Kalbin kanı tüm vücuda gönderen odası. Ventrikül boşluğu her atımda dolan hacmi, duvar kalınlığı ise kasın kalınlığını gösterir.
Dinlenik kalp hızının dakikada 60'ın altında olması. Ali'nin kalbi dakikada 70 kez × 70 mL = 4.900 mL atar. Veli'nin kalbi 50 kez × 98 mL = 4.900 mL atar: aynı iş, daha az atım (öğretim örneği).
Antrenmanla olursa fizyolojik, hastalıkla olursa patolojik. Genel eğilim: dayanıklılıkta odalar genişler, güç sporlarında duvar kalınlaşması öne çıkar.
Örneğin duvarın nedensiz kalınlaşması. Sporcu kalbine benzediği için ayırmak zordur (gri bölge). İpucu: antrenmana birkaç hafta ara verilince uyum geriler, hastalık gerilemez.
Dalgaların (özellikle QRS'in) yüksekliği. Kalın ve büyük kalpte artar; sporcuda tek başına hastalık göstermez.
Elektrik üst odadan (atriyum) alt odaya (ventrikül) yavaş geçer; ama her atım geçer. Sporcuda sık görülür ve çoğunlukla zararsızdır.
Elektrik alt odalara iki kol hâlinde dağılır; dal bloğu bu kollardan birinin gecikmesidir. Aks, elektriğin ortalama yönüdür. Erken repolarizasyon: atım sonrası toparlanma evresinin erken görünmesi.
T negatifliği (T dalgasının ters dönmesi), ST çökmesi (ST segmentinin çizgiden aşağı inmesi), patolojik Q (derin Q), uzun QT (atımın elektriksel toparlanmasının uzaması), preeksitasyon (ek iletim yolu), Brugada (kalıtsal ritim hastalığı).
İki EKG ve iki sporcu.
Antrenmana bağlı normal bulgular ile kırmızı işaretler arasındaki fark; genç ve usta sporcuda farklı riskler.
Sporcu kalbi nerede biter, hastalık nerede başlar ve elit sporcu kalp açısından nasıl korunur?
Kalbi besleyen damarların duvarında biriken yağ ve kalsiyum tabakası. Koroner BT anjiyografi ile görüntülenir; KAK (kalsiyum skoru) > 0, ölçülebilir kalsiyum var demektir.
20 kişilik grupta 10 kişide plak: olasılık 10/10 = 1. Başka 20 kişilik grupta 16 kişide plak: 16/4 = 4. OR = 4 ÷ 1 = 4 (öğretim örneği). OR büyüdükçe fark büyür.
222 erkek antrenman yüküne göre sıralanır, dörde bölünür: her çeyrekte yaklaşık 55-56 kişi. "En yüksek çeyrek", yükü en fazla olan ilk dörtte birdir.
Ambulatuvar ölçüm: gün boyu taşınan cihazla kan basıncı kaydı. Gizli hipertansiyon: muayenede normal, bu ölçümde ya da eforda yüksek. 198 sporcunun %39'u 78 kişidir (78 ÷ 198 = %39,4).
En düşük çeyreğe göre en az bir plak olasılığı; KAK > 0 için OR 5,03.
O'Driscoll ve ark. (2026): düşük riskli 198 usta sporcunun ambulatuvar ölçümünde hipertansiyon.
Yüksek şiddette geçen süre değil, toplam antrenman süresi plakla ilişkili.
Sol ventrikül kütle indeksi.
Fizyolojik; fibrozis yok.
Kalp debisi deri ve kas arasında paylaşılır; çekirdek sıcaklığı ve sıvı kaybı.
Antrenmanla ventrikül boşluklarının büyümesi, duvarın hafif kalınlaşması, dinlenik bradikardi.
Uyum ile kardiyomiyopati arasında örtüşen bulgular (ör. duvar kalınlığı).
Antrenmana bağlı bulguları anormal bulgulardan ayıran uluslararası kurallar.
Kalp durmasında hızlı tanıma, kardiyopulmoner canlandırma ve otomatik defibrilatör.
Uyum ve gri bölge.
| Özellik | Sporcu kalbi (uyum) | Hastalığı düşündüren |
|---|---|---|
| Sol ventrikül boşluğu | Büyük; dayanıklılıkta belirgin | Aşırı büyüme ve düşük işlev |
| Duvar kalınlığı | Hafif artış; genellikle simetrik | Belirgin ya da asimetrik kalınlaşma |
| Diyastolik işlev | Normal ya da çok iyi | Bozulmuş dolum |
| Ara verme (detraining) | Birkaç haftada gerileme | Gerilemeyen bulgular |
| EKG | Bradikardi, voltaj artışı, erken repolarizasyon | T negatifliği, ST çökmesi, patolojik Q |
Tek bir ölçüm çoğu zaman karar verdirmez. Yaş, cinsiyet, etnik köken, spor türü, belirtiler, aile öyküsü ve ara verme yanıtı birlikte değerlendirilir. Gri bölgede karar sporcu kardiyolojisinde deneyimli hekimindir.
