SPORCU BESLENMESİ · HAFTA 2

Enerji
Metabolizması

Vücut enerjiyi nereden alır, nasıl harcar? Bazal metabolizma ve günlük harcamanın bileşenleri, ATP ve üç enerji sistemi, kanıtın kaynakları.
Prof. Dr. İzzet İNCE
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi · Spor Bilimleri Fakültesi
Antrenörlük Eğitimi Bölümü · 2026–2027
Bugün

Dersin Yol Haritası

Akıllı saatin "912 kcal" yazısından başlıyoruz; kendi günlük harcamamızı iki araçla hesaplayıp bu sayının ne kadar kesin olduğunu tartışarak bitiriyoruz.
01

Bazal metabolizma ve günlük harcamanın 4 parçası

02

Canlı: dinlenme metabolizmam

03

Canlı: antrenmanım kaç kcal?

04

ATP ve üç enerji sistemi

05

Kanıt nereden gelir?

06

Eşli uygulama ve saat tartışması

Bugünün sonunda kendi günlük enerji harcamanızı tahmin edecek ve bu tahminin sınırını söyleyebileceksiniz.
Bu Haftanın Dünyası · Bilekteki Sayı

"Akıllı Saatim Bugün 900 Kalori Yaktığımı Söylüyor"

Sporcuların çoğu enerji harcamasını artık bileğindeki saatten okuyor ve yiyeceğini bu sayıya göre ayarlıyor. Bilek cihazlarının kalp hızını enerji harcamasından daha iyi ölçtüğü gösterildi; enerji harcaması tahminlerinde ise hatalar büyük bulundu (Shcherbina ve ark., 2017).

Görünen

Kesin görünen bir sayı: "912 kcal". Ondalıklı, grafikli, her gün aynı ekranda.

Görünmeyen

Sayı bir ölçüm değil, tahmindir. Denklemin ne varsaydığı ve ne kadar yanılabileceği ekranda yazmaz.

Bu haftanın sorusu

Harcadığımız enerjiyi nasıl tahmin ederiz ve bu tahmine ne kadar güvenebiliriz?

Geri Getirme · 5 Dakika

Önceki Haftalardan Ne Kaldı?

Notlara bakmadan cevapları bir kâğıda yazın, sonra açın. Hatırlamaya çalışmak, yeniden okumaktan daha kalıcı öğrenme sağlar (Roediger ve Karpicke, 2006).
Hafta 1

Enerji veren besin öğeleri hangileridir, gram başına kaç kcal verirler?

Cevabı göster

Karbonhidrat 4, protein 4, yağ 9 kcal/g. Vitamin, mineral ve su enerji vermez.

Hafta 1

Mikro besinler enerji vermiyorsa sporcu için neden önemlidir?

Cevabı göster

Enerji üretimini yönetirler: vitamin ve mineraller, enerjiyi açığa çıkaran tepkimelerde görev alır.

Hafta 1

VKİ'si 27 olan bir halterciye neden hemen "fazla kilolu" denmez?

Cevabı göster

VKİ yağ ile kası ayırmaz. Bel/boy oranı ve vücut kompozisyonuyla birlikte yorumlanır.

Hafta 2 · Öğrenme Çıktıları

Bu Hafta Sonunda Yapabilmeniz Gerekenler

Her çıktı, haftanın sonundaki uygulama görevinde ölçülür.
  • Bazal ve dinlenme metabolizmasını tanımlayıp birbirinden ayırmak.
  • Toplam günlük enerji harcamasını bileşenlerine (dinlenme metabolizması, besinlerin termik etkisi, egzersiz, egzersiz dışı aktivite) ayırmak.
  • Dinlenme metabolizmasını yağsız kütleden, egzersiz harcamasını MET değerinden hesaplamak.
  • Efor süresi ve şiddetine göre baskın enerji sistemini ve kullanılan yakıtı açıklamak.
  • Solunum değişim oranını (RER) yakıt kullanımına çevirmek.
  • Sporcu beslenmesinde kanıtın kaynaklarını (konsensüs ve pozisyon bildirgeleri) tanıyıp bir iddiayı bu kaynaklarla sınamak.
Önce Temel · Üç Kelime

Enerji, Metabolizma, ATP: Günlük Dille

Bu haftanın tamamı bu üç kavramın üzerine kurulu.

Enerji

İş yapabilme gücü. Arabada benzin neyse, vücutta yediğimiz karbonhidrat, yağ ve protein odur. Birimi kilokaloridir (kcal); geçen hafta 4-4-9 kuralını gördük.

Metabolizma

Vücudun yediğini parçalayıp kullanılabilir enerjiye çevirmesi ve yeni doku yapması. Motorun benzini yakıp tekerleği döndürmesi gibi.

ATP

Kasın harcayabildiği tek "bozuk para". Yemekler büyük banknot gibidir; kas onları doğrudan kullanamaz, önce ATP'ye bozdurur.

Tek cümlelik özet

Yediğimiz besinler metabolizma ile ATP'ye çevrilir; kas ATP harcayarak kasılır. Ne kadar hızlı ve ne kadar uzun koştuğumuz, ATP'yi hangi yoldan ürettiğimize bağlıdır.

Önce Temel · Bazal Metabolizma

Bazal Metabolizma: Hiçbir Şey Yapmazken Harcanan Enerji

Günlük harcamayı hesaplamadan önce şunu bilmek gerekir: vücut hareketsiz yatarken de enerji yakar.

Neye harcanır?

Kalbin atması, nefes almak, beynin çalışması, vücut ısısını korumak, böbrek ve karaciğerin işi, hücrelerin onarımı. Sen uzanırken bile hepsi sürer; enerji harcamasının sıfır olduğu bir an yoktur.

Arabanın rölantisi

Kontak açık, motor çalışıyor, araba yerinden kıpırdamıyor; yine de benzin yanıyor. Bazal metabolizma (BMR) vücudun rölanti harcamasıdır: yaşamak için ödenen asgari bedel.

Nasıl ölçülür?

Sabah uyanır uyanmaz, yaklaşık 12 saat aç, rahat bir odada, hiç kıpırdamadan yatarken. Bu koşullarda ölçülen, günün en düşük enerji harcamasıdır.

Ali için ne demek?

Ali (70 kg, yağ %14) gün boyu yataktan çıkmasa bile günde yaklaşık 1700–1800 kcal harcar. Bu hesabın tamamı bu sayının üzerine kurulur: koşu, yürüyüş ve yemek sindirimi bu tabana eklenir.

Önce Temel · BMR mi, RMR mi?

Bazal mı, Dinlenme Metabolizması mı? Aynı Kilo, Farklı Harcama

İki kavram aynı fikirdir; fark ölçüm koşulundadır. İkincisi sporcunun kas kütlesine çok duyarlıdır.

Bazal (BMR) ve dinlenme (RMR)

BMR en katı koşulda ölçülür: uyanır uyanmaz, laboratuvarda, tamamen sakin. RMR aynı fikirdir ama koşul daha gevşektir: sabah, aç, birkaç dakika sakin yatıp dinlenmiş. Pratikte çoğu ölçüm ve denklem RMR içindir ve değeri BMR'den biraz yüksek çıkar. Bu derste buna dinlenme metabolizması (RMR) diyeceğiz.

Kas yağdan çok harcar

Aynı 90 kg'ı taşıyan iki kişi: basketbolcu (yağ %10, yağsız kütle 81 kg) ile sedanter biri (yağ %30, yağsız kütle 63 kg). Bu hafta göreceğimiz Cunningham denklemiyle (500 + 22 × yağsız kütle) basketbolcu yaklaşık 2282 kcal, sedanter yaklaşık 1886 kcal harcar. Kilo aynı, günlük fark yaklaşık 400 kcal.

Bundan sonrası

Önce günlük harcamanın dört parçasını göreceğiz; dinlenme metabolizması bunların en büyüğüdür. Sonra onu canlı hesaplayacağız.

KISIM 01

Günlük
Harcama

Atwater değerleri, günlük harcamanın dört bileşeni, dinlenme metabolizması ve MET.

Bölüm 1 · Enerji

Besinlerden Gelen Enerji: Atwater Değerleri

1 kcal = 4,184 kJ. Etiketlerde iki birim birlikte yazılır.

