İSTATİSTİK · HAFTA 24

Faktör Analizi

Sekiz test, üç yetenek: ölçümlerin arkasındaki görünmeyen yapıyı bulmak.
Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi
Antrenörlük Eğitimi Bölümü · 2026–2027
Bugün

Dersin Yol Haritası

Sporcu tükenmişliğinin üç boyutundan başlıyoruz; sekiz alan testinin korelasyon matrisindeki blokları okuyor, uygunluğu sınıyor, faktör sayısını üç ölçütle belirleyip yükleri adlandırıyor ve analizi canlı yapıyoruz.
01

Korelasyon blokları

02

KMO ve Bartlett

03

Özdeğer, yamaç, paralel analiz

04

Canlı: faktör analizi

05

Yükler ve döndürme

06

Açımlayıcı ve doğrulayıcı

Bugünün sonunda bir test bataryasının kaç ayrı yeteneği ölçtüğünü gerekçesiyle söyleyebileceksiniz.
Bu Haftanın Dünyası · Sporcu Tükenmişliği

Tükenmişliği Ölçen Üç Boyut

Raedeke ve Smith (2001) sporcu tükenmişliği için bir ölçek geliştirdi. İlk çalışmada yüzücülerle yapılan açımlayıcı faktör analizi üç boyut ortaya çıkardı: duygusal ve fiziksel tükenme, azalmış başarı duygusu, sporu değersizleştirme. Sonraki bağımsız örneklemlerde (yüzücüler ve farklı branşlardan üniversite sporcuları) doğrulayıcı faktör analizi üç faktörlü modeli destekledi.

Görünen

15 maddelik bir anket; her maddeye 1–5 arası bir puan.

Görünmeyen

Maddeleri birlikte cevaplatan, doğrudan ölçülemeyen yapılar. Hangi madde hangi yapıya ait, veri söylemeli.

Bu haftanın sorusu

Çok sayıda ölçümün altındaki az sayıda yapıyı nasıl bulur, nasıl sınarız?

Araştırma ne diyor? · 2026

Tükenmişlik Ölçeği İtalyancada da Üç Boyutlu mu?

Valdesalici ve ark. (2026) Sporcu Tükenmişlik Ölçeği'nin (Raedeke ve Smith) İtalyanca sürümünü farklı branşlardan 255 sporcuda doğrulayıcı faktör analiziyle sınadı.
3 model

Karşılaştırılan yapı

Tek bir modeli değil, rakip modelleri veriye uydurup karşılaştırdılar.

3 ilişkili faktör

En iyi uyum

Tükenme, azalmış başarı duygusu, değersizleştirme; birbiriyle ilişkili.

Beklenen yönde

Yapı geçerliği

Boyutlar stresle pozitif, psikolojik dayanıklılıkla negatif ya da ilişkisiz.

Bir ölçek başka bir dile uyarlandığında yapısı yeniden sınanır; açımlayıcı sonuç yeni örneklemde doğrulanır.
Geri Getirme · 5 Dakika

Önceki Haftalardan Ne Kaldı?

Notlara bakmadan cevapları bir kâğıda yazın, sonra açın. Hatırlamaya çalışmak, yeniden okumaktan daha kalıcı öğrenme sağlar (Roediger ve Karpicke, 2006).
Hafta 11

r = 0,80'in karesi neyi anlatır?

Cevabı göster

0,64: iki değişkenin değişkenliğinin %64'ü ortak.

Hafta 23

SJ ile CMJ neden çok ilişkiliydi?

SJ: squat sıçrama (çömelik konumda bekleyip sıçrama); CMJ: aktif sıçrama (çömelip hiç beklemeden sıçrama). İkisi de cm ile ölçülür.

Cevabı göster

İkisi de aynı yeteneği, patlayıcı bacak gücünü ölçüyor.

Hafta 5

Güvenirlik neden önemli?

Cevabı göster

Ölçüm hatası büyükse gerçek farklar ve ilişkiler görünmez olur.

Önce Temel · Dört Kavram

Gizil Faktör, Yük, Ortak Varyans, Özdeğer

Hava sıcaklığını doğrudan göremeyiz; termometreye, terlememize, kıyafetlere bakarak anlarız. Faktör, bu göstergelerin hepsini birlikte etkileyen görünmeyen nedendir.

Gizil faktör

Doğrudan ölçülemeyen yapı: "hız-güç", "tükenme". Göstergeler aracılığıyla çıkarılır.

Faktör yükü

Bir ölçümün faktörle ilişkisi (korelasyon gibi okunur). Yüksek yük: ölçüm o faktörü iyi temsil eder.

Ortak varyans (h²)

Bir ölçümün değişkenliğinin faktörlerce açıklanan payı; geri kalanı ona özgü ya da hata.

Özdeğer

Bir faktörün toplam değişkenlikten kaç "ölçümlük" pay aldığı. 8 ölçümde toplam 8.

Önce Temel · Korelasyon Matrisi, Bartlett, KMO

Oturma Planı Gibi: Kim Kiminle Yakın?

Okul servisinde birbirine yakın oturanlar kendi aralarında konuşur. Korelasyon matrisi de sekiz testin hangisinin hangisiyle birlikte yükselip düştüğünü gösteren oturma planıdır.
r · korelasyon

Birlikte değişme

−1 ile +1 arasındadır. 10 m ile 30 m sprint arasında r = 0,76. Karesi 0,76² ≈ 0,58: iki sprint testinin değişkenliğinin yaklaşık %58'i ortaktır.

Korelasyon matrisi

Testler × testler tablosu

Satırda ve sütunda aynı sekiz test vardır; her hücre iki testin r'sidir. Köşegen 1'dir (test kendisiyle), tablo simetriktir. 8 testte 8×7÷2 = 28 farklı çift olur. Yan yana yüksek r'li testler bir blok oluşturur.

Bartlett küresellik testi

Hepsi sıfır mı?

Bütün korelasyonlar sıfırsa testler birbirinden bağımsızdır ve aranacak ortak yapı yoktur. Burada p < 0,001: ilişkiler sıfır olsaydı bu kadar güçlü ilişkiler görmek çok olağandışı olurdu.

KMO

0 ile 1 arası uygunluk notu

İlişkilerin ortak yapılarla mı yoksa tek tek çiftlere özgü mü olduğuna bakar. 1'e yakın iyidir: 0,79 iyi sayılır; 0,60–0,70 altı zayıf kabul edilir.

