İSTATİSTİK · HAFTA 23

Çok Değişkenli Varyans
Analizi (MANOVA)

Tek tek aynı, birlikte farklı: sporcuyu bir profil olarak karşılaştırmak.
Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi
Antrenörlük Eğitimi Bölümü · 2026–2027
Bugün

Dersin Yol Haritası

Pozisyon profillerinden başlıyoruz; ayrı ANOVA'ların kaçırdığını, tek tek örtüşen ama birlikte ayrışan iki sıçrama ölçümünde görüp Wilks ve Pillai'yi okuyor, takip testleriyle farkın kaynağını bulup iki grubu canlı test ediyoruz.
01

Neden MANOVA?

02

SJ + CMJ: birlikte ayrışma

03

Canlı: Hotelling T²

04

Pozisyon profili

05

Takip ve profil grafiği

06

Varsayımlar

Bugünün sonunda birden çok sonucu birlikte karşılaştırıp farkın hangi değişkenden geldiğini raporlayabileceksiniz.
Bu Haftanın Dünyası · Pozisyon Profilleri

Kaleci, Savunma, Orta Saha, Hücum

Sporis ve ark. (2009) 270 elit futbolcuyu (80 savunma, 80 orta saha, 80 hücum, 30 kaleci) hazırlık döneminde test etti: boy, kilo, vücut yağı, 5–10–20 m sprint, sıçramalar, oksijen tüketimi, maksimal kalp atımı, laktat. Pozisyonlar arasındaki farklar her değişken için ayrı ANOVA ile incelendi. Sonuç: kaleciler en uzun ve ağır, hücumcular en hızlı, orta sahalar aerobik olarak en üstün.

Görünen

Her değişkende bir tablo, bir p değeri.

Görünmeyen

Onlarca ayrı test yanlış alarm riskini artırır; üstelik değişkenler birbiriyle ilişkilidir. Sprint ile sıçrama aynı "patlayıcılığın" iki yüzü olabilir.

Bu haftanın sorusu

Birden çok sonucu birlikte, ilişkilerini de hesaba katarak nasıl karşılaştırırız?

Araştırma ne diyor? · 2026

Ultimate Frisbee: Pozisyonlar Hangi Profilde Ayrışıyor?

Hernández ve ark. (2026) 40 erkek ultimate frisbee oyuncusunda (20 cutter, 20 handler) fiziksel performans farklarını tek yönlü MANOVA ile inceledi. Cutter, diski almak için boş alana koşan; handler, diski dağıtıp oyunu kuran oyuncudur.
3,11 – 3,21 s

20 m sprint

Cutter'lar (koşucu rol) daha hızlı. 0,10 s fark: 20 m'nin sonunda yaklaşık 0,6 m önde.

40,9 – 36,4 cm

CMJ

Cutter'lar daha yüksek sıçrıyor; Abalakov'da da fark var. Abalakov: kol salınımına izin verilen aktif sıçrama. 4,5 cm, yaklaşık %12 daha yüksek.

982 – 940 m

Yo-Yo IR1

Aralıklı dayanıklılıkta fark yok: iki pozisyonun ortak gereksinimi. Yo-Yo IR1: 2 × 20 m gidiş-dönüş koşuları, aralarda 10 s toparlanma; 42 m, bir koşudan (40 m) biraz fazla.

Profil farkı her değişkende değil: hangi değişkende olduğunu takip testleri söyler.
Görsel · Farkın Büyüklüğü

Sprint ve Sıçramada Belirgin, Dayanıklılıkta Yok

0,00,20,50,81,0Cohen d (cutter lehine)20 m sprint (s)cutter 3,11 · handler 3,21d = 0,62 · makalede fark varCMJ (cm)cutter 40,9 · handler 36,4d = 0,80 · makalede fark varYo-Yo IR1 (m)cutter 982,2 · handler 940,0d = 0,12 · makalede fark yok
Hernández ve ark. (2026), J Funct Morphol Kinesiol, ortalama ± SS (grup başına 20). Cohen d bu özet değerlerden hesaplandı; “fark var/yok” makalenin tek değişkenli sonuçlarıdır (çalışmanın ana analizi MANOVA).
Ne anlama geliyor?Cutter'lar sıçramada yaklaşık 0,8 SS, sprintte 0,6 SS önde; Yo-Yo farkı ise 0,12 SS ile pratikte sıfır. MANOVA bu üç sonucu tek profil olarak sınar, sonra hangisinin ayrıştırdığına bakılır.
Geri Getirme · 5 Dakika

Önceki Haftalardan Ne Kaldı?

Notlara bakmadan cevapları bir kâğıda yazın, sonra açın. Hatırlamaya çalışmak, yeniden okumaktan daha kalıcı öğrenme sağlar (Roediger ve Karpicke, 2006).
Hafta 15

F oranı neyin neye oranıdır?

Cevabı göster

Gruplar arası değişkenliğin grup içi değişkenliğe oranı.

Hafta 13

Etki yokken 12 bağımsız test: en az bir yanlış alarm?

Cevabı göster

1 − 0,95¹² ≈ %46.

Hafta 11

r = 0,94 ne anlatır?

Cevabı göster

Çok güçlü doğrusal ilişki: iki değişken büyük ölçüde aynı bilgiyi taşır.

Önce Temel · Dört Kavram

Profil, Kovaryans Matrisi, Wilks Λ, Pillai İzi

Bir oyuncuyu tek bir sayıyla değil, radar grafiğindeki şekille tanırız. MANOVA grupları bu şekiller üzerinden karşılaştırır.

Bağımlı değişken profili

Her sporcunun birden çok sonucu (sprint, sıçrama, Yo-Yo) tek bir birim olarak ele alınır.

Kovaryans matrisi

Değişkenlerin varyansları ve birbirleriyle ilişkileri; ANOVA'daki varyansın çok boyutlu hâli.

Wilks Λ

Açıklanamayan değişkenliğin payı. 1 = gruplar aynı, 0'a yaklaştıkça fark büyük.

Pillai izi

Açıklanan değişkenlik ölçüsü; varsayımlar zorlandığında en dayanıklı istatistik.