Bradikardi, voltaj artışı, inkomplet sağ dal bloğu, erken repolarizasyon, birinci derece AV blok: ek inceleme yok.
Aks sapmaları, atriyum genişlemesi, tam sağ dal bloğu: tek başına ek inceleme yok; iki ya da fazlası ek inceleme.
T negatifliği, ST çökmesi, patolojik Q, tam sol dal bloğu, preeksitasyon, uzun QT, Brugada...
Eforla göğüs ağrısı, bayılma, çarpıntı ya da ailede genç yaşta ani ölüm varsa EKG'den bağımsız değerlendirme.
"Dayanıklılık sporcusu": voltaj artışı, erken repolarizasyon, bradikardi, birinci derece AV blok → ek inceleme gerekmez.
"İki sınırda bulgu": sol aks sapması + sol atriyum genişlemesi → ek inceleme.
Yalnız bir sınırda bulgu bırakın: karar nasıl değişiyor? Hangi koşulla?
"Anormal: T dalgası": tek bir anormal bulgu kararı nasıl belirliyor?
Uluslararası ölçütlerde bu üç bulgu antrenmana bağlı normal gruptadır; belirti ve öykü yoksa ek inceleme gerekmez.
Genç kürekçinin kalbi dakikada 44 kez atıyor, odaları geniş. Bradikardi, voltaj artışı ve birinci derece AV blok antrenmana bağlı normal bulgulardır.
Normal bulgu ek inceleme gerektirmez. Sınırda bulgu tek başınaysa gerektirmez, iki ya da fazlasıysa gerektirir. Anormal bulgu her zaman gerektirir.
Eforla göğüs ağrısı, bayılma, çarpıntı ya da ailede genç yaşta ani ölüm varsa EKG normal olsa bile değerlendirme yapılır.
Bradikardi: yavaş dinlenik kalp hızı. Voltaj: EKG dalgalarının yüksekliği. Gri bölge: uyum mu hastalık mı diye karar verilemeyen alan. Ek inceleme: EKG dışındaki ileri testler, ör. kalp ultrasonu. Ara verme: antrenmanı birkaç hafta bırakıp uyumun gerileyip gerilemediğine bakmak.
Önleme ve hazırlık.
Yanıtsızlık ve normal soluk olmaması. Kalp krizi damar tıkanmasıdır; arrest ritim bozukluğudur. İkisi aynı şey değildir.
CPR: göğse ritmik bası. AED: otomatik defibrilatör; kalbe elektrik şoku veren, sesli yönlendiren cihaz. Acil eylem planı bunların kimde, nerede olduğunu önceden belirler.
Tarama, belirtisiz kişide hastalığı aramaktır. Yanlış pozitif: sağlıklı sporcuya "hastalık olabilir" denmesi. 1.000 sporcuda %5 yanlış pozitif = 50 sporcu gereksiz ek incelemeye girer (öğretim örneği).
Radyasyonsuz görüntüleme; duvar kalınlığını ve kas dokusunu gösterir. Pahalıdır; herkese uygulamak gri bölge bulgularını ve yanlış pozitifleri artırabilir.
Kardiyomiyopatiler, elektriksel hastalıklar, koroner arter anomalileri, diğer yapısal bozukluklar.
Katılım öncesi kardiyovasküler tarama.
Acil eylem planı: tanıma, hızlı canlandırma, erişilebilir defibrilatör.
Birçok durumda tedaviden sonra paylaşılan kararla spora dönüş makul kabul ediliyor.
Yanıtsız ve normal soluk almayan sporcu kalp durması kabul edilir: acil çağrı, hemen göğüs basısı ve en kısa sürede defibrilatör. Acil eylem planı önceden prova edilmelidir.
Kardiyomiyopatiler, elektriksel hastalıklar, koroner arter anomalileri ve diğer yapısal bozukluklar.
Birincil önleme katılım öncesi kardiyovasküler tarama, ikincil önleme acil eylem planıdır.
Yanıtsız ve normal soluk almayan sporcuya acil çağrı, hemen göğüs basısı ve en kısa sürede AED uygulanır. Plan önceden prova edilir.
Arrest: kalbin pompalamayı bırakması. Kardiyopulmoner canlandırma (CPR): göğüs basısı ve soluk desteği. AED: otomatik defibrilatör. Yanlış pozitif: sağlıklıya yanlışlıkla hastalık şüphesi. Paylaşılan karar: spora dönüşü hekim ve sporcunun birlikte vermesi.
Ritim ve koroner.
