ÇOCUK VE SPOR · LİSANS · HAFTA 7

Oyunla Öğretmek

Sıra bekleten antrenmandan düşündüren oyuna: antrenör oyunu yeniden tasarlayan kişidir.
Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi
Antrenörlük Eğitimi Bölümü · 2026–2027
Geçen hafta · 3 dakika

Hatırlayalım

Önce cevabı aklınızdan söyleyin, sonra kartı tıklayın.

Soru 1

Göreli yaş etkisi nedir?
Cevabı göster

Yılın başında doğanların seçilen gruplarda fazla olması.

Soru 2

Doğum tarihini düzeltmek olgunlaşma yanlılığını çözer mi?
Cevabı göster

Hayır; ikisi ayrı yanlılık.

Soru 3

Arda ilk turnuvada ne yaptı?
Cevabı göster

Maçın en çok pas veren oyuncusu oldu.

Açılış · Arda'nın dokunuşları

60 Dakikada Topa Kaç Kez Dokundu?

Zeynep bu kez kronometre yerine bir sayaç aldı. Murat Hoca'nın klasik antrenmanında Arda'nın topa dokunuşlarını 90 dakikalık antrenmanın 60 dakikalık top bölümünde saydı: koniler arasında top sürme, tek sıra şut, son 10 dakika 9'a 9 maç.

Sayaç

Top sürme sırası: 8 dokunuş

Şut sırası: 5 dokunuş

9'a 9 maç: 4 dokunuş

Ve karar?

Rakip, arkadaş ve "pas mı, şut mu?" kararı yalnızca son 10 dakikada vardı. Boş kaleye şut maçta ne kadar olur?

Bu haftanın sorusu

Aynı saat, aynı alan, aynı çocuklarla çok daha fazlasını öğretmek mümkün mü?
60 dakikada 17 dokunuş, birkaç karar.
Hafta 7 · Bugünün kelimeleri

Bugün Kullanacağımız Kavramlar

Oyun temelli yaklaşım

Öğretimi oyundan başlatıp tekniği oyunun içinde geliştirmek.

TGfU

"Anlamak için oyun öğretimi": önce oyunu anlamak, sonra tekniği.

Küçük alan oyunu

Az oyunculu, küçük sahada oynanan oyun: 3'e 3, 4'e 4.

Aktif öğrenme süresi

Çocuğun beklemeden gerçekten hareket edip denediği süre.

Ekipman ölçekleme

Topu, hedefi, sahayı çocuğun bedenine göre küçültmek.

Dış odak

Dikkati bedene değil sonuca vermek: "topu hedefe gönder".

İç odak

Dikkati beden parçasına vermek: "dirseğini bük".

Yönlendirici soru

Cevabı söylemek yerine çocuğa buldurmak için sorulan soru.

  1. Bu hafta sonunda
  2. 1Teknik öncelikli öğretim ile oyun temelli yaklaşımı karşılaştırmak.
  3. 2Bir antrenmanın aktif öğrenme süresini hesaplayıp yeniden tasarlamak.
  4. 3Ekipman ve sahayı amaca göre ölçeklemek, dış odaklı yönerge vermek.
  5. 4"Oyna, sor, çalış, yeniden oyna" yapısında bir antrenman yazmak.
Hafta 7 · Bugünün kelimeleri

Bugün Kullanacağımız Kavramlar (devam)

Kısıt temelli yaklaşım

Tekniği tarif etmek yerine kuralı, alanı ve ekipmanı değiştirerek davranışı davet etmek.

Doğrusal olmayan pedagoji

Öğrenmenin düz ilerlemediğini kabul eden, keşfe ve çeşitliliğe dayanan öğretim.

Blok uygulama

Bir beceri bitmeden ötekine geçmeden çalışmak: AAA BBB CCC.

Rastgele uygulama

Becerileri karışık sırayla çalışmak: ABC BCA. Antrenmanda zor, kalıcılıkta iyi.

Örtük öğrenme

Kuralları açıkça anlatmadan, bol uygulamayla öğrenmek; analoji de bir yoldur.

Ek geri bildirim

Antrenörün, çocuğun kendi duyularına eklediği bilgi: sonuç ya da performans bilgisi.

Motivasyonel iklim

Ortamın başarıyı neyle tanımladığı: gelişim ve çaba (görev) ya da başkasını yenmek (ego).

OŞFA

Orta-şiddetli fiziksel aktivite: nefesi hızlandıran, konuşmayı zorlaştıran hareket.

  1. Bu hafta sonunda
  2. 5Kısıt temelli yaklaşımla bir oyun kuralı tasarlamak.
  3. 6Ekipman ve saha ölçeklemeyi branşa uygulamak.
  4. 7Blok ve rastgele uygulamayı, geri bildirim sıklığını çocuğa göre ayarlamak.
  5. 8TARGET yapısıyla bir antrenmanın iklimini değerlendirmek.
Önce Temel · Kavram 1 / 4

Önce oyun, sonra teknik

İngilizcesi: teaching games for understanding (TGfU)

Ne demek?

Geleneksel yolda teknik parça parça öğretilir, oyun en sona kalır. TGfU'da önce çocuğa uyarlanmış bir oyun oynanır; sorun ortaya çıkınca teknik çalışılır ve hemen oyuna dönülür (Bunker ve Thorpe, 1982).
Akılda kalsın: Oyna, sor, çalış, yeniden oyna.

Günlük hayattan

Yüzmeyi kitaptan değil havuzda öğreniriz; zorlandığımız kulacı sonra çalışırız.

Bu dersteki örnekte

Can, tek sıra şut drilini 3'e 3 küçük kale oyunlarına çevirdi.

Karıştırmayın

Oyun ≠ boş zaman. İyi tasarlanmış oyun teknik, taktik ve kondisyonu birlikte çalıştırır.
Kısım 1 · İki öğretim mantığı

Önce Teknik mi, Önce Oyun mu?

Karttaki iki yol Yıldızlar'ın sahasında. Açılıştaki antrenman soldaki yoldu: Arda 60 dakikada 17 kez topa dokundu, kararlar yalnız son 10 dakikada. İkisi de oyunu iyi oynayan çocuğa gider; çocuğa verdikleri rol farklıdır.

Geleneksel · Murat Hoca

Koni arası top sürme sırası, tek sıra şut, en sonda 9'a 9. Antrenör anlatır, çocuk sırasını bekler ve tekrar eder. Karar az çalışılır.

