İngilizce "Rating of Perceived Exertion" kısaltmasıdır. Antrenmandan sonra 0 (hiç zorlanmadım) ile 10 (olabilecek en zor) arasında verdiğiniz puandır.
Seansın uzunluğu. Ali 60 dakika, Veli 90 dakika antrenman yaptı.
Ali: 7 × 60 = 420 birim. Veli: 4 × 90 = 360 birim. Veli daha uzun çalıştı ama Ali daha çok zorlandı; çarpım ikisini tek sayıda birleştirir.
Öznel: kişinin kendi hissi (RPE). Nesnel: aletle ölçülen (kalp atım hızı). Bir sonraki slayttaki araştırma, bu ikisinin birbirine uyup uymadığına bakıyor.
Ali: RPE 7 × 60 dk = 420 birim. Veli: RPE 4 × 90 dk = 360 birim. Basit bir çarpma.
Bir "zorluk puanı" dakika gibi çarpılabilir bir sayı mı? Bu soru, verinin hangi ölçekte olduğuna bağlıdır.
Hangi veriyle hangi işlemi yapabiliriz? Forma 10 + forma 7 = 17 hiçbir şey anlatmaz; 120 kg ÷ 60 kg = 2 kat ise anlamlıdır.
Seans RPE, kalp atım hızına dayalı yükle kıyaslanır. İkisi uyumluysa RPE'nin gerçek yükü yansıttığına güvenilir.
−1 ile +1 arasındadır. +1: biri artarken öteki hep artar. 0: ilişki yok. −1: biri artarken öteki azalır. Örnek: RPE yükü (yüz birim) Ali 1, Veli 2, Ayşe 3, Fatma 4; kalp yükü 1, 3, 2, 4. Hesaplayınca r = 0,80: çoğunda biri yüksekse öteki de yüksek.
izStat'ta doğrulayın: Korelasyon → Pearson → iki değişken → Analizi Çalıştır → r = 0,80 ↗izStat p = 0,20 de verir: 4 sporcuyla bu r şansla da çıkabilir; karar için daha çok sporcu gerekir.
Liu ve ark. 16 çalışmanın sonuçlarını birleştirip genel r = 0,74 buldu. Bu sayı +1'e yakın, yani güçlü bir birlikte artma.
Seans RPE ile kalp atım hızı yükü arasında güçlü-çok güçlü ilişki.
100 basamaklı ölçek, 10 basamaklıdan (r = 0,69) biraz daha geçerli.
Yazarlar sonuçları "ön bulgu" olarak niteliyor; puanlama yanlılıkları araştırılmalı.
μ evrenin (bilinmeyen) ortalaması, x̄ örneklemden hesaplanan tahmindir.
Betimsel: yalnız ölçülen grubu özetler.
Veri toplanmadan önce.
Etiket ya da sınıf: mevki, takım, madalya rengi. "Hangi grup?"
Miktar: boy, gol sayısı, sprint süresi. "Ne kadar, kaç tane?"
Sayarak bulunur, ara değer yoktur: 2 gol, 1 sarı kart.
Ölçerek bulunur, ara değer olabilir: 11,23 s, 72,4 kg.
Merdiven, özet seçimi ve RPE.
Ali'nin forması 10, Veli'nin 7: farklıdır (10 ≠ 7). Forma numarasında yalnız bu soru anlamlıdır.
Fatma maçta 2., Ayşe 3. seçildi: Fatma öndedir. Ama aradaki farkın ne kadar olduğunu sıra söylemez.
Havuz dün 26 °C, bugün 28 °C: 28 − 26 = 2 derece fark. Bu fark anlamlıdır.
Veli 120 kg, Ali 60 kg kaldırdı: 120 ÷ 60 = 2, yani iki kat. Bu soru yalnız 0'ın "hiç yok" demek olduğu ölçeklerde anlamlıdır.
Takımda 20 oyuncu: 2 kaleci, 8 defans, 6 orta saha, 4 forvet. Forvetin frekansı 4; yüzdesi 4 ÷ 20 = %20.
Aynı takımda en kalabalık grup defans (8 kişi); mod "defans"tır.