Önce Temel · Çok Değişkenli Veri

Bir Sporcu, Bir Sayı Listesi

Bir lokantayı yalnız fiyata göre değerlendirmezsiniz; fiyat, lezzet ve bekleme süresine birlikte bakarsınız. MANOVA da sporcuyu tek bir sayıyla değil, sprint, sıçrama ve dayanıklılıktan oluşan bir liste olarak ele alır.
Bağımlı değişken

Ölçtüğümüz sonuç

Sprint süresi, sıçrama yüksekliği, Yo-Yo mesafesi. Karşılaştırmayı yaptığımız etiket (pozisyon) ise bağımsız değişkendir. Çok değişkenli: aynı kişide birden çok sonucu aynı anda ölçmek.

Vektör

Sıralı sayı listesi

Ali: 10 m sprint 1,80 s, sıçrama 36 cm, Yo-Yo 2000 m. Bu üç sayı, Ali'nin profil vektörüdür: (1,80 ; 36 ; 2000). Sıra önemlidir; hep aynı sırayla yazılır.

Ortalama profil

Sütun sütun ortalama

Veli (1,76 ; 40 ; 2200) ve Fatma (1,74 ; 38 ; 2100) ile birlikte sprint ortalaması (1,80+1,76+1,74) ÷ 3 ≈ 1,77; sıçrama 38; Yo-Yo 2100. Grubun ortalama profili (1,77 ; 38 ; 2100). MANOVA bu listeleri karşılaştırır.

Korelasyon · r

Birlikte değişme

−1 ile +1 arasında bir sayıdır. Dört voleybolcuda squat sıçrama 30, 32, 36, 38 cm; aktif sıçrama 34, 35, 39, 40 cm ise r ≈ 0,99: biri yükselince öteki de yükselir.

MANOVA'da karşılaştırılan şey tek bir sayı değil, sayı listesidir.
Önce Temel · Çoklu Test Şişkinliği

Çok Atan Bir Kez Tutturur

Bir basketbolcunun her atışta tutturma şansı küçük olsa da 30 kez denerse en az bir kez tutturması sürpriz olmaz. Test yapmak da atış yapmaktır: her testte yanlış alarm şansı %5'tir, ama testler birikince toplam şans hızla büyür.
Gerçekte hiç fark yokken, k bağımsız testte en az bir yanlış alarm olasılığı
%5,01 test%14,33 test%26,56 test%46,012 test%78,530 testGerçekte hiç fark yok
Tarif · 1 − 0,95k

Yanlış alarm şişer

0,95'i test sayısı (k) kadar kendisiyle çarpın, sonucu 1'den çıkarın. 12 test: 0,9512 ≈ 0,54; 1 − 0,54 = 0,46, yani %46. Yanlış alarm = gerçekte fark yokken "fark var" demek.

Bonferroni

p değerini test sayısıyla çarp

3 testten birinde p = 0,02 çıktı. Düzeltilmiş p = 0,02 × 3 = 0,06; eşik 0,05 olduğundan artık anlamlı sayılmaz.

Takip ANOVA

Önce genel soru, sonra tek tek

MANOVA anlamlı çıkınca her sonuç için ayrı (tek değişkenli) ANOVA yapılır; bunlara takip testi denir ve Bonferroni ile düzeltilir.

Önce Temel · Kovaryans Matrisi ve Box M

Kim Kiminle Birlikte Oynuyor?

Varyans, bir değişkenin kendi içindeki dağılmasıdır. Kovaryans, iki değişkenin birlikte dağılmasıdır: biri ortalamasının üstündeyken öteki de üstündeyse kovaryans pozitiftir.
Tarif · kovaryans

4 voleybolcu, 3 adım

Squat sıçrama: 30, 32, 36, 38 (ort. 34); aktif sıçrama: 34, 35, 39, 40 (ort. 37). 1) Herkesin ortalamadan sapması: (−4, −2, +2, +4) ve (−3, −2, +2, +3). 2) Sapmaları çiftler hâlinde çarp: 12, 4, 4, 12; toplam 32. 3) Kişi sayısından 1 eksiğine böl: 32 ÷ 3 ≈ 10,67.

Kovaryans matrisi

Köşede varyans, yanda ortak sapma

Aynı örnekte tablo: sol üst 13,33 (squat sıçrama varyansı), sağ alt 8,67 (aktif sıçrama varyansı), iki çapraz hücre 10,67 (ortak sapma, simetrik). ANOVA'daki varyansın çok boyutlu hâli.

Box M ve Mahalanobis

Gruplar aynı kalıpta mı?

Box M: her grubun kovaryans matrisi birbirine benziyor mu diye sorar; çok hassastır, küçük farkı bile yakalar. Mahalanobis uzaklığı: bir oyuncunun grup ortalamasından, değişkenlerin ilişkisini de hesaba katarak uzaklığı. Boyu da kilosu da sıradan görünen biri, ikisi birlikte bakıldığında uç olabilir.

izStat · doğrulama

Elle bulunan 10,67 ve 0,99'u izStat'ta doğrulayın

Dört voleybolcu yüklenir, Korelasyon Analizi açılır: Pearson r = 0.992 (0,99). Betimleyici İstatistikler'de Varyans 13.3333 ve 8.6667, Std. Sapma 3.6515 ve 2.9439. Kovaryans = r × SS₁ × SS₂ = 0,992 × 3,65 × 2,94 ≈ 10,67: tarifteki sayının aynısı (yuvarlanmış çarpanlarla 10,65). izStat ondalık ayırıcı olarak nokta kullanır.

Aç →
Görsel · Kovaryansın Resmi

Dört Dikdörtgen, Tek Kovaryans

32343638404228303234363840squat sıçrama (cm)aktif sıçrama (cm)ort. 34ort. 37AliVeliAyşeFatmaSapmaların çarpımıAli: (−4) × (−3) = +12Veli: (−2) × (−2) = +4Ayşe: (+2) × (+2) = +4Fatma: (+4) × (+3) = +12Toplam 32 ÷ (4 − 1) = 10,67Korelasyon r = 0,99Hepsi aynı köşelerde → pozitif
Destedeki dört voleybolcu örneği; kovaryans ve r numpy ile hesaplandı.
Ne anlama geliyor?Her oyuncunun iki sapması bir dikdörtgen çizer; dört dikdörtgen de sağ üst ve sol alt köşelerde, yani artı. Toplamları kovaryansı (10,67) verir. MANOVA bu sayıları bir matriste tutar.
Önce Temel · Sayıları Okumak

Λ, V, F(2, 27), η²: Dört Sayı Nasıl Okunur?

