ÇOCUK VE SPOR · HAFTA 11

Büyüyen Bedende
Yaralanma

Büyüme plağı, apofizitler, beyin sarsıntısı ve spora dönüş.
Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi
Antrenörlük Eğitimi Bölümü · 2026–2027
Bugün

Dersin Yol Haritası

"Büyüme ağrısı" ve "bir şey yok, devam" sahnelerinden başlıyoruz; çocuğa özgü yaralanmaları, beyin sarsıntısını ve spora dönüşü tartışıp dönüş kararını canlı panelde ölçütlerle veriyoruz.
01

Epidemiyoloji, PHV

02

Büyüme plağı, apofizit

03

Ağrı ve yük kuralları

04

Beyin sarsıntısı

05

Rehabilitasyon

06

Canlı: spora dönüş

Bugünün sonunda bir çocuğun spora dönüşüne takvimle değil ölçütle karar verebileceksiniz.
Bu Haftanın Dünyası · Aynı Hafta Sonu, İki Sahne

"Büyüme Ağrısı" ve "Bir Şey Yok, Devam"

Cumartesi: 12 yaşındaki bir oyuncu haftalardır diz altından yakınıyor; veli "büyüme ağrısı, geçer" diyor. Pazar: bir başka oyuncu kafa kafaya çarpışıyor, birkaç saniye sersemliyor, "iyiyim" deyip oyuna dönüyor. (Öğretim amaçlı vaka.)

Görmezden gelinen ağrı

Aktiviteyle artan, tek noktada ağrı yük kaynaklıdır. "Büyüme ağrısı" etiketi sorunu gizleyebilir.

Görünmeyen yaralanma

Beyin sarsıntısının çoğu bilinç kaybı olmadan olur. "İyiyim" demek, iyi olduğu anlamına gelmez.

Bu haftanın sorusu

Hangi yaralanma çocuğa özgüdür, antrenör neyi tanımalı, ne zaman oyundan çıkarmalı, ne zaman geri almalı?

Geri Getirme · 5 Dakika

Önceki Haftalardan Ne Kaldı?

Notlara bakmadan cevapları bir kâğıda yazın, sonra açın. Hatırlamaya çalışmak, yeniden okumaktan daha kalıcı öğrenme sağlar (Roediger ve Karpicke, 2006).
Hafta 10

Çocukta antrenman şiddeti nasıl ayarlanır?

Cevabı göster

Konuşma testi, çocuk ölçekleri ve çocuğun kendi maksimaline göre kalp hızıyla.

Hafta 10

Çocuğun verisiyle ilgili dört kural nedir?

Cevabı göster

Amaçla topla, onamla işle, sınırlı erişimle sakla, sıralama yapma.

Hafta 9

Yön değiştirme açığı neyi gösterir?

Cevabı göster

Hızlı koşanı iyi dönenden ayırır: dönüşte kaybedilen süreyi.

Önce Temel · Bu Haftanın Sözlüğü

Sekiz Kavram

Büyüme plağı (fizis)

Kemiğin uzunlamasına büyüdüğü kıkırdak bölge; bağlardan zayıftır.

Apofiz

Tendonun kemiğe yapıştığı, büyüyen çıkıntı (ör. diz altı, topuk).

Apofizit

Tekrarlı çekme yüküyle apofizde oluşan ağrılı zorlanma: Osgood-Schlatter, Sever.

Aşırı kullanım yaralanması

Tek darbe değil, tekrarlı yükün birikmesiyle oluşan yaralanma.

Beyin sarsıntısı

Kafaya ya da bedene gelen darbeyle beynin işlevinin geçici bozulması; çoğu zaman bilinç kaybı olmaz.

Nöromüsküler antrenman

Denge, iniş, kuvvet ve hareket kalitesini geliştiren önleyici çalışma.

Simetri indeksi (LSI)

Yaralı bacağın sağlam bacağa göre yüzde performansı.

Spora dönüş

Takvime değil ölçütlere dayanan, kademeli geri dönüş süreci.

Önce Temel · Çocuğun Kemiği

Çocuk Kemiği Yetişkin Kemiğinin Küçüğü Değil

Yetişkin kemiği tamamdır. Çocuk kemiğinin uçlarında hâlâ büyüyen yumuşak bölgeler vardır ve yük ilk oraya biner.
Büyüme plağı (fizis)

Kemiğin büyüme bölgesi

Kemik uçlarındaki kıkırdak bölge. Kemiği boyuna uzatır ve çevredeki bağlardan daha zayıftır.

Apofiz

Tendonun yapıştığı çıkıntı

Kasın tendonu kemiğe burada tutunur; diz altı ve topuk gibi. Çocukta hâlâ büyüyor ve zayıf.

Apofizit

Çekme yüküyle ağrı

Tekrarlı çekme sonucu apofizde oluşan ağrılı zorlanma. Örnek: diz altında Osgood-Schlatter, topukta Sever.

Hızlı büyüme döneminde kas-tendon birimi kemiğin uzama hızına yetişemez, apofize binen çekme artar; bu yüzden risk artar.
Görsel · Zincirin Zayıf Halkası

Yetişkinde Bağ Zorlanır, Çocukta Büyüme Bölgesi

YetişkinKasTendon, bağYapışma yeriOlgun kemikAşırı yükte ilk zorlanan: tendon ya da bağÇocukKasTendon, bağApofiz (büyüyor)Büyüme plağıAşırı yükte ilk zorlanan: apofiz ya da büyüme plağıÖrnekler: diz altında Osgood-Schlatter, topukta Sever (apofiz);“burkulma” sanılan bilek ya da ayak bileği ağrısı büyüme plağı yaralanması olabilir.
Kavramsal şema; destedeki “büyüme plağı bağlardan zayıftır” bilgisinden (Hafta 11 temel slaytları).
Ne anlama geliyor?Aynı çekme ya da burkulma yetişkinde bağı, çocukta kemiğin büyüyen ucunu zorlar. Çocukta “basit burkulma” denip geçilen ağrı bu yüzden değerlendirilmelidir.
Önce Temel · Ağrı ve Aşırı Kullanım

Damla Damla Biriken Yük ve "Büyüme Ağrısı" Yanılgısı

Bir bardak bir damlada taşmaz, ama damlalar birikince taşar. Aşırı kullanım yaralanması böyle oluşur.
Akut yaralanma

Tek darbe

Düşme, çarpışma, burkulma. Anında olur, zamanı bellidir.

Aşırı kullanım

Damla damla birikim

Aynı bölgeye tekrar tekrar binen yük. Günler ya da haftalar içinde sinsi gelişir.

"Büyüme ağrısı" etiketi

Tanı değil, çoğu zaman bahane

Gece gelen, iki bacakta yaygın, sabaha geçen ağrı zararsız olabilir. Aktiviteyle artan, tek noktalı ağrı yük sorunudur ve değerlendirilmelidir.

