Kategorinin üst sınırı tartıda aşılamaz. 66 kg kategorisinde yarışacak sporcu tartıda en çok 66 kg gelmelidir.
Müsabakadan önce yapılır. Tartı ile müsabaka arasındaki süre spordan spora değişir: bazılarında 2 saat, bazılarında 24 saattir.
1) Verilecek kiloyu bul. 2) Başlangıç kilosuna böl. 3) 100 ile çarp. Veli 80 kg'dan 76 kg'a inecek: 4 ÷ 80 = 0,05, yani %5,0.
3 kg vermek 60 kg'lık sporcuda %5,0, 90 kg'lık sporcuda %3,3 eder. Hafif sporcu için aynı kilogram daha büyük bir kayıptır.
Tartıda okunacak bir sayı.
Akut kaybın oranı (%4 düzeyinin üstünde), tartı ile müsabaka arasındaki kısa süre, bağışıklık, uyku ve böbrek riskleri.
Dövüş sporcusunu hangi fizyolojik özellikler belirler ve kilo kategorisine güvenle nasıl girilir?
Böbreküstü bezinin salgıladığı hormondur. Uzun süre yüksek kalırsa bağışıklık hücrelerinin çalışması baskılanır.
Lenfosit bir akyuvar (beyaz kan hücresi) türüdür. NK (doğal öldürücü) hücre, virüslü hücreleri ilk bulup yok edenlerdendir.
IgA, yüzeyleri koruyan bir antikordur. Düşerse üst solunum yolu enfeksiyonu (nezle, boğaz enfeksiyonu) riski artar.
OR 1,0 fark yok demektir. Örnek: kayıp vermeyenlerde 100 sporcudan 50'si kötü uyuyor (odds 1,0); verenlerde 73'ü (odds 73 ÷ 27 = 2,70). OR 2,70 böyle bir farktır; "risk 2,7 kat" demek değildir.
Vücut kütlesinin %5 düzeyini aşan hızlı kayıpta bağışıklık bozulması özellikle belirgin; üst solunum yolu enfeksiyonu riski artıyor.
Eroğlu ve ark. (2026): 498 dövüş sporcusunda %4 düzeyini aşan hızlı kayıp kötü uykuyla ilişkili; sporcuların %65 kadarı kötü uyuyor.
Ma ve ark. (2026): UFC'de dakika başına başarılı alma (takedown) erkeklerde zamanla azaldı (kadınlarda görece sabit); kazananlarda daha yüksek.
Yaklaşık 57 sn.
Allometrik: kg ÷ VK^0,67.
Laktik sistem.
Kısa ve çok yoğun eforlar, kısa aralarla; maç boyunca ve maçlar arasında tekrarlanır.
Kavrama ve gövde kaslarında tekrarlı izometrik kuvvet.
Haftalar içinde, çoğunlukla yağ dokusundan; performansı korur.
Son günlerde sıvı ve bağırsak içeriğinden; geri kazanılması zaman ister.
Üç spor, üç profil.
Uzun süre sürdürülebilen tempodur; 10 dakikalık hafif koşu gibi. VO₂max, dakikada vücut ağırlığının kilogramı başına kullanılabilen en yüksek oksijendir (mL/kg/dk). 50 mL/kg/dk ve 70 kg: 50 × 70 = 3500 mL/dk.
10–30 saniyelik çok şiddetli eforlarda enerji, oksijenin yetişmesini beklemeden üretilir. Tutuş, atak ve bir judo atışı böyle enerjiyle yapılır.
Anaerobik güç, en yüksek anlık güçtür; kapasite, bu yolla toplam ne kadar iş yapılabildiğidir. Ali 30 sn testte ortalama 700 W üretti: 700 × 30 = 21.000 joule, yani 21 kJ iş (örnek sayı).
Üst ekstremite kollar, alt ekstremite bacaklardır. Tablodaki "üst ekstremite anaerobik gücü" kol hareketiyle ölçülen güçtür.
Maksimal: tek seferde en çok kaldırılan yük (Fatma squat'ta 100 kg). Patlayıcı: kuvveti çok kısa sürede üretmek (sıçrama). Dayanıklı: aynı hareketi yorulmadan tekrarlamak.
İzometrikte kas boyu değişmeden kuvvet üretilir: rakibi sıkı tutmak, kavrama aletini sıkmak. Dinamikte eklem hareket eder: squat, atış.
Örnek sayı: elit judocularda tepe güç 10, diğerlerinde 8 (W/kg); VO₂max 52 ve 51. Güç grupları ayırıyor, VO₂max ayırmıyor. Ayırmayan test yetenek seçiminde işe yaramaz.