Ali'nin 5 seansının RPE'si: 3, 7, 7, 8, 9. Sıralı listede ortadaki (3. değer) 7.
(3 + 7 + 7 + 8 + 9) ÷ 5 = 34 ÷ 5 = 6,8. Uçtaki 3, ortalamayı medyanın (7) biraz altına çekti.
| Ölçek | Anlamlı özet | Sporda örnek | İlgili hafta |
|---|---|---|---|
| Sınıflama | Frekans, yüzde, mod | Takımda kaç kaleci, kaç forvet? | 4, 6 |
| Sıralama | Medyan, yüzdelikler | RPE'lerin ortancası, turnuva sırası | 4, 18 |
| Aralık | Ortalama, standart sapma | Antrenman saatindeki hava sıcaklığı | 3, 5 |
| Oran | Yukarıdakilerin hepsi + oran, yüzde değişim | Squat 1 TM (bir tekrar maksimum: tek tekrarda kaldırılabilen en ağır yük; 0 kg = hiç yük yok), 30 m süresi | 3, 5 |
Forma numaralarının ortalaması hesaplanabilir ama hiçbir şey anlatmaz: numara bir etikettir. "Bu işlemi yapabilir miyim?" sorusundan önce "bu işlem bir şey anlatır mı?" sorusu gelir.
| Mevki | Forma numaraları |
|---|---|
| Kaleci | 1, 23 |
| Defans | 2, 3, 4, 5, 6, 15, 22, 24 |
| Orta saha | 8, 10, 16, 17, 18, 20 |
| Forvet | 7, 9, 11, 27 |
20 oyuncu, 2 değişken; Frekans Dağılımı açılır.
Aç →| Kategori | Frekans | Yüzde (%) |
|---|---|---|
| Defans | 8 | 40,0 |
| Forvet | 4 | 20,0 |
| Kaleci | 2 | 10,0 |
| Orta saha | 6 | 30,0 |
Mevki tablosu antrenöre karar bilgisi verir: kadronun %40'ı defans, forvet yalnız 4 kişi (%20); iki forvet sakatlanırsa yedek kalmaz. Forma_No ortalaması 12,4 ne bir oyuncuyu ne bir mevkiyi anlatır: 12 numaralı oyuncu bile yoktur. izStat sayı görünce hesaplar, ölçeği bilmez; anlamlı özeti siz seçersiniz.
Değerler sıralanabilir ama aralıkların eşit olduğu kesin değil. Seans RPE yine de doğrulandığı için yük hesabında kullanılır (gri bölge).
1) Antrenmandan sonra "seans ne kadar zordu?" (0–10) · 2) Seans süresini dakikayla yaz · 3) Çarp: Ali 7 × 60 = 420, Veli 4 × 90 = 360 birim · 4) Aynı sporcunun haftalarını karşılaştır.
Aynı sporcuyu zaman içinde izlemek, iki farklı sporcuyu karşılaştırmaktan daha güvenlidir. Tek tek RPE puanlarını özetlerken medyan, ortalamadan daha temkinli bir seçimdir.
Ölçek düzeyi kural kitabı değil, düşünme aracıdır. Bir yöntemin işe yarayıp yaramadığını, nesnel bir ölçütle karşılaştırarak (geçerlik) sınarız.
| Seans | RPE (0–10) | Süre (dk) | Yük = RPE × dk |
|---|---|---|---|
| S1 | 3 | 50 | 150 |
| S2 | 7 | 60 | 420 |
| S3 | 7 | 60 | 420 |
| S4 | 8 | 75 | 600 |
| S5 | 9 | 90 | 810 |
| Toplam | — | 335 | 2.400 |
5 seans, 3 değişken; Betimleyici İstatistikler açılır.
Aç →| İstatistik | RPE | Yuk |
|---|---|---|
| N | 5 | 5 |
| Ortalama | 6,8000 | 480,0000 |
| Medyan | 7,0000 | 420,0000 |
| Minimum · Maksimum | 3 · 9 | 150 · 810 |
Tipik seans 10 üzerinden 7, yani "çok zor" bölgede; tek hafif seans (3) ortalamayı 6,8'e çeker, medyanı oynatmaz. Bu yüzden RPE için medyan raporlanır. Yükte medyan 420 ile ortalama 480 arasındaki 60 birim, 810 birimlik uzun seanstan gelir. 2.400 birim Ali'nin kendi önceki haftalarıyla kıyaslanır; Kısım 4'teki tartışma bu sayıyı Veli'nin 1.800 birimiyle karşılaştırır.
