve oynanan süre modele girdi; yine de değişimin yaklaşık yarısı açıklanamadı (R² 0,53; sprintte 0,40). R²: değişkenliğin modelce açıklanan payı.
Zirveyi bütün oyunculara aynı anda yaptırılan alıştırmalarla "yeniden üretmek" kavramsal olarak sorgulanır; maçın bütün talebine hazırlamayabilir. Zirve değerleri tek hedef sayı olarak değil, bağlamıyla birlikte bir aralık olarak okunur.
Kanatlar ve bekler daha çok yüksek hız ve sprint; stoperler daha çok temas ve yavaşlama. Bekler antrenmanda da MD−4 ve MD−3'te en çok yüksek hız koşar (Martín-García ve ark., 2018).
Oynamayan oyuncunun haftalık yüksek hız ve sprint yükü düşer; kronik yük erir.
MD+1 ya da MD+2'de oynamayanlara maç talebini tamamlayan seans.
Oyuncunun kendi maç verisinden hedef; takım ortalamasından değil.
Maçlar arasında antrenman çoğunlukla toparlanmadır; kronik kapasite korunmakta zorlanır.
Oynama süresi dağıtımı; en çok oynayanlar için toparlanma önceliği.
MD+1 iyi oluş ve karşı hareket sıçraması (KHS / CMJ); 72 saatte toparlanma yetmeyebilir (KK / CK: kreatin kinaz, kas hasarında kana geçen enzim; Hafta 8). Silva ve ark. (2018): 72. saatte kas hasarı, kas ağrısı ve sprint hâlâ tam dönmemiş; zaman seyri sonraki slaytta.
Yoğun dönemden önce kronik kapasiteyi yükseltmek en iyi korumadır.
| Gösterge | Maç bitiminde | 72. saatte (MD+3) | Ne anlama geliyor? |
|---|---|---|---|
| Hormonlar, teknik beceri | Belirgin değişir | Tam toparlanmış | Pas ve şut becerisi üç günde döner |
| Sprint, sıçrama | Belirgin düşer | Hâlâ %2–4 düşük (ES 0,3–0,5) | 4,00 s'lik 30 m sprint 4,08–4,16 s olabilir (örnek) |
| Arka uyluk kuvveti | Belirgin düşer | Hâlâ düşük (ES −0,7, orta) | Sprintte en çok zorlanan kas grubu henüz hazır değil |
| KK (kreatin kinaz) | Belirgin yükselir | Hâlâ yüksek (ES 0,4, küçük) | Kas hasarının onarımı sürüyor |
| Kas ağrısı, iyi oluş | Belirgin bozulur | Ağrı ES 0,6–1,3; iyi oluş ES 0,2–0,4 | Oyuncu kendini hâlâ yorgun ve ağrılı hisseder |
ES, etki büyüklüğüdür (Ding ve ark. slaytındaki g ile aynı mantık: 0,2 küçük, 0,5 orta, 0,8 büyük). Çarşamba 20.00 maçından sonra Cumartesi 20.00'de oynayan futbolcu tam 72 saat dinlenmiştir; kas hasarı ve arka uyluk kuvveti henüz dönmemiş olabilir. Bu yüzden Perşembe ve Cuma yükü düşük tutulur, en çok oynayanlar dönüşümlü dinlendirilir. Yazarlara göre tek reçete yoktur: süre oyuncuya göre değişir. Hentbol ve basketbol turnuvalarında maçlar art arda günlere düşebilir; aynı mantıkla iki maç arası saat sayılır, iyi oluş ve KHS oyuncunun kendi normuyla kıyaslanır.
Maç yükü eksik kalan oyuncuda yüksek hız ve sprint kronik yükü düşer. Telafi seanslarıyla maç talebi önceden tamamlanmalıdır.