Toplam değişkenliği bir pizza gibi düşünün. Soru şu: pizzanın ne kadarı "hangi gruptan olduğumuz" ile açıklanıyor, ne kadarı kişiler arası farklardan kalıyor?
Wilks Λ (lambda)

Açıklanamayan pay

Λ = 0,49: pizzanın 49 dilimi grup farkıyla açıklanmıyor, 1 − 0,49 = 0,51 dilimi (100 dilimlik pizzada 51 dilim) açıklanıyor. Λ = 1: gruplar arası fark yok; 0'a yaklaştıkça fark büyür.

Pillai izi · V

Açıklanan pay

0 ile 1 arasındadır, büyük olması fark büyük demektir. İki grupta V = 1 − Λ = 0,51 (pozisyon MANOVA'sında V = 0,47). Varsayımlar zorlandığında en dayanıklı olandır.

F ve sd

Parantezdeki iki sayı

F(2, 27): birinci sayı (2) kaç değişkenle çalışıldığı, ikincisi (27) kişi sayısından geri kalanıdır: 30 kişi − 2 değişken − 1 = 27. "sd" serbestlik derecesi demektir.

η² (eta kare)

Farkın payı

Yo-Yo için η² = 0,36: mesafedeki kişiler arası değişkenliğin %36'sı pozisyondan gelir; kalan %64 pozisyon dışı farklardır.

Hafta 23 · Öğrenme Çıktıları

Bu Hafta Sonunda Yapabilmeniz Gerekenler

Her çıktı, haftanın sonundaki uygulama görevinde ölçülür.
  • Ne zaman MANOVA, ne zaman ayrı ANOVA'lar kullanılacağını gerekçelendirmek.
  • İlişkili iki sonucun tek tek değil, birlikte farklı olabileceğini göstermek.
  • Wilks Λ ve Pillai izini okumak ve raporlamak.
  • Anlamlı MANOVA'yı düzeltilmiş tek değişkenli testlerle izlemek.
  • Varsayımları (çok değişkenli normallik, kovaryans eşitliği, örneklem) değerlendirmek.
KISIM 01

Birlikte
Bakmak

Ayrı ANOVA'lar neyi kaçırır?

Bölüm 1 · Neden?

Ayrı ANOVA'lar Neyi Kaçırır?

Üç sonuç, üç ANOVA: ne sorun var? İki ayrı sorun.
1 · Çoklu test

Yanlış alarm birikir

Etki yokken 3 bağımsız testte en az bir "anlamlı" sonuç olasılığı ≈ %14; 12 testte ≈ %46. MANOVA önce tek bir genel soru sorar.

2 · İlişki

Ortak farkı kaçırır

Değişkenler ilişkiliyse fark, tek tek değişkenlerde değil, onların birleşiminde olabilir. Bunu ancak birlikte bakan bir test görür.

Günlük hayattan

İki kişinin boyları da kiloları da benzer olabilir; ama biri uzun ve zayıf, diğeri kısa ve kilolu ise "vücut tipi" çok farklıdır. Fark, boy ile kilonun birlikte oluşturduğu şekildedir.

Bölüm 1 · Veriyi Gör

Tek Başına Örtüşen, Birlikte Ayrışan

🏐 30 voleybolcu: 15'inin pliometrik geçmişi var, 15'inin yok. Squat sıçrama (SJ, hareketsiz başlangıç) ve aktif sıçrama (CMJ, hızlı çömelip sıçrama) ölçüldü. (Öğretim amaçlı benzetim verisi.)
SJ ve CMJ: iki grup, her eksende örtüşen dağılımlar
25 30 35 40 30 35 40 45 SJ (cm) CMJ (cm) ● pliometrik geçmişi var● yok Hesap tablosu SJ: 33,1 ve 34,0 cm · t testi p = 0,59CMJ: 37,2 ve 35,9 cm · t testi p = 0,48SJ–CMJ korelasyonu r = 0,94MANOVA: Wilks Λ = 0,49F(2, 27) = 13,9 · p < 0,001CMJ − SJ: 4,2 ve 1,9 cm Ne anlama geliyor?Kenar şeritlerde gruplar iç içe;grafiğin içinde iki ayrı bant var.Fark, iki ölçümün birleşiminde.
Hızlı yoklama · 1 dakika

Hangisi Doğru?

SJ için p = 0,59, CMJ için p = 0,48; ikisi birlikte MANOVA'da p < 0,001.

DOĞRU CEVAP: A

SJ ile CMJ çok ilişkili (r = 0,94); gruplar CMJ − SJ farkında ayrışıyor. Tek tek bakan test bunu göremez.

Bölüm 1 · Sonuç

İki t Testi Anlamsız, MANOVA Çok Anlamlı

SJ ile CMJ arasındaki korelasyon r = 0,94. Gruplar tek tek değişkenlerde değil, ikisinin arasındaki farkta (CMJ − SJ) ayrışıyor.
AnalizPliometrik (ort.)Diğer (ort.)Sonuç
SJ, t testi33,1 cm34,0 cmp = 0,59
CMJ, t testi37,2 cm35,9 cmp = 0,48
SJ + CMJ birlikte (MANOVA)Wilks Λ = 0,49F(2, 27) = 13,9; p < 0,001
Açıklama: CMJ − SJ4,2 cm1,9 cmEsnek enerji kullanımı farklı

Ne anlama geliyor?

Sporcular arasındaki büyük sıçrama farkı (4–5 cm SS) her değişkeni tek başına "gürültülü" yapıyor. MANOVA iki ölçümün birlikte değişmesini hesaba katınca gürültü düşüyor ve pliometrik grubun, aynı SJ düzeyinde daha yüksek CMJ yaptığı ortaya çıkıyor. Λ = 0,49: değişkenliğin yaklaşık yarısı grup farkıyla açıklanıyor. Esnek enerji: CMJ'deki hızlı çömelme kası ve tendonu bir yay gibi gerer, bu enerji sıçramaya eklenir (gerilme-kısalma döngüsü); SJ hareketsiz başladığı için bu katkı yoktur. İki grup varken bu genel teste Hotelling T² de denir; sonraki slayttaki hesaplayıcı onu hesaplar.

Performans Merkezi · Canlı

SJ ve CMJ: Tek Tek ve Birlikte

1

Ayrı t testleri: p = 0,59 ve 0,48. Birlikte: Wilks Λ = 0,49, F(2, 27) = 13,9, p < 0,001.