"Maç sonu RPE" seçili: sıralama ölçeği, anlamlı özet medyan.
"Forma numarası"nı seçin: ortalaması neden anlamsız?
"Havuz suyu sıcaklığı": aralık ölçeği. 20 °C neden 10 °C'nin iki katı değil?
Kendi sporunuzdan bir değişkeni üç soruyla sınıflayın.
Sınıflama: etiket (forma rengi). Sıralama: sıra (madalya). Aralık: eşit fark, sıfır keyfi (°C). Oran: gerçek sıfır (kg).
Sınıflamada sayı, yüzde, mod. Sıralamada medyan. Aralık ve oranda ortalama. Forma numarasının ortalaması hesaplanır ama bir şey anlatmaz.
RPE sıralıdır: 8, 4'ten zordur ama "iki kat zor" demek güvenli değil. Seans RPE, nesnel ölçümle doğrulandığı için çarpılarak kullanılır.
Sınıflama: yalnız etiket koyan ölçek. Sıralama: sıra belirten ölçek. Aralık: farkları eşit, sıfırı keyfi ölçek. Oran: gerçek sıfırı olan ölçek. Frekans: kaç kez görüldüğü. Mod: en sık değer. Medyan: ortadaki değer. Geçerlik: yöntemin ölçmek istediğini ölçmesi.
Roller ve sahadan örnekler.
Fatma'nın grubu klasik, Ali'nin grubu hız temelli programı yapıyor. X, program türüdür.
8 hafta sonra dikey sıçrama: Fatma'nın grubu 30 → 32 cm, Ali'nin grubu 30 → 34 cm. Y, sıçrama yüksekliğidir.
Ali'nin grubu zaten 2 yıldır antrenmanlıysa, 2 cm'lik üstünlüğün programdan mı deneyimden mi geldiği bilinemez.
Aracı: etkinin geçtiği ara durak (program → kuvvet gelişim hızı → sıçrama; kuvvet gelişim hızı, kasın kuvveti ne kadar çabuk yükselttiğidir: 0,1 s'de 1.000 N'ye çıkan sporcu, 0,2 s'de çıkandan daha patlayıcıdır), otobüs güzergâhındaki ara durak gibi. Düzenleyici: etkinin büyüklüğünü değiştiren koşul; yeni başlayanda büyük, elitte küçük.
| Rol | Tanım | Kuvvet antrenmanı örneği |
|---|---|---|
| Bağımsız (X) | Araştırmacının değiştirdiği ya da grupladığı | Program: klasik ya da hız temelli |
| Bağımlı (Y) | Etkisi ölçülen sonuç | Dikey sıçrama yüksekliği (cm) |
| Karıştırıcı | Hem X'le hem Y'yle ilişkili, etkiyi çarpıtan | Bir grup zaten daha deneyimliyse |
| Aracı | X'in Y'yi etkilediği yol | Program → kuvvet gelişim hızı → sıçrama |
| Düzenleyici | X'in etkisinin büyüklüğünü değiştiren | Yeni başlayanlarda büyük, elitlerde küçük etki |
Araştırmacının değiştirdiği bağımsız (X), sonuç olarak ölçülen bağımlı (Y) değişkendir.
Ayşe'nin mevkii: orta saha. Gol atan ayak: sol.
Yalnız sayılır: takımın 12 golünün 4'ü sol ayakla (%33). "Sol, sağdan büyük" denemez.
Fatma maçın en iyi 3. oyuncusu seçildi. Maç sonu RPE: 8.
3., 4.'den iyidir; ama 1. ile 2. arasındaki farkın 2. ile 3. arasındakine eşit olduğu bilinmez.
Havuz suyu 27 °C; yarış 2025'te yapıldı.
27 °C ile 25 °C arasındaki 2 derece anlamlıdır; ama 0 °C "sıcaklık yok" değildir, 27 °C 13,5 °C'nin iki katı sıcak sayılmaz.