Önce Temel · Özdeğer, Yamaç Grafiği, Paralel Analiz

Sekiz Oy, Üç Sözcü

Sekiz testin her biri bir oy taşır; toplam 8 oy vardır. Faktör, bir grup testi temsil eden sözcüdür. Özdeğer, sözcünün kaç testlik oyu topladığıdır.
Özdeğerler: 8 oyun faktörler arasında paylaşımı
Toplam 8 test = 8 birim değişkenlikF1: 3,89F2: 1,56F3: 1,13Diğer 5: 1,42012345678İlk üç faktör: 3,89 + 1,56 + 1,13 = 6,58; 6,58 ÷ 8 ≈ %82
Özdeğer · Kaiser

1 = tek testlik pay

Özdeğeri 1'den büyük faktör, en az bir testten fazlasını özetliyordur (Kaiser ölçütü). Faktör 1: 3,89 ÷ 8 ≈ %49.

Yamaç grafiği

Dirsekten sonrası moloz

Özdeğerler büyükten küçüğe çizilir. Eğrinin kırıldığı yer dirsektir; sonrası dağ yamacında biriken moloz gibi anlamsız faktörlerdir.

Paralel analiz

Göz kapalı atışla kıyas

Aynı boyutta (8 test, 150 kişi) tamamen rastgele sayılardan veri üretilir, özdeğerleri hesaplanır. Gerçek faktör, göz kapalı atan basketbolcudan iyi olmalıdır: rastgele değeri aşmıyorsa gürültüdür.

Önce Temel · Faktör Yükü ve Ortak Varyans

Bir Testin Kimlik Kartı

Bir sporcu hem hızlı hem dayanıklı olabilir; ama kimlik kartında asıl branşı yazar. Bir testin yükü, o testin her faktöre ne kadar ait olduğunu gösterir.
Yük

Testle faktör arasındaki ilişki

Korelasyon gibi okunur. 10 m sprint için F1 (hız-güç) yükü 0,85, F2 (dayanıklılık) 0,29, F3 (esneklik) −0,04. 0,40 altı zayıf sayılır.

Tarif · 1. adım

Yükleri kendisiyle çarp

0,85 × 0,85 = 0,7225; 0,29 × 0,29 = 0,0841; (−0,04) × (−0,04) = 0,0016.

Tarif · 2. adım

Topla

0,7225 + 0,0841 + 0,0016 = 0,8082. Bu sayı h²'dir: h harfi ortak varyansı (communality) gösterir, ² yüklerin karesini toplamayı.

Anlamı

%81 ortak, %19 özgü

10 m sprint değişkenliğinin yaklaşık %81'i üç faktörle açıklanır; kalan %19'u teste özgüdür (ölçüm hatası dâhil).

Görsel · Yükün Karesi

Her Testin Payını Faktörler Paylaşıyor

h²0,000,250,500,751,0010 m sprint0,8130 m sprint0,83Aktif sıçrama0,75Uzun atlama0,82Yo-Yo0,9220 m mekik0,90Otur-uzan0,77Omuz esnekliği0,78Hız-güç (yük²)Dayanıklılık (yük²)Esneklik (yük²)özgül + hata
Destedeki döndürülmüş yük tablosu; çubuklar yüklerin kareleriyle betikte çizildi, sağdaki h² tablodan (yuvarlama farkı en çok 0,01).
Ne anlama geliyor?10 m sprintin değişkenliğinin yaklaşık %72'si hız-güçten (0,85²), %8'i dayanıklılıktan geliyor; kalan %19 bu teste özgü ya da ölçüm hatası. Gri pay büyüdükçe test faktörü o kadar az temsil eder.
Önce Temel · Döndürme (Varimax)

Haritayı Çevirmek: Şehirler Yerinde Kalır

Harita yan tutulunca şehirler yerinde durur ama okumak zorlaşır. Döndürme, eksenleri testler tek eksene yaklaşacak biçimde çevirir; testlerin kendisi oynamaz.
Küçük örnek: aynı iki test, eksenler 40° çevrilince
Döndürmeden önceFaktör 1Faktör 2yeni F1yeni F2Sprint (0,59 ; 0,62)Otur-uzan (−0,49 ; 0,74)Döndürdükten sonraFaktör 1Faktör 2Sprint (0,85 ; 0,10)Otur-uzan (0,10 ; 0,88)
Önce

Yarı yarıya yüklü

Sprint iki faktöre de yüklü (0,59 ve 0,62). Hangi faktöre ait olduğunu söylemek zor.

Sonra

Tek eksene yakın

Eksenler çevrilince sprint (0,85 ; 0,10), otur-uzan (0,10 ; 0,88) olur: adlandırmak kolaylaşır.

Değişmeyen

Açıklanan değişkenlik

Yük karelerinin toplamı aynı kalır: sprint için 0,85² + 0,10² ≈ 0,73; otur-uzan için 0,10² + 0,88² ≈ 0,78. Varimax dik (eksenler 90° kalan) döndürmedir.

Hafta 24 · Öğrenme Çıktıları

Bu Hafta Sonunda Yapabilmeniz Gerekenler

Her çıktı, haftanın sonundaki uygulama görevinde ölçülür.
  • Korelasyon matrisindeki blokları okuyup olası faktörleri tahmin etmek.
  • KMO ve Bartlett testiyle verinin uygunluğunu değerlendirmek.
  • Faktör sayısını özdeğer, yamaç grafiği ve paralel analizle birlikte belirlemek.
  • Döndürülmüş yük tablosunu yorumlayıp faktörleri adlandırmak.
  • Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizinin farkını açıklamak.
KISIM 01

Veri ve
Uygunluk

Korelasyon blokları, KMO, Bartlett.

Önce Temel · Sekiz Alan Testi

Testler Neyi, Hangi Birimle Ölçüyor?

Korelasyon matrisini okumadan önce her testin ne ölçtüğü ve hangi yönün "iyi" olduğu bilinmelidir: 4,30 sayısı 30 m sprintte iyi bir süre, sıçramada ise anlamsız bir sonuçtur.
TestNasıl yapılır?Birimİyi yönGenç sporcuda tipik
10 m sprintDuran çıkış, fotosel kapıları arası süresküçük1,75–1,95
30 m sprintAynı koşu, 30 m'deki süresküçük4,15–4,70
Aktif sıçrama (CMJ)Eller belde, çömelip hemen yukarı sıçramacmbüyük30–50
Durarak uzun atlamaİki ayakla ileri atlama, topuğa kadar ölçülürcmbüyük190–265
Yo-YoAralıklı toparlanma testi: 2 × 20 m giderek hızlanan koşu, aralarda 10 s dinlenmembüyük1.000–2.200
20 m mekikSes sinyaline göre giderek hızlanan 20 m gidiş-dönüşturbüyük60–105
Otur-uzanBacaklar düz otururken öne uzanma, sandık üstünde okunurcmbüyük10–40
Omuz esnekliğiSırt kaşıma: bir el omuzdan, diğeri belden; parmak uçları arası (üst üste binme +, açıklık −)cmbüyük−5 ile +20

Neden sprint süreleri ters çevrildi?