| Oyuncu | Mevki | Olağan haftası (son 4 hafta ort.) | Bu hafta | Kendi olağanına göre |
|---|---|---|---|---|
| Emre | Kanat, ilk 11 | 1.800 m | 1.750 m | %97: olağan |
| Burak | Bek, ilk 11 | 1.600 m | 1.700 m | %106: olağan |
| Can | Stoper, ilk 11 | 700 m | 1.050 m | %150: ani artış |
| Mert | Orta saha, yedek | 1.300 m | 500 m | %38: yedek açığı |
| Takım ortalaması | — | 1.350 m | 1.250 m | %93: "her şey yolunda" |
Can'ın %50 artışı ile Mert'in %62 düşüşü ortalamada birbirini götürür. Karar oyuncu bazında verilir: Can'ın artışının nedeni sorulur ve sonraki haftası izlenir, Mert'e telafi seansı planlanır. Basketbolda aynı tuzak: 34 dakika oynayan oyun kurucunun haftalık sAZ'ı 2.600, 8 dakika oynayan yedeğinki 1.400 KB ise ortalama 2.000 "normal" görünür; ikisi de kendi olağan haftasından uzak olabilir.
90 dakika oynadığı son maçlarda ortalama 600 m yüksek hız ve 180 m sprint koştu. Hedef takımın değil, Mert'in kendi verisidir.
GNSS: 120 m yüksek hız, 30 m sprint. Dakikaya orantılı tahmin 100 m olurdu (15 ÷ 90 × 600); oyuna sonradan giren daha yoğun koşabildiği için ölçülen değer kullanılır.
Yüksek hız: 600 − 120 = 480 m. Sprint: 180 − 30 = 150 m. Bu miktar tamamlanmazsa Mert'in yüksek hız kronik yükü her hafta biraz daha erir.
Örnek: geniş alanda oyun, ardından 6 × 80 m yüksek hızda koşu (YHK; 480 m) ve 5 × 30 m sprint (150 m). Martín-García ve ark. (2018) bu seanslarda ivmelenme–yavaşlamanın maçtakinin %80–86'sına ulaştığını gösterdi.
Günler maça göre adlandırılır (MD−4, MD−3, MD−2, MD−1); her günün amacı ve hedef yükü ayrıdır.
Kanat ve bekler çok sprint koşar, stoper daha çok temas ve yavaşlama yaşar. Maçta oynamayan oyuncunun yüksek hız yükü düşer; telafi seansıyla tamamlanır.
Üç günde bir maç oynanırken antrenman çoğunlukla toparlanmadır. En çok oynayanı dinlendirmek ve toparlanmayı izlemek riski azaltır; yoğun dönemden önce kronik kapasiteyi yükseltmek en iyi korumadır.
MD (match day): maç günü; MD−1 maçtan bir gün önce Yedek açığı: oynamayan oyuncunun maç yükünü kaybetmesi Telafi seansı: bu eksik yükü tamamlamak için yapılan ek antrenman Rotasyon: oynama süresini oyuncular arasında dağıtmak Kronik kapasite: sporcunun alıştığı, taşıyabildiği yük Yoğun takvim: maçların birbirine çok yakın olması
Bir oranın kısa tarihi.
Haftalar 2.000, 2.000, 2.000 ve 3.000 ise ortalama 2.250. En yeni hafta da en eski hafta da aynı etkiyi taşır.
Tarif: yeni hafta × 0,4 + önceki kronik × 0,6 (0,4 dört haftalık pencereye karşılık gelen ağırlıktır). Önceki kronik 2.000, yeni hafta 3.000 ise 0,4 × 3.000 + 0,6 × 2.000 = 2.400.
Geçen haftalar 10, 10, 10 ve bu hafta X olsun; ortalamaya X de girer. X = 20 iken 20 ÷ 12,5 = 1,6; X = 30 iken 30 ÷ 15 = 2,0. Oran, gerçek bir risk olmasa da yük arttıkça kendiliğinden yükselir.
| Yıl | Çalışma | Katkı |
|---|---|---|
| 2016 | Gabbett: "antrenman–sakatlık önleme paradoksu" | Yüksek kronik yük koruyucu; ani artışlar riskli; 0,8–1,3 "tatlı nokta" önerisi |
| 2017 | Williams ve ark. | Kayan ortalama yerine üstel ağırlıklı hareketli ortalama (ÜAHO / EWMA) |
| 2019 | Lolli ve ark. | Bağlı hesapta akut yük kronik yükün içinde: matematiksel bağlılık, sahte korelasyon |
| 2020 | Impellizzeri ve ark. | Oran kavramsal olarak sorunlu; tek başına karar aracı olarak kullanılmamalı |
| 2026 | Ding ve ark. (meta-analiz) | Küçük–orta ilişki, çok yüksek heterojenlik; tek başına kullanım desteklenmiyor |
Tartışma oranın kendisiyle ilgilidir; "yükü kademeli artır, ani sıçramalardan kaçın ve yüksek kapasiteyi koru" ilkesi IOC (2016) bildirisinden beri geçerliliğini korur.
