Antrenörlük öğrencileri Zeynep ve Can, belediye spor okulunda 10–12 yaş grubunun stajyer antrenörü oldu. İlk gün Zeynep eline kronometreyi aldı ve tek bir çocuğu izledi: 11 yaşındaki Arda'yı.
Isınma: iki sıra hâlinde koşu
Şut drili: 18 çocuk, tek kale, tek sıra
Taktik anlatım ve maç
Nefesin hızlandığı hareket: ~38 dk
Sırada bekleme: ~27 dk
Dinleme ve ara: ~25 dk
Grup 18 çocuk: 10 erkek, 8 kız, 10–12 yaş, salı ve perşembe 90 dakika antrenman, cumartesi maç. Zeynep ve Can dönem boyunca grubun sezon dosyasını sayfa sayfa hazırlayacak. Siz de kendi dosyanızı tutacaksınız.
Kaslarla yapılan ve enerji harcatan her hareket: yürümek, oynamak, merdiven.
Planlı, tekrarlı ve bir amaca yönelik fiziksel aktivite.
Kuralı ve rekabeti olan, çoğu zaman örgütlü egzersiz.
Hareketin şiddeti: sessiz oturmanın kaç katı enerji harcandığı.
Orta-şiddetli fiziksel aktivite: ~3 MET ve üstü, nefes hızlanır.
Otururken ya da uzanırken geçen, çok az enerji harcanan uyanık zaman.
Yetişkinin yönetmediği, çocukların kendi kurduğu oyun.
Ömür boyu hareket etmek için gereken istek, güven, beceri ve bilgi.
Hareketi yapabilme kapasitesi; yapılan bir davranış değil, sahip olunan bir özellik (physical fitness).
Kalp-solunum dayanıklılığı, kas kuvveti ve dayanıklılığı, esneklik, vücut kompozisyonu.
Çeviklik, denge, koordinasyon, sürat, güç ve reaksiyon zamanı.
Hareket önerisini karşılamamak: çocukta günde ortalama 60 dakika OŞFA'nın altında kalmak.
Bele ya da bileğe takılan, hareketin ivmesini saniye saniye kaydeden küçük cihaz (accelerometer).
İvmeölçer sayımını "oturma, hafif, orta, şiddetli" diye ayıran eşik değer (cut point).
Beden eğitimi dersinde öğrencinin ve öğretmenin ne yaptığını aralıklarla kodlayan gözlem aracı.
Okula, antrenmana ya da markete yürüyerek, bisikletle, scooterla gitmek.
İngilizcesi: physical activity / exercise / sport
Karttaki üç halka Arda'nın haftasında. Spor en içteki küçük halkadır; çocuk sağlığı ise en dıştaki büyük halkada, günün tamamında kazanılır (Caspersen, 1985).
İngilizcesi: moderate-to-vigorous physical activity / metabolic equivalent
Hedef bir tavan değil, tabandır: fazlası daha iyidir. Hareket tek seferde olmak zorunda değil; parçalar toplanır.
İngilizcesi: 24-hour movement guidelines
Okul ve ödev 7 saat sabit. Uykuyu, eğlence ekranını ve OŞFA'yı değiştirin; kalan saat hafif harekettir. Başlangıç: sık rastlanan bir okul günü.
Okula yürümek enerji harcatır, yani aktivitedir; kuralı ve rekabeti olmadığı için spor değildir.
Telefon mu suçlu, yoksa sokak mı kayboldu?
Bir bilim insanı gibi iki tarafa da bakalım, sonra herkesin kabul ettiği kısmı ayıralım.
Çocukların yetişkinsiz oyun ve tek başına dolaşma fırsatı onlarca yılda azaldı (Gray, 2011).
Risk tartmak: ağaca tırmanan çocuk sınırını öğrenir.
Anlaşmak: hakem yoksa kuralı çocuklar koyar.
Yaratıcılık: oyunu her gün yeniden icat ederler.
Ortalama %46 (Leek ve ark., 2011). Kalan süre sıra, anlatım ve beklemeyle geçer; antrenmanda 60 dakikayı karşılayan çocuk dörtte birden az.
Antrenör çocuğun gününü değiştiremez; kendi 90 dakikasını değiştirebilir.
İngilizcesi: physical literacy
Kartın dört parçası bir döngü kurar (Stodden, 2008): topu yakalayabilen çocuk oyuna girer, oynadıkça gelişir. Yakalayamayan kenarda kalır, kenarda kaldıkça geride kalır.
Beceri var → "Ben yapabilirim"
Daha çok oyuna girer → kondisyonu artar
Hareket alışkanlık olur
Beceri zayıf → "Ben beceremem"
Oyundan kaçar → kondisyonu düşer
Spordan kopar
Her istasyonda bir çocuk çalışır, diğerleri sırada bekler. Çocuk ve istasyon sayısını değiştirin.