Sprintte küçük sayı iyidir: 30 m'yi 4,20 s'de koşan, 4,60 s'de koşandan 0,40 s hızlıdır. Süre −1 ile çarpılınca −4,20 > −4,60 olur ve "yüksek puan = iyi" kuralı sekiz testin hepsinde aynı olur. Korelasyonun büyüklüğü değişmez, yalnız işareti döner: bu haftanın izStat örneğinde 30 m süresi ile CMJ arasında r = −0,77; süre ters çevrilince r = +0,77. Özetle: sprint süresiyle çıkan eksi işaret "hızlı koşan yüksek sıçrıyor" demektir. (Öğretim amaçlı tipik aralıklar.)

Bölüm 1 · Veriyi Gör

Sekiz Test, Üç Blok

🏃 150 genç sporcuya sekiz alan testi uygulandı. Sprint süreleri ters çevrildi: her testte yüksek puan = iyi performans. (Öğretim amaçlı benzetim verisi.)
Sekiz testin korelasyon matrisi (koyu = güçlü ilişki)
10 m 10 m 0,76 0,62 0,79 0,44 0,48 0,07 0,00 30 m 30 m 0,76 0,70 0,77 0,46 0,49 0,07 0,07 CMJ CMJ 0,62 0,70 0,65 0,28 0,36 0,20 0,17 Atlama Atlama 0,79 0,77 0,65 0,38 0,43 0,09 0,04 Yo-Yo Yo-Yo 0,44 0,46 0,28 0,38 0,82 0,08 0,11 Mekik Mekik 0,48 0,49 0,36 0,43 0,82 0,20 0,19 Otur Otur 0,07 0,07 0,20 0,09 0,08 0,20 0,56 Omuz Omuz 0,00 0,07 0,17 0,04 0,11 0,19 0,56 Hesap tablosu Hız-güç bloğu: r = 0,62 – 0,79Dayanıklılık: Yo-Yo – mekik r = 0,82Esneklik: otur-uzan – omuz r = 0,56Bloklar arası: r = 0,00 – 0,49Bartlett χ²(28) = 690 · p < 0,001KMO = 0,79 Ne anlama geliyor?Çerçeveli üç blok içinde testler birliktedeğişiyor: arkalarında üç ortak yetenekolabilir. Faktör analizi bunu sınar.
Bölüm 1 · Uygunluk

Veri Faktör Analizine Uygun mu?

Faktör analizi ortak değişkenliği arar; ölçümler birbiriyle hiç ilişkili değilse bulacak bir şey yoktur.
KontrolNe sorar?ÖrneğimizdeYorum
Bartlett küresellik testiKorelasyonların hepsi 0 mı?χ²(28) = 690; p < 0,001Hayır; ilişki var
KMOİlişkiler ortak faktörlerle mi açıklanıyor, çiftlere mi özgü?0,79İyi (0,80'e yakın); genelde 0,60–0,70 altı zayıf sayılır
ÖrneklemTahminler kararlı mı?150 kişi, 8 test (≈ 19:1)Yüksek yükler ve az test için yeterli
Korelasyon aralığıAşırı yüksek (> 0,90) çift var mı?En yüksek 0,82Tekrar eden ölçüm yok

Kurallar kaba kılavuzdur

"Madde başına 5 ya da 10 kişi" gibi kurallar yaygındır ama gerçekte gereken örneklem, yüklerin büyüklüğüne ve her faktördeki madde sayısına bağlıdır: yükler yüksek ve her faktörde 3–4 madde varsa daha az kişi yeter.

Görsel · KMO Cetveli

0,79: Analize Uygun, “İyi” Bandının Hemen Altında

kabul edilemezzayıfvasatortaiyimükemmel0,40,50,60,70,80,91,0bu haftanın verisi: KMO = 0,79KMO: değişkenler arasındaki ilişkilerin ne kadarının ortak faktörlerle,ne kadarının yalnız çiftlere özgü bağlarla açıklandığı (0–1).Bartlett χ²(28) = 690, p < 0,001: korelasyonlar sıfır değil, aranacak ortak yapı var.
Etiketler Kaiser'in (1974) adlandırmasının Türkçe karşılıkları (marvelous, meritorious, middling, mediocre, miserable, unacceptable); değerler destedeki uygunluk tablosundan.
Ne anlama geliyor?Kaiser'in kendi etiketiyle 0,79 “orta” bandın üst ucunda, “iyi”nin hemen altında; uygulamada 0,70 üstü yeterli sayıldığı için destede “iyi sayılır” deniyor. KMO düşük çıksaydı testlerin ilişkileri ortak bir yetenekten değil, tek tek çiftlerden geliyor olurdu: faktör aramanın anlamı kalmazdı.
Sade Dille · Veri ve Uygunluk

Veri ve Uygunluk Bir Bakışta

Faktör analizi, testlerin birbiriyle ilişkili olmasına dayanır; önce ilişkinin var olup olmadığına bakılır.
1 · Bloklar

Üç grup test birlikte

Hız-güç testleri 0,62–0,79, Yo-Yo ile mekik 0,82, otur-uzan ile omuz 0,56. Bloklar arası ilişkiler 0,00–0,49.

2 · Bartlett

İlişki var

χ²(28) = 690, p < 0,001: korelasyonların hepsi sıfır değil, aranacak ortak yapı var.

3 · KMO ve örneklem

Yeterince uygun

KMO = 0,79 iyi sayılır. 150 kişi, 8 test (yaklaşık 19:1); en yüksek korelasyon 0,82, yani tekrar eden bir ölçüm yok.

Yabancı kelimeler

Korelasyon matrisi: testlerin ikişerli ilişkilerini gösteren tablo. Bartlett küresellik testi: bütün korelasyonların sıfır olup olmadığını sınayan test. KMO: verinin faktör analizine ne kadar uygun olduğunu gösteren 0–1 arası not. χ² (ki-kare): Bartlett testinin istatistiği. Örneklem: ölçülen kişiler.

KISIM 02

Kaç Faktör?

Özdeğer, yamaç, paralel analiz.

Hızlı yoklama · 1 dakika

Kaç Faktör?

Özdeğerler 3,89 · 1,56 · 1,13 · 0,45. Rastgele veride %95'lik değerler 1,48 · 1,29 · 1,18 · 1,09.

DOĞRU CEVAP: B

Paralel analiz: yalnız ilk iki özdeğer rastgele verinin %95'lik değerini aşıyor. Kaiser 3 der; karar kurama kalır.

Bölüm 2 · Faktör Sayısı

Kaç Faktör Tutmalı?