Çarpıntı, nefes darlığı ve performans düşüşü yapabilir; pıhtı ve inme riskiyle de ilişkilidir.
Newman ve ark. (2021) çok sayıda çalışmanın sonucunu tek sayıda birleştirdi: sporcularda OR 2,46. OR 1 fark yok demekti; 2,46 belirgin artış gösterir.
Dayanıklılık dozu, antrenmanın süresi ve sıklığıdır. Usta sporcu: yıllardır antrenman yapan, orta yaş ve üstü sporcu. Sorun egzersizin kendisi değil, dozla birlikte izlenmesi gereken riskler.
Yüksek kan basıncı, kandaki yağ (lipid) düzeyi, sigara ve ailede erken kalp hastalığı. Formda olmak bu listeyi ortadan kaldırmaz.
| Bulgu | Kanıt | Uygulama |
|---|---|---|
| Atriyal fibrilasyon | Newman ve ark. (2021): sporcularda OR 2,46; karma sporlarda ve 55 yaş altında daha yüksek | Çarpıntı ve performans düşüşü sorgulanır |
| Koroner plak | Pauwels ve ark. (2026): en yüksek yük çeyreğinde OR 5,85; toplam süre belirleyici | Risk etkenleri ve belirtiler izlenir |
| Gizli hipertansiyon | O'Driscoll ve ark. (2026): %39 ambulatuvar hipertansiyon; efor hipertansiyonu darlık ile ilişkili (OR 4,72) | Ambulatuvar ve efor kan basıncı ölçümü |
| Plak özellikleri | Claessen ve ark. (2025): sporcularda koroner aterosklerozun özellikleri ve önleme | Klasik risk yönetimi |
Bu bulgular egzersizden kaçınmak için değil, uzun kariyerli usta sporcularda klasik risk etkenlerini (kan basıncı, lipid, sigara, aile öyküsü) ve belirtileri ciddiye almak içindir. Eforla gelen göğüs baskısı "yorgunluk" sayılmaz.
Atriyal fibrilasyon sporcularda OR 2,46 bulundu; karma sporlarda ve 55 yaş altında daha yüksek (Newman ve ark., 2021).
En az bir koroner plak için olasılık oranı, yükü en yüksek çeyrekte en düşük çeyreğe göre 5,85; toplam süre belirleyici (Pauwels ve ark., 2026).
198 düşük riskli usta sporcunun %39'unda (78 kişi) ambulatuvar ölçümde hipertansiyon çıktı (O'Driscoll ve ark., 2026).
Atriyal fibrilasyon: üst odaların düzensiz titremesi. Koroner plak: kalp damarındaki birikim. OR: iki grubun olasılığını karşılaştıran oran; 1 fark yok demektir. Ambulatuvar ölçüm: gün boyu taşınan cihazla kan basıncı kaydı. Klasik risk etkenleri: kan basıncı, lipid, sigara, aile öyküsü.
Dinlenik bradikardi antrenmana bağlı normal bir bulgudur (Sharma ve ark., 2017).
Usta dayanıklılık sporcularında koroner plak ve gizli hipertansiyon sık (Pauwels 2026; O'Driscoll 2026).
Egzersiz genel olarak çok yararlı; çok yüksek dozda bazı bulgular artıyor, nedensellik kesin değil.
İkincil önlemenin temeli (Lampert ve Harmon, 2026).
Kimler, hangi araçlarla (öykü, muayene, EKG) taranacak?
Sporcuların ve antrenörlerin tanıması gereken belirtiler neler?
Defibrilatör nerede, kim eğitimli, prova ne sıklıkla?
Kan basıncı ve risk etkenleri nasıl izlenecek?
| Ölçüt | 1 · Gelişiyor | 2 · Yetkin |
|---|---|---|
| Tarama | Genel. | Adımlar, sorumlular ve ölçütler açık. |
| Kırmızı işaretler | Liste var. | Anlaşılır, eyleme dönük bilgi kartı. |
| Acil plan | Değinilmiş. | Roller, defibrilatör erişimi ve prova takvimi. |
| Usta sporcu | Yok. | Kan basıncı ve risk etkeni izleme önerisi. |
Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.
Hangi tarama araçları önerilir? MR'ın rolü nedir?
Gri bölge bulguları gereksiz yasaklara yol açar mı?
Aynı kaynakla acil eylem planı ve defibrilatör erişimi ne kadar iyileşir?
"Ne kadar çok test, o kadar güvenlik."
Kanıt, yanlış pozitif ve kaynak önceliğine dayanan iki cümle.
1. Uluslararası ölçütlerde iki sınırda bulgu varsa karar nedir?
Tek sınırda bulgu tek başına ek inceleme gerektirmez.
2. Newman ve ark. (2021)'de sporcularda atriyal fibrilasyon olasılık oranı neydi?
Karma sporlarda ve 55 yaş altında daha yüksek.