Bu hafta ÷ (bu hafta dâhil son 4 hafta ort.). 4 haftalık pencerede oran 4'ü asla geçemez; büyük sıçramalar sıkışır. Nedeni: payda en az bu haftanın dörtte biridir (önceki üç hafta sıfır olsa bile), bu yüzden oran en çok 4 çıkar.
Bu hafta ÷ (önceki 4 hafta ort.). Akut ve kronik birbirinden ayrıdır. Hafta 10'daki örnekte payda önceki üç haftaydı; kaç haftanın alındığı da raporda yazılır.
Sakatlık ya da tatil sonrası kronik yük düşük; normal bir hafta bile "yüksek oran" gibi görünür.
Oranı mutlak haftalık artış, sporcunun geçmiş toleransı ve dönüş planıyla birlikte okumak.
"Sakatlık dönüşü": 8. haftada bağımsız oran 1,50, bağlı 1,48, üstel ağırlıklı hareketli ortalama (ÜAHO / EWMA) 1,75; haftalık artış +%200.
Asıl sinyal hangisi: oran mı, 1.100'den 3.300'e çıkan mutlak artış mı?
"Düzenli artış" örneği: oran hiç kırmızıya çıkmıyor; haftalık yük 12 haftada %62 arttı. Güvenli mi?
"Tatil sonrası": dönüş haftalarını kademeli yapan bir yük dizisi yazın.
Oranın yükselme nedeni düşük kronik yüktür. Dönüş planı, mutlak artış, oyuncunun toleransı ve sağlık ekibi değerlendirmesiyle birlikte karar verilir.
Yükü kademeli artırmak ve yüksek kronik kapasiteyi korumak ilkesi 2016'dan beri geçerli; tartışma oranın kendisi hakkındadır.
Aynı yük dizisi üç hesapla üç farklı oran verir. Akut hafta kronik ortalamanın içine girerse oran akut yüke matematiksel olarak bağlanır ve büyük sıçramalar sıkışır.
Meta-analizde g = 0,35 ve I² = %95,8. Kanıt, AKYO'nun tek başına nedensel ya da kestirimci araç olarak kullanımını desteklemiyor.
AKYO / ACWR: akut yükün kronik yüke oranı Bağlı hesap: akut haftanın kronik ortalamaya dâhil edildiği hesap Bağımsız hesap: kronik ortalamanın yalnız önceki haftalardan alındığı hesap ÜAHO / EWMA: yeni haftalara daha çok ağırlık veren ortalama Düşük kronik tuzağı: sakatlık ya da tatil sonrası normal haftanın yüksek oran göstermesi Heterojenlik: çalışmaların birbirinden çok farklı sonuç vermesi Nedensel: bir şeyin ötekine yol açtığını gösteren Kestirimci: sonucu önceden tahmin edebilen
Yük analizinin diğer yarısı.
Oyuncu bir sonraki antrenman ya da maça tam katılamıyorsa kaydedilir. Fatma arka uyluk sakatlığıyla 12 gün kaçırdıysa şiddet 12 gündür.
Oyuncu oynamaya devam etse bile doktor ya da fizyoterapist gördüyse kaydedilir. İki tanım birlikte tutulur; yalnız birini kullanmak sayıyı değiştirir.
Antrenman ve maç ayrı sayılır. 20 oyuncu, 4 hafta, haftada 5 saat antrenman: 400 saat. 4 maç × 11 oyuncu × 1,5 saat: 66 saat.