Kural

Ağrı antrenmanı yapmaya engel olan şeyse "geçer" demeyin; çocuğu oyundan alın, sağlık profesyoneline yönlendirin.

Hafta 11 · Öğrenme Çıktıları

Bu Hafta Sonunda Yapabilmeniz Gerekenler

  • Çocuğa özgü kırık ve büyüme plağı yaralanmalarını tanımak ve yönlendirmek.
  • Apofizitlerde yükü ayarlayarak antrenmanı sürdürmek.
  • Beyin sarsıntısını tanımak, çocuğu oyundan çıkarmak ve kademeli dönüşü yönetmek.
  • Yük yönetimi ve nöromüsküler antrenmanla yaralanmayı önlemek.
  • Spora dönüşü ölçütlere ve psikolojik hazırlığa göre değerlendirmek.
KISIM 01

Çocuğa Özgü
Yaralanmalar

Epidemiyoloji, PHV ve risk, çocuk kırıkları, Salter-Harris, apofizitler, ağrı.

Kanıt · Kim, Ne Zaman, Neden?

Büyüme Atılımı Kırılgan Bir Dönemdir

Genç futbolcularda yaralanmaların PHV çevresinde yoğunlaştığı gösterildi (van der Sluis ve ark., 2014). Büyüme hızlandığında doku yüke daha zor uyum sağlar.

Hızlı büyüme

Hızlı boy artışı sırasında kas-tendon birimine binen gerilim artabilir; apofizler ve büyüme plakları yüke duyarlıdır.

Önceki yaralanma

Önceki yaralanma, yeni yaralanmanın en güçlü habercilerinden biridir. Tam iyileşmeden dönüş, döngüyü başlatır.

Kızlarda ön çapraz bağ

Temassız ön çapraz bağ yaralanması, benzer sporlarda kız sporcularda birkaç kat daha sık görülür; iniş ve diz kontrolü önemli etkenlerdendir (Renström ve ark., 2008).

Bölüm 1 · PHV ve Risk

PHV Döneminde Neden Risk Artar?

Aynı büyüme atılımı, hem fırsat hem kırılganlık taşır.

Kemik-Kas Dengesizliği

Hızlı boy artışı sırasında kas-tendon birimindeki gerilim artabilir

Geçici koordinasyon düşüşü

Bazı çocuklarda görülür, herkeste değil (Hafta 2)

Büyüme Plağı Hassasiyeti

Epifiz plakları mekanik strese savunmasız

Esneklik Azalması

Hızlı büyüme döneminde esneklik geçici olarak azalabilir

Bölüm 2 · Akut Yaralanmalar

Çocuk Kemikleri Neden Farklı Kırılır?

Daha elastik kemik yapısı, yetişkinlerde görülmeyen kırık türlerine yol açar.
Kırık TürüÖzellikSık Görüldüğü Bölge
Yeşil Dal (Greenstick)Tek taraf kırılır, diğeri bükülürÖnkol
Torus (Buckle)Kompresyonla kemik çökmesiDistal radius
Epifiz Plağı (Salter-Harris)Büyüme plağı hasarıBilek, ayak bileği
Bölüm 3 · Büyüme Plağı

Salter-Harris: Beş Tip, Beş Farklı Prognoz

Büyüme plağı ligamentlerden zayıftır — çocuklarda "burkulma" aslında büyüme plağı hasarı olabilir.
TipAçıklamaPrognoz
Tip IPlağın ayrılmasıİyi
Tip IIPlak + metafiz kırığı (en sık — %75)İyi
Tip IIIPlak + epifiz kırığıOrta
Tip IVPlak + epifiz + metafizKötü
Tip VEzilme (crush) yaralanmasıEn kötü
Bölüm 3 · Apofizit Sendromları

Dört Yaygın Apofiz ve Büyüme Plağı Sendromu

Her biri, spora özgü tekrarlayan yüklenme paternine bağlıdır.

Osgood-Schlatter

Tibia tüberkülü apofiziti — 10-15 yaş (E), 8-13 yaş (K)

Sever Hastalığı

Kalkaneus apofiziti — 8-12 yaş, koşucu/futbolcularda sık

Little League Elbow

Medial epikondil apofiziti — atıcı sporcularda

Little League Shoulder

Proksimal humerus fizis yaralanması — beyzbol pitcherlarında

Görsel · Ne Zaman Ortaya Çıkar?

Apofizitler Büyüme Atılımının Çevresinde Yoğunlaşır

681012141618yaşOsgood-Schlatter · erkekdiz altı apofizi10–15 yaşOsgood-Schlatter · kızdiz altı apofizi8–13 yaşSevertopuk apofizi8–12 yaşkız PHV ≈ 12erkek PHV ≈ 14Yakınma en çok hızlı büyümenin çevresinde: kızlarda erkeklerden yaklaşık iki yıl önce.
Yaş aralıkları destedeki tablodan; PHV ortalamaları Hafta 2'den (Malina ve ark., 2004).
Ne anlama geliyor?Kızlarda diz altı ağrısı erkeklerden yaklaşık iki yıl önce başlar. Takvim yaşına değil, büyüme hızına bakan antrenör bu dönemi önceden görür.
Sahadan · Ağrıyı Yönetmek

Apofizit: Durdurmak Değil, Yükü Ayarlamak

Osgood-Schlatter ve Sever gibi apofizitlerde çocuk çoğu zaman sporu tamamen bırakmak zorunda değildir. Ağrıya göre yük ayarlanır; tanıyı hekim koyar.

1 · Sor ve kaydet

Ağrı 0–10; nerede, ne zaman artıyor?

2 · Yükü ayarla

Sıçrama ve sprint hacmini azalt; ağrısız alternatif ver

3 · Güçlendir

Ağrıyı artırmayan kuvvet çalışması

4 · Yönlendir

Gece ağrısı, şişlik, topallama, geçmeyen ağrı → hekim

Kırmızı bayraklar

Geceleri uyandıran ağrı, dinlenmeyle geçmeyen ya da giderek artan ağrı, belirgin şişlik, topallama, ateş: bunlar "büyüme ağrısı" değildir; hemen hekime yönlendirin. Koşu ve dans gibi sporlarda tek noktada kemik ağrısı stres kırığı olabilir.