2

Açıklama satırı: CMJ − SJ 4,15 ve 1,91 cm, p < 0,001.

3

Test sayısını 12 ve 30 yapın: en az bir yanlış alarm olasılığı kaç?

4

Grup A'daki CMJ değerlerini 2 cm düşürün: hangi sonuç değişti?

MANOVA (Hotelling T²): İki Grup, İki SonuçYeni sekmede aç ↗
izStat · Uygulama

Tek Tek Anlamsız, Birlikte Anlamlı: izStat'ta Görelim

🏐 12 voleybolcu (6'sı pliometrik geçmişli, 6'sı değil), squat sıçrama (SJ) ve aktif sıçrama (CMJ), cm. Soru: gruplar sıçramaların kendisinde mi, CMJ − SJ farkında mı ayrışıyor? izStat'ta MANOVA modülü yok; aynı hikâyeyi iki t testi, bir fark sütunu ve bir korelasyonla okuyacağız. (Öğretim amaçlı veri.)
Grup · ölçüm (cm)123456Ort.
Pliometrik · SJ28313335373433,0
Pliometrik · CMJ33,634,137,440,239,938,037,2
Pliometrik · CMJ − SJ5,63,14,45,22,94,04,2
Diğer · SJ29363238353434,0
Diğer · CMJ29,838,933,441,136,036,235,9
Diğer · CMJ − SJ0,82,91,43,11,02,21,9
  1. Karta basın: Grup, SJ_cm, CMJ_cm ve Fark_cm (CMJ − SJ) yüklenir, T-Testleri açılır.
  2. Bağımsız Örneklem T-Testi kartı; Veri düzeni: Tek ölçüm sütunu + grup değişkeni.
  3. Ölçüm (bağımlı değişken) = SJ_cm, Grup değişkeni (tam 2 düzey) = Grup; Welch seçili kalsın; Analizi Çalıştır. Sonra CMJ_cm ve Fark_cm ile tekrarlayın.
  4. Korelasyon Analizi: Pearson (r), SJ_cm ve CMJ_cm işaretli; Analizi Çalıştır.
izStat

Bu veriyi izStat'ta aç

12 voleybolcu, dört sütun: Grup, SJ_cm, CMJ_cm, Fark_cm. T-Testleri modülü açılır; önceki projeniz yedeklenir.

Aç →
izStat · Çıktı

Üç t Testi Yan Yana: Fark Nerede Saklanıyor?

Her satır ayrı bir Analizi Çalıştır sonucudur (Welch: iki grubun varyansını eşit saymayan t testi; sd bu yüzden 8,98 gibi küsuratlı çıkar). izStat ondalık ayırıcı olarak nokta kullanır: .596 = 0,596. Grupları alfabetik dizer (Grup 1 = Diğer), bu yüzden eksi işaretli t ve d pliometrik grubun önde olduğunu gösterir.
ÖlçümOrtalama: diğer · pliometrikizStat: t · sd · pCohen's dSahada anlamı
SJ_cm34.0000 · 33.0000t = 0.548 · 10.00 · p = .5960.321 cm fark, oyuncular arası yaklaşık 3 cm'lik saçılmanın içinde.
CMJ_cm35.9000 · 37.2000t = −0.652 · 8.98 · p = .531−0.381,3 cm fark; tek başına şanstan ayırt edilemiyor.
Fark_cm1.9000 · 4.2000t = −3.844 · 9.89 · p = .003−2.22CMJ − SJ kazancı pliometrik grupta 2,3 cm fazla; %95 GA 0,96–3,64 cm (güven aralığı: gerçek farkın büyük olasılıkla bulunduğu aralık; 0'ı içermediği için fark gerçek). Üç test için Bonferroni: 0,003 × 3 ≈ 0,01, yine anlamlı.
SJ – CMJ (12 kişi)—Pearson r = 0.887 · p < .001—Çok güçlü ilişki: SJ'si yüksek olanın CMJ'si de yüksek. Tek tek testleri "gürültülü" yapan bu ortak saçılmadır.

izStat'ın sınırı ve MANOVA karşılığı

izStat'ta MANOVA modülü yok. Aynı 12 sporcuda genel test (Hotelling T², numpy ile hesaplandı): Wilks Λ = 0,39; F(2, 9) = 7,14; p = 0,014. Λ = 0,39: iki sıçramanın birlikte değişkenliğinin yaklaşık %61'i grupla açıklanıyor. Fark sütunu burada işe yarar, çünkü iki ölçüm aynı birimde (cm) ve CMJ − SJ kuramsal anlamı olan bir ölçüdür; birimleri farklı ölçümlerde (s, cm, m) bu kestirme yoktur, MANOVA gerekir.

Ne Anlama Geliyor?

Sıçramaların kendisi iki grupta aynı düzeyde; ayrışan, hızlı çömelmenin kazandırdığı ek yükseklik. d = 2,22 çok büyük bir etkidir (0,8 üstü büyük). Antrenöre karar cümlesi: "Pliometrik geçmişli oyuncu, aynı SJ düzeyinde yaklaşık 2 cm daha yüksek CMJ yapıyor; CMJ − SJ farkı küçük oyuncularda pliometrik çalışma bu kazancı hedefler." Rapor: Welch t(9,89) = 3,84; p = 0,003; fark 2,3 cm, %95 GA [0,96; 3,64]; d = 2,22.

Sade Dille · Birlikte Bakmak

Birlikte Bakmak Bir Bakışta

Ayrı ayrı bakınca gruplar aynı görünüyordu; ikisine birlikte bakınca belirgin biçimde ayrıştılar.
1 · Neden birlikte

Yanlış alarm birikir

Etki yokken 12 ayrı testte en az bir yanlış alarm olasılığı yaklaşık %46'dır. MANOVA önce tek bir genel soru sorar.

2 · İlişki

Fark birleşimde saklı

SJ ile CMJ çok ilişkili (r = 0,94). Tek tek t testleri p = 0,59 ve 0,48 verdi; birlikte bakan MANOVA p < 0,001 verdi (Λ = 0,49).

3 · Nerede

CMJ − SJ farkında

Pliometrik grupta CMJ, SJ'den 4,2 cm yüksek; diğer grupta 1,9 cm. Gruplar sıçramanın kendisinde değil, esnek enerji kullanımında ayrışıyor.