Oyun temelli · Can

Üç küçük kale oyunuyla (3'e 3) başlar; çocuk "ne yapmalıyım?" sorusuyla karşılaşır. Şut sorunu çıkınca şut çalışılır, hemen oyuna dönülür (Bunker ve Thorpe, 1982).

Kanıt

13 çalışmanın meta-analizi: oyunla öğrenenler karar vermede önde, teknikte fark yok (Ortiz, 2023).
Oyun, tekniği kaybettirmeden kararı kazandırıyor.
Yönlendirici soru: "Topu neden kaybettik?" "Pas için nerede durursan arkadaşın seni görür?" Cevabı söylemek yerine sormak, çocuğu düşünen oyuncuya dönüştürür.
Önce Temel · Kavram 2 / 4

Küçük alan oyunu

İngilizcesi: small-sided games

Ne demek?

Oyuncu sayısı azalınca her çocuk topa daha çok dokunur, kalp hızı yükselir. Saha büyürse koşu artar, küçülürse baskı altında karar artar (Hill-Haas, 2011). Antrenörün ayar düğmeleri: oyuncu, saha, kural.
Akılda kalsın: Az oyuncu, çok top.

Günlük hayattan

Sınıfta 30 kişiyle tartışmak yerine 3'erli grupta herkes konuşur.

Bu dersteki örnekte

9'a 9 yerine üç ayrı 3'e 3: 18 çocuğun hepsi aynı anda oynuyor.

Karıştırmayın

Daha küçük saha ≠ daha kolay. Kararlar hızlanır, oyun zorlaşır.
Canlı · Aktif öğrenme süresi

Sırayı Oyuna Çevir

Her çocuk = (süre − anlatım) × aynı anda oynayan ÷ çocuk sayısı. Başlangıç: Murat Hoca'nın tek sıra şutu, 14 dakika anlatım (projedeki klasik antrenman).

Antrenman

Süre60 dk
Anlatım14 dk
Çocuk sayısı18
Aynı anda oynayan1

Her çocuk için

2,6 dk oynar
57,4 dk dinler ya da bekler
2,6 dk: bir şarkı kadar, saatin %4'ü. Üç 3'e 3 oyun kurun (aynı anda 18 çocuk), anlatımı 4 dakikaya indirin: 56 dk.
Hızlı yoklama · 1 dakika

Her Çocuk Kaç Dakika Aktif?

Antrenmanın 60 dakikalık top bölümü, 14 dakikası anlatım. 20 çocuk tek sırada, aynı anda yalnız bir çocuk şut atıyor.

DOĞRU CEVAP: D

50 × 1 ÷ 20 = 2,5 dakika. Üç 3'e 3 oyunla 20 çocuktan 18'i aynı anda oynasa (ikisi dönüşümlü yedek) her biri ~45 dakika aktif olur.

KISIM 02

Ölçekle ve
Yönlendir

Çocuğa göre ekipman, saha ve doğru cümle.

Önce Temel · Kavram 3 / 4

Ekipmanı çocuğa uydurmak

İngilizcesi: equipment scaling

Ne demek?

Yetişkin potası ya da topuyla çocuk hedefe ulaşmak için yanlış bir hareket bulur: topu omuzdan iter. Küçük top, alçak pota, kısa raket doğru teknikle başarıyı mümkün kılar (Buszard, 2016).
Akılda kalsın: Çocuğu ekipmana değil, ekipmanı çocuğa uydur.

Günlük hayattan

Bisiklete binmeyi yetişkin bisikletiyle öğrenen çocuk ayağını yere bile değdiremez.

Bu dersteki örnekte

Yıldızlar 4 numara topla ve küçük kalelerle oynuyor.

Karıştırmayın

Erken alışsın ≠ öğrensin. Ağır ekipman yanlış alışkanlık bırakır.
Kısım 2 · Antrenörün ayar düğmeleri

Oyuncu, Saha, Kural, Ekipman

Küçük alan oyunu (Hill-Haas, 2011) ve ekipman ölçekleme (Buszard, 2016) dört ayar düğmesinde birleşir. Son sütun, Can'ın Yıldızlar'da hangi düğmeyi nasıl çevirdiği.

Değiştir, sonucu gör

Değişiklik
Genellikle ne olur?
Ne için?
Yıldızlar'da
Daha az oyuncu (3'e 3)
Her çocuk topa daha çok dokunur, nabız yükselir
Teknik tekrar + kondisyon
9'a 9 yerine üç 3'e 3: 18 çocuk aynı anda
Daha küçük saha
Baskı altında karar sayısı artar
Hızlı karar, top saklama
Yarım saha yerine üç küçük alan
Kural: iki dokunuş
Top daha hızlı dolaşır
Pas ve alan görme
Mert'in görevi (Hafta 6)
Küçük top, alçak pota
Doğru teknikle başarı mümkün
Doğru alışkanlık
4 numara top, küçük kale
Önce Temel · Kavram 4 / 4

Dış odak

İngilizcesi: external focus of attention

Ne demek?

"Dirseğini bük" gibi iç odaklı yönergeler yerine "topu çemberin arka kenarına bırak" gibi dış odaklı yönergeler genellikle daha iyi öğrenme sağlar (Wulf, 2013). Tek seferde tek yönerge.
Akılda kalsın: Bedene değil sonuca bak.

Günlük hayattan

Dart atarken kolumuzu değil tahtadaki noktayı düşünürüz.

Bu dersteki örnekte

Can'ın yeni cümlesi: "Topu arkadaşının ayağına yuvarla."

Karıştırmayın

Uzun açıklama ≠ iyi öğretim. Çocuğun çalışan belleği sınırlı; bir dakikayı geçmeyin.
Kısım 2 · Ne söylediğiniz önemli

Bedene Değil, Sonuca Odaklat

Karttaki kural (Wulf, 2013) üç hareket için iki cümle olarak: soldakiler beden parçasını, sağdakiler topun yolunu söylüyor. Satır satır aynı hareket.

İç odak

"Dirseğini 90 derece bük."

"Bileğini kır."

"Ayağının içiyle vur."

Dış odak

"Topu çemberin arka kenarına bırak."

"Topu bir gökkuşağı gibi gönder."

"Topu arkadaşının ayağına yuvarla."