Görsel · İki Soruda Karar

Önce Kırmızı Bayrak, Sonra Yük Sorusu

Çocuk ağrıdan yakınıyorGece uyandırıyor mu? Şişlik, topallama, ateş?kırmızı bayrak sorularıKoşu ve sıçramayla artıyor, tek noktada mı?yük sorularıHemen hekime yönlendir“büyüme ağrısı” değildirYükü azalt, değerlendirmeye gönderapofizit ya da stres kırığı olabilirGece gelen, iki bacakta yaygın, sabah geçen ağrı: izle ve kaydetEvetEvetHayırHayır
Destedeki kırmızı bayraklar ve “büyüme ağrısı” ayrımından çizilmiştir; tanı hekimindir.
Ne anlama geliyor?Antrenör tanı koymaz, ama iki soruyu sorabilir. Kırmızı bayrak varsa beklemeden hekime; yoksa ağrının yükle ilişkisine bakılır ve yük buna göre ayarlanır.
Hızlı yoklama · 1 dakika

Diz Altında Ağrı: Ne Yaparsınız?

12 yaşındaki oyuncu haftalardır diz kapağının hemen altında, koşu ve sıçramayla artan ağrıdan yakınıyor.

DOĞRU CEVAP: D

Aktiviteyle artan, tek noktada ağrı yük kaynaklıdır; büyüme döneminde apofizit (ör. Osgood-Schlatter) olabilir. Yük ayarlanır, uzman değerlendirir; çoğu çocuk sporu tamamen bırakmadan yönetilir.

Takım panosu · Çocuğa özgü yaralanmalar

"Büyüme Ağrısı, Geçer" mi?

12 yaşındaki oyuncu haftalardır diz altından yakınıyor. Çocuk kemiğinin uçları hâlâ büyüyor ve yük ilk oraya biniyor: yetişkinde bağ zorlanır, çocukta büyüme bölgesi.

Salter-HarrisTip II · %75en sık büyüme plağı kırığı
Risk zamanıPHVvan der Sluis ve ark., 2014

Zincirin zayıf halkası · kavramsal

kastendonyapışma yerikemik Yetişkin zayıf halka: tendon, bağ Çocuk zayıf halka: apofiz ve büyüme plağı
Aynı çekme ya da burkulma yetişkinde bağı, çocukta kemiğin büyüyen ucunu zorlar: "basit burkulma" denip geçilen ağrı değerlendirilmelidir.

Apofizit ne zaman? · yaş

kız PHVerkek PHV Osgood-Schlatter · erkek Osgood-Schlatter · kız Sever · topuk 810121416
Kızlarda diz altı ağrısı erkeklerden ~2 yıl önce başlar: takvim yaşına değil büyüme hızına bakın.

Çocuk kemiği farklı kırılır

Yeşil dal · bir yüzü kırılır, öbürü bükülür (önkol)

Torus · ezilip çökme (bilek)

Salter-Harris · büyüme plağı (bilek, ayak bileği); Tip I–II iyi, IV–V kötü prognoz

Sen karar ver · ağrı

KIRMIZI BAYRAK VAR MI?
Geceleri uyandırıyor Şişlik ya da topallama Dinlenmeyle geçmiyor
AĞRININ YÜKLE İLİŞKİSİ
Koşu ve sıçramayla artıyor, tek noktada
Yükü azalt, ağrısız alternatif ver, değerlendirmeye gönder

Apofizitte dört adım

Sor ve kaydet: ağrı 0–10; nerede, ne zaman artıyor?
Yükü ayarla: sıçrama ve sprint hacmini azalt.
Güçlendir: ağrıyı artırmayan kuvvet.
Yönlendir: tanı hekimin; çoğu çocuk sporu bırakmaz.
Büyüme plağı (fizis): kemiğin uzunlamasına büyüdüğü kıkırdak bölge; bağlardan zayıftır. Apofiz: tendonun kemiğe yapıştığı büyüyen çıkıntı. Apofizit: tekrarlı çekmeyle apofizde ağrılı zorlanma (Osgood-Schlatter, Sever). Prognoz: iyileşme beklentisi. Epifiz/metafiz: kemiğin uç ve gövde bölgesi. Bağ (ligament): kemikleri birbirine bağlayan yapı.
KISIM 02

Önlemek

Burkulma ve ilk müdahale, yük kuralları, antrenman hataları, nöromüsküler antrenman.

Bölüm 4 · Yumuşak Doku

Burkulma, Zorlanma ve Acil Müdahale

PRICE'tan (koruma, dinlenme, buz, sıkıştırma, yükseltme) POLICE'e, oradan PEACE (ilk günlerde koruma) ve LOVE'a (sonrasında yükleme ve hareket): tam istirahat yerine koruma ve uygun yük.

Burkulma (Sprain)

Ligament yaralanması — Grade 1 (germe), 2 (kısmi yırtık), 3 (tam yırtık). En sık: ayak bileği lateral ligament.

VS

Zorlanma (Strain)

Kas/tendon yaralanması — aynı derecelendirme. En sık: hamstring, kasık.

POLICE Protokolü

Protection (Koruma) · Optimal Loading (Uygun Yük) · Ice (Buz) · Compression (Baskı) · Elevation (Yükseltme). "Optimal Loading" eski PRICE'taki tam istirahat yaklaşımının yerini almıştır (Bleakley ve ark., 2012). Daha yeni PEACE ve LOVE yaklaşımı eğitimi, iyimserliği ve kademeli yüklemeyi ekler; buzun iyileşmeye katkısı tartışmalıdır (Dubois ve Esculier, 2020).

Bölüm 5 · Yük Yönetimi

İki Basit Kural, Ölçülebilir Koruma

Antrenman yükü yönetimi, yaralanmayı önlemenin en ucuz ve etkili yollarından biridir.

Ani sıçramalardan kaçının

Yükü kademeli artırın. Sık söylenen "%10 kuralı" kaba bir yol göstericidir; kesin güvenlik eşiği olarak kanıtlanmamıştır (Buist ve ark., 2008).

Yaş Kuralı

Organize spor saati/hafta ≤ Yaş (yıl). 12 yaşındaki çocuk için haftada en fazla yaklaşık 12 saat organize spor (Jayanthi ve ark., 2015).

Görsel · İki Kural Yan Yana

Her Hafta %10: 2,6 Katına Çıkan Yük

02468101214haftalık saat5,005,516,126,737,348,158,969,7710,7811,8913,010hafta12 yaş: haftada en fazla ≈ 12 saat organize spor5 saatten başlayıp her hafta %10: 10. haftada 13,0 saat (2,6 kat)
Hesap örneği: 1,1ⁿ bileşik artış. Yaş kuralı Jayanthi ve ark. (2015); %10 kuralının kesin eşik olmadığı Buist ve ark. (2008).
Ne anlama geliyor?“Yalnız %10” masum görünür ama birikir: 12 yaşındaki çocuğun 5 saatlik haftası 10. haftada yaş sınırını geçer. İki kural birlikte izlenir ve arada yükün azaltıldığı haftalar olur.
Bölüm 6 · Dışsal Faktörler

Antrenman Hataları ve Koruyucu Faktörler

Aynı sporcu, farklı antrenman kararlarıyla çok farklı risk profiline sahip olabilir.