Yabancı kelimeler

MANOVA: birden çok sonucu birlikte karşılaştıran analiz. Korelasyon: iki ölçümün birlikte değişme derecesi. Wilks Λ: gruplar arasındaki farkla açıklanamayan değişkenliğin payı. Hotelling T²: iki grup olduğunda kullanılan MANOVA biçimi. Çoklu test: aynı veride birçok test yapmak.

KISIM 02

Üç Grup,
Üç Sonuç

Pozisyon verisi ve dört istatistik.

Bölüm 2 · Üç Grup, Üç Sonuç

Pozisyona Göre Fiziksel Profil

⚽ 45 oyuncu (15 savunma, 15 orta saha, 15 hücum): 10 m sprint (s), aktif sıçrama (cm), Yo-Yo aralıklı toparlanma testi mesafesi (m). (Öğretim amaçlı benzetim verisi.)
Pozisyon10 m sprint, ort. (SS)CMJ, ort. (SS)Yo-Yo, ort. (SS)
Savunma1,78 (0,07)38,8 (5,8)1965 (216)
Orta saha1,78 (0,07)37,4 (3,0)2328 (195)
Hücum1,75 (0,05)38,5 (3,3)2115 (208)

Önce plan

Hangi değişkenlerin analize gireceği veriden önce, kurama göre seçilir: burada "pozisyonun hız, güç ve dayanıklılık profili". Elde ne varsa hepsini MANOVA'ya koymak gücü düşürür ve yorumu bulanıklaştırır.

Bölüm 2 · Çıktı

Dört İstatistik, Aynı Soru

H₀: üç pozisyonun ortalama profili (sprint, CMJ, Yo-Yo) aynıdır.
İstatistikDeğerFsdp
Wilks Λ0,564,496; 800,0006
Pillai izi0,474,166; 820,001
Hotelling-Lawley izi0,744,886; 51,60,0005
Roy'un en büyük kökü0,679,183; 41< 0,001

Hangisini raporlamalı?

Varsayımlar sağlanıyorsa Wilks Λ en yaygın olanıdır. Savunmada CMJ'nin SS'si diğer gruplardan yaklaşık iki kat büyük; kovaryans matrisleri eşit olmayabilir. Bu durumda en dayanıklı olan Pillai izi tercih edilir: V = 0,47; F(6, 82) = 4,16; p = 0,001. Çok değişkenli etki: 1 − Λ^(1/2) ≈ 0,25. Üsteki 1/2, s = en küçük(değişken sayısı 3; grup sayısı − 1 = 2) = 2'den gelir. 0,25: pozisyon, üç ölçümlük profildeki değişkenliğin yaklaşık dörtte birini açıklıyor; tek değişkenli η² ölçütüyle (0,14 ve üstü büyük) büyük bir etki.

Hızlı yoklama · 1 dakika

MANOVA Anlamlı: Sonra?

Pozisyon MANOVA'sı: Pillai V = 0,47; F(6, 82) = 4,16; p = 0,001.

DOĞRU CEVAP: A

MANOVA genel bir testtir. Bonferroni düzeltmeli ANOVA'lar farkın yalnız Yo-Yo'da olduğunu gösterdi.

Sade Dille · Üç Grup, Üç Sonuç

Üç Grup, Üç Sonuç Bir Bakışta

45 oyuncunun sprint, sıçrama ve Yo-Yo sonuçları tek bir soruyla karşılaştırıldı: üç pozisyonun ortalama profili aynı mı?
1 · Önce plan

Değişkenleri kuram seçer

Hız, güç ve dayanıklılık profili veriden önce belirlenir. Elde ne varsa hepsini koymak yorumu bulandırır.

2 · Dört istatistik

Aynı soru, dört cevap

Wilks Λ = 0,56 (p = 0,0006); Pillai V = 0,47 (p = 0,001). Dört istatistik de "profiller aynı" savını reddediyor.

3 · Hangisi

Şüphede Pillai

Savunmada CMJ saçılımı diğerlerinin yaklaşık iki katıydı; kovaryans matrisleri farklı olabilir. Bu durumda dayanıklı olan Pillai izi raporlanır.

Yabancı kelimeler

Wilks Λ: açıklanamayan değişkenlik payı; küçük olması fark demektir. Pillai izi: açıklanan değişkenlik ölçüsü; varsayımlar bozulduğunda en dayanıklısı. Hotelling-Lawley izi: dördüncü bir genel istatistik. Roy'un en büyük kökü: grupları en çok ayıran tek yöne bakan istatistik. H₀: "gruplar arasında fark yok" savı.

KISIM 03

Takip

Fark nerede? Profil grafiği.

Bölüm 3 · Takip

Fark Hangi Değişkende, Hangi Pozisyonlar Arasında?

MANOVA anlamlıysa her değişken için ANOVA (Bonferroni: p × 3), anlamlı olanlarda ikili karşılaştırma (Tukey).
DeğişkenF(2, 42)Bonferroni pη²İkili karşılaştırma
10 m sprint1,390,780,06—
CMJ0,481,000,02—
Yo-Yo11,660,00030,36Orta saha > savunma (p = 0,0001) · orta saha > hücum (p = 0,019) · hücum – savunma (p = 0,13)

Ne anlama geliyor?

Profil farkının neredeyse tamamı dayanıklılıktan geliyor: orta sahalar, Sporis ve ark.'nın bulgusuna benzer biçimde, aerobik olarak en üstün. Hücumcuların sprintte biraz daha hızlı görünmesi bu 15'er kişilik örneklemde şansla ayırt edilemedi. Ayrıntılı ayrım gücü için diskriminant analizi (Hafta 26) kullanılır.

Görsel · Fark Nereden Geliyor?