Kısa ve az: bir seferde tek yönerge, açıklama bir dakikayı geçmesin; Can'ın anlatımı bu yüzden 14 dakikadan 4'e iniyor. Karışık pratik: aynı şutu 20 kez değil, farklı yer ve açılardan karışık sırayla; başta zor gelir, kalıcı öğrenme sağlar (Shea ve Morgan, 1979).
Hızlı yoklama · 1 dakika

Hangisi Dış Odaklı Yönerge?

Serbest atış çalışan 10 yaşında bir çocuk.

DOĞRU CEVAP: C

Dış odak dikkati topun yoluna ve hedefe verir; diğerleri beden parçalarına dikkat çeker.

KISIM 03

Eğlence
ve Saha

Çocuk için eğlence nedir; oyna, sor, çalış, yeniden oyna.

Kısım 3 · Çocuk için eğlence

Eğlence Kazanmak Değil, İyi Bir Deneyim

Çocuklara sporu eğlenceli kılan şey sorulduğunda en üstte "elimden gelenin en iyisini yapmak", destekleyici antrenör ve takımla iyi oynamak çıktı; kazanmak alt sıralardaydı (Visek, 2015).

Çaba

Denemek, zorlanmak, ilerlediğini görmek.

Antrenör

Saygı gösteren, cesaretlendiren, açıklayan.

Takım

Birlikte oynamak, birbirine destek olmak.

Oynamak

Oyun süresi almak, topa çok dokunmak.
Sıra hem eğlencenin hem öğrenmenin düşmanıdır. Sokak oyununun azaldığı çağda (Hafta 1) iyi antrenman onun özgürlüğünü ve yoğunluğunu geri getirmeli.
Kısım 3 · Antrenman şablonu

Oyna, Sor, Çalış, Yeniden Oyna

90 dakikalık antrenmanın 60 dakikalık top bölümü için basit bir yapı; öncesinde ısınma ve kuvvet, sonunda serbest oyun. Her bölümde soru: "Bu çocuk şu an ne öğreniyor, ne kadar hareket ediyor?"

15 dk

Oyna
Küçük alan oyunu; sorun kendiliğinden ortaya çıksın.

3 dk

Sor
"Ne zorlandı? Nasıl çözeriz?"

20 dk

Çalış
O soruna yönelik, sırasız, çok tekrarlı alıştırma.

20 dk

Yeniden oyna
Kural ekle: öğrenilen şey oyunda ödüllensin.
Kontrol listesi: Her çocuğa top var mı? En uzun sıra kaç kişi? Açıklama bir dakikayı geçti mi? Son 10 dakikada kim hiç topa dokunmadı?
KISIM 04

Kısıtlarla
Öğretmek

Kuralı, alanı ve oyuncu sayısını değiştirerek öğretmek; sporda ve okulda kanıt.

Kısım 4 · Kısıt temelli yaklaşım

Antrenör Anlatmaz, Görevi Tasarlar

İngilizcesi: constraints-led approach · nonlinear pedagogy

Akademik tanım

Kısıt temelli yaklaşım, hareketi birey, görev ve çevre kısıtlarının etkileşiminden doğan bir çözüm olarak görür (Newell; Hafta 4). Antrenör doğru tekniği tarif etmek yerine kuralı, alanı ve ekipmanı değiştirerek istenen davranışı "davet eder" (Renshaw ve ark., 2019). Bu öğretime doğrusal olmayan pedagoji denir.

Sade anlatımla

Çocuğa "kanatları kullan" demek yerine kanatlara iki küçük kale koyarsın; çocuk kanadı kendisi keşfeder. Öğrenme düz bir çizgide ilerlemez: bazen geriler, bazen sıçrar; her çocuk kendi çözümünü bulur.
Akılda kalsın: Kuralı değiştir, davranış değişsin; tekniği sonra adlandır.

Futbol · U10

Orta alanda kale yok, iki kanatta küçük kaleler: oyun kendiliğinden genişler. Antrenörün "aç oyunu" diye bağırmasına gerek kalmaz.

Voleybol · beden eğitimi (BE) dersi

Sert top yerine balon ya da yumuşak top, alçak file: ralli uzar, çocuk korkmadan pas alışkanlığı kazanır.

Tenis · 8 yaş

Servis çizgisinin gerisine düşen top 2 sayı: çocuk derin vuruşu kendisi aramaya başlar.

Judo · 7 yaş

Kemer kapma oyunu: belindeki mendili koru, rakibinkini al. Alçak duruş ve yön değiştirme talimatsız ortaya çıkar.
Kısım 4 · Kısıt tasarımı

Amaç, Kısıt, Davranış: Branşlardan Örnekler

İyi bir kısıt, amaçlanan davranışı oyunun içinde gerekli kılar. Tablo soldan sağa okunur: ne öğretmek istiyorum, hangi kuralı değiştiriyorum, çocukta ne görmeyi bekliyorum?

Tasarım tablosu

SporAmaçKısıt (kural, alan, ekipman)Beklenen davranış
BasketbolPas ve boşa çıkmaEn çok iki top sürme; pasla gelen sayı 2 puanTopsuz koşu, hızlı pas
FutbolOyunu genişletmekKanatlarda küçük kaleler, ortada kale yokKanat kullanımı, orta
VoleybolRalliyi sürdürmekYumuşak top, ilk topu yakalayıp atma serbestDaha uzun ralli, yerleşme
TenisDerin vuruşServis çizgisi gerisine düşen top 2 sayıYüksek ve derin top
HentbolHerkesin katılımıTakımda herkes topa dokunmadan gol sayılmazPasın dağılması
JudoDenge ve kavramaKemer kapma, dar alanAlçak duruş, yön değişimi

Kısıt ne zaman işe yaramaz?

Çok sert kısıt oyunu durdurur: hiç sayı olmuyorsa çocuk vazgeçer. Çok gevşek kısıt davranışı değiştirmez. İyisi zorlayıcı ama başarılabilir olandır; birkaç dakika izleyip ayarlanır.

Teknik ne zaman?

Yaklaşım tekniği yok saymaz. Oyunda aynı sorun tekrar ediyorsa kısa bir teknik çalışmaya geçilir, hemen oyuna dönülür: TGfU'daki "oyna, sor, çalış, yeniden oyna" mantığı.
Kısım 4 · Gerçek bir araştırma

3'e 3 mü, 6'ya 6 mı? Oyuncu Sayısının Etkisi

Katis ve Kellis (2009) · Journal of Sports Science and Medicine · deneysel karşılaştırma

Soru

Oyuncu sayısı azalınca genç futbolcularda kalp hızı, teknik eylem sayısı ve saha testleri nasıl değişir?