Veli koparmada 120 kg kaldırdı; bar hızı 1,6 m/s.
Bar saniyede 1,6 m yükseliyor; 0 m/s bar hareketsiz demektir (gerçek sıfır), bu yüzden 1,6 m/s, 0,8 m/s'nin iki katı hızdır.
Bir veri sayıyla yazılmış diye nicel değildir: forma numarası, posta kodu, sporcu kodu birer etikettir. Bir kategori de sayıya çevrilebilir (kadın = 0, erkek = 1); bu onu miktar yapmaz.
Değiştirdiğiniz ya da grupladığınız X, ölçtüğünüz sonuç Y'dir. Program türü X, sıçrama yüksekliği Y'dir.
Karıştırıcı farkı çarpıtır. Aracı etkinin yolunu gösterir. Düzenleyici etkinin büyüklüğünü değiştirir.
Forma numarası ve sporcu kodu etikettir. "Kadın = 0, erkek = 1" kodlaması da kategoriyi sayıya çevirir, miktar yapmaz.
Bağımsız değişken: araştırmacının değiştirdiği. Bağımlı değişken: ölçülen sonuç. Karıştırıcı: farkı çarpıtan gizli etken. Aracı: etkinin aktığı ara halka. Düzenleyici: etkinin büyüklüğünü değiştiren koşul. Kodlama: kategoriye sayı ya da kısa ad verme.
Veri sözlüğü ve hata kaynakları.
| Değişken | Tanım | Birim / kod | Ölçek |
|---|---|---|---|
| id | Sporcu kodu (isim değil) | S01, S02… | Sınıflama |
| cinsiyet | Beyan edilen cinsiyet | 0 = kadın, 1 = erkek | Sınıflama |
| rpe | Seans sonrası algılanan zorluk | 0–10 | Sıralama |
| cmj_cm | Aktif sıçrama (CMJ: hızla çömelip hemen yukarı sıçrama); 3 denemenin en iyisi | cm, 1 ondalık | Oran |
| eksik | Ölçülemeyen değer | Boş bırak, 0 yazma | — |
Eksik bir sıçramaya "0" yazmak, sporcuyu 0 cm sıçramış gibi gösterir ve ortalamayı düşürür. Eksik değer "yok", sıfır ise "ölçüldü ve sıfır" demektir.
| Sporcu | CMJ_bos (cm) | CMJ_sifir (cm) |
|---|---|---|
| S01 | 32 | 32 |
| S02 | 35 | 35 |
| S03 | (boş) | 0 |
| S04 | 30 | 30 |
| S05 | 33 | 33 |
5 sporcu, 2 kayıt biçimi; Betimleyici İstatistikler açılır.
Aç →| İstatistik | CMJ_bos | CMJ_sifir |
|---|---|---|
| N | 4 | 5 |
| Ortalama | 32,5000 | 26,0000 |
| Medyan | 32,5000 | 32,0000 |
| Std. Sapma | 2,0817 | 14,6458 |
| Minimum | 30 | 0 |
Boş hücreyi izStat eksik sayar: N = 4, ortalama 32,5 cm, takımın gerçek düzeyi. 0 yazınca takım 6,5 cm (yaklaşık %20) kötü görünür; standart sapma (ortalamadan tipik uzaklık, Hafta 5) 2,1 cm'den 14,6 cm'ye fırlar, takım çok dağınıkmış gibi görünür. Medyan yalnız 0,5 cm oynar. 26,0'a bakan antrenör "takımın sıçraması düştü" diye yanlış karar verir.
Sıfırlanmamış bir tartı, herkesi aynı miktar ağır gösterir.
İki antrenör aynı sprinti farklı anda durdurur.
Testi ilk kez yapan ikinci denemede daha iyi olur.
Farklı zemin, saat, sıcaklık, ısınma.