Profildeki Ayrışmanın Kaynağı Yo-Yo

0,00,10,20,30,4η² (pozisyonun açıkladığı pay)10 m sprint0,06 · Bonferroni p = 0,78CMJ0,02 · Bonferroni p = 1,00Yo-Yo0,36 · Bonferroni p = 0,0003Yo-Yo ikili karşılaştırma (Tukey):orta saha > savunma · p = 0,0001orta saha > hücum · p = 0,019hücum – savunma · p = 0,13
Destedeki takip analizi tablosu (öğretim amaçlı benzetim verisi).
Ne anlama geliyor?MANOVA'nın bulduğu pozisyon farkının neredeyse tamamı aralıklı dayanıklılıktan geliyor: orta saha hem savunmadan hem hücumdan daha uzun koşuyor. Sprint ve sıçramada pozisyonun açıkladığı pay çok küçük.
Bölüm 3 · Veriyi Gör

Profil Grafiği: Aynı Ölçekte Üç Değişken

Farklı birimleri (s, cm, m) karşılaştırmak için her değişken z puanına çevrildi (Hafta 10). Sprintte düşük süre iyi olduğu için işaret ters çevrildi: yukarı her zaman "daha iyi".
Pozisyonların ortalama z puanı profili (0 = 45 oyuncunun ortalaması)
−1 −0,5 0 +0,5 +1 Ortalama z puanı 10 m sprint (ters) CMJ Yo-Yo Savunma −0,68 Orta saha 0,76 Hücum −0,08 Ne anlama geliyor?Sprint ve CMJ'de çizgilersıfıra ve birbirine yakın:bu değişkenlerde anlamlıfark yok.Yo-Yo'da çizgiler açılıyor:orta saha yaklaşık 0,8 SSyukarıda, savunma 0,7 SSaşağıda. Profil farkıdayanıklılıktan geliyor.
izStat · Uygulama

Takip ANOVA'larını izStat'ta Yapalım

⚽ Bölüm 2'deki profil yapısında daha küçük bir kadro: 24 oyuncu (8 savunma, 8 orta saha, 8 hücum), 10 m sprint (s), CMJ (cm), Yo-Yo IR1 (m). MANOVA anlamlı çıktıktan sonraki soru: fark hangi değişkende, hangi pozisyonlar arasında? (Öğretim amaçlı veri.)
Pozisyon · ölçüm12345678Ort.
Savunma · sprint (s)1,851,721,801,831,701,791,761,791,78
Savunma · CMJ (cm)33,545,038,031,542,536,044,040,038,8
Savunma · Yo-Yo (m)172020001880224017602120196020401965
Orta saha · sprint (s)1,761,821,701,811,771,851,741,791,78
Orta saha · CMJ (cm)37,034,540,536,039,535,041,035,737,4
Orta saha · Yo-Yo (m)236025602160244022402480212024402350
Hücum · sprint (s)1,771,721,801,731,781,701,761,741,75
Hücum · CMJ (cm)38,042,535,039,534,041,037,540,538,5
Hücum · Yo-Yo (m)208018802320216019602280200022402115
  1. Karta basın: Pozisyon, Sprint_10m_s, CMJ_cm, YoYo_m yüklenir, ANOVA açılır.
  2. Tek Yönlü ANOVA; Bağımlı Değişken (Ölçülen) = YoYo_m, Gruplandırma Değişkeni = Pozisyon; Ek Ayarlar işaretli, α = 0.05; Analizi Çalıştır.
  3. Sprint_10m_s ve CMJ_cm ile tekrarlayın; her p'yi 3 ile çarpın (Bonferroni).
  4. Koşul kontrolü: Korelasyon Analizi'nde üç ölçümü işaretleyin; r > 0,9 olan çift var mı?
izStat

Bu veriyi izStat'ta aç

24 oyuncu, dört sütun: Pozisyon, Sprint_10m_s, CMJ_cm, YoYo_m. ANOVA modülü açılır; önceki projeniz yedeklenir.

Aç →
izStat · Çıktı

Fark Yalnız Yo-Yo'da: Üç ANOVA ve Tukey Tablosu

Üç ayrı Analizi Çalıştır sonucu. Bonferroni sütunu, izStat'ın p değerinin 3 ile çarpılmışıdır (1'i geçerse 1,00 yazılır). izStat Tukey tablosunu yalnız ANOVA anlamlıysa gösterir.
DeğişkenOrt.: sav · OS · hücF(2, 21) · pEta kareBonf. p
Sprint_10m_s1.7800 · 1.7800 · 1.75001.194 · .3230.1020,97
CMJ_cm38.8125 · 37.4000 · 38.50000.333 · .7200.0311,00
YoYo_m1965.0000 · 2350.0000 · 2115.000011.007 · < .0010.5120,0016
Yo-Yo · Tukey HSDFark (m)p
Savunma vs Orta saha−385.0000< .001
Savunma vs Hücum−150.0000.190
Orta saha vs Hücum235.0000.025
Korelasyon (24 kişi)sprint–CMJ −0.808 · sprint–Yo-Yo 0.277 · CMJ–Yo-Yo −0.370

Ne Anlama Geliyor?

Yo-Yo'da η² = 0,51: mesafe farklarının yaklaşık yarısı pozisyonla ilişkili, büyük etki (0,14 üstü). Orta saha savunmadan 385 m (Yo-Yo IR1'in 40 m'lik gidiş-dönüş koşusuyla yaklaşık 10 koşu), hücumdan 235 m (yaklaşık 6 koşu) fazla koşuyor; savunma–hücum farkı (150 m) 8'er oyuncuyla belirsiz. Sprint ve CMJ pozisyonu ayırmıyor (Bonferroni p 0,97 ve 1,00). Sprint–CMJ r = −0,81 beklenen yönde (yüksek sıçrayan daha kısa sürede koşuyor) ve 0,9'un altında: iki ölçüm aynı şeyi ölçmüyor, MANOVA'da birlikte kalabilir.

Antrenöre ve rapora

Antrenöre karar cümlesi: "Savunma ve hücum oyuncularına aralıklı dayanıklılık bloğu eklenebilir; sprint ve sıçrama programını pozisyona göre ayırmak gerekmiyor." Bölüm 3'teki 45 oyuncu tablosuyla (Yo-Yo F(2, 42) = 11,66; η² = 0,36) aynı hikâye. Rapor: F(2, 21) = 11,01; p < 0,001; η² = 0,51; Tukey: orta saha > savunma (p < 0,001), orta saha > hücum (p = 0,025).

Sade Dille · Takip

Takip Bir Bakışta

Genel test "bir yerde fark var" der; nerede olduğunu takip testleri söyler.
1 · Genel test

MANOVA yalnız kapıyı açar

Anlamlı MANOVA, üç değişkenin hepsinde fark olduğu anlamına gelmez.

2 · Düzeltilmiş ANOVA

Fark yalnız Yo-Yo'da

Bonferroni p değerleri: sprint 0,78, CMJ 1,00, Yo-Yo 0,0003. Orta saha hem savunmadan hem hücumdan üstün.

3 · Profil grafiği

Çizgilerin açıldığı yer

Sprint ve CMJ'de çizgiler birbirine yakın; Yo-Yo'da orta saha +0,76, savunma −0,68 (z puanı).