Desen ve katılımcılar

34 genç futbolcu (13 ± 0,9 yaş). İki oyun: 3'e 3 ve 6'ya 6; her biri 4 dakikalık 10 bölüm, aralarda 3 dakika aktif dinlenme.

Ölçüm

Oyun boyunca kalp hızı; videodan teknik eylem sayıları; oyun öncesi, ortası ve sonrası 30 m sprint, Illinois çeviklik testi, top sürme, taç atışı, durarak uzun atlama.

Ana bulgu ve anlamı

Kalp hızı

3'e 3'te kalp hızı 6'ya 6'dan anlamlı olarak yüksek (p < 0,05).

Teknik eylem

3'e 3'te daha çok kısa pas, şut, top sürme, müdahale ve gol.

6'ya 6

Daha çok uzun pas ve kafa vuruşu.

Yorgunluk

3'e 3'ten sonra sprint ve çeviklik belirgin düştü: yük daha yüksekti.

Bu haftanın kavramı açısından

Oyuncu sayısı bir ayar düğmesidir: azaldıkça her çocuk topa daha çok dokunur, kalp hızı yükselir; arttıkça uzun pas gibi geniş oyun davranışları çıkar. Amaç seçimi belirler: teknik tekrar için 3'e 3, oyunu genişletmek için daha kalabalık oyun. Katılımcılar 13 yaşındaydı; daha küçük yaşta aynı yön beklenir ama ayrıca sınanmalı.
Katis A, Kellis E. J Sports Sci Med. 2009;8(3):374–380.
Kısım 4 · Gerçek bir araştırma

Beden Eğitimi Dersinde Çocuklar Ne Kadar Hareket Ediyor?

Hollis ve ark. (2016) · Preventive Medicine · sistematik derleme ve meta-analiz

Soru

İlkokul beden eğitimi derslerinde çocuklar ders süresinin ne kadarını orta-şiddetli fiziksel aktivitede (OŞFA) geçiriyor?

Desen ve katılımcılar

4–12 yaş; 9 ülkeden 13 çalışma (2005–2014); 7'si meta-analize girdi. Ölçüm nesnel: doğrudan gözlem, ivmeölçer ya da kalp hızı.

Ölçüm

Ders süresinin OŞFA'da geçen yüzdesi. Hedef: ABD Hastalık Kontrol Merkezi (CDC) ve İngiltere Beden Eğitimi Derneği önerisi, dersin %50'si.

Ana bulgu ve anlamı

%11,4–88,5

Çalışmalar arasında çok büyük fark: bazı okullarda çocuk dersin yalnız onda birinde hareketli, bazılarında neredeyse tamamında.

%44,8

Ortalama: ders süresinin yarısından azı OŞFA (%95 güven aralığı (GA) 28,2–61,4).

%57,6 · %32,6

Doğrudan gözlemle %57,6, ivmeölçerle %32,6: ölçme yöntemi sonucu değiştiriyor.

Hedef %50

Ortalama hedefin altında; önceki derlemedeki %34,2'den ise yüksek.

Bu haftanın kavramı açısından

40 dakikalık bir derste %44,8 yaklaşık 18 dakika demek; geri kalan süre sıra, açıklama, takım kurma ve malzeme taşımaya gidiyor. Aktif öğrenme süresi hesabı (Kısım 1) okulda da geçerli: küçük grup, çok top, kısa açıklama, hızlı takım kurma. Ders saati sabit; artırılabilecek olan ders içindeki hareket payı.
Hollis JL ve ark. Prev Med. 2016;86:34–54. doi:10.1016/j.ypmed.2015.11.018
Kısım 4 · Alıştırma · 6 dakika

Kısıtı Siz Tasarlayın

Her sorun için talimat vermeden davranışı değiştirecek bir kural, alan ya da ekipman değişikliği önerin.

1 · U10 basketbol: çocuklar topu alınca hep top sürüyor, kimse pas vermiyor.
Cevabı göster

Görev kısıtı: en çok iki top sürme ya da pasla gelen sayı 2 puan. Pas ve boşa çıkma kendiliğinden artar.

2 · Okul BE dersi, 28 öğrenci, tek voleybol filesi; çoğu öğrenci topa hiç dokunmuyor.
Cevabı göster

File yerine ip, yumuşak toplarla dört alanda 3'e 3 ya da 4'e 4; yakalayıp atmak serbest. Herkes aynı anda oynar.

3 · U12 futbol: oyuncular topun etrafında ortaya yığılıyor, kanatlar boş.
Cevabı göster

Alan kısıtı: kanatlarda küçük kaleler ya da kanattan gelen ortayla atılan gol 2 sayı. "Açıl" demeye gerek kalmaz.

4 · 8 yaş tenis grubu: çocuklar topu yalnız karşıya atmaya çalışıyor, ralli olmuyor.
Cevabı göster

Turuncu ya da kırmızı top, kısa saha; ilk hedef "arkadaşınla 10 vuruşluk ralli" gibi bir işbirliği oyunu, sayı sonra.

KISIM 05

Ekipman ve
Saha Ölçekleme

Mini basketbol, tenis topları, küçük kale: branşa göre ölçek ve iki deney.

Kısım 5 · Branşa göre ölçek

Top, Pota, File, Saha: Çocuk Biçimleri

Buszard ve ark. (2016) ölçeklemenin beceri öğrenimini desteklediğini gösterdi. Federasyonların çocuk biçimleri bu fikrin sahadaki karşılığıdır.

Yetişkin ve çocuk biçimi

BranşYetişkinÇocuk biçimiNe kazandırır?
Basketbol7 numara top, pota 3,05 mMini basketbol: 5 numara top, pota 2,60 mDoğru şut tekniği, daha çok isabet
TenisSarı top, 23,77 m sahaUluslararası Tenis Federasyonu (ITF): kırmızı top ~11 m saha, turuncu ~18 m, yeşil top tam sahaYavaş, alçak sıçrayan top: ralli, doğru vuruş yüksekliği
Futbol5 numara top, 11'e 11Küçük yaşta 3–4 numara top; 5'e 5, 7'ye 7, küçük kaleDaha çok dokunuş, şut ve karar
VoleybolFile 2,24 m (kadın) / 2,43 m (erkek)Hafif, yumuşak top; alçak file; 2'ye 2, 3'e 3Korkusuz pas, uzun ralli

Fileyi alçaltmak · tenis

16 erkek çocuk (9,7 ± 0,5 yaş) dört koşulda 30'ar dakika maç yaptı. File alçalınca daha çok kazanan vuruş, vole ve rahat yükseklikten vuruş; çocuklar alçak fileli oyunu yetişkin koşulundan daha çok sevdi (Timmerman, 2015).