Karbonhidrat · 4 kcal/g

Yüksek şiddetli eforun ana yakıtı; kas ve karaciğerde glikojen olarak sınırlı miktarda depolanır.

Protein · 4 kcal/g

Öncelikli görevi yapı ve onarım; enerjiye katkısı normalde küçüktür.

Yağ · 9 kcal/g

En yoğun ve en büyük enerji deposu; düşük-orta şiddette baskın yakıt.

Alkol · 7 kcal/g

Enerji verir ama besin öğesi değildir; toparlanmayı olumsuz etkiler (13. hafta).

Hesap alıştırması

Bir enerji barı: 40 g karbonhidrat, 10 g protein, 8 g yağ. Enerjisi = 40×4 + 10×4 + 8×9 = 160 + 40 + 72 = 272 kcal (≈ 1138 kJ).

Görsel · Atwater Hesabı

Bir Barın Enerjisi: 272 kcal

Gram başına enerji (kcal/g)Karbonhidrat4Protein4Alkol7Yağ9Bir enerji barı: 40 g KH, 10 g protein, 8 g yağ160KH 40 g × 440Protein 10 g × 472Yağ 8 g × 9Toplam: 272 kcal= 1.138 kJ (1 kcal = 4,184 kJ)8 g yağ, 10 g proteinin neredeyse iki katıenerji veriyor: gram değil, gram × değer.
Hesap örneği: önceki slaytın alıştırması; Atwater değerleri.
Ne anlama geliyor?Önce her öğenin gramını değeriyle çarpın, sonra toplayın: 272 kcal. Etiketlerdeki kJ sayısı aynı enerjinin başka birimidir ve 4,184 kat büyük görünür.
Önce Temel · Günlük Harcamanın Dört Kalemi

Bir Günün Enerji Bütçesi

Aylık bütçede kira sabit, eğlence değişkendir. Vücudun enerji bütçesi de böyledir: dinlenirken bile ödenen büyük bir sabit gider ve daha küçük, oynak kalemler.
RMR

Dinlenme metabolizması

Uzanırken bile kalp, beyin, karaciğer ve kasın harcadığı enerji; kira gibi. Ali (70 kg, yağ %14) için yaklaşık 1824 kcal/gün. Bazal metabolizma (BMR) aynı kavramın daha katı koşulda ölçümüdür.

TEF

Besinlerin termik etkisi

Yemeği sindirmenin, emmenin ve depolamanın enerji bedeli; yaklaşık %10. Ali 2000 kcal yerse yaklaşık 200 kcal sindirime gider.

NEAT

Egzersiz dışı aktivite

Yürümek, merdiven çıkmak, ayakta durmak, kıpırdanmak. Gün boyu ayakta duran bir antrenörle masada oturan biri arasında günde yüzlerce kcal fark olabilir.

EEE

Egzersiz enerji harcaması

Planlı antrenmanın harcaması. Ali'nin bir saatlik koşusu yaklaşık 651 kcal eder. Sporcuda en çok oynayan kalem budur.

Toplam günlük harcama = RMR + TEF + NEAT + EEE.
Bölüm 1 · Enerji Harcaması

Toplam Günlük Enerji Harcamasının Dört Bileşeni

Sedanter bir yetişkinde yaklaşık oranlar; sporcuda egzersiz payı büyür, diğerlerinin payı küçülür.
Dinlenme metabolizması (RMR)yaşamsal işlevler
~%60–75
Besinlerin termik etkisi (TEF)sindirim, emilim, depolama
~%10
Egzersiz dışı aktivite (NEAT)günlük hareket
değişken
Egzersiz enerji harcaması (EEE)planlı antrenman
sporcuda en değişken kalem

Neden ayrıştırıyoruz?

Enerji bulunurluğu (3. hafta) yalnızca egzersiz harcamasını düşer: EA = (enerji alımı − EEE) / yağsız kütle. Bu yüzden EEE'yi ayrı tahmin edebilmek gerekir.

Hızlı yoklama · 1 dakika

Günlük Harcamanın En Büyük Parçası Hangisi?

Haftada 5 gün antrenman yapan bir üniversite öğrencisi-sporcuyu düşünün. Önce tahmin edin, sonra tıklayın.

DOĞRU CEVAP: B

Çoğu insanda en büyük pay dinlenme metabolizmasıdır: kalp, beyin, organlar ve kaslar sürekli enerji harcar. Antrenman payı dayanıklılık sporcularında çok büyüyebilir, ama çoğu sporcuda dinlenme payını geçmez.

Önce Temel · Yağsız Kütle, Denklem, MET, Brüt-Net

Hesabın Dört Kelimesi

Dinlenme ve antrenman harcaması ölçülmez, tahmin edilir. Tahminin dili dört kelimedir: yağsız kütle, denklem, MET, brüt ve net.
Yağsız kütle

Yağ dışındaki her şey

Kas, kemik, organ, su. Ali 70 kg, yağ %14: yağ 9,8 kg, yağsız kütle 60,2 kg. Kas ve organ dinlenirken bile enerji harcar; yağ dokusu çok az.

Denklem

Ortalama tarif

Çok sayıda kişide ölçülen sonuçlardan çıkarılan ortalama formüldür, kişiye özel ölçüm değildir. Ali için iki denklem 1718 ve 1824 kcal verir; fark yaklaşık 100 kcal.

MET

Dinlenmenin kaç katı

MET (Metabolic Equivalent of Task) bir etkinliğin enerji maliyetini dinlenmeye göre söyleyen birimdir; ayrıntısı birkaç slayt sonra. Oturup dinlenmek 1 MET. Yaklaşık 10 km/sa koşu 9,3 MET'tir: dinlenmenin 9,3 katı enerji harcanır.

Brüt ve net

Dinlenme payı dahil mi?

Brüt harcama dinlenme payını içerir, net çıkarır. Ali koşuda 70 × 9,3 × 1 = 651 kcal (brüt); dinlenme payı 70 kcal; net 581 kcal.

Egzersiz enerjisi (kcal) yaklaşık kilo × MET × saat eder.
Bölüm 1 · Dinlenme Metabolizması

Dinlenme Metabolizmasını Tahmin Etmek

Sporcularda yağsız kütleye dayanan denklemler, boy-kilo-yaş denklemlerinden daha isabetlidir.
DenklemFormülNe zaman?
CunninghamRMR = 500 + 22 × yağsız kütle (kg)Vücut kompozisyonu biliniyorsa, sporcular
Mifflin–St JeorErkek: 10×kg + 6,25×cm − 5×yaş + 5
Kadın: 10×kg + 6,25×cm − 5×yaş − 161
Yağsız kütle bilinmiyorsa
Ölçüm (dolaylı kalorimetri)Sabah, aç, dinlenmiş; O₂ tüketimi ve CO₂ üretimi (dolaylı kalorimetri: soluk havadaki oksijen ve karbondioksit ölçülerek harcanan enerjinin hesaplanması; ayrıntısı bu haftanın devamında)Altın standart; laboratuvar gerekir
Hesap

70 kg, yağ oranı %14 bir orta mesafe koşucusu

Yağsız kütle = 70 × (1 − 0,14) = 60,2 kg · RMR = 500 + 22 × 60,2 ≈ 1824 kcal/gün

Görsel · İki Denklem, Bir Sporcu

Günde 107 kcal, Ayda 3.207 kcal

Ali · 20 yaş, 70 kg, 178 cm, yağ %14Cunningham500 + 22 × 60,21824 kcalMifflin–St Jeor10×kg + 6,25×cm − 5×yaş + 51718 kcalGünlük farkın birikimi01.0002.0003.0000. gün10. gün20. gün30. gün3.207 kcalFark günde 107 kcal: bir bardak süt kadar.Otuz günde 3.207 kcal; hangi denklemiseçtiğiniz, aylık planı değiştirir.
Hesap örneği: denklemler önceki slayttan; Ali'nin değerleri canlı araç slaytından.
Ne anlama geliyor?İki denklem de Ali'yi anlatıyor, ama biri diğerinden günde yaklaşık 100 kcal fazla. Tek günde küçük görünen fark, bir ayda yarım kilo yağ dokusuna yakın bir enerjiye ulaşır.
Performans Merkezi · Canlı

Dinlenme Metabolizmanı Hesapla

1

Ali: erkek, 20 yaş, 70 kg, 178 cm. Araca girin; Mifflin–St Jeor ≈ 1718 kcal.