Antrenman Hataları

Ani ve büyük yük artışı, yetersiz dinlenme, erken spesiyalizasyon, tek spor dalı yıl boyu

VS

Koruyucu Faktörler

Çoklu spor katılımı, yapılandırılmış ısınma, nöromüsküler antrenman, yeterli uyku (6–12 yaş 9–12 saat, 13–18 yaş 8–10 saat; Paruthi ve ark., 2016)

Bölüm 7 · Nöromüsküler Antrenman

Ön Çapraz Bağ Yaralanmasında Yaklaşık Yarı Yarıya Azalma

Denge, propriosepsiyon, kuvvet ve hareket kalitesini hedefleyen antrenman programları ön çapraz bağ yaralanmalarını yaklaşık yarı yarıya azaltır (Webster ve Hewett, 2018).

Denge

Tek bacak duruş, BOSU topu (yarım top biçimli denge aleti), wobble board

Pliometri

Box jump, sıçrama-iniş mekaniği

Gövde (core)

Plank, anti-rotasyon, Pallof press

Dinamik Diz Valgusu

Özellikle kız sporcularda sık görülen (diz inişte ve sıçramada içe çöker), ÖÇB (ön çapraz bağ) riskini artıran hareket hatası — nöromüsküler antrenmanla düzeltilebilir.

Görsel · Önlemenin Kazancı

Yarı Yarıya, Kızlarda Temassızda Üçte İki

%0%20%40%60%80Önleme programıyla ön çapraz bağ yaralanması riskindeki azalma · 8 meta-analizin birleşimiTüm ÖÇB yaralanmalarıtüm sporcular · OR 0,50 (0,41–0,59)%50 azalmaTemassız ÖÇB yaralanmalarıkız ve kadın sporcular · OR 0,33 (0,27–0,41)%67 azalmaErkek sporcular için sonuç çıkaracak kadar veri yok.Azalma = 1 − olasılık oranı; yaralanma seyrek olduğundan risk azalmasına yakındır.
Webster ve Hewett (2018), J Orthop Res: 8 meta-analizin özet meta-analizi, olasılık oranı ve %95 güven aralığı; I² %15.
Ne anlama geliyor?Önleme programları tüm ön çapraz bağ yaralanmalarını yarıya, kızlarda temassız olanları üçte bir düzeyine indiriyor. Güven aralıkları dar: bu, dersin en sağlam bulgularından biri.
Takım panosu · Önlemek

"Yalnız %10" Masum Görünür

Yükü her hafta biraz artırmak birikir; yaş kuralı bir tavan koyar. Ve denge, sıçrama-iniş ve gövde çalışması diz bağını korumanın en sağlam yoludur.

ÖÇB · tüm−%50OR 0,50
Kız · temassız−%67Webster ve Hewett, 2018

Sen hesapla · bileşik artış ve yaş kuralı

Çocuğun yaşı12
Başlangıç · haftalık saat5,0 sa
Haftalık artış%10
başlangıç11. hafta
11. haftada 14,3 sa · yaş sınırı 10. haftada aşılıyor
Kırmızı kesikli: haftalık saat = yaş (Jayanthi ve ark., 2015). %10 kesin güvenlik eşiği değil (Buist ve ark., 2008); arada yükü azaltan haftalar olmalı.

Önleme programının kazancı

tüm ÖÇB: 100'den 50
kız, temassız: 100'den 33
Renkli: program sonrası kalan; gri: önlenen. 8 meta-analiz, I² %15: dersin en sağlam bulgularından.

Burkulma mı, zorlanma mı?

Burkulma

bağ · en sık ayak bileği dışı

Zorlanma

kas, tendon · hamstring, kasık

PRICE · tam istirahat→POLICE→PEACE ve LOVE
Güncel yaklaşım: koruma ve uygun yük; derece 1, 2, 3 (germe → tam yırtık).

Hata · koruyucu

Hatalar
ani yük artışı · az dinlenme · erken uzmanlaşma · yıl boyu tek spor
Koruyucular
çok spor · yapılandırılmış ısınma · nöromüsküler antrenman · uyku 9–12 sa
Uyku: 6–12 yaş 9–12, 13–18 yaş 8–10 saat (Paruthi ve ark., 2016).

Ucuz ve kanıtlı

Denge: tek bacak duruş, dengesiz zemin.
Sıçrama-iniş: diz içe çökmeden yumuşak iniş.
Gövde: plank, anti-rotasyon; kızlarda diz valgusuna dikkat.
POLICE: koruma, uygun yükleme, buz, kompresyon, yükseltme. Propriosepsiyon: eklemin konumunu hissetme. ÖÇB: ön çapraz bağ; dizde kaymayı önler. Valgus: dizin içe çökmesi. BOSU, wobble board: denge çalışmasında kullanılan dengesiz zeminler.
KISIM 03

Beyin Sarsıntısı
ve Spora Dönüş

Tanımak, dönüş adımları, kafa darbeleri, rehabilitasyon ve dönüş testleri.

Önce Temel · Sarsıntı ve Dönüş

Beyin Sarsıntısı ve Spora Dönüş Ölçütü

"İyiyim" diyen bir çocuk iyi olmayabilir. Sarsıntının çoğu bilinç kaybı olmadan gelir.
Beyin sarsıntısı

Beynin işlevinin geçici bozulması

Kafaya ya da bedene gelen darbeyle olur. Baş ağrısı, sersemlik, bulanık görme, denge kaybı gözlenebilir.

Şüphe varsa

Oyundan çıkar

Tanı koymak antrenörün işi değildir; ama şüphe varsa çocuk oyuna dönmez. Oyuna devam etmek iyileşmeyi uzatır.

Spora dönüş

Takvime değil ölçüte

"Üç hafta oldu" yetmez. Belirtiler bitti mi, kademeli program tamamlandı mı sorulur.

LSI (simetri indeksi)

Yaralı bacak ÷ sağlam bacak × 100

Yaralı bacak 90 kg, sağlam 100 kg kaldırıyorsa LSI %90. Genelde %90 civarı dönüş ölçütlerinden biridir.

Beyin Sarsıntısı · Tanımak

Şüphe Varsa Oyundan Çıkar

Uluslararası uzlaşıya göre beyin sarsıntısından şüphelenilen çocuk aynı gün oyuna dönmez (Patricios ve ark., 2023). Tanı hekimindir; tanıma ve oyundan çıkarma antrenörün görevidir.

Görülen işaretler

Yerde hareketsiz kalma, dengesizlik, boş bakış, şaşkınlık, kusma, yüzünü tutma, nöbet.