Engelli çocuklarda

Ölçekleme uyarlanmış fiziksel aktivitenin temelidir: sesli top, oturarak voleybol, daha büyük hedef, daha kısa mesafe. Aynı oyunu herkes için oynanabilir kılar (Hafta 14).
Kısım 5 · Gerçek bir araştırma

Tenise Yeni Başlayan Çocuk: Top mu, Saha mı?

Farrow ve Reid (2010) · Journal of Sports Sciences · müdahale çalışması

Soru

Topu ve sahayı ölçeklemek, tenise yeni başlayan çocukların beceri öğrenimini ve keyfini nasıl etkiler?

Desen ve katılımcılar

Yapılandırılmış bir çocuk tenisi gelişim programında yeni başlayan çocuklar; top tipi (standart ya da yumuşatılmış) ve saha boyutu (standart ya da küçültülmüş) farklı birleşimlerle 5 hafta çalıştı.

Ölçüm

Önce ve sonra: ralli yapabilme ve vuruş becerisi. Antrenman sırasında: vuruş fırsatı sayısı, başarılı vuruş, seans sonunda mutluluk puanı.

Ana bulgu ve anlamı

Yetişkin koşul

Standart top ve standart sahada çalışan grup belirgin olarak daha kötü bir öğrenme deneyimi yaşadı.

Vuruş fırsatı

Yetişkin koşulda forehand ve backhand vuruş fırsatı, küçük sahalı gruplardan anlamlı olarak azdı.

Başarı

Az fırsat, daha az başarılı vuruşa dönüştü.

Mutluluk

Yumuşak top ve küçük saha grubu, yetişkin koşul grubundan daha mutluydu.

Bu haftanın kavramı açısından

Etkinin büyük kısmı sahanın küçültülmesinden geldi; topun etkisi daha küçüktü. Aktif öğrenme süresinin tenisteki karşılığı vuruş fırsatıdır: büyük sahada çocuk topun peşinden koşar, vuramaz. Ölçekleme yalnız teknik için değil, keyif ve sporda kalmak için de önemli.
Farrow D, Reid M. J Sports Sci. 2010;28(7):723–732. doi:10.1080/02640411003770238
Kısım 5 · Gerçek bir araştırma

Daha Hafif Top, Daha Çok Pas: Mini Basketbolda Top Kütlesi

Arias, Argudo ve Alonso (2012) · Research Quarterly for Exercise and Sport · gerçek maçta karşılaştırma

Soru

Top kütlesi, 9–11 yaş basketbolcuların gerçek maçta yaptığı top sürme, pas ve pas alma sayısını değiştirir mi?

Desen ve katılımcılar

Altı federe takımdan 54 erkek çocuk (9–11 yaş). Her top tipiyle dörder maç: standart (485 g), hafif (440 g), ağır (540 g); üçünün çevresi aynı (69–71 cm).

Ölçüm

Maç videolarından dört gözlemcinin kaydettiği top sürme, pas ve pas alma sayıları.

Ana bulgu ve anlamı

440 g

Hafif topla top sürme, pas ve pas alma standart topa göre anlamlı olarak fazla (p < 0,05).

540 g

Ağır topa göre fark daha da büyük (p < 0,01).

−%9

Hafif top standart toptan yalnız 45 g, yani %9 hafif; boyutu aynı.

Anlamı

Top kontrolüne harcanan dikkat azalınca çocuk oyunu okumaya yöneldi.

Bu haftanın kavramı açısından

Aynı boyutta ama %9 daha hafif bir top, gerçek maçta oyunun içeriğini değiştirdi. Ekipman ölçekleme yalnız "kolaylaştırmak" değil, dikkati teknikten karara kaydırmaktır. Çalışma yalnız erkeklerle ve kısa sürede yapıldı; uzun dönem öğrenmeye etkisi ayrıca sınanmalı.
Arias JL, Argudo FM, Alonso JI. Res Q Exerc Sport. 2012;83(3):407–412. doi:10.1080/02701367.2012.10599875
Hızlı yoklama · 1 dakika

Tenise Başlayan Çocukta En Büyük Etki?

Farrow ve Reid (2010) yeni başlayan çocuklarda top tipini ve saha boyutunu değiştirdi.

DOĞRU CEVAP: D

Etkinin büyük kısmı saha ölçeklemesinden geldi: küçük sahada vuruş fırsatı ve başarılı vuruş arttı. Yumuşak top da katkı verdi ama daha az.

KISIM 06

Uygulama ve
Geri Bildirim

Blok mu, rastgele mi; ne zaman, ne kadar söylemeli; motivasyonel iklim.

Kısım 6 · Uygulamanın düzeni

Blok mu, Rastgele mi? Bağlamsal Girişim

İngilizcesi: blocked vs random practice · contextual interference

Akademik tanım

Bağlamsal girişim (contextual interference), farklı beceri ya da varyasyonların aynı antrenmanda karışık sırayla çalışılmasından doğan zorluktur. Blok uygulamada bir beceri bitmeden ötekine geçilmez (AAA BBB CCC); rastgele uygulamada sıra karışıktır (ABC BCA CAB). Rastgele uygulama antrenmanda daha kötü, kalıcılık ve aktarım testlerinde daha iyi sonuç verir (Shea ve Morgan, 1979).

Sade anlatımla

Blokta çocuk antrenmanda parlar ama ertesi hafta unutur; rastgelede bocalar ama öğrendiği kalır. Çocuklarda kanıt yetişkinlerdeki kadar tutarlı değil: yeni başlayan küçük çocukta önce blokla hareketin fikri oturur, sonra karışıklık artırılır.
Akılda kalsın: Antrenmandaki performans öğrenme değildir; ertesi haftaki performans öğrenmedir.

Basketbol · şut

Blok: aynı noktadan 20 şut. Rastgele: beş noktadan sırayla birer şut. Maçta hiçbir şut aynı yerden iki kez atılmaz.