Üç ölçüt, üç ayrı soru. Birlikte ve kuramla okunur.
Faktör12345
Özdeğer (gerçek veri)3,891,561,130,450,37
Rastgele veride ortalama1,351,221,111,030,95
Rastgele veride %95'lik1,481,291,181,091,01
Birikimli açıklanan%49%68%82%88%93

Ölçütler anlaşmıyor

Kaiser (özdeğer > 1): 3 faktör. Paralel analiz (Horn, 1965), %95'lik ölçüt: 3. özdeğer 1,13, rastgele veride 1,18; yani 2 faktör. Ortalama ölçütü: 1,13 > 1,11; 3 faktör. Sınırda kalan bir faktör var. Karar: kuram (hız-güç, dayanıklılık, esneklik) ve yorumlanabilirlik 3 faktörü destekliyor; bu seçim ve gerekçesi raporda açıkça yazılır.

Bölüm 2 · Yamaç Grafiği

Dirsek Nerede?

Özdeğerler büyükten küçüğe dizilir. Keskin düşüşten sonra düzleşen kısım "moloz"dur (scree): rastgele gürültüden ayırt edilemeyen faktörler.
Yamaç grafiği ve paralel analiz eğrisi
Kaiser: özdeğer = 1 0 1 2 3 4 1 2 3 4 5 6 7 8 Faktör sırasıÖzdeğer 3,89 1,56 1,13 0,45 rastgele veri %95 (paralel analiz) Ne anlama geliyor?İlk iki faktör rastgele verininçok üstünde: açık yapılar.3. faktör (1,13) Kaiser çizgisininüstünde ama paralel analizin%95 eğrisinin (1,18) hemen altında.4. faktörden sonra eğri düzleşiyor:moloz bölgesi.Sınırdaki faktörün kararı kuramave yorumlanabilirliğe bırakılır.
Performans Merkezi · Canlı

Sekiz Test, Üç Yetenek

1

Bartlett χ²(28) ≈ 693 (önceki slaytlardaki 690, aynı değerin onluğa yuvarlanmış hâli), KMO 0,79; Kaiser 3, paralel analiz 2 faktör.

2

Temel bileşenler + varimax: destedeki yük tablosu (10 m 0,85 · Yo-Yo 0,93 · otur-uzan 0,88). Temel bileşenler ve temel eksen, faktörleri çıkarmanın iki yoludur; farkları Bölüm 3'teki "Aynı Matris, İki Yöntem" slaytında.

3

Yöntemi "temel eksen" yapın: esneklik yükleri 0,88'den 0,75'e, h² 0,78'den 0,56'ya iniyor. Neden?

4

Faktör sayısını 4 yapın: esneklik ne oldu?

Faktör Analizi: Kaç Yetenek, Hangi Test Nereye?Yeni sekmede aç ↗
Sade Dille · Kaç Faktör

Kaç Faktör Bir Bakışta

Faktör sayısına tek bir ölçüt karar vermez; üçü birlikte ve kuramla okunur.
1 · Özdeğerler

3,89 · 1,56 · 1,13 · 0,45

İlk üç faktör sekiz testin değişkenliğinin %82'sini açıklıyor; dördüncüden sonra düşüş yavaşlıyor.

2 · Ölçütler anlaşmıyor

Kaiser 3, paralel analiz 2

Kaiser (özdeğer > 1) 3 faktör der. Paralel analizde (%95'lik ölçüt) 3. özdeğer 1,13, rastgele veride 1,18 olduğundan 2 faktör çıkar.

3 · Karar

Kuram ve yorumlanabilirlik

Hız-güç, dayanıklılık ve esneklik kuramla uyumlu; 3 faktör seçilir ve gerekçesi raporda yazılır.

Yabancı kelimeler

Özdeğer: bir faktörün kaç testlik değişkenlik topladığı. Kaiser ölçütü: özdeğeri 1'den büyük faktörleri tutma kuralı. Yamaç grafiği (scree): özdeğerlerin büyükten küçüğe çizildiği grafik. Paralel analiz: gerçek özdeğerleri rastgele veriyle kıyaslama. Moloz: dirsekten sonraki anlamsız faktörler.

izStat · Uygulama

30 Futbolcu, Yedi Test: izStat Kaç Yetenek Buluyor?

Bir altyapı kulübü 30 genç futbolcuya yedi alan testi uyguladı. Sprint burada ters çevrilmedi, saniye olarak kaldı. Soru: bu yedi sayı kaç ayrı yeteneği ölçüyor? (Öğretim amaçlı sayılar.)
SporcuSprint30_sCMJ_cmAtlama_cmYoYo_mMekik_turOturUzan_cmOmuz_cm
S14,37422371.8801002612
S24,64321911.880952210
S34,30422231.28061232
S44,38462381.760823013
S54,55412181.240662914
… S3025 sporcu daha; tamamı bağlantıyla izStat'a yüklenir
30 sporcu ort. ± SS4,43 ± 0,1340,9 ± 5,6226,9 ± 18,21.665 ± 31080,7 ± 11,726,3 ± 7,39,3 ± 6,4

izStat'ta adımlar

  1. "Bu veriyi izStat'ta aç" kartına basın: yedi sütun yüklenir, Geçerlik Analizi modülü açılır.
  2. Önce blokları görün: soldaki menüden Korelasyon'u açın, Pearson (r) seçili kalsın, Tümünü seç ve Analizi Çalıştır.
  3. Geçerlik Analizi'ne dönün, AFA (Faktör Analizi) kartını seçin.
  4. Analiz Edilecek Maddeler kutusunda Tümünü seç; Çıkarılacak Faktör Sayısı boş kalsın (Kaiser ölçütü); Analizi Çalıştır.
Ortalama satırı: 30 m 4,43 s, CMJ 40,9 cm, Yo-Yo 1.665 m (binlik nokta: bin altı yüz altmış beş metre); hepsi tipik aralığın ortasında: sıradan bir altyapı grubu. SS'ler (30 m'de 0,13 s) sporcular arasında fark olduğunu gösterir; herkes aynı sonucu alsaydı korelasyon da faktör de hesaplanamazdı.

2. adımda görülecek bloklar

Hız-güç: 30 m–CMJ r = −0,77, CMJ–uzun atlama 0,78, 30 m–uzun atlama −0,75. Dayanıklılık: Yo-Yo–mekik 0,70. Esneklik: otur-uzan–omuz 0,82. Bloklar arası en büyük ilişki 0,20 (uzun atlama–Yo-Yo). Eksi işaretler sprintin saniye olmasından gelir: kısa süre, yüksek sıçrama. Özetle: üç blok, üç faktör beklentisi.

izStat

Bu veriyi izStat'ta aç

30 sporcu, yedi test; Geçerlik Analizi modülü açılır.

Aç →
izStat · Uygulama

izStat'ın Özdeğer Tablosu: Üç Ölçüt de Üç Diyor mu?