Söylenen belirtiler

Baş ağrısı, baş dönmesi, bulanık görme, bulantı, "sisli" hissetme, ışık ve sese hassasiyet.

Hafıza soruları

"Hangi sahadayız? İlk yarıda gol kim attı?" Doğru cevap veremiyorsa şüphe güçlenir.

Acil durumlar

Bilinç kaybı, boyun ağrısı, kollarda-bacaklarda uyuşma ya da güçsüzlük, tekrarlayan kusma, nöbet, giderek artan baş ağrısı ya da uyku hâli: 112'yi arayın, çocuğu hareket ettirmeyin. Tanıma aracı: Concussion Recognition Tool 6 (CRT6).

Hızlı yoklama · 1 dakika

Çarpışmadan Sonra "İyiyim" Diyen Çocuk

Kafa kafaya çarpışmadan sonra birkaç saniye sersemleyen çocuk "iyiyim" diyor. Maçın son 10 dakikası.

DOĞRU CEVAP: D

Beyin sarsıntısından şüphelenilen çocuk aynı gün oyuna dönmez (Patricios ve ark., 2023). Beyin sarsıntısının çoğu bilinç kaybı olmadan olur; tanı hekimin, oyundan çıkarmak antrenörün görevidir.

Beyin Sarsıntısı · Dönüş

Önce Okula, Sonra Sahaya

Çocuk ve ergenlerde öncelik okula dönüştür. Kısa bir göreli dinlenmenin ardından belirtileri kötüleştirmeyen hafif aktivite önerilir; spora dönüş adım adım ve hekim onayıyla olur (Patricios ve ark., 2023).

1 · Kısa dinlenme

İlk 24–48 saat göreli dinlenme

2 · Okula dönüş

Gerekirse kısa gün, mola, uyarlama

3 · Hafif aktivite

Yürüme, hafif bisiklet; belirtiyi artırmadan

4 · Kademeli spor

Temassız antrenman → temaslı → maç; hekim onayı

Antrenörün sorumluluğu

Belirtiler geri gelirse bir önceki adıma dönülür. Final maçı, velinin ısrarı ya da çocuğun "iyiyim" demesi bu süreci kısaltmaz.

Güncel Tartışma · Kafa Vuruşu

Çocuk Futbolunda Kafa Topu Sınırlanmalı mı?

Eski profesyonel futbolcularda nörodejeneratif hastalıktan ölümün genel nüfustan daha yüksek bulunması (Mackay ve ark., 2019) dikkatleri tekrarlı kafa darbelerine çevirdi.

Endişe

Çocuğun beyni gelişiyor ve boynu daha zayıf. Tekrarlı küçük darbelerin uzun vadeli etkisi tam bilinmiyor.

VS

Kanıtın sınırı

Mackay çalışması profesyonellerde bir ilişki gösterir; çocuklarda neden-sonuç kanıtlanmış değildir. Yine de birçok federasyon önlem almayı seçti.

Uygulamada

ABD Futbol Federasyonu (2015) 10 yaş ve altında kafa vuruşu antrenmanını kaldırdı ve 11–13 yaşta sınırladı; İngiltere Futbol Federasyonu (2020) ilkokul çağında antrenmanda kafa vuruşunu kaldırdı. Antrenör, kendi federasyonunun güncel kuralını izlemelidir.

Görsel · Endişenin Kaynağı

Kalp ve Akciğerde Daha İyi, Beyinde Daha Kötü

0,512510← daha azdaha çok →Nörodejeneratif hastalıkbirincil ölüm nedeni3,45 [2,11; 5,62]Alzheimerbirincil ya da katkı5,07 [2,92; 8,82]Parkinsonbirincil ya da katkı2,15 [1,17; 3,96]Demans ilacı reçetesiolasılık oranı4,90 [3,81; 6,31]İskemik kalp hastalığıölüm0,80 [0,66; 0,97]Akciğer kanseriölüm0,53 [0,40; 0,70]
Mackay ve ark. (2019), N Engl J Med: 7676 eski İskoç profesyonel futbolcu, 23.028 eşleştirilmiş kontrol; tehlike oranı ve %95 güven aralığı, logaritmik ölçek.
Ne anlama geliyor?Eski profesyoneller kalp ve akciğer kanserinden daha az, nörodejeneratif hastalıktan yaklaşık 3,5 kat daha çok ölüyor. Çalışma yetişkin profesyoneller üzerinde ve ilişki gösteriyor; çocuklar için neden-sonuç kanıtı değil.
Bölüm 8 · Rehabilitasyon

Dört Rehabilitasyon Fazı

Her faz, bir sonrakinin güvenli temelini oluşturur.
1 · Akut
Ağrı/şişlik kontrolü — POLICE, immobilizasyon
2 · İyileşme
ROM (eklem hareket açıklığı), kuvvet temeli — pasif/aktif hareket, izometrik
3 · Fonksiyonel
Spora özel beceriler — progresif antrenman
4 · Spora Dönüş
Tam katılım — test ve onay

Çocuklara Özgü: Avantaj ve Dikkat

Avantaj: hızlı iyileşme kapasitesi, yüksek doku rejenerasyon hızı. Dikkat: büyüme plağı hassasiyeti, spora dönüş korkusu (kinesiophobia), aile beklenti yönetimi.

Bölüm 8 · Spora Dönüş

Objektif Testler: %90 Simetri Eşiği

LSI ölçütlerden biridir, tek başına karar vermez. Bu ölçütler çoğunlukla ergen ve yetişkinlerde ön çapraz bağ yaralanması sonrasından gelir.
TestÖlçümGeçme Kriteri
Single Leg Hop (tek bacak sıçrama)Mesafe simetrisi≥%90 LSI
Triple Hop (üçlü sıçrama)3 ardışık sıçrama≥%90 LSI
Crossover Hop (çapraz sıçrama)Çapraz sıçrama≥%90 LSI
Y-Balance (Y denge testi)Denge simetrisi≤4 cm fark

Psikolojik Hazırlık

Fiziksel iyileşme tek başına yeterli değildir — spora dönüş korkusu (kinesiophobia) ACL-RSI (ön çapraz bağ sonrası spora dönmeye psikolojik hazırlık ölçeği) gibi ölçeklerle değerlendirilebilir (Webster ve ark., 2008); dönüş kararı fiziksel, psikolojik ve sosyal etkenleri birlikte içerir (Ardern ve ark., 2016).