Tenis · 10 yaş

Blok: 15 forehand, sonra 15 backhand. Rastgele: antrenör topu karışık atar; çocuk her topta hangisini vuracağına karar verir.

Voleybol · servis

Blok: hep aynı bölgeye. Rastgele: antrenörün her serviste gösterdiği bölgeye. Hedef değiştikçe ayar yeteneği gelişir.

Yüzme · uygulama değişkenliği

Aynı kulaç farklı hızlarda, farklı tur uzunluklarında, paletli ve paletsiz. Tek beceride bile değişkenlik aktarımı artırır.
Kısım 6 · Ne zaman, ne kadar söylemeli?

Geri Bildirim, Örtük Öğrenme ve Analoji

İngilizcesi: augmented feedback · implicit learning · analogy learning

Akademik tanım

Ek geri bildirim, çocuğun kendi duyularından gelen bilgiye antrenörün eklediği bilgidir: sonuç bilgisi ("top kısa kaldı") ya da performans bilgisi ("dirseğin açıldı"). Örtük öğrenme, kuralların açıkça anlatılmadan bol uygulamayla öğrenilmesidir (Masters, 1992); analoji birçok kuralı tek bir benzetmede toplar.

Sade anlatımla

Her denemeden sonra konuşan antrenör, çocuğu kendi bedenini dinlemekten alıkoyabilir; hiç konuşmayan antrenör de yeni başlayanı yalnız bırakır. Akılda tutulan kural azaldıkça baskı altında bozulma da azalır.
Akılda kalsın: Az kural, net benzetme; çocukta geri bildirimi yavaş azalt.

Çocuk yetişkin değil

Yetişkinde geri bildirimi azaltmak öğrenmeyi artırır; çocukta azaltılmış geri bildirim kalıcılığı düşürdü (Sullivan, 2008). Çocukta geri bildirim yavaş azaltılır.

Analoji · basketbol

Beş kural yerine tek benzetme: "Topu yüksek raftaki kurabiye kavanozunun içine bırakır gibi at." Dirsek, bilek ve takip hareketi tek görüntüde.

Örtük öğrenme · futbol

Pas tekniğini anlatmak yerine rondo (daire içinde top kapma) oyunu: çocuk yüzlerce pas verir, kuralı adlandırmadan ayarlamayı öğrenir.

Bant geri bildirimi

Yalnız hata belirli bir sınırı aşınca söylemek: "Servis hedef bölgenin dışına düşerse söyleyeceğim." Küçük hataları çocuk kendisi düzeltir.
Kısım 6 · Gerçek bir araştırma

Çocuk Yetişkin Gibi Öğrenmiyor: Geri Bildirim Sıklığı

Sullivan, Kantak ve Burtner (2008) · Physical Therapy · randomize deney

Soru

Geri bildirimi azaltmak, yetişkinlerde olduğu gibi çocuklarda da öğrenmeyi artırır mı?

Desen ve katılımcılar

20 genç yetişkin ve 20 çocuk; her yaş grubunda kurayla iki koşul: her denemeden sonra geri bildirim (%100) ya da giderek azalan geri bildirim (%62). Herkes belirli bir zaman ve uzay örüntüsüne sahip kol hareketini 200 deneme çalıştı.

Ölçüm

24 saat sonra geri bildirimsiz kalıcılık testi (doğruluk ve tutarlılık) ve geri bildirimin yeniden verildiği yeniden kazanım testi.

Ana bulgu ve anlamı

Antrenmanda

Herkes gelişti; yetişkinler çocuklardan daha az hata yaptı.

Yetişkin

Azaltılmış geri bildirim alan yetişkinler kalıcılık testinde daha tutarlıydı.

Çocuk

Tersi: azaltılmış geri bildirim alan çocuklar kalıcılık testinde daha az doğru ve daha az tutarlıydı.

Yeniden

Geri bildirim geri gelince bu çocuklar %100 grubuna yetişti.

Bu haftanın kavramı açısından

Yetişkin araştırmasından çıkan "az geri bildirim daha iyi" kuralı çocuğa olduğu gibi aktarılmaz. Çocuk bilgiyi daha yavaş işler; daha uzun uygulama ve daha yavaş seyreltilen geri bildirim ister. Pratik: yeni beceride sık ve kısa, beceri oturdukça seyrek. Örneklem küçük ve görev laboratuvar görevi; sahada sınanmalı.
Sullivan KJ, Kantak SS, Burtner PA. Phys Ther. 2008;88(6):720–732. doi:10.2522/ptj.20070196
Kısım 6 · Gerçek bir araştırma

Taç Atışı Öğrenen Çocuklar: Dış Odak ve Sık Geri Bildirim

Wulf, Chiviacowsky, Schiller ve Ávila (2010) · Frontiers in Psychology · deney

Soru

Geri bildirim dikkati dışa yönlendiriyorsa, her denemeden sonra verilmesi öğrenmeyi artırır mı?

Desen ve katılımcılar

10–12 yaş çocuklar futbolda taç atışı çalıştı. Dört grup: iç odaklı ya da dış odaklı geri bildirim × her denemeden sonra (%100) ya da üç denemede bir (%33). İçerik benzer, yalnız odak farklı.

Ölçüm

Hareket biçimi puanı; geri bildirim verilmeden yapılan anında ve gecikmeli aktarım testleri.

Ana bulgu ve anlamı

Dış odak %100

En iyi öğrenme: her denemeden sonra dış odaklı geri bildirim alan grup.

Dış odak %33

Aynı içerik seyrek verilince öğrenme daha az.

İç odak

%100 ile %33 arasında fark yok; ikisi de dış odak %100 grubunun gerisinde.

Anlamı

Geri bildirimin sıklığı kadar dikkati nereye yönelttiği de belirleyici.

Bu haftanın kavramı açısından

Kısım 2'deki dış odak kuralı geri bildirime de uygulanır. Beden parçasını söyleyen cümle yerine topun yolunu söyleyen cümle ("topu arkadaşının göğsüne fırlat"), çocuğa sık verildiğinde de yararlı. Sullivan (2008) ile birlikte okununca: çocukta sık geri bildirim sorun değil; sorun içeriğin dikkati bedene çekmesi.
Wulf G, Chiviacowsky S, Schiller E, Ávila LTG. Front Psychol. 2010;1:190. doi:10.3389/fpsyg.2010.00190
Kısım 6 · Motivasyonel iklim

TARGET: Antrenmanın İklimini Kurmak

Motivasyonel iklim, antrenörün kurduğu ortamın başarıyı neyle tanımladığıdır: görev iklimi (gelişim, çaba) ya da ego iklimi (başkasını yenmek). Ames (1992) iklimi altı yapıyla tarif etti; baş harfleri TARGET. Hafta 13'te ayrıntısına döneceğiz.