Yabancı kelimeler

Bonferroni düzeltmesi: p değerini test sayısıyla çarpmak. Tukey: grupları ikişerli karşılaştıran test. η² (eta kare): farkın açıkladığı pay. z puanı: değerin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğu. Profil grafiği: her değişkenin grup ortalamasını aynı ölçekte çizen grafik.

KISIM 04

Koşullar ve
Uygulama

Varsayımlar, mitler, görev, tartışma.

Bölüm 4 · Koşullar

MANOVA'nın Kontrol Listesi

ANOVA'nın koşullarının çok boyutlu karşılıkları. Aşağıdaki eşikler kaba kılavuzdur.
KoşulNasıl bakılır?Sorun varsa
Çok değişkenli normallik, uç değerHer değişkenin dağılımı, Mahalanobis uzaklığıUç değeri incele; Pillai izi
Kovaryans matrislerinin eşitliğiBox M testi (çok hassas; sıklıkla p < 0,001 ölçütü), grup SS'leriPillai izi; grup büyüklüklerini eşit tut
Değişkenler arası ilişkiKorelasyon matrisiÇok yüksekse (r > 0,9) birini çıkar ya da birleştir
Yeterli örneklemHer grupta kişi sayısı değişken sayısından belirgin fazlaDaha az değişken, daha çok veri
Bağımsız gözlemlerDesenTekrarlı ölçüm modelleri

Sıçrama örneğindeki r = 0,94

Çok yüksek korelasyon burada bilinçli bir öğretim örneğidir: iki değişken neredeyse aynı şeyi ölçüyor, fark ise aralarındaki küçük sapmada. Gerçek bir çalışmada bu durumda doğrudan anlamlı bir birleşik ölçü (CMJ − SJ farkı) analiz etmek daha açık olabilir.

Görsel · Çok Değişkenli Uç Değer

Tek Tek Sıradan, Birlikte Aykırı

32343638404228303234363840squat sıçrama (cm)aktif sıçrama (cm)CanCan tek tek bakınca sıradan:SJ z = −0,96 · CMJ z = 1,00Birlikte bakınca uç:Mahalanobis uzaklığı = 6,09eşik (χ², sd 2, %97,5) = 2,72SJ düşük ama CMJ yüksek: bu ikili seyrek
Öğretim amaçlı simülasyon (numpy tohum 23): 40 oyuncu, SJ ve CMJ korelasyonu 0,94 (destedeki değer). Elips Mahalanobis eşiği (χ², sd = 2, %97,5).
Ne anlama geliyor?Can'ın iki değeri de ayrı ayrı bakınca ortalamadan yaklaşık 1 SS uzakta; ama SJ'si düşükken CMJ'sinin yüksek olması bu kadar ilişkili iki ölçüde nadirdir. Mahalanobis uzaklığı (6,09) bu birleşimi yakalar, tek tek z puanları kaçırır. Eşik 2,72, %97,5 düzeyindeki χ² değerinin (sd = 2 için 7,38) kareköküdür; Can'ın 6,09'u bu eşiğin iki katından fazla. Akılda kalsın: ilişkili iki ölçümde "ikisi de normal" görünen sporcu, ölçümlerin birlikte bakıldığı uç değer kontrolünden geçmelidir.
Mit mi, Gerçek mi?

Sahada Duyacağınız Dört Cümle

Her birine bu haftanın kavramlarıyla cevap verin.
Mit

"Değişkenler tek tek anlamsızsa gruplar farklı değildir."

SJ ve CMJ tek başına anlamsızdı (p = 0,59; 0,48); birlikte p < 0,001.

Mit

"MANOVA anlamlı; tüm değişkenlerde fark var."

Pozisyon örneğinde fark yalnız Yo-Yo'da çıktı. MANOVA genel bir testtir.

Kısmen

"MANOVA çoklu test sorununu tamamen çözer."

Genel testi korur; takip testlerinde yine düzeltme gerekir.

Gerçek

"Değişken seçimi kurama dayanmalı."

İlgisiz değişken eklemek gücü düşürür ve yorumu zorlaştırır.

Sade Dille · Koşullar

Koşullar Bir Bakışta

MANOVA'nın beş koşulu ANOVA'nınkilerin çok boyutlu karşılığıdır.
1 · Uç değer ve normallik

Birlikte uç olan var mı?

Her değişkenin dağılımına ve Mahalanobis uzaklığına bakılır. Uç bir kişi bulunursa incelenir; Pillai izi bu durumda güvenlidir.

2 · Kovaryans eşitliği

Gruplar aynı kalıpta mı?

Box M çok hassastır, bu yüzden p < 0,001 ölçüt alınır. Şüphede Pillai izi kullanılır ve grup büyüklükleri eşit tutulur.

3 · Örneklem ve ilişki

Yeterli kişi, fazla benzemeyen değişken

Her grupta kişi sayısı değişken sayısından belirgin fazla olmalı. r > 0,9 olan iki değişken aynı şeyi ölçüyor olabilir; birini çıkarın ya da birleştirin.

Yabancı kelimeler

Box M: kovaryans matrislerinin eşitliğini sınayan test. Mahalanobis uzaklığı: değişkenlerin ilişkisini hesaba katan uzaklık. Çok değişkenli normallik: değişkenlerin birlikte çan eğrisi gibi dağılması. Bağımsız gözlem: bir kişinin değerinin öbürünü etkilememesi.

Eşli uygulama · 12 dakika

Sıra Sizde: Bir Test Bataryasını Sadeleştirin

İkişerli çalışın. Kulübünüzün sezon başı test listesini düşünün (ya da bir makaledekini alın).
3 dk

Say

Kaç test var? Etki yokken kaç yanlış alarm beklenir?

→
3 dk

Grupla

Testleri hız, güç, dayanıklılık gibi kurama dayalı profillere ayırın.

→
3 dk

İlişki

Aynı profildeki testler ne kadar ilişkili? r > 0,9 olan var mı?

→
3 dk

Plan

Önce MANOVA, sonra hangi takip testleri? Sırayı yazın.

Daha çok test daha çok bilgi değil, çoğu zaman daha çok yanlış alarmdır.
Performans Merkezi'nde Uygula

Bu Haftanın Araçları

Bir sporcu profili çok değişkenli bir veridir.
Hafta 23 · Uygulama Görevi

Görev: Branşların Fiziksel Profili

Gelecek derse kadar, dörtlü gruplar. Üç branştan (ör. futbol, basketbol, atletizm) en az 10'ar öğrencide 10 m sprint, SJ, CMJ ve bir dayanıklılık testi ölçün.