2

Slayttaki Cunningham hesabı (yağ oranı %14) ≈ 1824 kcal verdi. İki denklem arasındaki fark ≈ 107 kcal.

3

Bu fark bir bardak süt kadar. Bir ayda 30 × 107 ≈ 3200 kcal eder: küçük hata birikir.

4

Aktivite katsayısını (dinlenme enerjisini günlük hareketle çarpan sayı) değiştirin; günlük toplam nasıl değişiyor? Hangi katsayı sizi en iyi anlatıyor?

BMR / Dinlenme MetabolizmasıYeni sekmede aç ↗
Araştırma ne diyor? · 2023

Denklemler Sporcuyu Ne Kadar Tanıyor?

O'Neill ve ark. (2023) sporcularda dinlenme metabolizmasını tahmin eden denklemleri inceleyen 29 çalışmayı (1430 sporcu) birleştirdi; 100 farklı denklem kullanılmıştı.
5 / 11

Ölçümden farksız denklem

Meta-analize giren 11 denklemden yalnız 5'i (ör. Cunningham, Harris-Benedict, Ten-Haaf; üçü de dinlenme metabolizmasını tahmin eden denklemlerdir) ölçülen değerden anlamlı (şansla açıklanamayacak kadar) farklı çıkmadı.

Mifflin

Sapan denklemler

Mifflin–St Jeor dahil diğerleri sporcuların dinlenme metabolizmasını anlamlı olarak düşük ya da yüksek tahmin etti.

%80

En isabetlisi

Ten-Haaf denklemi sporcuların %80,2'sini ölçülen değerin ±%10'u içinde tahmin etti; diğerleri %41–64.

Hesap makinesinin verdiği sayı bir tahmindir; hangi denklemi seçtiğiniz sonucu değiştirir.
Görsel · Denklemin Karnesi

En İyi Denklem Bile Beş Sporcudan Birini Iskalıyor

Doğruluk · meta-analize giren 11 denklemCunningham1980Harris-Benedict1918Cunningham1991DeLorenzoTen-Haaf anlamlı sapmaanlamlı sapmaanlamlı sapmaanlamlı sapmaanlamlı sapmaanlamlı sapma5 denklem ölçülen değerden farksız;Mifflin–St Jeor dahil 6'sı düşük ya da yüksek tahmin etti.Kesinlik · ±%10 içinde tahmin edilen sporcu%0%20%40%60%80%100Ten-Haaf%80,2Diğer 8 denklem%40,7%63,7Denklem sonucu tek sayı değil, bir aralıktır:en iyi denklem bile her 5 sporcudan birini ıskalar.
O'Neill ve ark. (2023), Sports Med: 29 çalışma, 1430 sporcu, 100 denklem; doğruluk meta-analizi (çok sayıda çalışmanın sonucunu tek havuzda birleştiren analiz) 11, kesinlik meta-analizi 9 denklemle. Doğruluk: denklemin sporcu grubunun ortalamasını ölçülen değere ne kadar yakın bulduğu; kesinlik: tek tek sporcuları ne kadar yakın tahmin ettiği.
Ne anlama geliyor?Denklemlerin yarıdan fazlası sporcunun dinlenme harcamasını sistematik olarak kaydırıyor; en iyisi Ten-Haaf bile beş sporcudan birinde %10'dan fazla yanılıyor. Hesap bir başlangıçtır, ölçüm değildir.
Önce Temel · MET Nedir?

MET: Etkinliği Dinlenmeyle Kıyaslayan Birim

Antrenmanın harcamasını hesaplamadan önce MET'in ne olduğunu bilmek gerekir. MET bir etkinlik için "dinlenmenin kaç katı enerji harcanıyor?" sorusunun cevabıdır.

Tanım

MET (Metabolic Equivalent of Task; görevin metabolik eşdeğeri), bir fiziksel aktivitenin enerji maliyetini (yakılan kalori ya da oksijen tüketimi) dinlenme halindeki enerji maliyetine göre ölçen standart bir birimdir.

1 MET

Dinlenme hali

Sessiz oturma 1 MET kabul edilir. Ölçeğin başlangıç noktası budur.

3,5 ml

Oksijen / kg / dakika

1 MET'in oksijen karşılığı: vücut dinlenirken her kilosu için dakikada yaklaşık 3,5 ml oksijen kullanır.

1 kcal

kg / saat

1 MET'in enerji karşılığı: dinlenirken her kilo için saatte yaklaşık 1 kcal harcanır.

Bir etkinlik 5 MET ise, dinlenmeye göre 5 kat daha fazla enerji harcar.
Önce Temel · MET'ten Kaloriye

MET Tarifi: Dört Adımda Harcanan Kalori

MET yalnızca bir "katsayısı"dır. Kaloriye çevirmek için kilo ve süre devreye girer. Ali (70 kg) ile deneyelim.

1. Etkinliğin MET'i

Tablodan okunur. Koşu (~10 km/sa) için 9,3 MET.

2. Kilo

Ali 70 kg. MET kilo başına olduğu için kilo ile çarpılır.

3. Süre (saat)

1 saat. 45 dakika ise 0,75 saat yazılır.

4. Çarp

70 × 9,3 × 1 ≈ 651 kcal.

Neden kiloyla çarpıyoruz?

MET'in birimi kcal/kg/saat'tir. Kilo ve saatle çarpınca geriye kcal kalır. Kilo formüle bu yüzden girer: 50 kg'lık ve 90 kg'lık iki kişi dinlenirken de koşarken de aynı MET'tedir, harcadıkları kalori ise kiloya göre farklıdır. Ali dinlenirken saatte yaklaşık 70 kcal, 9,3 MET'lik koşuda 651 kcal harcar.

Oksijenle aynı şey

Aynı koşu oksijen diliyle: 9,3 × 3,5 ≈ 32,6 ml/kg/dk. Dinlenme ve MET değerleri ortalama kabullerdir; kişinin gerçek dinlenme harcaması bundan sapabilir.

Bölüm 1 · Egzersiz Harcaması

Egzersiz Harcamasını MET ile Tahmin Etmek

1 MET ≈ 1 kcal/kg/saat (yaklaşık dinlenme harcaması). Değerler Fiziksel Aktiviteler Kompendiyumu'nun 2024 güncellemesinden alınmıştır (Herrmann ve ark., 2024).

Koşu ~9,7–10 km/sa

≈ 9,3 MET
70 kg × 9,3 × 1 sa ≈ 651 kcal

Direnç antrenmanı (yoğun)

≈ 6 MET
70 kg × 6 × 1 sa ≈ 420 kcal

Futbol (maç)

≈ 9,5 MET
70 kg × 9,5 × 1,5 sa ≈ 998 kcal

İki sınırlılık

(1) MET değerleri ortalamadır; bireysel harcama antrenmanlılık ve ekonomiye göre ±%20–30 sapabilir. (2) MET "brüt" harcamadır, dinlenme harcamasını da içerir; enerji bulunurluğu hesabında dinlenme payı düşülerek "net" EEE kullanılır.

Görsel · Tahminin Bandı

Ortalama 651 kcal, Bireysel Olarak 456–846

02004006008001.0001.2001.400kcalKoşu · ~10 km/sa · 1 sa70 × 9,3 × 1651 (456–846)Direnç antrenmanı · 1 sa70 × 6 × 1420 (294–546)Futbol maçı · 1,5 sa70 × 9,5 × 1,5998 (698–1297)±%20±%30MET tahmini
Hesap örneği: MET değerleri önceki slayttan (Herrmann ve ark., 2024); bantlar önceki slaytta belirtilen ±%20–30 bireysel sapmadır.
Ne anlama geliyor?MET ile bulunan sayı bir ortalamadır. Aynı koşu, antrenmanlılık ve koşu ekonomisine göre bir sporcuda 450, başka birinde 850 kcal harcatabilir; plan bu bandı hesaba katmalıdır.
Performans Merkezi · Canlı

Antrenmanım Kaç Kalori Harcatıyor?