Cihaz: tartı +1,5 kg gösterirse 70,0 kg'lık halterci 71,5 kg görünür; sınırı 71 kg olan sıklette tartıyı geçemezmiş gibi kaydedilir. Gözlemci: aynı 30 m koşusunu bir antrenör 4,21 s, öteki 4,35 s durdurur; 0,14 s fark, birkaç haftalık sprint gelişiminden büyük olabilir. Sporcu: CMJ ilk gün 30 cm, ertesi gün 32 cm; 2 cm'nin bir kısmı kuvvet artışı değil, teste alışmadır. Ortam: aynı sporcu çimde 4,30 s, sentetik pistte 4,20 s koşar; 0,10 s gelişim değil, zemindir. (Öğretim amaçlı sayılar.)
Her değişkenin adı, birimi, ölçeği ve kodu veri toplanmadan yazılır.
Sıçramalar 30, 32, (eksik), 34 cm. Boş bırakınca ortalama (30 + 32 + 34) ÷ 3 = 32 cm. 0 yazınca (30 + 32 + 0 + 34) ÷ 4 = 24 cm.
izStat'ta doğrulayın: 32 cm (n = 3) ve 24 cm (n = 4) ↗Sıfırlanmamış tartı, aynı sprinti farklı anda durduran iki antrenör, ikinci denemede daha iyi yapan sporcu, değişen zemin ve sıcaklık.
Veri sözlüğü: her değişkenin tanımlarını içeren liste. Eksik değer: ölçülemeyen, boş bırakılacak değer. Kalibrasyon: cihazı doğru sıfıra ve ölçüye ayarlamak. Gözlemciler arası fark: ölçenin değişince sonucun değişmesi. Öğrenme etkisi: testi tekrarlayanın alışıp iyileşmesi.
Mitler, Performans Merkezi, görev ve tartışma.
Forma numarası sınıflama ölçeğindedir: bir etikettir. Ortalaması hesaplanır ama hiçbir şey anlatmaz.
Kısım 1'deki izStat kadro verisi tam bu 12,4'ü verir; kadroda 12 numara bile yoktur.
°C aralık ölçeğidir; 0 °C sıcaklığın yokluğu değildir. Fark (10 derece) anlamlıdır, oran değildir.
Sıralı bir ölçektir; seans RPE gibi yöntemler nesnel ölçümle doğrulandığı için kullanılır (Foster ve ark., 2001). Doğrulama, çarpmanın meşruiyetini sağlar.
Kütle oran ölçeğindedir: 0 kg gerçek yokluktur, oranlar anlamlıdır.
Hangi 5 değişkeni kaydedeceksiniz?
Her birinin ölçek düzeyi ne? Dedektifle kontrol edin.
Birim ve kod: "0 = kadın" gibi kuralları yazın.
En olası veri hatası hangisi? Nasıl önlersiniz?
| Ölçüt | 1 · Gelişiyor | 2 · Yetkin |
|---|---|---|
| Veri sözlüğü | Değişkenler var, birim ya da kod eksik. | Her değişken tanımlı, birimli, kodlu; önceden yazılmış. |
| Ölçek düzeyi | Ölçekler belirtilmiş, biri hatalı. | Dört düzey doğru; gri bölge (RPE) tartışılmış. |
| Özet seçimi | Tüm değişkenlere ortalama uygulanmış. | Her değişkene ölçeğine uygun özet, gerekçesiyle. |
| Kalite | Eksik günler sıfırla doldurulmuş. | Eksik değer boş; hata kaynağı ve önlemi yazılmış. |
Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.
Birim çarpımın bir parçası sıralı ölçekten geliyor. "Üçte bir fazla" gibi oran ifadesi ne kadar güvenli?
Foster ve ark. (2001) yöntemi neyle karşılaştırarak doğruladı? Bu, kişiler arası karşılaştırmayı da doğrular mı?
Her sporcuyu kendi geçmiş haftalarıyla karşılaştırmak neden daha sağlam?
"Sayı sayıdır; büyük olan daha çok çalışmıştır."
Ölçek düzeyi ve geçerliğe dayanan iki cümle.
1. °C neden aralık ölçeğidir?
0 °C "sıcaklık yok" demek değildir; "iki kat sıcak" denemez.
2. Liu ve ark. (2023): genç sporcularda seans RPE ile kalp atım hızı yükü arasındaki genel ilişki?
CR-100 ile r = 0,80, CR-10 ile 0,69.