Görsel · Simetrinin Tuzağı

İki Bacak Birlikte Zayıflarsa Simetri Yalan Söyler

050100150200cmA · Doğru okumasağlam170 cmyaralı153 cmLSI %90eşik geçildiB · Yanıltıcı simetriyaralanma öncesi185 cmsağlam, şimdi160 cmyaralı150 cmLSI %94eşik geçildiöncesine göre %81
Hesap örneği: tek bacak sıçrama mesafesi; LSI = yaralı ÷ sağlam × 100. Uyarı destedeki dönüş akışı slaytından.
Ne anlama geliyor?B'de LSI %94 ile eşiği geçiyor, ama yaralı bacak yaralanma öncesi düzeyin yalnız %81'ini yapıyor. Mümkünse yaralanmadan önceki ölçümü saklayın ve onunla karşılaştırın.
Performans Merkezi · Canlı

Dönüşe Hazır mı?

1

Örnek sporcu: tek bacak sıçramada LSI %85, diz kuvvetinde %83. Diğer üç test %90 üstünde.

2

Panel "henüz dönüş yok" diyor: hangi testler eksik?

3

Yaralı bacak değerlerini artırarak tüm LSI'ları %90'ın üstüne çıkarın. Karar değişti mi?

4

Beş ölçüt kutusundan biri boş kalırsa ne olur? "Çocuk kendini hazır hissediyor" neden ayrı bir ölçüt?

Spora Dönüş PaneliYeni sekmede aç ↗
Bölüm 8 · Spora Dönüş

Dördüncü Faza, Ancak Kapıdan Geçerek

Takvime değil ölçütlere güvenilir. Dikkat: sağlam bacak da zayıflamışsa simetri iyi görünüp yanıltabilir.
Rehabilitasyon Akışı ve LSI Kontrol Noktası
1 AKUT 2 İYİLEŞME 3 FONKSİYONEL LSI ≥%90? EVET 4 SPORA DÖNÜŞ HAYIR — Fonksiyonel faza geri dön
Araştırma ne diyor? · 2023

Beyin Sarsıntısından Sonra Ne Kadar Sürede Dönülür?

Putukian ve ark. (2023) spora bağlı beyin sarsıntısında iyileşme, okula ve spora dönüş sürelerini inceleyen 278 çalışmayı sistematik olarak derledi.
~8 gün

Okula dönüş (ortalama)

Sporcuların %93'ü 10 gün içinde ek destek olmadan okula tam döndü.

~20 gün

Spora dönüş (ortalama)

Spora dönüş, okula dönüşün yaklaşık iki katı sürüyor.

Oynamaya devam

İyileşmeyi uzatıyor

Darbeden sonra oyuna devam etmek ve sağlık hizmetine geç ulaşmak daha uzun iyileşmeyle ilişkili.

"İyiyim, devam" diyen çocuğu oyundan çıkarmak, iyileşmeyi kısaltan ilk adımdır.
Görsel · Dönüşün Takvimi

Okula Bir Haftada, Spora Üç Haftada

0510152025günOkula dönüş8,3 günBelirtilerin geçmesi14,0 günSpora dönüş19,8 gün10. gün: sporcuların %93'ü okula tam dönmüşOyuna devam etmek ve sağlık hizmetine geç ulaşmak iyileşmeyi uzatıyor.
Putukian ve ark. (2023), Br J Sports Med: 278 çalışma; ortalama ve %95 güven aralığı. Çalışmalar arası fark çok yüksek (I² %98–99).
Ne anlama geliyor?Çocuk belirtiler tamamen geçmeden okula dönebilir; spora dönüş yaklaşık iki katı sürer. “İyiyim” diyerek oyuna devam etmek bu süreyi uzatır.
Takım panosu · Sarsıntı ve spora dönüş

"İyiyim" Demek İyi Olmak Değil

Kafa kafaya çarpışan çocuk birkaç saniye sersemledi, "iyiyim" deyip oyuna döndü. Sarsıntının çoğu bilinç kaybı olmadan gelir; dönüş takvime değil ölçüte bağlıdır.

Okula dönüş~8günortalama
Spora dönüş~20günPutukian ve ark., 2023

Şüphe varsa oyundan çıkar

gör

yerde hareketsiz, dengesiz, boş bakış, kusma

duy

baş ağrısı, bulanık görme, "sisli", ışığa hassas

sor

"Hangi sahadayız? İlk yarıda gol kim attı?"

Aynı gün oyuna dönmez (Patricios ve ark., 2023). Tanı hekimin, çıkarmak antrenörün görevi.

Önce okula, sonra sahaya

05101520 gün okul · 8,3 belirtiler geçer · 14,0 spor · 19,8
24–48 sa göreli dinlenme → okul → hafif aktivite → temassız → temaslı → maç; hekim onayıyla. Oyuna devam etmek iyileşmeyi uzatır.

Kafa vuruşu tartışması

Nörodejeneratif ölüm3,45×
İskemik kalp0,80×
Mackay ve ark. (2019): eski profesyonel futbolcular; ilişki, çocukta neden-sonuç değil. FA: U11'e kadar kasıtlı kafa vuruşu 2026–27'de tamamen kalkıyor, U12'de öğretiliyor.

Sen ölç · simetri tuzağı · tek bacak sıçrama, cm

Yaralanma öncesi185 cm
Sağlam bacak, şimdi160 cm
Yaralı bacak150 cm
LSI (yaralı ÷ sağlam)
%94
yaralanma öncesine göre
%81
✓ LSI ≥ %90 ✗ öncesinin ≥ %90
Simetri yanıltıyor: sağlam bacak da zayıflamış. Henüz dönüş yok.
Yaralanma öncesi ölçümü saklayın. LSI ölçütlerden biridir; tek başına karar vermez.

Final maçı da değiştirmez

Takvim değil ölçüt: belirtiler bitti mi, adımlar tamam mı?
Belirti dönerse: bir önceki adıma geri.
Çocuğu dinle: dönüş korkusu ayrı bir ölçüt.
Göreli dinlenme: tam yatak istirahati değil, belirtileri artırmayan sakin gün. LSI: yaralı taraf ÷ sağlam taraf × 100. Hop testi: tek bacakla sıçrama mesafesi. Y-Balance: tek ayak üstünde farklı yönlere uzanma dengesi testi. Kinesiofobi: yeniden yaralanma korkusuyla hareketten kaçınma.
KISIM 04

Uygulama

Güncel tartışma, mitler, Performans Merkezi, görev ve tartışma.

Gündemden · 2025–2026

Çocuk Maçlarında Kafa Vuruşu Kalkıyor

FA (İngiltere Futbol Federasyonu), IFAB (futbol kurallarını belirleyen kurul) denemesinin ardından 11 yaş altı taban futbolunda kasıtlı kafa vuruşunu üç sezonda kaldırıyor (FA, 17 Mayıs 2024).
Takvim

U9 → U10 → U11

2024–25'te U7–U9, 2025–26'da U10, 2026–27'de U11. Kafa vuruşu, ortaokula geçişte U12'de öğretilmeye başlanır.