Rekreasyonel sporcu hobi için antrenman yapandır. Somatotip vücut yapısı tipidir; "doğrusal" tip ince ve uzun, kol ve bacakları uzun yapıdır.
| Özellik | Judo (Franchini ve ark., 2011) | Güreş (Chaabene ve ark., 2017) | Taekwondo (Bridge ve ark., 2014) |
|---|---|---|---|
| Aerobik | VO₂max erkek 50–55, kadın 40–45 mL/kg/dk; düzeyleri ayırmıyor | Maç boyunca efor ve periyotlar arası toparlanma için önemli | Orta–yüksek; maçlar arası toparlanma |
| Anaerobik | Üst ekstremite anaerobik gücü elitleri ayırıyor | Anaerobik güç ve kapasite başarıyı ayırıyor | Alt ekstremite tepe gücü yüksek |
| Kuvvet | Alt ekstremite dinamik kuvveti rekreasyonelden ayırıyor | Maksimal, izometrik, patlayıcı ve dayanıklı kuvvet | Orta–yüksek dinamik kuvvet |
| Esneklik | — | Başarıyı ayıran bir değişken değil | Alt ekstremite esnekliği yüksek |
| Vücut yağı | Düşük (ağır kategoriler hariç) | Kategoriye göre değişken | Düşük; doğrusal somatotip |
Her dövüş sporunun "ayırt edici" özelliği farklıdır: judoda üst ekstremite anaerobik gücü, taekwondoda alt ekstremite gücü ve esneklik, güreşte anaerobik kapasite ve kuvvetin tüm türleri.
Judoda üst ekstremite anaerobik gücü; güreşte anaerobik güç ve kapasite.
Judoda alt ekstremite dinamik kuvveti: rekreasyonelden ayırıyor, milli takım adaylarını değil.
Judoda aerobik güç; güreşte esneklik.
Spora özgü testler (ör. özel judo uygunluk testi) genel testlerden daha bilgilendirici olabilir.
Franchini ve ark. (2011): elit judocular üst ekstremite anaerobik güç ve kapasitede elit olmayanlardan yüksek; aerobik güç düzeyleri ayırmıyor.
Yüksek anaerobik güç, orta ve yüksek aerobik kapasite ve spora özgü kuvvet üç dövüş sporunda da görülür.
Judoda kolların anaerobik gücü, güreşte anaerobik güç ve kapasite ile kuvvet, taekwondoda bacak gücü ve esneklik öne çıkar.
Judoda aerobik güç, güreşte esneklik düzeyleri ayırmıyor. Testi almadan önce "elitle elit olmayanı ayırıyor mu?" diye bak.
Aerobik: oksijenle enerji üretimi Anaerobik: oksijene yetişmeden, kısa ve şiddetli enerji üretimi VO₂max: kullanılabilen en yüksek oksijen miktarı Ekstremite: kol ya da bacak İzometrik: kas boyu değişmeden üretilen kuvvet Rekreasyonel: hobi düzeyinde spor yapan Somatotip: vücut yapısı tipi
Tartının fizyolojisi.
Kasta ve karaciğerde depolanan karbonhidrattır; şiddetli eforun ana yakıtıdır. Yemek kısıtlanınca depo boşalır, kilo düşer ama yakıt da azalır.
Terle kaybedilir ve sıvıyı vücutta tutar. Yalnız su içmek kaybedilen sodyumu geri vermez.
1) Kaybı kg olarak bul. 2) 1,5 ile çarp. 3) Sodyum ve karbonhidratla, küçük porsiyonlarla iç. 3 kg kayıp, 1 kg ≈ 1 litre kabulüyle 3 × 1,5 = 4,5 litre eder.
Susuzlukta böbreğe giden kan azalır; süzme işlevi kısa sürede bozulabilir. Bu yüzden susuzluk protokolleri ciddi risk sayılır.
Daha hafif rakiplere karşı daha büyük kas kütlesi.
Tartı ile müsabaka arasındaki süre (2 saatten 24 saate) spordan spora değişir.
Sıvı, glikojen ve enerji açığı; bağışıklık ve uyku bozulması.
Kaybın miktarı, süresi ve toparlanma penceresine göre strateji (Reale ve ark., 2017).
"Judocu: 4 hafta, 24 sa": toplam %5,8; kademeli hız %1,16/hafta → kırmızı işaret.
Süreyi 6 haftaya çıkarın: işaret değişiyor mu?
"Güreşçi: 2 hafta, 2 sa": akut kayıp %4,5 ve 2 saatlik toparlanma. Hangi riskler görünüyor?
"Uzun hazırlık": aynı hedefe 10 haftada güvenli bir yol.
| Sistem | Bulgu | Kaynak |
|---|---|---|
| Bağışıklık | Kortizol ↑, lenfosit ve NK hücre işlevi ↓, tükürük IgA ↓; %5 düzeyini aşan kayıpta belirgin | Lee (2026) |
| Uyku | %4 düzeyini aşan hızlı kayıp: kötü uyku OR 2,70 | Eroğlu ve ark. (2026) |
| Böbrek | Susuzluk protokolüyle ilişkili akut böbrek hasarı olguları | Pereira ve ark. (2026) |
| Enerji ve adet döngüsü | Kadın güreşçilerde kilo kaybı ve adet döngüsü etkileşimi | Jagim ve ark. (2026) |
| Performans | Toparlanma penceresi kısaysa güç ve dayanıklılık düşer | Reale ve ark. (2017) |
Sauna, terleme giysisi, sıvı ve yemek kısıtlaması, müshil ve idrar söktürücü kullanımı yasak ya da ciddi riskli uygulamalardır. İzleme sisteminin amacı bu uygulamaları kolaylaştırmak değil, güvenli sınırlar içinde tutmaktır (Monitörizasyon H11).