30 genç futbolcunun yedi testi (30 m sprint, CMJ, uzun atlama, Yo-Yo, 20 m mekik, otur-uzan, omuz esnekliği) izStat'ın AFA modülünde çözüldü. izStat Kaiser ölçütünü uygular; KMO, Bartlett ve paralel analiz izStat'ta yoktur, aynı veriden ayrıca hesaplandı.

izStat ekranı: Özdeğer Tablosu (ondalık nokta: 2.648 = 2,648)

Bu tablodaki nokta ondalıktır: 2.648, iki bin altı yüz kırk sekiz değil. Önceki slayttaki Yo-Yo sütununda ise nokta Türkçe binlik ayırıcısıdır: 1.880 m = bin sekiz yüz seksen metre.

FaktörÖzdeğerAçıklanan %Kümülatif %Rastgele %95
F12.64837.8%37.8%2,05
F21.77825.4%63.2%1,60
F31.67423.9%87.1%1,30
F40.2884.1%91.3%1,08
F50.2343.3%94.6%0,89
F60.2103.0%97.6%0,71
F70.1682.4%100.0%0,53
Rapor satırı: Bartlett χ²(21) = 102,7, p < 0,001; KMO = 0,63. Özdeğer > 1 ölçütü ve paralel analizle üç faktör tutuldu; üç faktör toplam varyansın %87,1'ini açıkladı. Son sütun izStat'ta yoktur: aynı boyutta (30 kişi, 7 test) 5.000 rastgele veri setinin %95'lik özdeğerleri.

Ne anlama geliyor?

Üç ölçüt bu kez anlaşıyor. Kaiser 3: 2,65, 1,78 ve 1,67 birden büyük. Paralel analiz 3: 3. özdeğer 1,67, rastgele verinin 1,30'unu açıkça aşıyor. Yamaçta dirsek 3. ile 4. faktör arasında: 1,67'den 0,29'a düşüş. Üç faktör yedi testin değişkenliğinin %87'sini taşıyor: yedi sayı yerine üç puan, bilginin yaklaşık onda dokuzunu özetliyor.

Destedeki 150 sporcuyla fark

Destede 3. özdeğer sınırdaydı (1,13 < 1,18). Burada esneklik testleri arasındaki r = 0,82 (destede 0,56), bu yüzden esneklik faktörü açıkça güçlü. KMO = 0,63 "vasat" bantta, 0,60 alt sınırının hemen üstünde: her yetenek yalnız iki ya da üç testle ölçüldüğü için çiftlere özgü ilişki payı yüksek. Antrenöre: batarya üç ayrı yeteneği ölçüyor; 30 sporcuyla bulunan bu yapı yeni bir grupta yeniden sınanmalı.

izStat

Bu veriyi izStat'ta aç

Aynı veri; AFA kartını seçip özdeğer tablosunu kendiniz okuyun.

Aç →
KISIM 03

Yükler ve
Döndürme

Adlandırma, dik ve eğik, aşırı faktör.

Bölüm 3 · Yükler

Döndürülmüş Yük Tablosu ve Adlandırma

Temel bileşenler yöntemi, varimax döndürme; en yüksek yükler kalın. Üç faktör değişkenliğin %82'sini açıklıyor. Adlar veriden değil, aynı faktöre yüklenen testlerin ortak noktasından gelir.
TestF1 · Hız-güçF2 · DayanıklılıkF3 · Esneklikh²
10 m sprint0,850,29−0,040,81
30 m sprint0,870,290,010,83
Aktif sıçrama0,840,060,200,75
Durarak uzun atlama0,890,200,000,82
Yo-Yo0,230,930,020,92
20 m mekik0,290,890,160,90
Otur-uzan0,080,040,870,77
Omuz esnekliği0,010,090,880,78
Görsel · Tablonun Yol Diyagramı

Üç Görünmeyen Yetenek, Sekiz Görünen Test

Hız-güçDayanıklılıkEsneklik10 m sprint0,8530 m sprint0,87Aktif sıçrama0,84Uzun atlama0,89Yo-Yo0,9320 m mekik0,89Otur-uzan0,87Omuz esnekliği0,88Kalın ok: ana yük (sayı altta) · kesikli: 0,20'den büyük çapraz yük
Destedeki döndürülmüş yük tablosu; ok kalınlığı yükle orantılı. Kesikli çizgiler 0,20–0,29 arası çapraz yükler.
Ne anlama geliyor?Okların yönü önemlidir: testler faktörü yaratmaz, faktör testleri birlikte yükseltir. Sprintlerden dayanıklılığa uzanan ince kesikli oklar, hızlı oyuncuların biraz da dayanıklı olduğunu gösterir; eğik döndürme bu ilişkiyi açıkça modeller.
Bölüm 3 · Yöntem notu

Aynı Matris, İki Yöntem

Yük tablosundaki sayılar (10 m 0,85 · otur-uzan 0,87 · h² 0,75–0,92) aynı korelasyon matrisinden temel bileşenler çıkarımı ve varimax döndürmeyle ±0,01 farkla elde edilir. Temel eksen yöntemi uygulanırsa yükler küçülür.
TestTemel bileşenler: yük (h²)Temel eksen: yük (h²)
10 m sprint0,85 (0,81)0,83 (0,76)
Aktif sıçrama0,84 (0,75)0,74 (0,60)
Otur-uzan0,88 (0,78)0,74 (0,55)
Omuz esnekliği0,88 (0,78)0,75 (0,57)
Temel bileşenler her testin tüm değişkenliğini (ortak + teste özgü + hata) açıklamaya çalışır; temel eksen yalnız testlerin paylaştığı değişkenliği analiz eder. İki testle ölçülen esneklikte fark en büyük: iki test arasındaki r = 0,56. Gizil yapı aranıyorsa temel eksen ya da en çok olabilirlik; veri özetleniyorsa temel bileşenler. En çok olabilirlik (maximum likelihood): yükleri, gözlenen korelasyon matrisini en olası kılan değerler olarak kestiren yöntem; doğrulayıcı faktör analizinin de temel kestirim yöntemidir.
Hızlı yoklama · 1 dakika

Faktörün Adını Kim Koyar?

Dört test F1'e 0,84–0,89 yükleniyor: 10 m, 30 m, CMJ, uzun atlama.

DOĞRU CEVAP: D

Analiz yalnız yükleri verir. Dört testin ortak noktası "hız-güç"; adı araştırmacının kuramsal yorumudur.

Bölüm 3 · Döndürme

Dik mi, Eğik mi?

Döndürme, faktörleri daha kolay yorumlanır hâle getirir; açıklanan toplam değişkenliği değiştirmez.
Dik (varimax)

Faktörler ilişkisiz varsayılır

Yorumu kolay. Ama hızlı sporcuların dayanıklılığı da iyi olabilir; bu ilişki çapraz yüklere (0,23–0,29) karışır.