Antrenmanda 1 sakatlık: 1 ÷ 400 × 1.000 = 2,5. Maçta 2 sakatlık: 2 ÷ 66 × 1.000 = 30,3. Saatleri toplayıp tek sayı vermek bu farkı gizler.
| Öğe | Standart | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Tanım | Zaman kaybı ve tıbbi başvuru tanımları birlikte | Tanım değişince sakatlık sayısı değişir |
| Maruziyet | Antrenman ve maç saatleri ayrı | 1.000 saat başına oran hesabı |
| Mekanizma | Temaslı / temassız; ani / aşırı kullanım | Yükle ilişkili olan çoğunlukla temassız ve aşırı kullanım |
| Şiddet | Kaybedilen gün sayısı | Yükün sporcu müsaitliğine etkisi |
| Hastalık | Aynı sistemle kayıt | Hastalık da müsaitliği azaltır (Hafta 8) |
| Haftalık anket | OSTRC-H2 (Clarsen ve ark., 2020) | Oynamaya devam edilen aşırı kullanım sorunlarını yakalar |
Ding ve ark. (2026) heterojenliğin kaynağı olarak farklı yük metriklerini, hesap yöntemlerini, zaman pencerelerini ve sakatlık tanımlarını gösterdi. Kendi takımınızda tutarlı kayıt, literatürden daha değerli bilgi üretir.
Hangi olayın sakatlık sayıldığı değişirse sakatlık sayısı da değişir. İki tanım birlikte tutulur.
Antrenman ve maç saatleri ayrı sayılır; sakatlık sayısı bu saate bölünüp 1.000 ile çarpılır. Maç saati çoğunlukla daha yüksek oran verir.
Hastalık da oyuncunun müsaitliğini azaltır. Haftalık kısa anket, oynamayı bırakmadan süren aşırı kullanım sorunlarını yakalar. Kendi takımınızdaki tutarlı kayıt, literatürden daha değerli bilgi verir.
Maruziyet: sakatlanma ihtimaline açık geçirilen saat Zaman kaybı: oyuncunun antrenman ya da maçtan kalması Tıbbi başvuru: sağlık ekibine görünme Temaslı: rakiple çarpışmayla oluşan; temassız: çarpışma olmadan oluşan Aşırı kullanım: tek olaydan değil, yinelenen yükün birikmesinden doğan sorun Şiddet: sakatlık nedeniyle kaybedilen gün sayısı IOC: Uluslararası Olimpiyat Komitesi
Mitler, eşli çalışma, görev ve tartışma.
Ding ve ark. (2026): küçük–orta ve çok heterojen ilişki; oran tek başına kestirim aracı değildir.
Yüksek kronik kapasite koruyucudur (Gabbett, 2016); düşük yük dönüşte riski artırır.
Xie ve Cai (2026) ani artışlarla uyumlu bulgular gösterdi; ama çalışmaların çoğunda yanlılık riski yüksek.
Telafi seansı olmadan yüksek hız ve sprint kronik yükü erir (McGrath ve ark., 2026).
Oyuncunun sakatlık öncesi haftalık yükü ve maç talebi ne?
Dört haftalık yük dizisini yazın; haftalık artışı sınırlayın.
Aracınızla bağlı, bağımsız oran ve haftalık değişimi görün.
Hangi göstergeyle ilk maça hazır diyeceksiniz?
| Ölçüt | 1 · Gelişiyor | 2 · Yetkin |
|---|---|---|
| Yük analizi | Toplam yük verilmiş. | Maç talebine göre, ilk 11 ve yedek ayrımıyla. |
| AKYO / ACWR | Bir hesap yapılmış. | Üç hesap karşılaştırılmış; bağlılık ve düşük kronik tuzağı açıklanmış. |
| Sakatlık kaydı | Sakatlıklar listelenmiş. | Standart tanım, maruziyet ve 1.000 saat oranı. |
| Eleştirel yorum | Genel. | Kanıtın gücü ve sınırları doğru aktarılmış; öneri somut. |
Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.
Ding ve ark. (2026) ve Impellizzeri ve ark. (2020) bu kural hakkında ne söyler?
Oynamayan sağlıklı oyuncunun takıma ve oyuncuya bedeli nedir?
Oranı hangi göstergelerle ve hangi karar sürecinde kullanırsınız?
"Sayı nesneldir; kimse sorumluluk almak zorunda kalmaz."
Kanıtın gücü, yanlış alarm bedeli ve ekip kararına dayanan iki cümle.
1. Bağlı akut:kronik yük oranı (AKYO / ACWR) hesabında akut hafta nerededir?
Bu yüzden oran ile akut yük matematiksel olarak bağlanır (Lolli ve ark., 2019).
2. Ding ve ark. (2026) meta-analizinde heterojenlik (I²) ne kadardı?
I² = %95,8; yöntemler ve tanımlar çok farklı.