1

Koşu, yaklaşık 10 km/sa ≈ 9,3 MET. Ali 70 kg, 1 saat: 70 × 9,3 × 1 ≈ 651 kcal.

2

Araçta kendi antrenmanınızı seçin: kilo, süre, etkinlik. Sonucu yazın.

3

Aynı antrenmanı akıllı saatinizin verdiği sayıyla karşılaştırın. Fark ne kadar?

4

MET değerleri ortalamadır; bireysel harcama ±%20–30 sapabilir. Hangi sayıya "ölçüm", hangisine "tahmin" dersiniz?

MET ile Enerji HarcamasıYeni sekmede aç ↗
Sporcu panosu · Günlük harcama

Ali'nin Enerji Bütçesi

Akıllı saat "912 kcal" diyor; kesin görünen bu sayı bir ölçüm değil, tahmin. Günlük harcama dört kalemin toplamı ve her kalem aralık olarak söylenmeli.

Ali · dinlenme1824kcalCunningham, yağ %14
1 saat koşu651kcal70 × 9,3 × 1

Sen hesapla · bir günün harcaması

Kilo70 kg
Yağ oranı%14
Antrenman MET · süre9,3 MET · 1,0 sa
Gün içi hareket (NEAT)300 kcal
RMR
EEE
NEAT
TEF
3053
kcal ±%20–30
RMR = 500 + 22 × yağsız kütle (Cunningham); EEE = kg × MET × saat; TEF ≈ %10. MET ortalamadır.

Dört kalem · aylık bütçe gibi

RMRdinlenme metabolizması · kira gibi sabit~%60–75
TEFsindirmenin bedeli~%10
NEATyürümek, ayakta durmak, merdivendeğişken
EEEplanlı antrenmanen oynak
Çoğu insanda en büyük pay dinlenme metabolizmasıdır; sporcuda en çok oynayan kalem antrenmandır. Enerji bulunurluğu (3. hafta) yalnız antrenmanı ayırarak hesaplanır.

Denklemin karnesi · O'Neill ve ark., 2023

Ten-Haaf · ±%10 içinde%80,2
Diğerleri%40,7–63,7
Ali: Cunningham 1824 · Mifflin 1718 → günde 107, ayda ~3200 kcal fark
29 çalışma, 1430 sporcu, 100 denklem: en iyisi bile beş sporcudan birini ıskalıyor.

Saat ne diyorsa o kadar yeme

Nabza güven, kalori sayısını kaba tahmin say (Lambe ve ark., 2026).
Sayıyı aralıkla söyle: "yaklaşık …, ± …".
Tartı eğilimi, performans, yorgunluk birlikte okunur.
Atwater değerleri: besinlerin gram başına enerjisi (4-4-9; alkol 7). Kilojul: 1 kcal = 4,184 kJ. RMR: dinlenme metabolizması. TEF: besinleri sindirmenin enerji bedeli. NEAT: antrenman dışındaki günlük hareketin harcaması. EEE: egzersiz enerji harcaması. MET: etkinliğin dinlenmeye göre kaç kat enerji harcadığı.
KISIM 02

ATP ve Üç
Enerji Sistemi

Kasın tek doğrudan enerji kaynağı, sistemlerin birlikte çalışması, yakıt depoları ve adaptasyon.

Önce Temel · Oksijenli ve Oksijensiz Enerji

Hızlı Kasa, Orta Kasa, Yavaş Kasa

Kasın cebindeki ATP bozuk parası birkaç saniyede biter. Yenilemenin üç yolu var: küçük ama çok hızlı bir kasa, orta bir kasa, yavaş ama kocaman bir kasa.
Aerobik, anaerobik

Oksijen var mı?

Aerobik oksijenle, anaerobik oksijen kullanmadan enerji üretmektir. 100 m sprint ağırlıklı anaerobik, 10 km koşu ağırlıklı aerobiktir.

Kreatin fosfat

Hazır yedek

Kasta depolu; ATP'yi anında yeniler ama az bulunur. Ali'nin 10 saniyelik sprintine yeter, sonra biter.

Glikoliz, asidoz

Oksijensiz parçalanma

Glukoz ve glikojen oksijensiz parçalanıp hızlı ATP üretir. Yan ürünler kastaki asitliği artırır (asidoz); 400 m'nin son 100 m'sinde bacakları ağırlaştıran budur.

Oksidasyon, mitokondri

Oksijenle yakmak

Yakıtın oksijenle yakılmasıdır. Mitokondri hücrenin enerji santralidir; dayanıklılık antrenmanı sayısını ve verimini artırır.

Hızlı yol kısa, yavaş yol uzun sürer: hız ile süre ödünleşir.
Bölüm 2 · Enerji Sistemleri

Kasın Tek Doğrudan Enerji Kaynağı: ATP

Besinlerden gelen enerji önce ATP'ye aktarılır; kas kasılması yalnızca ATP'yi kullanabilir.
~2–3 sn
Kastaki hazır ATP maksimal eforu yalnızca birkaç saniye karşılar. Sonrası, ATP'nin üç yolla sürekli yeniden üretilmesine bağlıdır.
Bölüm 2 · Enerji Sistemleri

ATP'yi Yeniden Üretmenin Üç Yolu

Hız ile kapasite arasında bir ödünleşim vardır.
Fosfojen (ATP-PCr)GlikolitikOksidatif
YakıtKreatin fosfatKas glikojeni, kan glukozuKarbonhidrat, yağ, (az) protein
ATP üretim hızıEn yüksekYüksekEn düşük
KapasiteÇok sınırlıSınırlıPratikte sınırsız
Baskın olduğu süre~0–10 sn~10 sn – 2 dk~2 dk ve sonrası
Beslenme bağlantısıKreatin takviyesi (10. hafta)Karbonhidrat, tampon maddeler (asidi nötrleyen takviyeler)Karbonhidrat + yağ, antrenman adaptasyonu
Görsel · Hız ile Kapasite

Hızlı Olan Çabuk Biter, Dayanıklı Olan Yavaştır

kapasite: ne kadar süre yetebilir →↑ ATP üretim hızıFosfojen (ATP-PCr)≈ 0–10 sn baskınkreatin fosfatGlikolitik≈ 10 sn – 2 dkglikojen, kan glukozuOksidatif≈ 2 dk ve sonrasıkarbonhidrat + yağ
Sıralama çizimi: eksenler ölçekli değildir; süreler ve yakıtlar önceki slaytın tablosundan.
Ne anlama geliyor?ATP'yi en hızlı yenileyen sistem en az dayanandır; en uzun dayanan en yavaştır. Sprint kreatin fosfata, maç ortasındaki koşular glikojene, uzun efor oksidatif sisteme yaslanır.
Hızlı yoklama · 1 dakika

100 m Sprintte Kası Hangi Sistem Besler?

10 saniye süren tüm güç bir koşu. Önce tahmin edin, sonra tıklayın.

DOĞRU CEVAP: A

Çok kısa ve tüm güç eforlarda ATP hazır depodan ve kreatin fosfattan hızla yenilenir. Sistemler yine de birlikte çalışır; süre uzadıkça glikolitik ve aerobik sistemin payı artar.