Eğik (oblimin)

Faktörlerin ilişkisine izin verir

Hız-güç ile dayanıklılık arasında r = 0,46 çıktı; esneklik diğerleriyle ≈ 0,1. Çapraz yükler 0'a yaklaştı (en büyüğü 0,17). Yapı daha temiz.

Pratik öneri

İnsan ve sporcu özelliklerinin çoğu birbiriyle ilişkilidir; eğik döndürmeyle başlamak ve faktör korelasyonlarına bakmak mantıklıdır. Korelasyonlar çok küçükse iki yöntem hemen hemen aynı sonucu verir.

Bölüm 3 · Aşırı Faktör

Dördüncü Faktörü Zorlarsak?

Özdeğeri 0,45 olan dördüncü faktörü de modele alalım.
TestF1F2F3F4
Otur-uzan0,060,300,060,95
Omuz esnekliği0,030,930,090,30
Aktif sıçrama0,840,230,060,06

Ne anlama geliyor?

Esneklik iki "tek testlik" faktöre bölündü. Tek bir teste dayanan faktör bir yapı değil, o testin kendisidir. Fazla faktör gürültüyü yapı gibi gösterir; eksik faktör ise ayrı yapıları birleştirir. İyi bir faktörde en az üç gösterge olması önerilir: bu bataryada esneklik ikiyle sınırda. 4 faktörlü çözümde sütunların sırası 3 faktörlü çözümdekiyle aynı olmak zorunda değildir: burada F2 omuz esnekliğini, F4 otur-uzanı taşıyor.

izStat · Uygulama

izStat'ın Yük Tablosu: h²'yi Elle Doğrulayın

Aynı 30 genç futbolcu, yedi test. izStat yükleri temel bileşenlerle ve döndürmeden verir; bu veride bloklar o kadar ayrık ki döndürmesiz tablo bile okunabiliyor. Soru: izStat'ın ortak varyans (h²) sütunu, Önce Temel'deki tarifle elle bulunabilir mi?

izStat ekranı: Faktör Yükleri (3 Faktör)

MaddeF1F2F3Ortak varyans
Sprint30_s-0.897-0.1150.1530.842
CMJ_cm0.8800.257-0.1530.863
Atlama_cm0.8900.226-0.0650.847
YoYo_m0.3040.0050.8750.859
Mekik_tur0.117-0.0670.9190.862
OturUzan_cm-0.2560.9210.0340.914
Omuz_cm-0.3230.8920.1090.912
  1. Sprint30_s satırındaki yüklerin karesi: (−0,897)² = 0,805; (−0,115)² = 0,013; 0,153² = 0,023.
  2. Topla: 0,805 + 0,013 + 0,023 = 0,841. izStat 0.842 diyor; fark yalnız yuvarlamadan.
  3. Anlamı: 30 m süresinin değişkenliğinin %84'ü üç yetenekle açıklanıyor, %16'sı bu teste özgü (ölçüm hatası dâhil).

Ne anlama geliyor?

F1 hız-güç: sprint −0,90, CMJ 0,88, uzun atlama 0,89. Sprintin işareti zıt, çünkü süre saniyedir: kısa süre = iyi; süre ters çevrilseydi üçü de artı olurdu. F2'de otur-uzan 0,92 ve omuz 0,89: esneklik. F3'te Yo-Yo 0,88 ve mekik 0,92: dayanıklılık. Faktör numarası özdeğer sırasıdır, kuramdaki sıra değil. Akılda kalsın: h² = yüklerin kareleri toplamı; 0,84–0,91 arası h², yedi testin hepsinin üç yetenekle iyi temsil edildiğini gösterir.

izStat'ın sınırı: döndürme yok

izStat varimax ya da oblimin döndürmesi yapmaz. Yo-Yo'nun F1'e 0,30, omuzun F1'e −0,32 çapraz yükü döndürmeyle küçülebilir; bu adım ve KMO, Bartlett, paralel analiz için ayrı bir istatistik yazılımı gerekir.

izStat

Bu veriyi izStat'ta aç

Aynı veri; AFA sonucundaki Faktör Yükleri tablosunu açın.

Aç →
izStat · Uygulama

Dördüncü Faktörü izStat'ta Zorlayın: Ne Çıkıyor?

Aynı veride Çıkarılacak Faktör Sayısı kutusuna 4 yazıp Analizi Çalıştır'a basın. Özdeğeri 0,29 olan dördüncü faktörü Kaiser de paralel analiz de reddediyor; izStat onu yine de hesaplar.

izStat ekranı: Faktör Yükleri (4 Faktör)

MaddeF1F2F3F4Ortak varyans
Sprint30_s-0.897-0.1150.1530.1440.863
CMJ_cm0.8800.257-0.1530.0180.864
Atlama_cm0.8900.226-0.0650.0470.850
YoYo_m0.3040.0050.8750.3580.987
Mekik_tur0.117-0.0670.919-0.3610.993
OturUzan_cm-0.2560.9210.034-0.0660.918
Omuz_cm-0.3230.8920.1090.0400.914
Toplam açıklanan varyans %87,1'den %91,3'e çıkıyor: dördüncü faktör yalnız 4,1 puan ekliyor (0,288 ÷ 7 = %4,1).

Ne anlama geliyor?

F4'te en büyük yükler Yo-Yo 0,36 ve mekik −0,36: ikisi de 0,40'ın altında, hiçbir test asıl yükünü F4'e vermiyor. İşaretlerin zıt olması F4'ün iki dayanıklılık testinin ortak yanını değil, farkını taşıdığını gösterir: Yo-Yo'da iyi olup mekikte geride kalan sporcu. Yo-Yo'nun h²'si 0,86'dan 0,99'a çıkıyor: model artık bu testin teste özgü payını, ölçüm hatası dâhil, "faktör" diye açıklıyor.

Antrenöre çeviri

Dördüncü bir "yetenek" yok; iki dayanıklılık testi arasındaki küçük fark ve ölçüm hatası var. Bu, 150 sporculuk örnekteki dördüncü faktör uyarısının aynısı: fazla faktör gürültüyü yapı gibi gösterir. Özetle: faktör sayısını Kaiser, paralel analiz ve kuram belirler; izStat'taki kutuya yazılan sayı değil.

izStat

Bu veriyi izStat'ta aç

Aynı veri; Çıkarılacak Faktör Sayısı kutusuna 4 yazın.

Aç →
Sade Dille · Yükler ve Döndürme

Yükler ve Döndürme Bir Bakışta

Yük tablosu hangi testin hangi yeteneğe ait olduğunu söyler; adı veren araştırmacıdır.
1 · Yük tablosu

Adı araştırmacı koyar

Dört hız-güç testi F1'e 0,84–0,89 yükleniyor. "Hız-güç" adı bu testlerin ortak noktasından gelir, yazılımdan değil.