Kural

Disiplin değil, endirekt serbest vuruş

Kasıtlı kafa vuruşu endirekt serbest vuruşla sonuçlanır; ısrarlı değilse disiplin cezası verilmez.

Gerekçe

Riski azaltmak

Kafa-kafa, dirsek-kafa ve kafa-zemin temasları gibi kafa vuruşuyla bağlantılı olabilecek risk etkenlerini azaltmak.

Sınıfta tartışın

Türkiye'deki bir altyapı kulübünde benzer bir kuralı uygulamak isteseniz velilere ve antrenörlere nasıl anlatırdınız? Bu haftanın kafa vuruşu tartışmasındaki kanıtı kullanın.

Görsel · Üç Sezonluk Geçiş

Kural Her Sezon Bir Yaş Grubu Yukarı Çıkıyor

Maçlarda kasıtlı kafa vuruşu kaldırılan yaş grupları · İngiltere taban futbolu2024–252025–262026–27U7kafa vuruşu yokkafa vuruşu yokkafa vuruşu yokU8kafa vuruşu yokkafa vuruşu yokkafa vuruşu yokU9kafa vuruşu yokkafa vuruşu yokkafa vuruşu yokU10—kafa vuruşu yokkafa vuruşu yokU11——kafa vuruşu yokU12'deortaokulageçişte kafavuruşuöğretilmeyebaşlarKasıtlı kafa vuruşu endirekt serbest vuruşla sonuçlanır; ısrarlı değilse disiplin cezası yok.
Destedeki FA duyurusundan (17 Mayıs 2024) çizilmiştir.
Ne anlama geliyor?2026–27 sezonunda 11 yaş altındaki hiçbir maçta kasıtlı kafa vuruşu kalmıyor. Kafa vuruşu yasaklanmıyor, ertelenip daha büyük yaşta öğretiliyor.
Mit mi, Gerçek mi?

Sahada Duyacağınız Dört Cümle

Her birine bu haftanın kanıtıyla cevap verin.
Mit

"Bayılmadıysa beyin sarsıntısı değildir."

Beyin sarsıntılarının çoğu bilinç kaybı olmadan gerçekleşir.

Mit

"Çocuğun bileği burkuldu, bir şey olmaz."

Çocukta bağdan önce büyüme plağı zarar görebilir; ağrı ve şişlik varsa değerlendirme gerekir.

Kısmen

"%10 kuralına uyan sakatlanmaz."

Ani ve büyük yük artışlarından kaçınmak doğrudur; ama %10 kesin bir güvenlik eşiği olarak kanıtlanmamıştır (Buist ve ark., 2008).

Mit

"Osgood-Schlatter'de spor tamamen bırakılmalı."

Çoğu zaman ağrıya göre yük ayarlanarak spor sürdürülür; kararı hekimle birlikte verin.

Performans Merkezi'nde Uygula

Önleme ve Spora Dönüş Testleri

Bu testler tanı koymaz; iyileşmenin ve hazır oluşun izlenmesine yardım eder. Kararı sağlık ekibiyle birlikte verin.
Sıçrama

Tek Ayak Sıçrama

Mesafe ve iniş kalitesi.

Aç → Hesaplayıcı

LSI Sıçrama Testi

İki bacak arası simetri.

Aç → Denge

Y Denge Testi

Uzanma mesafeleri ve fark.

Aç → Hareket kalitesi

Tek Bacak Squat

Diz içe çöküyor mu?

Aç → Yük

Seans RPE

Dönüş sürecinde yükü kademeli artırmak için.

Aç → İyi oluş

İyi Oluş Anketi

Ağrı, uyku, ruh hâli.

Aç →
Eşli uygulama · 12 dakika

Sıra Sizde: Veli ile Dönüş Görüşmesi

İkişerli çalışın. Veli, final maçı için bileği burkulan 13 yaşındaki çocuğunun oynamasını istiyor.
3 dk

Veri

Panelde hangi testleri yaparsınız? Sonuçlar ne?

→
3 dk

Ölçüt

Hangi ölçüt karşılanmadı? Veliye nasıl gösterirsiniz?

→
3 dk

Plan

Maça kadar ne yapılır; maçtan sonra kademeli dönüş nasıl?

→
3 dk

Çocuk

Çocuğun korkusunu ve isteğini nasıl dinlersiniz?

Final maçı da, veli ısrarı da ölçütü değiştirmez.
Hafta 11 · Uygulama Görevi

Görev: Bir Kulüp İçin İki Protokol

Beyin sarsıntısı ve apofizit için sahada kullanılacak, bir sayfalık iki protokol yazın.

1. Beyin sarsıntısı protokolü

  1. Tanıma: CRT6 temelli bir kontrol listesi; kim uygular?
  2. Oyundan çıkarma, veliye bilgi, acil durum ve 112 akışı.
  3. Okula ve spora dönüş adımları; kimin onayı gerekir?

2. Ağrı ve apofizit protokolü

  1. Antrenman öncesi 0–10 ağrı sorusu ve kaydı.
  2. Ağrı düzeyine göre yük ayarlama tablosu ve ağrısız alternatif egzersizler.
  3. Kırmızı bayraklar ve hekime yönlendirme ölçütleri. Kendi üzerinizde tek ayak sıçrama LSI'nızı ölçün.
Uygulama Görevi · Puanlama Rubriği

Görevinizi Nasıl Değerlendireceksiniz?

Her ölçüt 0–2 puan: 0 eksik, 1 gelişiyor, 2 yetkin; toplam 8. Önce kendi görevinizi, sonra bir arkadaşınızınkini puanlayın.
Ölçüt1 · Gelişiyor2 · Yetkin
Tanıma ve çıkarmaBelirtiler listelenmiş.CRT6 temelli kontrol listesi, kimin uygulayacağı ve oyundan çıkarma kuralı.
Acil ve dönüşDönüş adımları eksik.Veli bilgisi, 112 akışı ve okula-spora dönüş adımları ile onay veren kişi.
Ağrı protokolüAğrı sorusu var, yük ayarı yok.0–10 ağrı kaydı, ağrıya göre yük ayarlama tablosu ve ağrısız alternatifler.
Kırmızı bayrak ve LSIHekime yönlendirme ölçütleri belirsiz.Kırmızı bayraklar ve yönlendirme ölçütleri; tek ayak sıçrama LSI'sı ölçülmüş.

Akran değerlendirmesi

Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.

Tartışma · Sınıfta 15 Dakika

Final Maçı, Yıldız Oyuncu, "İyiyim"

Şampiyonluk maçının 60. dakikası. Takımın en iyi oyuncusu kafa çarpışmasından sonra birkaç saniye sersemledi, şimdi "iyiyim, oynayabilirim" diyor. Velisi tribünden "oynasın!" diye bağırıyor. (Öğretim amaçlı vaka.)
1 · Teşhis

Ne gördünüz?