Bölüm 2 · Etkileşim

Sistemler Sırayla Değil, Birlikte Çalışır

Gastin (2001): maksimal eforda aerobik ve anaerobik katkı yaklaşık 75. saniyede eşitlenir.
~10 sn
100 m: enerjinin büyük kısmı anaerobik (fosfojen + glikoliz); aerobik katkı küçüktür.
~45–60 sn
400 m: glikoliz baskındır, aerobik katkı artmaya başlar; son 100 m'de asidoz performansı sınırlar.
~75 sn
Eşitlik noktası: aerobik ve anaerobik katkı yaklaşık yarı yarıyadır. Gastin ve Suppiah (2026) sentezinde hesaplanan nokta 78,6 sn (%95 GA ±1,1).
~4 dk
1500 m: aerobik katkı belirgin baskındır; karbonhidrat ana yakıttır.
2 sa +
Maraton: neredeyse tamamen aerobik; glikojen deposu ve yarış içi karbonhidrat belirleyici.
Görsel · Süreye Göre Katkı

Yetmiş Beşinci Saniyede Terazi Dengelenir

%0%50%10010 sn30 sn75 sn2 dk4 dk10 dkanaerobik (fosfojen + glikoliz)aerobik75 sn: yaklaşık yarı yarıya100 m400 m1500 m
Gastin ve Suppiah (2026), Sports Med, Tablo 5: 102 çalışmanın birleşik tahmini (maksimal efor, 0'dan başlayan süre); Gastin (2001) değerlerinden en fazla 3 puan farklı; aynı çalışmanın hesapladığı eşitlik noktası 78,6 sn. Yatay eksen logaritmiktir.
Ne anlama geliyor?100 m'de bile enerjinin yaklaşık %9'u aerobiktir; 75 saniyede iki kaynak eşitlenir, 4 dakikada aerobik katkı %78'e çıkar. Beslenme de bu karışıma göre planlanır.
Sporcu panosu · ATP ve enerji sistemleri

Hızlı Kasa, Orta Kasa, Yavaş Kasa

Kas yalnız ATP "bozuk parası" harcar ve cepteki para 2–3 saniyede biter. Üç kasa onu yeniler: biri çok hızlı ama küçük, biri yavaş ama kocaman. Hepsi aynı anda açıktır.

Hazır ATP~2–3snmaksimal eforda
Eşitlik~75snaerobik = anaerobik

Üç kasa · hız ile kapasite

Fosfojenkreatin fosfat
hız
kapasite
0–10 sn · sprint
Glikolitikkas glikojeni, kan glukozu
hız
kapasite
10 sn–2 dk · 400 m
Oksidatifkarbonhidrat, yağ, az protein
hız
kapasite
2 dk+ · uzun efor
Hız ve kapasite çubukları sıralamadır, ölçek değil. Beslenme bağlantısı: kreatin, karbonhidrat ve tamponlar (10. hafta).

Sen seç · efor süresi

Maksimal efor10 sn · 100 m
%9aerobik
● aerobik● anaerobik
Gastin ve Suppiah (2026): 102 çalışmanın birleşik tahmini.

Süre uzadıkça aerobik katkı · logaritmik zaman

%9%49 · eşitlik%78 anaerobik (fosfojen + glikoliz)aerobik 10 sn · 100 m75 sn4 dk · 1500 m
Sistemler sırayla değil birlikte çalışır: 100 m'de bile enerjinin ~%9'u aerobik; 75 saniyede terazi dengelenir.

Beslenmeye çevir

Sprint, sıçrama: fosfojen; kreatin konusu.
30 sn–2 dk: glikoliz; karbonhidrat ve tampon.
Uzun efor: oksidatif; glikojen deposu sınırlar.
ATP: adenozin trifosfat, kasın doğrudan kullandığı enerji molekülü. Fosfojen sistemi: kreatin fosfatla ATP'yi anında yenileyen yol. Glikolitik sistem: glukozu oksijensiz parçalayan yol. Oksidatif sistem: yakıtı oksijenle yakan yol. Anaerobik: oksijen kullanmadan. Asidoz: kasta asitliğin artması. Tampon: asidi nötrleyen madde.
Önce Temel · VO₂max, Dolaylı Kalorimetri, RER, FATmax

Nefesten Yakıt Okumak

Yakıt yanarken oksijen tüketilir, karbondioksit üretilir. Soluk havadaki bu iki gaz ölçülürse hangi yakıtın yandığı tahmin edilebilir.
VO₂max

En yüksek oksijen kullanımı

Dakikada kullanılabilen en çok oksijen; aerobik kapasitenin ölçüsü. Ali'nin VO₂max'ı 55 ml/kg/dk ise 70 kg'lık bedeni dakikada 55 × 70 = 3850 ml oksijen kullanır (örnek sayı).

Dolaylı kalorimetri

Isıyı değil gazı ölç

Maske takılır; tüketilen O₂ ve üretilen CO₂ ölçülerek enerji harcaması ve yakıt karışımı bulunur. Dinlenme metabolizmasının altın standardıdır.

RER

CO₂ bölü O₂

Fatma'nın maskesinde CO₂ 2,4, O₂ 3,0 L/dk ise RER 2,4 ÷ 3,0 = 0,80: yakıtın yaklaşık üçte biri karbonhidrat, üçte ikisi yağdır.

FATmax, kararlı durum

Yağ zirvesi, sabit tempo

FATmax yağ yakımının en yüksek olduğu şiddettir; VO₂max'ın yaklaşık %45–65'i. Kararlı durum, kalp hızı ve solunumun sabitlendiği tempodur; RER ancak burada yakıtı gösterir.

RER 0,70 tamamen yağ, 1,00 tamamen karbonhidrat demektir.
Bölüm 3 · Yakıt

Vücuttaki Yakıt Depoları

Karbonhidrat deposu küçük ama hızlı; yağ deposu büyük ama yavaş.

Kas glikojeni

~300–700 g (kas kütlesi, antrenman ve beslenmeye bağlı). Yalnızca depolandığı kasın yakıtıdır.

Karaciğer glikojeni

~80–100 g. Kan şekerini korur; gece açlığında belirgin azalır (sabah antrenmanı önemli).

Yağ dokusu

Zayıf bir sporcuda bile on binlerce kcal. Sınırlayıcı olan miktar değil, yakılma hızıdır.

Pratik sonuç

90 dakikadan uzun ve orta-yüksek şiddetteki eforlarda glikojen tükenmesi performansı sınırlar. Karbonhidrat yüklemesi (yarıştan önce glikojen depolarını doldurmak) ve yarış içi karbonhidrat (4. ve 8. hafta) bu yüzden vardır.

Görsel · Depoların Büyüklüğü

Karbonhidrat Deposu Küçük, Yağ Deposu Dev

1001.00010.000100.000kcal (logaritmik)Karaciğer glikojeni80–100 g320–400Kas glikojeni300–700 g1.200–2.800Yağ dokusu (Ali, 9,8 kg)× 7700 kcal/kg≈ 75.000Ali'nin yağ deposu, dolu kas glikojeninin yaklaşık 27 katı enerji taşır.
Hesap örneği: glikojen miktarları önceki slayttan, 4 kcal/g; yağ dokusu için 7700 kcal/kg (Wishnofsky, 1958: 3500 kcal/pound). Ali: 70 kg, yağ %14.
Ne anlama geliyor?Zayıf bir sporcuda bile yağ deposu glikojenin kat kat üstündedir; sınırlayıcı olan miktar değil, yağın yakılma hızıdır. Uzun ve yoğun eforda bu yüzden karbonhidrat biter, yağ bitmez.
Bölüm 3 · Yakıt Seçimi

Şiddet Arttıkça Yakıt Karbonhidrata Kayar

Brooks ve Mercier'in "crossover" kavramı; yağ yakımının en yüksek olduğu şiddet: FATmax.

Düşük-orta şiddet

Yağ oksidasyonunun payı yüksektir. Mutlak yağ yakımı genellikle VO₂max'ın ~%45–65'i civarında zirve yapar (FATmax; kişiden kişiye değişir).

→

Yüksek şiddet

Glikoliz hızlanır, karbonhidrat baskın yakıt olur. Yarış temposunun çoğu bu bölgededir; yağ adaptasyonu yüksek şiddet performansını artırmaz.

Yaygın yanılgı

"Yağ yakım bölgesi" yağ kaybı için zorunlu değildir. Vücut yağ kaybını belirleyen günlük/haftalık enerji dengesidir, antrenman sırasında hangi yakıtın kullanıldığı değil.

Bölüm 3 · Ölçüm

Solunum Değişim Oranı (RER) Hangi Yakıtı Gösterir?

RER = üretilen CO₂ / tüketilen O₂. Kararlı egzersizde yakıt karışımının göstergesidir.
RERKarbonhidratYağYorum
0,70~%0~%100Açlık, çok düşük şiddet
0,85~%50~%50Orta şiddet, karma yakıt
1,00~%100~%0Yüksek şiddet
> 1,00Yakıt oranı yorumlanamazHiperventilasyon, bikarbonat tamponlaması

Not

Protein oksidasyonu genellikle ihmal edilir ("protein dışı RER"). RER'in yakıt göstergesi olması için egzersizin kararlı durumda (steady state) olması gerekir.