T · Görev (task)

Herkese aynı drill yerine düzeye göre üç zorlukta istasyon. Basketbolda 2, 3 ve 4 metreden şut; çocuk kendi düzeyinde başarı yaşar.

A · Yetki (authority)

Çocuğa seçim hakkı: hangi istasyondan başlayacağını ya da oyunun bir kuralını çocuk seçer. Söz hakkı sahiplenmeyi artırır.

R · Tanınma (recognition)

Yalnız golü değil gelişmeyi ve çabayı ödüllendirmek; övgüyü kişiye özel ve somut yapmak: "Bugün iki kez boşa çıktın."

G · Gruplama (grouping)

Takımları her derste değiştirmek, yetenek sırasına göre ayırmamak, kaptanların seçtiği takım yöntemini kaldırmak (Hafta 6).

E · Değerlendirme (evaluation)

Çocuğu başkasıyla değil, geçen haftaki kendisiyle karşılaştırmak: "Geçen hafta 3 başarılı pas, bugün 6."

T · Zaman (time)

Öğrenmeye yeterli süre; acele ettirmemek. Yavaş öğrenen çocuğa ek deneme hakkı, hızlıya zorlaştırılmış görev.
Kısım 6 · Alıştırma · 6 dakika

Antrenmanı Düzeltin

Her durumda öğrenmeyi engelleyen şeyi adlandırın ve bir değişiklik önerin.

1 · Antrenör 9 yaşındaki çocuklara serbest atışı aynı noktadan 30 tekrar yaptırıyor; antrenmanda isabetliler, maçta kaçırıyorlar.
Cevabı göster

Blok uygulama antrenmanda iyi görünür, maça aktarılmaz. Beş noktadan karışık sıra; maç benzeri yorgunluk ve baskı ekleyin.

2 · Yeni başlayan 7 yaşındaki çocuğa beş denemede bir geri bildirim veriliyor; çocuk aynı hatayı tekrarlıyor.
Cevabı göster

Çocukta azaltılmış geri bildirim kalıcılığı düşürebilir (Sullivan, 2008). Yeni beceride sık, kısa, dış odaklı geri bildirim; beceri oturunca seyreltin.

3 · Yüzme antrenörü serbest stil kulacı için altı ayrı teknik kural sayıyor.
Cevabı göster

Kural yükü fazla. Tek benzetme seçin ("suyu arkaya it") ya da paletle, farklı hızlarla değişken uygulama; kuralları sonra adlandırın.

4 · Antrenman sonunda yalnız turnuvayı kazanan takım alkışlanıyor; kaybedenler toplanıp gidiyor.
Cevabı göster

Ego iklimi. Tanınmayı çabaya ve gelişmeye kaydırın (TARGET'ın R'si); her takımdan bir gelişmeyi adıyla söyleyin.

Dönem projesi · Hafta 7

Yıldızların Dosyası: Yeni Antrenman

Can aynı alan, aynı süre ve aynı 18 çocukla "oyna, sor, çalış, yeniden oyna" planı yazdı. Zeynep sayacı yine Arda için tuttu.

Dosya sayfası7 / 14oyun

Önce ve sonra · Arda, 60 dakikalık top bölümü, öğretim amaçlı

Klasik
Oyunla
Topa dokunuş
17
~120
Pas mı, şut mu kararı
3
~40
Anlatım
14 dk
4 dk
En uzun sıra
9 kişi
yok
Nasıl okunur? Klasikte Arda 3,5 dakikada bir topa dokundu; yenisinde dakikada 2 kez. 40 karar: her 1,5 dakikada bir "pas mı, şut mu?" diye düşünüyor.

Velinin itirazı

"Eskiden koni dizip dripling yaptırırdınız, şimdi hep maç." Can'ın cevabı: açık antrenman günü ve dokunuş sayısını gösteren bir sayfa.
Gelecek hafta: Mert'in velisi "ağırlık boyunu kısaltır mı?" diye soruyor.
Performans Merkezi · Arda için gerçek araç

Arda'nın İki Antrenmanını Gerçek Araçla Karşılaştıralım

Zeynep sayacı elle tuttu. Performans Merkezi'nin aracı aynı iki düzeni yan yana hesaplar: aktif dakika, bekleme ve dokunuş.
1

Araç projedeki iki antrenmanla açıldı: A klasik (18 çocuk, aynı anda 1, anlatım 14 dk), B oyunla (aynı anda 18, anlatım 4 dk). Dokunma hızlarını Zeynep'in sayımına uydurduk: A 6,6, B 2,1 dokunuş/aktif dakika.

2

A: her çocuk 2,6 dk aktif, ~17 dokunuş. B: 56 dk aktif, ~118 dokunuş. Araç "21,9 kat" diyor. Anlamı: klasik antrenmanda Arda bir şarkı süresi kadar oynadı; yenisinde neredeyse bütün saat. Projedeki 17 → ~120 ile aynı.

3

B'de anlatımı 4'ten 14'e çıkarın: aktif süre 46 dk'ya, dokunuş ~97'ye iner. Oyun kurmak yetmez; konuşma süresi de oyundan çalar. Sonra A'da aynı anda hareket edeni 1'den 2'ye çıkarın (iki kale): A'nın süresi ancak 5,1 dk olur.

4

Akılda kalsın: "Antrenmanı ne kadar uzun yaptığınız değil, çocuğun o sürenin kaç dakikasında topla olduğu önemli. Sırayı kaldırın, sözü kısaltın."

Aktif Süre ve Topa DokunmaPerformans Merkezi'nde aç ↗
Sınıfta · 12 dakika, ikişerli

Drili Oyuna Çevirin

"Tek sıra, konilerden top sürme" drilini aynı alan ve 16 çocukla yeniden tasarlayın.

3 dk

Oyun
Hangi oyun top sürmeyi doğal olarak gerektirir?

3 dk

Ölçek
Top, alan, kale, kural: neyi değiştirirsiniz?