Uygunluk bir kapasite, aktivite bir davranıştır. Çok oturmak ile az hareket etmek de aynı şey değildir.
Fiziksel aktivite yapılan şeydir; fiziksel uygunluk, kişinin sahip olduğu ya da antrenmanla kazandığı özellikler kümesidir. Uygunluk iki gruba ayrılır (Caspersen, 1985).
Sedanter davranış (sedentary behaviour): uyanıkken oturarak, yaslanarak ya da uzanarak geçen, 1,5 MET ya da daha az enerji harcatan zaman. Fiziksel inaktivite (physical inactivity): hareket önerisini karşılamamak (Tremblay ve ark., 2017).
DSÖ (Dünya Sağlık Örgütü) önerisi 2010'da yayımlandı, 2020'de güncellendi (Bull ve ark., 2020). Değişiklikler küçük görünür; sahadaki anlamı büyüktür.
Ekelund, Luan, Sherar ve ark. (2012) · JAMA · birleştirilmiş veri analizi (Uluslararası Çocuk İvmeölçer Veritabanı, ICAD)
Günlük ortalama OŞFA 30 dakika, oturma yaklaşık 6 saat. Ortalama çocuk 60 dakikalık önerinin yarısında.
Beş göstergenin hepsiyle ilişkili; yaş, cinsiyet ve oturma süresi hesaba katılınca da.
OŞFA hesaba katılınca hiçbir göstergeyle ilişkili çıkmadı.
Çok oturanlar içinde en aktif üçte bir (>35 dk/gün) ile en az aktif üçte bir (<18 dk/gün) arasındaki bel çevresi farkı.
Çocuk sorulunca hatırlamaz, cihaz takılınca unutur. Her yöntem bir şeyi görür, bir şeyi kaçırır.
"Günde 60 dakika" cümlesinin arkasında bir ölçüm vardır. Hangi yöntemle ölçüldüğünü bilmeden bir yüzdeyi yorumlayamazsınız.
Çocuk birkaç saniye koşar, durur, yine koşar. İvmeölçer bu patlamaları ancak kısa kayıt aralığıyla (epoch) yakalar. Çizimde 2 dakikalık bir teneffüs, 3 saniyelik çubuklarla.
Bailey, Olson, Pepper ve ark. (1995) · Medicine & Science in Sports & Exercise · doğal ortamda gözlem çalışması
Zamanın çoğu düşük şiddette geçti; yüksek şiddet yalnız %3,1: 12 saatlik bir güne çevrilirse yaklaşık 22 dakika.
Yüksek şiddetli bir etkinliğin ortanca süresi. Düşük ve orta şiddette ortanca 6 saniye.
Yüksek şiddetli patlamaların %95'i 15 saniyeden kısa sürdü.
Her durum için bir yöntem seçin ve tek bir sınırlılığını söyleyin. Sonra cevabı açın.
Anket (ör. PAQ-C). Ucuz ve hızlıdır; ama çocuklar süreyi abartır, kısa koşuları unutur.
SOFIT. Öğrencinin hareketiyle birlikte dersin içeriğini ve öğretmenin davranışını kodlar.
Havuz saatleri antrenman günlüğünden, kara saatleri ivmeölçerden. Bele takılan ivmeölçer yüzmeyi görmez, çoğu suya giremez.
Adımsayar işe yaramaz. Bileğe takılan ivmeölçer ve teneffüste gözlem; ölçüm çocuğa göre seçilir.
SOPLAY gibi alan gözlemi: bahçe bölgeler hâlinde taranır, kimin nerede ne yaptığı sayılır. Hangi alanın kimde kaldığı da görülür.
Kısa patlamalar ortalamada kaybolur; şiddetli hareket olduğundan az görünür. Çocukta 15 saniye ya da daha kısa aralık kullanılır.
Kalp, kemik, ruh hâli ve okul başarısı. Dakikaların kazanıldığı üç yer: ders, teneffüs, yol.
31 ülkeden 204 171 çocuğu kapsayan 162 çalışmanın derlemesi: toplam hareket bedensel, ruhsal ve bilişsel göstergelerle olumlu ilişkili; en tutarlı ilişki OŞFA'da (Poitras ve ark., 2016).
ABD Hastalık Kontrol Merkezi (CDC) ve İngiltere Beden Eğitimi Derneği, ders süresinin en az %50'sinin OŞFA ile geçmesini önerir. Beden eğitimi dersi, hiç spor yapmayan, engelli ve kız çocuklarına da ulaşan tek yerdir.