Bölüm 3 · Adaptasyon

Antrenman Metabolizmayı Nasıl Değiştirir?

Dayanıklılık antrenmanı, aynı mutlak tempoda daha fazla yağ ve daha az glikojen kullanmayı sağlar.

Mitokondri

Mitokondri yoğunluğu ve oksidatif enzim aktivitesi artar.

Kapilerizasyon

Kas çevresindeki kılcal damar yoğunluğu artar; oksijen ve yağ asidi sunumu kolaylaşır.

Glikojen

Kas glikojen depolama kapasitesi artar; aynı tempoda glikojen daha yavaş tükenir.

Beslenmenin rolü

Beslenme bu adaptasyonları hem destekleyebilir hem de değiştirebilir (ör. düşük glikojenle yapılan bazı antrenmanlar). Bu "periyotlama" (yakıtı antrenman yüküne göre ayarlamak) konusu 4. haftanın ana başlığıdır.

Sporcu panosu · Yakıt ve adaptasyon

Küçük Depo Hızlı, Büyük Depo Yavaş

Zayıf bir sporcuda bile yağ deposu glikojenin kat kat üstündedir. Sınırlayıcı olan miktar değil, yakılma hızı; ve şiddet arttıkça yakıt karbonhidrata kayar.

Kas glikojeni300–700g1200–2800 kcal
Ali'nin yağı~75460kcal9,8 kg × 7700

Depoların büyüklüğü

karaciğer~400 kas~2800 yağ dokusu~75.000 kcal
Daire boyutu şematik; gerçekte yağ deposu kas glikojeninin ~25 katı. 90 dakikadan uzun, orta-yüksek şiddette glikojen tükenir.

Sen oku · RER ve yakıt

RER (CO₂ ÷ O₂)0,85
KH %50
yağ %50
Orta şiddet · karma yakıt
ŞİDDET ARTTIKÇA · CROSSOVER
FATmax KHyağ şiddet (%VO₂max) →
FATmax genellikle VO₂max'ın ~%45–65'i, kişiden kişiye değişir. RER yalnız kararlı egzersizde yakıt göstergesidir; >1,00 yorumlanmaz.

Antrenman santrali büyütür

M

Mitokondri ↑ oksidatif enzimler

K

Kılcal damar ↑ oksijen ve yağ asidi sunumu

G

Glikojen deposu ↑ aynı tempoda daha yavaş tükenir

"Yağ yakım bölgesi" miti

"Yağ yakmak için yağ yakım bölgesinde çalış."
MİT
Vücut yağ kaybını antrenmandaki yakıt değil, günlük ve haftalık enerji dengesi belirler. Yağ adaptasyonu yüksek şiddet performansını artırmaz.

Antrenöre

Sabah antrenmanı: gece açlığında karaciğer glikojeni azalır.
Uzun ve yoğun: glikojen sınırlar, karbonhidrat planla.
Yakıt seçimini şiddet belirler, diyet değil.
Glikojen: kas ve karaciğerde depolanan karbonhidrat. Oksidasyon: yakıtın oksijenle yakılması. FATmax: yağ yakımının zirve yaptığı şiddet. RER: CO₂ / O₂ oranı; yakıt karışımının göstergesi. Kapilerizasyon: kası saran kılcal damarların artması. Mitokondri: hücrenin enerji santrali.
KISIM 03

Kanıt Nereden
Gelir?

Pozisyon bildirgeleri, konsensüsler ve bir beslenme iddiasını beş adımda sınamak.

Önce Temel · Kanıt Kelimeleri

Uzman Bildirgesi mi, Tek Çalışma mı?

Sosyal medyadaki bir cümle ile uzmanların ortak metni aynı ağırlıkta değildir. Ağırlığı belirleyen, bilginin kaç çalışmaya ve kaç uzmana dayandığıdır.
Deney

Randomize kontrollü deney

Katılımcılar şansla (yazı-tura gibi) iki gruba ayrılır. 20 sporcunun 10'u kafein, 10'u plasebo (görünüşü aynı, içi etkisiz) kapsül alır; sonuç karşılaştırılır.

Derleme

Sistematik derleme, meta-analiz

Bir soruya ait bütün çalışmalar kurallı biçimde taranır (derleme), sayıları birleştirilir (meta-analiz). O'Neill ve ark. 29 çalışmayı, 1430 sporcuyu birleştirdi.

Bildirge

Konsensüs, pozisyon bildirgesi

Uzman grubunun kanıtı birlikte tartıp yazdığı ortak metin. ACSM 2016 (Amerikan Spor Hekimliği Koleji) ve IOC 2018 (Uluslararası Olimpiyat Komitesi) bunlardandır; tek çalışmadan daha ağırlıklıdır.

Kontaminasyon

Bulaşan madde

Etikette yazmayan bir maddenin ürüne karışması. Ali "yalnızca vitamin" aldığını sanırken doping testinde yasaklı madde çıkabilir.

Genel güven sırası: tek çalışma, sonra derleme ve meta-analiz, sonra uzman bildirgesi.
Bölüm 4 · Çerçeve

Sporcu Beslenmesinde Kanıt Nereden Gelir?

Bu derste her öneri, uluslararası uzman gruplarının ortak bildirgelerine dayanır.

ACSM / AND / DC (2016)

Amerikan Spor Hekimliği Koleji, Amerikan Beslenme ve Diyetetik Akademisi ve Kanada Diyetisyenler Derneği'nin ortak pozisyon bildirgesi. Karbonhidrat, protein, yağ, sıvı ve müsabaka önerilerinin temel referansı.

IOC Takviye Konsensüsü (2018)

Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin ortak metni: hangi takviyenin performansa kanıtlanmış etkisi olduğu, hangisinin olmadığı ve kontaminasyon (istenmeden doping) riski.

IOC REDs Konsensüsü (2023)

Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin ortak metni. REDs (Relative Energy Deficiency in Sport), sporda göreli enerji yetersizliği: tanım, sağlık ve performans sonuçları, tarama aracı (REDs CAT2: klinik değerlendirme aracı, 3. hafta).

ISSN Pozisyon Bildirgeleri

Uluslararası Spor Beslenmesi Derneği: protein, kreatin, kafein, besin zamanlaması, omega-3 (2025), ketojenik diyet (çok düşük karbonhidratlı, yağ ağırlıklı beslenme; 2024) vb. konu bazlı derlemeler.

Neden önemli?

Sosyal medyada, takviye etiketinde ya da tek bir çalışmada okunan bir sayı, bu bildirgelerle çelişiyorsa önce şüphe edilir. Konsensüs, tek çalışmadan değil, çok sayıda çalışmanın uzmanlarca birlikte değerlendirilmesinden doğar.

Bölüm 4 · Kanıta Dayalı Düşünme

Bir Beslenme İddiasını Beş Adımda Sınamak

"X takviyesi performansı %20 artırıyor." Karar vermeden önce sorulacak sorular.

1. Kaynak

İddia hakemli (yayımlanmadan önce bağımsız uzmanlarca denetlenen) bir yayına mı, reklama mı dayanıyor?

2. Çalışma tipi

Randomize kontrollü deney mi, gözlem mi, hayvan çalışması mı?

3. Etki büyüklüğü

Fark istatistiksel olarak mı, pratikte mi anlamlı?

4. Benzerlik

Katılımcılar sizin sporcunuza benziyor mu (düzey, cinsiyet, spor dalı)?

5. Risk

Sağlık, maliyet ve doping (kontaminasyon) riski nedir?

Bilimsel Araştırma dersiyle bağlantı

Etki büyüklüğü, güven aralığı ve ölçüm güvenilirliği bu dönem Bilimsel Araştırma dersinde ayrıntılı işlenir. Burada her hafta aynı beş soruyu beslenme iddialarına uygulayacağız.

Sporcu panosu · Kanıt nereden gelir?

"Performansı %20 Artırıyor" Beş Sorudan Geçer mi?

Bir sosyal medya cümlesi ile uzmanların ortak bildirgesi aynı ağırlıkta değildir. Bu derste her öneri uluslararası uzman gruplarının ortak metinlerine dayanır.