2 · Dik ve eğik

İlişkiye izin vermek

Varimax faktörleri ilişkisiz varsayar. Oblimin hız-güç ile dayanıklılık arasındaki r = 0,46'ya izin verir ve çapraz yükleri 0'a yaklaştırır.

3 · Fazla faktör

Tek testlik faktör yapı değil

Dördüncü faktör esnekliği iki tek testlik faktöre böldü. İyi bir faktörde en az üç gösterge olması önerilir.

Yabancı kelimeler

Varimax: faktörlerin ilişkisiz kaldığı (dik) döndürme. Oblimin: faktörlerin ilişkili olabildiği (eğik) döndürme. Çapraz yük: bir testin asıl faktörü dışındaki faktörlere yükü. h² (ortak varyans): testin değişkenliğinin faktörlerce açıklanan payı. Temel bileşenler, temel eksen: faktörleri çıkarmanın iki farklı yolu.

KISIM 04

Sınamak ve
Uygulamak

Açımlayıcı ve doğrulayıcı, mitler, görev.

Bölüm 4 · Keşfetmek ve Sınamak

Açımlayıcı mı, Doğrulayıcı mı?

Raedeke ve Smith'in (2001) yolu: önce keşfet, sonra başka bir örneklemde sına.
Açımlayıcı (AFA / EFA)Doğrulayıcı (DFA / CFA)
SoruKaç faktör var, hangi madde nereye yükleniyor?Önceden belirlenen yapı veriye uyuyor mu?
YapıVeriden çıkarKuramdan gelir, her maddenin faktörü önceden sabitlenir
ÇıktıÖzdeğerler, yükler, döndürmeUyum indeksleri, rakip modellerin karşılaştırılması
KullanımYeni ölçek, yeni test bataryasıÖlçek uyarlama, geçerlik kanıtı

Aynı örneklemde ikisi birden olmaz

Yapıyı bulduğunuz veride "doğrulamak" daireseldir; model o veriye zaten uydurulmuştur. Doğrulama yeni bir örneklem ister. Ayrıca faktör analizi, ölçeğin güvenirliği (Hafta 5) ve dış ölçütlerle ilişkisi gibi diğer geçerlik kanıtlarının yerini tutmaz.

Görsel · Keşfetmek ve Sınamak

Açımlayıcıda Her Ok Serbest, Doğrulayıcıda Kural Var

Açımlayıcı (AFA)F1F2M1M2M3M4M5M6• Her madde her faktöre yüklenebilir• Sayı ve yükler veriden çıkar• Çıktı: özdeğer, yük, döndürmeDoğrulayıcı (DFA)ilişki serbestF1F2M1M2M3M4M5M6• Her madde yalnız kendi faktörüne• Yapı kuramdan, önceden sabit• Çıktı: uyum indeksleri (CFI, RMSEA)
Kavramsal çizim (6 madde, 2 faktör); gerçek veri değil.
Ne anlama geliyor?Açımlayıcı analiz hangi maddenin nereye ait olduğunu veriden öğrenir; doğrulayıcı analiz ise bu haritayı önceden çizer ve verinin ona uyup uymadığını sınar. Aynı örneklemde hem keşfedip hem doğrulamak döngüsel bir kanıttır. CFI (karşılaştırmalı uyum indeksi): modelin, testler arasında hiç ilişki olmadığını varsayan modele göre ne kadar iyi uyduğu; 1'e yakın olması iyidir. RMSEA (yaklaşık hataların ortalama karekökü): modelin veriden ne kadar saptığı; 0'a yakın olması iyidir.
Mit mi, Gerçek mi?

Sahada Duyacağınız Dört Cümle

Her birine bu haftanın kavramlarıyla cevap verin.
Mit

"Özdeğeri 1'in üstünde olan her faktör gerçektir."

Örneğimizde 3. özdeğer 1,13, rastgele veride %95'lik değer 1,18. Kaiser kuralı tek başına sıklıkla fazla faktör tutar.

Mit

"Faktör analizi faktörlere ad verir."

Analiz yalnız yükleri verir; ad, araştırmacının kurama dayalı yorumudur.

Kısmen

"KMO 0,70'in altındaysa faktör analizi yapılamaz."

Kaba bir kılavuzdur; düşük KMO'lu maddeleri inceleyip çıkarmak ya da örneklemi büyütmek çözüm olabilir.

Gerçek

"Ölçek geliştirmede açımlayıcı ve doğrulayıcı analiz ayrı örneklemlerde yapılır."

Raedeke ve Smith (2001) önce yüzücülerde keşfetti, sonra bağımsız örneklemlerde sınadı.

Sade Dille · Açımlayıcı ve Doğrulayıcı

Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Bir Bakışta

Önce yapı keşfedilir, sonra başka bir örneklemde sınanır.
1 · Açımlayıcı

Yapı veriden çıkar

Kaç faktör var, hangi madde nereye yükleniyor sorusuna cevap arar. Yeni ölçek ve yeni test bataryası için kullanılır.

2 · Doğrulayıcı

Yapı kuramdan gelir

Her maddenin faktörü önceden sabitlenir; uyum indeksleriyle veriye uyup uymadığına bakılır. Ölçek uyarlamada kullanılır.

3 · Aynı veri olmaz

Yeni örneklem şart

Yapıyı bulduğunuz veride "doğrulamak" daireseldir. Doğrulama bağımsız bir örneklem ister.

Yabancı kelimeler

Açımlayıcı faktör analizi (AFA / EFA): yapıyı veriden keşfeden analiz. Doğrulayıcı faktör analizi (DFA / CFA): önceden belirlenen yapıyı sınayan analiz. Uyum indeksi: modelin veriye ne kadar uyduğunu gösteren sayı. Gizil faktör: doğrudan ölçülemeyen yapı. Geçerlik: ölçümün ölçmek istediğini ölçmesi.

Eşli uygulama · 12 dakika

Sıra Sizde: Bataryayı Üç Teste İndirin

İkişerli çalışın. Yük tablosuna bakarak sekiz testten üçünü seçin.
3 dk

Seçim

Her faktörden en yüksek yük ve h²'ye sahip testi seçin.

→
3 dk

Kayıp

Çıkan testlerin antrenöre verdiği özel bilgi neydi?

→
3 dk

Güvenirlik

Tek testle ölçülen faktör ölçüm hatasına ne kadar açık?

→
3 dk

Karar

Yöneticiye iki cümlelik bir öneri yazın.