2 saat, sıvı ve glikojenin yenilenmesi için çok kısa. Kayıp daha erken ve kademeli yapılmalı ya da kategori yeniden düşünülmeli.
Sporcu, daha hafif rakiplere karşı kendi kas kütlesinden avantaj bekler.
Vücut kütlesinin %4 ve %5 düzeyini aşan hızlı kayıpta bağışıklık ve uyku bozulur; susuzlukla böbrek riski doğar.
Tartı ile müsabaka arası kısaysa (ör. 2 saat) sıvı ve glikojen yenilenemez; akut kayıp küçük tutulmalıdır.
Sıklet: kilo kategorisi Kademeli kayıp: haftalar içinde, çoğunlukla yağdan verilen kilo Akut kayıp: son günlerde sıvıdan verilen kilo Rehidrasyon: kaybedilen sıvının geri yüklenmesi Glikojen: kasta depolanan karbonhidrat Kortizol: stres hormonu Odds oranı (OR): bir durumun olasılığını gruplar arasında kıyaslayan sayı Takedown: rakibi yere indirme
Plan, izleme, toparlanma.
Yağsız kütle ve sağlıklı yağ oranına göre gerçekçi kategori.
Haftalar içinde, protein ve antrenman korunarak.
Tartı–müsabaka süresine göre küçük ve planlı.
Kaybın yaklaşık 1,5 katı sıvı, sodyum ve karbonhidrat; bağırsağı zorlamayan besinler.
Sabah kilosu, idrar rengi ya da yoğunluğu, uyku, üst solunum yolu belirtileri ve kadın sporcularda adet döngüsü haftalık izlenir. Kötüleşme işareti planın yeniden gözden geçirilmesini gerektirir.
%5 düzeyini aşan hızlı kayıpta bağışıklık belirgin bozulur (Lee, 2026).
Aerobik güç düzeyleri ayırmıyor; üst ekstremite anaerobik gücü ayırıyor (Franchini ve ark., 2011).
Sodyum, karbonhidrat ve toparlanma süresi de gerekir (Reale ve ark., 2017).
Eroğlu ve ark. (2026): sporcuların %65 kadarı.
Gerçekçi kategori seçilir, kayıp haftalara yayılır, protein ve antrenman korunur.
Sabah kilosu, idrar rengi, uyku ve solunum yolu belirtileri her hafta izlenir; kötüleşme planı değiştirir.
Tartıdan sonra sıvı, sodyum ve karbonhidrat birlikte, bağırsağı zorlamayan besinlerle verilir.
Yağsız kütle: yağ dışındaki vücut ağırlığı: kas, kemik, organ ve su Hidrasyon: vücudun su dengesi Müshil: bağırsağı hızla boşaltan ilaç İdrar söktürücü: vücuttan su attıran ilaç Sabah kilosu: uyanıp tuvaletten sonra, yemeden çekilen kilo
Sporun ayırt edici fizyolojik özellikleri neler?
Mevcut kilo ve yağsız kütleye göre gerçekçi kategori?
Araçla kademeli ve akut kaybı, sıvı planını hesaplayın.
Hangi göstergeler haftalık izlenmeli? Kırmızı işaret nedir?
| Ölçüt | 1 · Gelişiyor | 2 · Yetkin |
|---|---|---|
| Profil | Özellikler listelenmiş. | Ayırt edici özellikler kanıtla ve testlerle. |
| Kilo hesabı | Toplam kayıp verilmiş. | Kademeli, akut ve sıvı planı doğru. |
| Güvenlik | Genel uyarı. | Somut kırmızı işaretler ve sağlık ekibi yönlendirmesi. |
| Kanıt | Tek kaynak. | Derlemeler ve güncel çalışmalar. |
Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.
Bu uygulamalar performansı ve sağlığı nasıl etkiler?
Tartı zamanlaması ya da hidrasyon testi gibi kurallar sorunu nasıl azaltabilir?
Sporcu ve antrenör eğitimi hangi mesajları içermeli?
"Ben de böyle yaptım, bir şey olmadı."
Fizyoloji, kural ve eğitime dayanan iki cümle.
1. 75 kg'lık sporcu 70 kg kategorisine girecekse toplam kayıp yüzde kaçtır?
5 ÷ 75 = %6,7.
2. Tartı sonrası sıvı hedefi yaygın olarak akut kaybın kaç katıdır?
Sodyum ve karbonhidratla birlikte.