Ana belge4ACSM, IOC ×2, ISSN

Kanıtın ağırlığı

uzman bildirgesi
sistematik derleme, meta-analiz
randomize kontrollü deney
gözlem, hayvan çalışması
reklam, fenomen, tek kişi
Randomize deney: 20 sporcunun 10'u kafein, 10'u plasebo; kura ile ayrılır.

Sen sına · "X takviyesi %20 artırıyor"

Kaynak: hakemli yayın, reklam değil Çalışma tipi: randomize kontrollü deney Etki büyüklüğü: fark pratikte de anlamlı Benzerlik: katılımcılar benim sporcuma benziyor Risk: sağlık, maliyet, kontaminasyon kabul edilebilir
Kabul edilmez: kanıt yok

Dört ana belge

2016

ACSM/AND/DC besin önerileri

2018

IOC takviye konsensüsü

2023

IOC REDs konsensüsü

ISSN

konu bazlı bildirgeler

Vaka · 18 yaş futbolcu

75 kg, yağ %12, alım 2400 kcal. RMR 1952 + antrenman 900 + TEF 240 = en az 3092.
−692 kcal/gün
NEAT sayılmadı; açık alt sınır. 6 haftada 2,5 kg kayıp, sprint düşüşü, sık üşütme: 3. haftanın konusu.
Konsensüs: uzmanların ortak vardığı sonuç. Pozisyon bildirgesi: bir kurumun kanıta dayanan resmi görüşü. Etki büyüklüğü: farkın pratikte ne kadar büyük olduğu. REDs: sporda göreli enerji yetersizliği. Kontaminasyon: ürüne yazılmayan bir maddenin bulaşması. Randomize: katılımcıları şansla gruplara ayırmak.
KISIM 04

Vaka ve
Uygulama

Genç futbolcunun enerji açığı, güncel tartışma, Performans Merkezi ve görev.

Bölüm 5 · Vaka

Vaka: 18 Yaşında Bir Futbolcunun Enerji Açığı

Öğretim amaçlı kurgulanmış, sahada sık karşılaşılan bir tablo.
Örnek vaka

75 kg, yağ oranı %12, haftada 5 antrenman + 1 maç

Durum: Günlük alımı ~2400 kcal. Son 6 haftada 2,5 kg kaybetmiş, sprint testleri düşmüş, sık üşütüyor.

Tartışma soruları: (1) Cunningham ile RMR'yi hesaplayın. (2) 90 dakikalık bir antrenmanın (≈8 MET) brüt harcamasını tahmin edin. (3) Günlük toplam harcama ile alım arasındaki farkı yorumlayın. (4) Bu tablo 3. haftada göreceğimiz hangi kavramla ilişkili?

RMR ≈ 500 + 22×66 = 1952 kcal Antrenman ≈ 75×8×1,5 = 900 kcal

Görsel · Vakanın Bütçesi

NEAT Sayılmasa Bile Günde 692 kcal Açık

Futbolcu · 75 kg, yağ %12 · antrenman günüAlım2.400 kcalHarcama (en az)RMR1952antrenman900TEF240+ NEATaçık ≥ 692 kcal/günNEAT hiç sayılmasa bile harcama 3.092 kcal: günlük açık en az 692 kcal.3. haftanın hesabıyla (net: 900 − 112,5 dinlenme payı) enerji bulunurluğu: (2.400 − 787,5) ÷ 66,0 ≈ 24,4 kcal/kg yağsız kütle.Kilo kaybı, sprint düşüşü ve sık üşütme bu tabloyla uyumlu.
Hesap örneği: vaka değerleri önceki slayttan; RMR Cunningham, antrenman 8 MET × 1,5 sa, TEF alımın %10'u; NEAT eklenmedi, açık bu yüzden alt sınırdır.
Ne anlama geliyor?Sporcunun enerji bulunurluğu yaklaşık 24 kcal/kg yağsız kütle: bir sonraki haftanın risk bölgesi. Kilo kaybı ve sık hastalanma bu açığın belirtileri olabilir.
Gündemden · 2025–2026

Saat Kalbi Doğru, Kaloriyi Yanlış Sayıyor

Apple Watch ölçümlerinin doğruluğunu inceleyen ve sürekli güncellenen sistematik derleme 82 çalışmayı ve 14 ölçümü bir araya getirdi (Lambe ve ark., 2026).
Kalp atım hızı

Küçük sapma

Ortalama sapma −0,27 atım/dk; tek tek ölçümlerde uyum sınırları yaklaşık ±7 atım/dk.

Adım ve uyku

Orta doğruluk

Adım sayısı ve uyku ölçümleri orta düzeyde doğru.

Enerji harcaması

Hata tutarsız ve sık büyük

Kalori tahmini koşula ve kişiye göre değişiyor; hata sıklıkla büyük. Bu haftanın ilkesi geçerli: tahmin, ölçüm değildir.

Sınıfta tartışın

Bu haftanın tartışmasındaki sporcu "saat ne diyorsa o kadar yerim" diyor. Bu derlemeye dayanarak ona hangi veriye güvenmesini, hangisine güvenmemesini söylersiniz?

Görsel · Saatin Karnesi

Nabız ±7 Atım, Kalori Belirsiz

Kalp atım hızı · sapma ve uyum sınırları (atım/dk)−10−50510−7,19+6,64ortalama −0,27Ölçüm türüne göre doğrulukKalp atım hızıküçük sapmaAdım ve uykuorta doğrulukEnerji harcamasıhata tutarsız, sık büyük
Lambe ve ark. (2026), NPJ Digit Med: 82 çalışma, 14 ölçüm, 430.052 katılımcı; Bland-Altman meta-analizi.
Ne anlama geliyor?Saat nabzı tek tek ölçümlerde ±7 atım içinde tutturuyor; aynı saatin kalori sayısı ise kişiden kişiye büyük yanılabiliyor. Nabza güvenin, kaloriyi kaba bir tahmin sayın.
Mit mi, Gerçek mi?

Spor Salonunda Duyacağınız Dört Cümle

Her birine bu haftanın kanıtıyla cevap verin.
Mit

"Yağ yakmak için yağ yakım bölgesinde çalışmalısın."

Vücut yağ kaybını antrenmandaki yakıt değil, günlük ve haftalık enerji dengesi belirler.

Mit

"MET ile hesaplanan harcama kesin sonuçtur."

MET değerleri ortalamadır; bireysel harcama ±%20–30 sapabilir. Hesap bir tahmindir.

Mit

"Kas antrenmanda en çok proteini yakar."

Proteinin öncelikli görevi yapı ve onarımdır; enerjiye katkısı normalde küçüktür.

Kısmen

"Aç karnına kardiyo daha çok yağ yakar."

Egzersiz sırasında yağ kullanımı artabilir; ama yağ kaybını yine toplam enerji dengesi belirler.

Performans Merkezi'nde Uygula · Hesaplayıcılar

Bu Haftanın Hesaplayıcıları

Derste yaptığınız hesapları kendi verinizle tekrarlayın.
Performans Merkezi'nde Uygula · Testler

Bu Haftayla İlişkili Testler

Enerji metabolizması laboratuvarda bu testlerle ölçülür.
Eşli uygulama · 12 dakika

Sıra Sizde: Arkadaşının Günlük Harcaması

İkişerli çalışın. Birbirinizin dünkü gününü konuşun ve günlük harcamayı adım adım tahmin edin.
3 dk

Dinlenme

BMR aracıyla arkadaşının dinlenme metabolizmasını bul.

→
4 dk

Antrenman

MET aracıyla dünkü antrenmanın harcamasını hesapla.

→
3 dk

Topla

Dinlenme + antrenman + gün içi hareket (tahmini) + sindirim (≈ %10).

→
2 dk

Belirsizlik

"Günlük harcaman yaklaşık … kcal, ama ± … olabilir, çünkü …"

Sayıyı aralık olarak söyleyin; tek bir sayı olduğundan kesin görünür.
Hafta 2 · Uygulama Görevi

Görev: Kendi Enerji Harcamanızı Hesaplayın

Gelecek derse kadar; sonuçlarınız 3. haftada enerji bulunurluğu hesabında kullanılacak.