1. Analiz

  1. Değişkenleri ve hipotezi veriden önce yazın.
  2. Korelasyon matrisini ve grup SS'lerini inceleyin.
  3. MANOVA (Wilks ve Pillai) ve düzeltilmiş takip ANOVA'larını yapın.

2. Sunum

  1. z puanlı profil grafiği çizin.
  2. CMJ − SJ farkını branşlar arasında karşılaştırın; ne öğrendiniz?
  3. Sonucu antrenörün anlayacağı iki cümleyle yazın.
Uygulama Görevi · Puanlama Rubriği

Görevinizi Nasıl Değerlendireceksiniz?

Her ölçüt 0–2 puan: 0 eksik, 1 gelişiyor, 2 yetkin; toplam 8. Önce kendi görevinizi, sonra bir arkadaşınızınkini puanlayın.
Ölçüt1 · Gelişiyor2 · Yetkin
PlanDeğişkenler listelenmiş.Değişkenler kurama dayanıyor; önceden yazılmış.
VarsayımlarNormallik bakılmış.Korelasyonlar, grup SS'leri ve örneklem yeterliliği değerlendirilmiş.
AnalizMANOVA yapılmış.Uygun istatistik seçilmiş; takip testleri düzeltilmiş.
SunumTablo var.z puanlı profil grafiği ve açık yorum.

Akran değerlendirmesi

Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.

Tartışma · Sınıfta 15 Dakika

"Otuz Test Yapalım, Ne Çıkarsa"

Bir kulüp, altyapı oyuncularında sezon başında 30 test yapıp pozisyonlar arasında "anlamlı çıkan" her farkı antrenman programına yansıtmak istiyor.
1 · Risk

Yanlış alarm

Hiçbir gerçek fark yokken 30 testte kaç "anlamlı" sonuç beklenir?

2 · Yapı

Gruplama

30 testi hız, güç, dayanıklılık, beceri gibi birkaç kurama dayalı profile nasıl indirirsiniz?

3 · Analiz

Plan

Önce MANOVA, sonra düzeltilmiş takip: hangi sırayla, hangi raporla?

Kulüp

"Ne kadar çok test, o kadar çok bilgi."

VS

Sizin cevabınız

Çoklu test ve profil yaklaşımına dayanan iki cümle.

Görsel · Otuz Testin Bedeli

Fark Yokken Bile Ortalama 1,5 “Bulgu”

%0%10%20%30olasılık%21,50%33,91%25,92%12,73%4,54%1,25%0,36%0,07%0,08“anlamlı” çıkan test sayısı (hiçbir gerçek fark yokken)En az bir yanlış alarm: %78,5beklenen sayı: 30 × 0,05 = 1,5bağımsız testler varsayımı
Hesap: anlamlı çıkan test sayısı binom(30; 0,05) (scipy). Testler bağımsız varsayıldı; ilişkili testlerde dağılım değişir ama sorun sürer.
Ne anlama geliyor?Kulübün otuz testinde hiçbir pozisyon farkı olmasa bile en az bir “anlamlı” sonuç çıkma olasılığı %79. Bu sonuçlara göre program değiştirmek, gürültüye göre program yazmaktır.
Çıkış kontrolü · 2 soru

Aklınızda Ne Kaldı?

1. Wilks Λ = 1 ne anlama gelir?

DOĞRU CEVAP: A

Λ açıklanamayan değişkenliğin payıdır; 0'a yaklaştıkça fark büyür.

2. Hernández ve ark. (2026): hangi değişkende pozisyon farkı çıkmadı?

DOĞRU CEVAP: A

982 ve 940 m: ortak gereksinim.

Kendini Sına

Soru Seti

Her soruda cevaptan sonra açıklama açılır.
Hafta 23 · Özet

Akılda Kalması Gerekenler

  • MANOVA birden çok sonucu, aralarındaki ilişkiyi hesaba katarak birlikte karşılaştırır.
  • Tek tek anlamsız değişkenler birlikte farklı olabilir (SJ + CMJ örneği).
  • Wilks Λ (1 = fark yok) en yaygın; varsayım şüphesinde Pillai izi.
  • Anlamlı MANOVA'dan sonra düzeltilmiş ANOVA'lar ve ikili karşılaştırmalar.
  • Değişkenleri kurama göre seçin; örneklemi değişken sayısına göre planlayın.
Görsel · Haftanın Tek Sayfası

MANOVA Dört Adımda

Neden30 test%79 en az bir yanlış alarmİlişkifark birleşimde olabilirMatrisKovaryans4 voleybolcu: 10,67Mahalanobisbirlikte uç değeri yakalarTestWilks Λ = 0,56F(6, 80) = 4,49Pillaivarsayım şüphesindeTakipYo-Yo η² = 0,36fark buradan geliyorTukeyorta saha öndeÖnce profili birlikte sına, sonra düzeltilmiş takiplerle kaynağı bul; değişkenleri kurama göre seç.
Haftanın özeti; sayılar destedeki tablolardan ve bu haftanın hesaplarından.
Ne anlama geliyor?Soldan sağa: neden tek tek test etmediğimizi, matrisin ne tuttuğunu, genel testi ve takibi sırayla okuyun.
Kaynaklar

Bu Haftanın Kaynakları

  1. Sporis G, Jukic I, Ostojic SM, Milanovic D. Fitness profiling in soccer: physical and physiologic characteristics of elite players. J Strength Cond Res. 2009;23(7):1947–1953.
  2. Roediger HL, Karpicke JD. Test-enhanced learning: taking memory tests improves long-term retention. Psychol Sci. 2006;17(3):249–255.
  3. Hernández C, Camacho-Villa MA, Sánchez-Hernández N, Rangel Caballero LG, Gómez-Camacho J, Saavedra JC, Buitrago-Espitia JE, Rosa A. Beyond the disc: positional differences in morphological and physical performance characteristics among male Ultimate Frisbee players. J Funct Morphol Kinesiol. 2026;11(1):128.
Prof. Dr. İzzet İNCE · AYBÜ Spor Bilimleri Fakültesi · Hafta 23 — Çok Değişkenli Varyans Analizi (MANOVA)