Aynı faktöre yüklenmek, aynı bilgi anlamına gelmez.
Performans Merkezi'nde Uygula

Bu Haftanın Araçları

Bir test bataryası, kaç ayrı yeteneği ölçtüğünü bilmeyi gerektirir.
Hafta 24 · Uygulama Görevi

Görev: Wellness Anketinin Boyutları

Gelecek derse kadar, sınıf olarak. En az 100 kişiye 9–12 maddelik bir iyi oluş anketi (uyku, yorgunluk, ağrı, stres, ruh hâli, motivasyon…) uygulayın; her boyut için en az üç madde yazın.

1. Analiz

  1. Beklediğiniz boyutları veriden önce yazın.
  2. Korelasyon matrisini, KMO ve Bartlett'i raporlayın.
  3. Özdeğerler, yamaç grafiği ve paralel analizle faktör sayısını belirleyin.

2. Yorum

  1. Eğik döndürülmüş yük tablosunu yorumlayın; faktörleri adlandırın.
  2. Zayıf (< 0,40) ya da çapraz yüklenen maddeleri tartışın.
  3. Bu yapıyı sınamak için ikinci bir örneklemde ne yapardınız?
Uygulama Görevi · Puanlama Rubriği

Görevinizi Nasıl Değerlendireceksiniz?

Her ölçüt 0–2 puan: 0 eksik, 1 gelişiyor, 2 yetkin; toplam 8. Önce kendi görevinizi, sonra bir arkadaşınızınkini puanlayın.
Ölçüt1 · Gelişiyor2 · Yetkin
UygunlukKMO ya da Bartlett verilmiş.İkisi ve örneklem yeterliliği birlikte değerlendirilmiş.
Faktör sayısıYalnız özdeğer > 1.Yamaç grafiği ve paralel analizle, kuramla birlikte gerekçelendirilmiş.
YorumYük tablosu verilmiş.Döndürme seçimi, adlandırma ve sorunlu maddeler tartışılmış.
Doğrulama planı"Tekrar yapılabilir" denmiş.Bağımsız örneklemde doğrulayıcı analiz planı yazılmış.

Akran değerlendirmesi

Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.

Tartışma · Sınıfta 15 Dakika

"Test Sayısını Azaltalım"

Bir kulüp, sekiz testlik bataryayı zaman kazanmak için üç teste indirmek istiyor: her faktörden bir test.
1 · Seçim

Hangi üç test?

Yük ve h² tablosuna göre her faktörü en iyi temsil eden test hangisi?

2 · Kayıp

Ne kaybolur?

10 m sprint ile uzun atlama aynı faktörde; ama antrenör için aynı bilgi mi?

3 · Güvenirlik

Tek test yeter mi?

Tek göstergeye dayanan bir puan, ölçüm hatasına ne kadar açık?

Yönetici

"Aynı faktörü ölçüyorlarsa gerisi gereksiz."

VS

Sizin cevabınız

Yükler, ortak varyans ve pratik bilgiye dayanan iki cümle.

Görsel · Bataryayı Kısaltmak

Her Faktörden En Güçlü Temsilci

Hız-güçUzun atlama0,8930 m sprint0,8710 m sprint0,85Aktif sıçrama0,84DayanıklılıkYo-Yo0,9320 m mekik0,89EsneklikOmuz esnekliği0,88Otur-uzan0,87En yüksek yüklü test: uzun atlama (0,89) · Yo-Yo (0,93) · omuz esnekliği (0,88)
Destedeki döndürülmüş yük tablosu; testler ana yüklerine göre sıralandı.
Ne anlama geliyor?Yalnız yük tablosuna bakılırsa seçim uzun atlama, Yo-Yo ve omuz esnekliği olur. Ama otur-uzan (0,87) neredeyse eşit; antrenör için 10 m sprintin bilgisi de uzun atlamanınkiyle aynı değildir. Yük, seçimin tek ölçütü değil.
Çıkış kontrolü · 2 soru

Aklınızda Ne Kaldı?

1. Paralel analiz neyi karşılaştırır?

DOĞRU CEVAP: C

Rastgele veride beklenenden büyük olan faktör tutulur (Horn, 1965).

2. Valdesalici ve ark. (2026): hangi model en iyi uydu?

DOĞRU CEVAP: C

İlişkili faktörler: eğik döndürmenin mantığı.

Kendini Sına

Soru Seti

Her soruda cevaptan sonra açıklama açılır.
Hafta 24 · Özet

Akılda Kalması Gerekenler

  • Faktör analizi, korelasyon matrisindeki blokları az sayıda gizil yapıyla açıklar.
  • Önce uygunluk (Bartlett, KMO, örneklem), sonra faktör sayısı.
  • Faktör sayısı: özdeğer, yamaç grafiği, paralel analiz ve kuram birlikte.
  • Döndürülmüş yükler yorumlanır; adı araştırmacı verir. Eğik döndürme çoğu zaman daha gerçekçidir.
  • Keşfedilen yapı yeni bir örneklemde doğrulayıcı analizle sınanır.
Görsel · Haftanın Tek Sayfası

Faktör Analizi Dört Adımda

Uygun mu?KMO = 0,79iyi bandının hemen altıBartlettχ²(28) = 690Kaç faktör?Kaiser: 3özdeğer > 1Paralel analiz: 2kuramla birlikte kararYüklerh² = Σ yük²10 m: 0,81Döndürmeeğik daha gerçekçiSınaAçımlayıcı → doğrulayıcıyeni örneklemdeFazla faktörtek testlik = testKorelasyonlardaki blokları az sayıda yetenekle açıkla; adı sen ver, yapıyı başka örneklemde sına.
Haftanın özeti; sayılar destedeki tablolardan.
Ne anlama geliyor?Soldan sağa: veri uygun mu, kaç faktör, yükler ne diyor, yapı başka örneklemde tutuyor mu?
Kaynaklar

Bu Haftanın Kaynakları

  1. Raedeke TD, Smith AL. Development and preliminary validation of an athlete burnout measure. J Sport Exerc Psychol. 2001;23(4):281–306.
  2. Horn JL. A rationale and test for the number of factors in factor analysis. Psychometrika. 1965;30:179–185.
  3. Roediger HL, Karpicke JD. Test-enhanced learning: taking memory tests improves long-term retention. Psychol Sci. 2006;17(3):249–255.
  4. Valdesalici A, Borella E, Spoto A, Ghisi M. Preliminary validation of an Italian version of the Athlete Burnout Questionnaire. Front Psychol. 2026;17:1758214.
Kaynaklar · 2

Görsellerde Kullanılan Ek Kaynaklar

  1. Kaiser HF. An index of factorial simplicity. Psychometrika. 1974;39(1):31–36.
Prof. Dr. İzzet İNCE · AYBÜ Spor Bilimleri Fakültesi · Hafta 24 — Faktör Analizi