Adımlar

  1. Sabah, aç karnına vücut ağırlığınızı ölçün.
  2. Yağ oranınızı biliyorsanız yağsız kütleyi hesaplayın; bilmiyorsanız Mifflin–St Jeor kullanın.
  3. 3 gün boyunca her antrenmanın türünü ve süresini kaydedin; MET hesaplayıcısıyla brüt harcamayı bulun.
  4. Günlük toplam harcamayı "Günlük kalori ihtiyacı" hesaplayıcısıyla karşılaştırın.
  5. Tek sayfalık rapor: kullandığınız denklem, iki tahmin arasındaki fark ve farkın olası nedenleri.
Uygulama Görevi · Puanlama Rubriği

Görevinizi Nasıl Değerlendireceksiniz?

Her ölçüt 0–2 puan: 0 eksik, 1 gelişiyor, 2 yetkin; toplam 8. Önce kendi görevinizi, sonra bir arkadaşınızınkini puanlayın.
Ölçüt1 · Gelişiyor2 · Yetkin
Ölçüm ve kayıtAğırlık ya da antrenman kaydı eksik ya da standart değil.Sabah aç ağırlık ve 3 günlük antrenman türü ile süresi eksiksiz kaydedilmiş.
RMR hesabıBir denklem kullanılmış ama seçim gerekçesi yok.Yağsız kütle biliniyorsa Cunningham, bilinmiyorsa Mifflin–St Jeor gerekçesiyle kullanılmış.
Egzersiz harcamasıMET hesabı yapılmış, brüt/net ayrımı yok.MET ile brüt harcama doğru hesaplanmış; tahminin ±%20–30 sapabileceği belirtilmiş.
Karşılaştırma ve raporİki tahmin yan yana, fark yorumlanmamış.İki tahmin arasındaki fark ve olası nedenleri tek sayfada açıkça tartışılmış.

Akran değerlendirmesi

Arkadaşınızın görevine bir güçlü yön ve bir somut geliştirme önerisi yazın. Puan, önerinin gerekçesini göstermek içindir.

Tartışma · Sınıfta 15 Dakika

"Saat Ne Diyorsa O Kadar Yerim"

Bir orta mesafe koşucusu, akıllı saatinin gösterdiği "yakılan kalori" kadar yemek yiyor; saat az gösterdiği günlerde öğün atlıyor. (Öğretim amaçlı vaka.)
1 · Teşhis

Risk ne?

Tahmin hatası ve öğün atlama bir araya gelince sporcu neyle karşılaşabilir? (3. hafta)

2 · Kanıt

Ne biliyoruz?

RMR, MET ve toplam harcama tahminlerinin sınırlılıkları neler?

3 · Öneri

Daha iyi yol

Saati tamamen atmadan, hangi ek göstergelerle (tartı eğilimi, performans, yorgunluk) karar verilir?

Sporcu

"Saat bilimsel bir cihaz. Tahmin yürütmekten iyidir."

VS

Sizin cevabınız

Cihazın değerini kabul eden ama sınırını da gösteren iki cümle.

Çıkış kontrolü · 2 soru

Aklınızda Ne Kaldı?

1. 70 kg bir sporcu 9,3 MET koşuyu 1 saat yaparsa yaklaşık kaç kcal harcar?

DOĞRU CEVAP: B

70 × 9,3 × 1 ≈ 651 kcal (brüt; dinlenme harcamasını da içerir).

2. Sporcularda en isabetli bulunan dinlenme metabolizması denklemi hangisiydi?

DOĞRU CEVAP: A

Ten-Haaf sporcuların %80,2'sini ±%10 içinde tahmin etti (O'Neill ve ark., 2023).

Kendini Sına

Soru Seti

Her soruda cevaptan sonra açıklama açılır. Tahmin etmeyin, gerekçelendirin.
Hafta 2 · Özet

Akılda Kalması Gerekenler

  • Bazal metabolizma, hiçbir şey yapmazken harcanan enerjidir; ölçüm koşulu daha gevşek olan dinlenme metabolizması (RMR) günlük harcamanın en büyük parçasıdır.
  • Toplam harcama = RMR + TEF + NEAT + egzersiz; sporcuda en değişken kalem egzersizdir.
  • RMR sporcularda yağsız kütleden (Cunningham), egzersiz harcaması MET'ten tahmin edilir; ikisi de tahmindir, ölçüm değildir.
  • Enerji sistemleri birlikte çalışır; baskın sistemi efor süresi ve şiddeti belirler.
  • Şiddet arttıkça yakıt karbonhidrata kayar; RER bu karışımı gösterir.
  • Öneriler tek çalışmadan değil, konsensüs ve pozisyon bildirgelerinden gelir; her iddia beş soruyla sınanır.
Görsel · Haftanın Tek Sayfası

Harcamadan Yakıta, Kanıttan Uygulamaya

Günlük harcamaDört kalemRMR en büyük payAli: 1824 kcaldenklem farkı 107 kcalEnerji sistemleriBirlikte çalışır75 sn'de yarı yarıyaDepolarglikojen küçük, yağ devKanıtBildirge öncetek çalışma sonraDenklemen iyisi %80 isabetUygulamaTahmin ≠ ölçümMET ±%20–30Saatnabız iyi, kalori değilHarcamayı hesapla, ama sonucu aralık olarak söyle.
Haftanın özeti; kaynaklar ilgili slaytlarda.
Ne anlama geliyor?Soldan sağa okuyun: günlük harcama nasıl tahmin edilir, hangi sistem hangi yakıtı kullanır, bilgi nereden gelir ve sahada hangi sayıya ne kadar güvenilir?
Kaynaklar

Bu Haftanın Kaynakları

  1. Thomas DT, Erdman KA, Burke LM. Nutrition and athletic performance (ACSM/AND/DC joint position statement). Med Sci Sports Exerc. 2016;48(3):543–568.
  2. Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
  3. Mountjoy M, Ackerman KE, Bailey DM, et al. 2023 IOC consensus statement on Relative Energy Deficiency in Sport (REDs). Br J Sports Med. 2023;57(17):1073–1097.
  4. Gastin PB. Energy system interaction and relative contribution during maximal exercise. Sports Med. 2001;31(10):725–741.
  5. Brooks GA, Mercier J. Balance of carbohydrate and lipid utilization during exercise: the "crossover" concept. J Appl Physiol. 1994;76(6):2253–2261.
  6. Achten J, Jeukendrup AE. Optimizing fat oxidation through exercise and diet. Nutrition. 2004;20(7–8):716–727.
  7. Cunningham JJ. Body composition as a determinant of energy expenditure: a synthetic review and a proposed general prediction equation. Am J Clin Nutr. 1991;54(6):963–969.
  8. Ainsworth BE, Haskell WL, Herrmann SD, et al. 2011 Compendium of Physical Activities. Med Sci Sports Exerc. 2011;43(8):1575–1581.
  9. Herrmann SD, Willis EA, Ainsworth BE, et al. 2024 Adult Compendium of Physical Activities: a third update of the energy costs of human activities. J Sport Health Sci. 2024;13(1):6–12.
  10. Shcherbina A, Mattsson CM, Waggott D, et al. Accuracy in wrist-worn, sensor-based measurements of heart rate and energy expenditure in a diverse cohort. J Pers Med. 2017;7(2):3.
  11. Roediger HL, Karpicke JD. Test-enhanced learning: taking memory tests improves long-term retention. Psychol Sci. 2006;17(3):249–255.
  12. Lambe R, Baldwin M, O'Grady B, et al. The accuracy of Apple Watch measurements: a living systematic review and meta-analysis. NPJ Digit Med. 2026;9(1):63.
  13. O'Neill JER, Corish CA, Horner K. Accuracy of resting metabolic rate prediction equations in athletes: a systematic review with meta-analysis. Sports Med. 2023;53(12):2373–2398.
Kaynaklar · 2

Görsellerde Kullanılan Ek Kaynaklar

  1. Gastin PB, Suppiah HT. Anaerobic and aerobic energy system contribution during maximal exercise: a systematic review. Sports Med. 2026;56(7):1723. doi:10.1007/s40279-026-02414-7
  2. Wishnofsky M. Caloric equivalents of gained or lost weight. Am J Clin Nutr. 1958;6(5):542–546.
Prof. Dr. İzzet İNCE · AYBÜ Spor Bilimleri Fakültesi · Hafta 2 — Sporcu Beslenmesinin Çerçevesi ve Enerji Metabolizması