Hangi işaret ve belirtiler şüpheyi doğurur? Kim karar vermeli?

2 · Kural

Ne yapmalı?

Uzlaşı ne diyor? Aynı gün dönüş mümkün mü?

3 · İletişim

Nasıl söylersiniz?

Oyuncuya, veliye ve takıma ne söylersiniz?

Veli

"Bir yıl bu maç için çalıştı. Kendisi iyiyim diyor, siz mi daha iyi bileceksiniz?"

VS

Sizin cevabınız

Sakin, net ve çocuğu koruyan iki cümle.

Çıkış kontrolü · 2 soru

Aklınızda Ne Kaldı?

1. LSI %90 eşiği ne anlama gelir?

DOĞRU CEVAP: B

LSI = yaralı ÷ sağlam × 100; tek başına karar vermez, diğer ölçütlerle birlikte okunur.

2. Putukian ve ark. (2023) spora dönüşün ortalama ne kadar sürdüğünü buldu?

DOĞRU CEVAP: A

Okula dönüş ~8 gün, spora dönüş ~20 gün; oynamaya devam etmek iyileşmeyi uzatıyor.

Kendini Sına ve Derinleş

Soru Seti ve Bağlantılı Dersler

Bu hafta

Haftanın 10 Sorusu

Anında geri bildirim ve açıklamalı soru seti.

Başla → Temel

Kolaylaştırılmış Sorular

Dersin temel kavramları.

Aç → Ders notu

Yaralanma Önleme ve Rehabilitasyon

Konunun ayrıntılı ders sayfası.

Aç → Bağlantılı ders

Spor Sakatlıkları ve Önleme

Çocuklarda Fiziksel Uygunluk dersi, 11. konu.

Aç →
Hafta 11 · Özet

Akılda Kalması Gerekenler

  • Çocukta büyüme plağı bağlardan zayıftır; "burkulma" bir büyüme plağı yaralanması olabilir.
  • Apofizitlerde ağrıya göre yük ayarlanır; kırmızı bayraklarda hekime yönlendirilir.
  • Beyin sarsıntısı şüphesinde çocuk oyundan çıkar, aynı gün dönmez; önce okula, sonra kademeli olarak spora döner.
  • Yük yönetimi ve nöromüsküler antrenman yaralanmayı önler; %10 kuralı kesin bir eşik değildir.
  • Spora dönüş takvimle değil ölçütlerle ve psikolojik hazırlıkla verilir; karar sağlık ekibiyle birlikte alınır.
Görsel · Haftanın Tek Sayfası

Tanı, Önle, Çıkar, Ölçerek Döndür

Çocuğa özgüZayıf halkabüyüme plağı, apofizApofizityükü ayarla, bırakmaÖnlemekYük kuralları%10 birikir, saat ≤ yaşNöromüskülerÖÇB riski yarıyaSarsıntıŞüphe = çıkaraynı gün dönmezÖnce okul8 gün; spor 20 günDönüşÖlçütle dönLSI %90 ve daha fazlasıÖncesini saklasimetri yanıltabilirTakvim değil ölçüt; “iyiyim” değil değerlendirme.
Haftanın özeti; kaynaklar ilgili slaytlarda.
Ne anlama geliyor?Soldan sağa okuyun: çocuğa özgü risk nedir, nasıl önlenir, sarsıntıda ne yapılır ve dönüşe nasıl karar verilir?
Kaynaklar

Bu Haftanın Kaynakları

  1. van der Sluis A, Elferink-Gemser MT, Coelho-e-Silva MJ, et al. Sport injuries aligned to peak height velocity in talented pubertal soccer players. Int J Sports Med. 2014;35(4):351–355.
  2. Renström P, Ljungqvist A, Arendt E, et al. Non-contact ACL injuries in female athletes: an International Olympic Committee current concepts statement. Br J Sports Med. 2008;42(6):394–412.
  3. Patricios JS, Schneider KJ, Dvorak J, et al. Consensus statement on concussion in sport: the 6th International Conference on Concussion in Sport–Amsterdam, October 2022. Br J Sports Med. 2023;57(11):695–711.
  4. Mackay DF, Russell ER, Stewart K, et al. Neurodegenerative disease mortality among former professional soccer players. N Engl J Med. 2019;381(19):1801–1808.
  5. Buist I, Bredeweg SW, van Mechelen W, et al. No effect of a graded training program on the number of running-related injuries in novice runners: a randomized controlled trial. Am J Sports Med. 2008;36(1):33–39.
  6. Jayanthi NA, LaBella CR, Fischer D, Pasulka J, Dugas LR. Sports-specialized intensive training and the risk of injury in young athletes. Am J Sports Med. 2015;43(4):794–801.
  7. Webster KE, Hewett TE. Meta-analysis of meta-analyses of anterior cruciate ligament injury reduction training programs. J Orthop Res. 2018;36(10):2696–2708.
  8. Bleakley CM, Glasgow P, MacAuley DC. PRICE needs updating, should we call the POLICE? Br J Sports Med. 2012;46(4):220–221.
  9. Dubois B, Esculier JF. Soft-tissue injuries simply need PEACE and LOVE. Br J Sports Med. 2020;54(2):72–73.
  10. Ardern CL, Glasgow P, Schneiders A, et al. 2016 Consensus statement on return to sport from the First World Congress in Sports Physical Therapy, Bern. Br J Sports Med. 2016;50(14):853–864.
  11. Webster KE, Feller JA, Lambros C. Development and preliminary validation of a scale to measure the psychological impact of returning to sport following anterior cruciate ligament reconstruction surgery. Phys Ther Sport. 2008;9(1):9–15.
  12. Paruthi S, Brooks LJ, D'Ambrosio C, et al. Recommended amount of sleep for pediatric populations: a consensus statement of the American Academy of Sleep Medicine. J Clin Sleep Med. 2016;12(6):785–786.
  13. Roediger HL, Karpicke JD. Test-enhanced learning: taking memory tests improves long-term retention. Psychol Sci. 2006;17(3):249–255.
  14. The Football Association. New rule to be introduced to phase out heading in grassroots youth football matches [Internet]. London: The FA; 17 May 2024.
  15. Putukian M, Purcell L, Schneider KJ, Black AM, et al. Clinical recovery from concussion — return to school and sport: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2023;57(12):798–809.
  16. Malina RM, Bouchard C, Bar-Or O. Growth, Maturation, and Physical Activity (2nd ed.). Human Kinetics; 2004.
Prof. Dr. İzzet İNCE · AYBÜ Spor Bilimleri Fakültesi · Hafta 11 — Büyüyen Bedende Yaralanma
1 / 41