Haftada 2 ders saati, 40'ar dakika.
%50 hedefi tutarsa haftalık OŞFA.
DSÖ'nün haftalık hedefi (7 × 60).
İyi bir dersin bile haftalık hedefteki payı.
Yoklama ve soyunma: dersin ilk ve son dakikaları.
Tek top, uzun sıra: 30 öğrenciye bir voleybol topu.
Uzun anlatım: öğrenci dinlerken oturur.
Eleme oyunları: ilk elenen, en çok harekete ihtiyacı olan çocuktur.
İkişerli ya da dörderli gruplar, her gruba bir top.
Anlatım 1 dakikayı geçmez; gösterim yapılır, oyun içinde düzeltilir.
Elenen çocuk kısa bir görevle oyuna geri döner.
Isınma oyunla başlar; yoklama oyun sırasında alınır.
Hollis, Williams, Sutherland ve ark. (2016) · Preventive Medicine · sistematik derleme ve meta-analiz
Dersin ortalama OŞFA payı (%95 güven aralığı 28,2–61,4). 40 dakikalık derste yaklaşık 18 dakika; hedef 20 dakika.
Çalışmalar arasındaki aralık: ders, öğretmene göre çok değişiyor.
Gözlemle ölçülünce daha yüksek, ivmeölçerle ölçülünce daha düşük.
Aktif okul (active school) yaklaşımı hareketi yalnız beden eğitimi dersine bırakmaz; okul gününün her parçasına dağıtır. Her bağlamda kimin dışarıda kaldığına ayrıca bakılır.
Whitehead'in tanımı (Kısım 3) ölçülebilir hâle getirildi. En çok kullanılan araç, 8–12 yaş için geliştirilen Kanada Fiziksel Okuryazarlık Değerlendirmesi'dir (CAPL-2; Longmuir ve ark., 2018).
Zeynep ve Can, ailelerle birlikte 18 çocuğun bir haftalık 24 saat anketini doldurdu ve antrenmanı yeniden kurdu.
Araç 5–13 yaş, uyku 8, okul ve ödev 7, eğlence ekranı 5, hafif hareket 3,5, OŞFA 0,5 saat ile açıldı: toplam 24 saat.
Sonuç 0 / 3: OŞFA 30 dk (hedef 60), ekran 5 saat (sınır 2), uyku 8 saat (hedef 9–11). Anlamı: günün en büyük dilimi uykudan sonra ekran; çocuk ekranda, nefes nefese hareket ettiği sürenin on katı zaman geçiriyor. Ankette üç öneriyi birden karşılayan 18 çocuktan yalnız 2'ydi.
Ekranı 2'ye indirin; açılan 3 saati dağıtın: uyku 9, OŞFA 1,5, hafif 4,5. Toplam yine 24, sonuç 3 / 3. Yeni saat icat etmediniz; ekrandan aldınız.
Akılda kalsın: "Antrenör çocuğun gününün yalnız 90 dakikasını görür. Kalan 22,5 saati veliyle birlikte konuşmadan 'yeterince hareket ediyor' diyemezsiniz."
Bildiğiniz ya da oynadığınız bir çocuk antrenmanını düşünün.
Haftada birkaç ders saati, günde 60 dakika hedefinin küçük bir parçasıdır.
Antrenman günlerinde çoğu zaman evet; antrenmansız günler ve sırada beklenen süre ayrıca sayılır.
Ekranın uyku ve hareketi azaltması sağlam; ruh sağlığına etkisi hâlâ tartışmalı.
146 ülkede 11–17 yaş gençlerin %81'i öneriyi karşılamıyor (Guthold, 2020).
Gelecek haftaya taşıyacağınız cümleler.
Kısım 4, 5 ve 6'dan taşıyacağınız cümleler.
Günde ortalama en az 60 dakika; parçalar toplanabilir, fazlası daha iyidir (Bull, 2020).
Ruh sağlığına etkisi tartışmalı; uykuyu ve hareketi yerinden etmesi sağlam.
Uyku, ekran, hafif hareket ve OŞFA: üç öneriden kaçı tutuyor?
Aç → HesaplayıcıHareketin oturmaya göre kaç kat enerji harcattığı: OŞFA sınırı 3 MET.
Aç → HesaplayıcıÖnerinin üçüncü ayağı: uykunun süresi ve kalitesi.
Aç → TestOkul çağında dayanıklılığın en yaygın saha testi.
Aç →Dersin temel kavramları üzerine çözümlü sorular.
Aç → ZorlayıcıAynı konunun ileri düzey soru seti; anında geri bildirim.
Başla → Derinleşmek isteyeneAynı haftanın ayrıntılı sunumu: daha çok kanıt, hesap ve vaka.
Aç →