3 dk

Soru
Çocuklara iki yönlendirici soru.

3 dk

Hesap
Eski ve yeni düzenin aktif süresi: Performans Merkezi'ndeki Aktif Süre ve Topa Dokunma aracı.
→
Kendi dosyanız: izinle bir çocuk antrenmanını izleyin; iki çocuğun 10'ar dakikalık dokunuşunu sayın. Görüntü çekmeyin.
Mit mi, Gerçek mi?

Kulağınıza Gelecek Dört Cümle

Her birine bu haftanın kavramlarıyla cevap verin; sonra açıklamayı okuyun.
Mit

"Oyun oynatmak antrenman değildir."

İyi tasarlanmış oyun teknik, taktik ve kondisyonu birlikte çalıştırır (Hill-Haas, 2011).

Kısmen

"Önce teknik tam oturmalı, sonra oyun."

Yeni hareketin ilk öğreniminde tekrar gerekir; tekniği oyundan uzun süre ayırmak karar vermeyi geciktirir.

Mit

"Çocuk yetişkin ekipmanına erken alışmalı."

Küçültülmüş ekipman beceri öğrenimini destekler (Buszard, 2016).

Mit

"Çocuklar kazanmak için oynar."

Çocuklar için eğlencenin başında çaba, iyi antrenör ve takım var; kazanmak alt sıralarda (Visek, 2015).

Haftanın özeti

Bu Haftadan Dört Fikir

Gelecek haftaya taşıyacağınız cümleler.

1

Sıra öğrenmenin düşmanı

2

Az oyuncu, çok top

3

Bedene değil sonuca bak

4

Anlatma, sor
TGfU: anlamak için oyun öğretimi. Küçük alan oyunu: az oyunculu, küçük sahada oyun. Aktif öğrenme süresi: çocuğun beklemeden hareket ettiği süre. Dış odak: dikkati hareketin sonucuna vermek.
Haftanın özeti

Bu Haftadan Dört Fikir (devam)

Yeni kısımlardan gelecek haftaya taşıyacağınız dört cümle daha.

5

Kuralı değiştir, davranış değişsin

6

Ekipman çocuğa göre ölçeklenir

7

Antrenmanda bocalamak öğrenmedir

8

Çocukta geri bildirimi yavaş azalt
Kısıt temelli yaklaşım: görevi tasarlayarak öğretmek. Bağlamsal girişim: karışık sıradan doğan yararlı zorluk. Örtük öğrenme: kuralları söylemeden öğrenmek. OŞFA: orta-şiddetli fiziksel aktivite.
Çıkış kartı · 2 soru

Derslikten Çıkmadan

1. TGfU'da öğretim nereden başlar?

DOĞRU: A

Önce oyun oynanır, sorun ortaya çıkar; teknik oyunun ihtiyacına göre çalışılır.

2. Oyunla öğrenenlerde teknik ne oldu?

DOĞRU: A

Teknikte fark yok, karar vermede oyunla öğrenenler önde (Ortiz, 2023).

Hafta 7 · Evde

Kendi Sayılarınızla Deneyin, Sonra Kendinizi Sınayın

Kaynaklar

Bu Haftanın Kaynakları

  1. Bunker D, Thorpe R. A model for the teaching of games in secondary schools. Bulletin of Physical Education. 1982;18(1):5–8.
  2. Renshaw I, Davids K, Newcombe D, Roberts W. The Constraints-Led Approach: Principles for Sports Coaching and Practice Design. Routledge; 2019.
  3. Hill-Haas SV, Dawson B, Impellizzeri FM, Coutts AJ. Physiology of small-sided games training in football: a systematic review. Sports Med. 2011;41(3):199–220.
  4. Katis A, Kellis E. Effects of small-sided games on physical conditioning and performance in young soccer players. J Sports Sci Med. 2009;8(3):374–380.
  5. Buszard T, Reid M, Masters R, Farrow D. Scaling the equipment and play area in children's sport to improve motor skill acquisition: a systematic review. Sports Med. 2016;46(6):829–843.
  6. Wulf G. Attentional focus and motor learning: a review of 15 years. Int Rev Sport Exerc Psychol. 2013;6(1):77–104.
  7. Shea JB, Morgan RL. Contextual interference effects on the acquisition, retention, and transfer of a motor skill. J Exp Psychol Hum Learn. 1979;5(2):179–187.
  8. Visek AJ, Achrati SM, Mannix H, et al. The fun integration theory: toward sustaining children and adolescents sport participation. J Phys Act Health. 2015;12(3):424–433.
  9. Ortiz M, Meroño L, Morales-Belando MT, Vaquero-Cristóbal R, González-Gálvez N. Teaching games for understanding in game performance and psychosocial variables: systematic review and meta-analysis of randomized control trial. Children (Basel). 2023;10(3):573.
  10. Hollis JL, Williams AJ, Sutherland R, et al. A systematic review and meta-analysis of moderate-to-vigorous physical activity levels in elementary school physical education lessons. Prev Med. 2016;86:34–54.
  11. Farrow D, Reid M. The effect of equipment scaling on the skill acquisition of beginning tennis players. J Sports Sci. 2010;28(7):723–732.
  12. Timmerman E, De Water J, Kachel K, et al. The effect of equipment scaling on children's sport performance: the case for tennis. J Sports Sci. 2015;33(10):1093–1100.
  13. Arias JL, Argudo FM, Alonso JI. Effect of ball mass on dribble, pass, and pass reception in 9–11-year-old boys' basketball. Res Q Exerc Sport. 2012;83(3):407–412.
  14. Sullivan KJ, Kantak SS, Burtner PA. Motor learning in children: feedback effects on skill acquisition. Phys Ther. 2008;88(6):720–732.
  15. Wulf G, Chiviacowsky S, Schiller E, Ávila LTG. Frequent external-focus feedback enhances motor learning. Front Psychol. 2010;1:190.
  16. Masters RSW. Knowledge, knerves and know-how: the role of explicit versus implicit knowledge in the breakdown of a complex motor skill under pressure. Br J Psychol. 1992;83(3):343–358.
  17. Ames C. Classrooms: goals, structures, and student motivation. J Educ Psychol. 1992;84(3):261–271.
Prof. Dr. İzzet İNCE · AYBÜ Spor Bilimleri Fakültesi · Hafta 7 — Oyunla Öğretmek